[0:09]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu
[0:21]Ni Phật.
[0:26]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:43]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:56]Quý cô, quý Phật tử ngồi xuống.
[1:01]A Di Đà Phật, con xin mời quý chị đứng lên để mình thưa cúng dường Thầy.
[1:13]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, ngưỡng bạch Thầy. Chúng con những tưởng, Thầy hằng mong ước ở tương lai, lớp trẻ muôn hoa nở rực bày, tiếp nối rạng danh ngời đạo pháp, liên hoa giới hạnh ngát hương bay. Thật hạnh phúc thay cho tập thể ni sinh của chúng con, ngoài những môn học khác, chúng con còn được tiếp xúc với môn Hoằng pháp. Nhờ môn học này mà chúng con mạnh dạn hơn và ý thức hơn đối với người con Phật. Để hoàn thành trách nhiệm hoằng dương chánh pháp, kế thế tương truyền, Thầy không quản ngại đường xá xa xôi, trở về đây để trao truyền kiến thức cũng như những kinh nghiệm về môn Hoằng pháp.
[2:08]Hơn nữa, Thầy còn dạy chúng con sống phải biết yêu thương huynh đệ, yêu thương tất cả mọi người, và nhất là phải biết tích lũy phước điền để sau này dễ bề hóa độ. Kính bạch Thầy, với tinh thần cao cả ấy, với một tấm lòng nhiệt huyết ấy, chúng con không biết lấy gì để đền đáp cho cùng. Hôm nay, nhân ngày Hiến chương Nhà giáo, là ngày mà toàn thể học sinh, sinh viên đâu đâu cũng hướng về những bậc thầy cô khả kính của mình. Bởi lẽ, cây có cội mới đơm bông kết trái, nước có nguồn mới tỏa khắp rạch sông. Chúng con cũng không ngoài ý niệm ấy, đem hết lòng thành cùng món quà nhỏ mọn đồng kính dâng Thầy.
[2:58]Ngưỡng mong Thầy hoan hỷ nạp thọ. Chúng con nguyện thân tâm không đổi thay, luôn sống như Thầy dạy, tinh tấn qua từng ngày, để không cô phụ công ơn của Thầy. Và giờ này, chúng con nguyện cầu hồng ân Tam bảo thùy từ gia hộ trên Thầy pháp thể khinh an, Phật sự viên thành, và mãi mãi là bóng cây che mát chúng con, là ngọn ánh sáng luôn dắt dìu lòng son. Nam Mô Hoan Hỷ Tạng Bồ Tát Ma Ha Tát. Thôi về ngồi học đi con. Thầy cảm ơn nhiều. Thank you very much. See you again. Good night. Ngồi xuống đi con.
[3:50]Nay chúng ta học bài Hoằng Pháp 20 là: "Bài giảng hay". Là trước giờ á, chúng ta học cái sườn cái cốt để tạo thành một bài giảng là xong hết rồi. Được học từ cách mà đặt câu, soạn dàn bài, dựng ý, rồi tới cái giọng nói, phong cách, ứng khẩu, là coi như cái phần mà căn bản để làm thành một bài giảng là ta đã học xong. Giờ từ đây cho tới 10 bài tiếp theo để hết cái môn học diễn giảng này, thì ta học cái mà nâng cao chất lượng của bài giảng trên nhiều khía cạnh để làm sao cho bài giảng thật là hay. Hôm nay chúng ta nói về một bài giảng hay. Bài sau chúng ta sẽ đi tiếp đi tiếp nhiều yếu tố bên trong
[4:35]nữa, làm sao cho bài giảng thành thật là xuất sắc.
[4:40]Thế nào là một bài giảng hay?
[4:44]Ai biết? Tụi con có bao giờ nghe quý thầy quý cô giảng rồi trong đầu mình có cái so sánh, có phân tích bài hay bài dở chưa? Có phải không? Rồi có nhận ra cái ý nào là tại sao bài đó hôm đó cái vị đó giảng hay, tại sao hôm đó cái vị đó giảng dở chưa? Có phân tích chưa? Nó phải phải tập cái đó, phải tập cái đó. Ví dụ như thầy, thầy cũng đi giảng, cho nên là mỗi khi mà thầy nghe ai giảng là tự nhiên thầy không muốn, nhưng mà luôn luôn nó xét nét rất là kỹ, phân tích rất là kỹ bài giảng của một người khác. Mà cái mà việc phân tích xét nét bài giảng á, bởi vì cái tính thầy là vì mình cũng là một người đi giảng, chứ bình thường ví dụ mình là một người đi học thì mình có ít
[5:33]khi dám mà phân tích xét nét, mình chỉ lắng nghe đạo lý để học hiểu mà thôi. Tuy nhiên bây giờ tụi con cũng phải là một người học về cái môn diễn giảng, cho nên mình cũng hơi có cái nhận xét một chút để mình lấy kinh nghiệm cho bản thân của mình. Chữ "hay" nghĩa là gì? Ai định nghĩa được chữ "hay" này kìa?
[6:10]Ai định nghĩa được chữ "hay"?
[6:18]Hồi ở học văn hóa tụi con có phân tích nhiều bài thơ, nhiều bài văn phải không? Ví dụ mỗi bài thơ hay, bài văn hay tụi con phân tích ra rất là nhiều mặt để đánh giá rằng cái này hay hay không hay. Ví dụ bài thơ nổi tiếng của Tố Hữu là: "Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ, mặt trời chân lý chiếu qua tim. Hồn tôi là một vườn hoa lá, rất đậm hương và rộn tiếng chim." Bài đó hay không? Rất là hay, phải không? Mà tại sao nó hay? Thì tụi con đã từng viết những bài phân tích rồi phải không? Lúc học ở ở dưới. Ừ. Như như nói: "Quê hương là chùm khế ngọt, cho con trèo qua nhà hàng xóm hái mỗi ngày. Quê hương là đường đi học..." Thí dụ vậy,
[7:05]những cái bài đó thật là hay mà tụi con có thể phân tích được. Nhưng mà có những cái thuộc loại hay, tụi con đừng hòng phân tích nữa. Ví dụ như cái gì? Ví dụ như là nhạc.
[7:18]Tại sao cái thơ văn hay ta phân tích được, mà nhạc hay ta không phân tích được? Bởi vì thơ văn có lời, nó có chữ, có vần có điệu á, có lời có chữ nên ta dựa vào cái lời cái chữ đó là ta nói: "À, từ ấy trong tôi bừng nắng hạ", rồi ta phân tích chữ "bừng nắng hạ" là làm sao làm sao, "mặt trời chân lý chói qua tim" là làm sao làm sao. Cho nên những chữ tượng hình đem những cái điều mà trừu tượng nói cho những điều cụ thể là sao, chúng ta phân tích được. Nhưng mà dòng nhạc, cái dòng nhạc đầu tiên đó là nó không có lời, nó chỉ là một cái giai điệu rồi người ta gắn lời vô thôi. Thì cái hay của cái nhạc là một vĩnh viễn là một bí mật của tạo hóa.
[7:57]Ví dụ như là tụi con có nghe bài trở về bến xưa: "Về đây khi mái tóc còn xanh xanh, về đây với ngày tháng trời thênh thênh." Nhưng nghĩa là nghe nhạc đó là thành những bài nhạc bất tử của thế giới mà hỏi tại sao hay, vĩnh viễn không bao giờ có câu trả lời, không bao giờ có câu trả lời. Hoặc là những bài nhạc mà nổi tiếng của Việt Nam cũng vậy: "Trời Điện Biên mây trắng..." Những cái dòng nhạc mà hùng tráng, mà mạnh dạn, mà hay, mình nghe hay mà không biết tại sao hay. Bởi vì nhạc không có lời, chỉ là một giai điệu, nên cái hay đó là một bí mật. Và bây giờ, bài giảng hay là phân tích tại sao hay?
[8:44]Nhưng mà cái bài giảng khác hơn một bài nhạc là bài giảng có thể phân tích được, do là bài giảng có lời, có chữ, có ý, có tứ nên tụi con phân tích được, nên hôm nay chúng ta mới học bài này. Chứ nếu mà như trong âm nhạc thì rất là khó để cho một vị thầy dạy cho một người học trò của mình biết thế nào là một khúc nhạc hay hay là soạn một khúc nhạc hay. Đó là lý do tại sao mà có nhiều người học ở trong trường lớp ra về âm nhạc rồi ra soạn nhạc không phải là hay. Bởi vì cái hay vẫn là một bí mật mà không thể nói bằng lời được mà chỉ cảm nhận bằng tâm thôi. Cái chỗ này hôm nay thầy nói dài dòng cái chữ hay này một chút xíu để tụi
[9:20]con tụi con hiểu cái cái đau khổ, cái xương máu của cái chữ hay này. Ví dụ như cái ước mơ của một giảng sư là làm gì? Là giảng một bài giảng hay. Ước mơ của thính chúng là gì? Nghe được một bài giảng hay. Chúng ta thấy như vậy. Và bây giờ chỉ cái chữ hay này thôi làm cho người ta hân hoan, người ta sung sướng, người ta thích thú, người ta được lợi ích cũng cái chữ hay này thôi. Nhưng mà để phân tích cái chữ hay này á là cả một điều kỳ diệu và phức tạp. Và cái ước mơ của ta vậy, sau này tụi con soạn bài giảng phải làm sao soạn cho hay để làm tròn cái bổn phận của mình. Mình đã tu và học cả một đời,
[10:03]tới lúc mình bước ra đem Phật pháp đến cho mọi người mà cái cách mình đem đến cho mọi người dở quá, bài giảng không hay, thành thử ra phí cả một đời mình tu, phí cả một đời mình học mà không lợi ích cho ai hết chỉ vì bài giảng mình không hay. Do đó nghĩa là tụi con có kinh nghiệm tu hành, mình từng những giờ phút chiến đấu với lầm lỗi của mình trong nội tâm, những giờ phút vất vả tụng kinh, tọa thiền, lao tác công quả, những ngày tháng miệt mài ở nơi giảng đường, chìm trong sách vở, nghĩa là chúng ta tu, chúng ta học, chúng ta công quả để chờ cái ngày mà mình đem được cái đạo lý đến cho mọi người.
[10:40]Cuối cùng giảng bài giảng không hay, thế là bao nhiêu công đổ sông đổ biển hết. Vì vậy, cái bài giảng hay là cái cánh cửa cuối cùng để ta đem được cái điều vi diệu, thiêng liêng, mầu nhiệm của Phật pháp đến với mọi người. Nghĩa là bao nhiêu năm tu học tới chừng bài giảng nó dở là tiêu hết rồi. Do đó ta phải quyết tâm là có một bài giảng, bài giảng thật là hay. Đây phải là một cái ước mơ cháy bỏng của những giảng sư. Tụi con đi giảng phải quyết tâm đạt được bài này, chứ nói: "Nay mời cô đi giảng giùm cái Bát quan trai", cái mình chỉ soạn bài cho có lệ rồi đứng lên ngồi nói thao thao thao thao, nói đại, nói đại đùa cho hết giờ
[11:16]để đi về thì phải nói mình mang tội với Phật pháp. Do đó hễ không giảng thì thôi, giảng là phải quyết tâm giảng cho hay. Thà là không nói gì mà người ta còn nể, mà mở miệng nói dở thì người ta coi thường. Vì vậy, cái mục tiêu mà phấn đấu hễ không soạn bài giảng thì thôi, soạn thì phải soạn cho hay. Đó là cái quyết tâm của của người đệ tử xuất gia của Phật, như vậy. Thầy cũng vậy. Thầy nói thế này, giờ cả một đời tụi con đi tu xuất gia, tụi con vất vả chiến đấu với từng cái lỗi lầm của mình. Mình muốn muốn ăn mà không dám tham ăn, mình muốn giận mà không được quyền giận, phải không? Mình muốn lười mà không được lười,
[11:57]mình muốn suy nghĩ lung tung không được suy nghĩ lung tung. Nên mình chiến đấu rất vất vả với chính mình, những ngày tháng tụng kinh, ngồi thiền cực khổ, rồi những ngày tháng miệt mài trong giảng đường, ôn tập trong sách vở, viết lách, biên soạn đủ thứ hết, để chờ chi? Nghĩa là những cái điều mà tụi con tu nè, học nè, làm công quả nè, để chờ cái ngày mà ta đem đạo lý đến cho con người. Nhưng mà tới cái ngày mà ta đem đạo lý đến cho con người thì ta giảng cái bài giảng không hay thì rõ ràng là công lao của bao nhiêu năm tháng làm sao? Đổ sông đổ biển hết, vô ích. Vì vậy, giờ tụi con đã vất vả tu,
[12:35]vất vả học, vất vả lao tác thì khi giảng phải giảng cho cho hay thì nó mới xứng đáng được với công lao mình đã đổ ra tu học cả đời. Nên vì vậy mà cái mục tiêu là khi ta soạn bài giảng ta phải giảng cho hay, đó là cái cái yếu tố bắt buộc, yếu tố bắt buộc. Không được quyền soạn một bài giảng tầm thường, sơ sài, qua loa, lấy lệ rồi mình sẽ mang tội với Phật pháp. Đó là lý do mà thầy ít giảng là vậy đó. Một bài giảng nhiều khi thầy chuẩn bị trước cả năm, cả sáu tháng, không bao giờ mà nói là: "Mai tôi có đám rồi mời thầy lại chùa tôi giảng" thì thầy từ chối liền, không bao giờ, làm vậy vô trách nhiệm.
[13:17]Chỉ trừ những trường hợp cực kỳ bất khả kháng, ví dụ có trường hợp không từ chối được thì thôi phải là soạn vội vàng rồi lên giảng rồi lúc đó Phật độ giảng hay, Phật không độ giảng dở ráng chịu, chứ còn bình thường mà có trách nhiệm á, ví dụ như là ở trên chùa thầy á, ngày Tết thầy phải giảng liên tiếp mỗi ngày, mỗi ngày một bài, mỗi ngày một bài, thì những đề tài của những bài giảng đó thầy đã có mặt trước đó sáu tháng rồi. Sáu tháng hay là ít nhất cũng bốn, năm tháng, luôn vậy. Ví dụ một chuyến thầy đi ra ngoài Bắc thầy giảng liên tiếp cả mười bài hay bảy, tám bài là những bài đó ý tưởng, ý tứ của nó thầy phải có trước bốn,
[13:50]năm tháng rồi, chứ không phải là tới chừng đi mới sách vở, xách viết theo mà soạn. Nên khi mình làm cái gì là hết sức là có trách nhiệm, kỹ lưỡng, chu đáo, có thời gian chuẩn bị đàng hoàng để cho bài giảng nó phải làm sao cho hay, cái quan trọng như vậy. Nên sau này tụi con cũng vậy, ví dụ ai mời mình đi giảng Bát quan trai rồi tụi con cũng phải hết sức soạn bài cẩn thận, ý tứ đâu đó rồi chuẩn bị kỹ lưỡng để bảo đảm rằng dù ta chỉ giảng một cái bài Bát quan trai trong cái chùa nhỏ, chừng năm chục cái người cư sĩ đến tu, nhưng phải bảo đảm bài giảng đó hay. Ở đây là thực ra khi ta nói bài giảng hay như vậy á,
[14:37]nó cũng lệ thuộc cái phước của giảng sư nữa chứ không phải không. Cái người giảng sư mà có phước á, tự nhiên bài giảng họ cũng dễ hay, mà người giảng sư ít phước bài giảng cũng bị dở. Đó là cái nguyên nhân bí mật. Thì cái việc này thì ta đành phải làm sao? Đành phải tạo phước thôi. Hôm nay ta học là ta học tới cái kỹ thuật và cái cách tập luyện, cái phân tích để tạo thành bài giảng hay, nhưng mà sự thật ở đằng sau bài giảng hay nó có yếu tố của nhân quả chi phối. Vì vậy tụi con cố gắng, như là bao nhiêu bài trước thầy đã nói, tụi con phải tạo phước rất nhiều để sau này mình mới thành công trên cái sự nghiệp mà diễn giảng, chứ không phải dễ.
[15:17]Nên lúc nào chúng ta cũng khen ngợi, chúng ta quý trọng mọi người, không bao giờ mình có cái xem thường ai, không bao giờ nói nặng ai thì mới thành được cái phước sâu dày cho cuộc đời hoằng pháp của mình. Những yếu tố mà làm nên một bài giảng hay, ví dụ ta có thể kể ra điều này chút xíu: thứ nhất là giọng nói thì giọng nói thì sao?
[15:43]Truyền truyền nhiễm, hay sao? Hử. Ý tứ thì mới lạ. Tụi con yếu tố mới lạ rất là quan trọng, nha. Vấn đề ta đặt ra thì rất là sâu sắc, bất ngờ. Yếu tố bất ngờ nữa, chứ mình chưa nói người ta biết mình nói gì rồi, tự nhiên bài giảng không hay. Có một lần có ông thầy đó ổng đi học cái môn gì đó, ổng nói như: "Mỗi năm con đều cũng đi học hết, nhưng mà vô học thì ai cũng học cho có lệ, lấy tờ giấy thôi chứ không có lợi ích." Nói: "Vì sao?" "Bởi vì ông thầy ổng leo lên ổng giảng thì biết ổng muốn nói cái gì rồi, ở dưới này ngồi nói chuyện chơi không." Tức là vấn đề không mới cho nên người ta chán. Vấn đề đó quan trọng, lát mình phân tích.
[16:26]Mình giải thích thì rõ ràng, đó. Thì như là giọng nói truyền cảm nè, ý tứ mới lạ, vấn đề chúng ta bất ngờ, sâu sắc, giải thích thì được thấu đáo, rõ ràng, vân vân. Những yếu tố đó tạo thành một bài giảng hay. Đó, vân nhiều yếu tố như vậy, nhưng mà cái cái quan trọng, cái hay á, để gọi là cái hay nó không phải nằm nơi cái miệng của giảng sư mà nằm nơi chỗ nào? Nằm nơi đâu? Nằm nơi cái tâm của của của ai? Đúng, của người nghe. Mặt con khờ khờ mà nói hay đó, khôn á. Đó, cái hay của bài giảng nó không phải nơi cái miệng của giảng sư mà chính nằm nơi cái tâm của của thính chúng á. Mà thế nào là cái tâm của thính chúng thế nào thì biết rằng vị đó giảng hay?
[17:20]Hiểu, đúng, thấu hiểu rõ ràng, sự thấu hiểu của thính chúng. Thứ hai là gì nữa?
[17:32]Thứ hai là gì nữa? Thầy nói lại á, cái bài giảng hay nó không phải nằm nơi miệng giảng sư mà nằm nơi tâm của thính chúng á, thì thứ nhất là thính chúng phải hiểu, thứ hai phải
[17:48]Mới nghe hân hạnh gì, tụi con cầm micro đứng lên nói thầy nghe.
[17:56]Tụi con hãy nhớ lại mình, mỗi khi mình nghe một bài giảng hay thì cái tâm mình như thế nào? Giỏi. Cái sự hân hoan, vui mừng của thính chúng á là làm thành bài giảng hay đó. Nghe giảng ra mà người ta hiểu rõ và lòng người ta hân hoan, bài giảng đó hay. Nhưng mà còn một yếu tố cuối cùng nữa, tụi con tìm đây cho thầy. Muốn nghe nữa. Không, cái này đúng rồi, nhưng yếu tố cuối cùng của bài giảng là này nè tụi con, lợi ích. Họ cảm thấy bài giảng có lợi ích cho đời sống tu học của họ. Họ cảm thấy rất là rõ điều này. Đây là ba yếu tố nơi tâm của người nghe mà đánh giá rằng bài giảng của vị đó là hay, nhớ như vậy.
[18:40]Nghĩa là tụi con nói gì nói trời, nói đất gì đó nói, có những ý tứ mới lạ hay những ý tứ đã cũ rồi, đó, giải thích đã rõ ràng, thấu đáo rồi, nhưng mà mình thì thấy ờ tôi đã làm đủ tiêu chuẩn, tôi nói rất là rõ, ý tứ tôi mới lạ, bất ngờ đủ hết, nhưng mà nếu người nghe chưa có ba yếu tố kia xuất hiện trong tâm của họ thì bài giảng vẫn không vẫn không hay. Do đó cái hiệu quả nằm nơi kia. Đánh giá một bài giảng hay là chính nơi tâm của người nghe, đó. Bây giờ chúng ta muốn hiểu thế nào là hay thì ta phải làm sao?
[19:19]Ví dụ như mình muốn nói à à đây là một cái người đẹp trai, thì mình làm sao để làm rõ cái sự đẹp trai của người đó?
[19:30]Hả?
[19:36]Thôi thầy nói ra cái này để cho tụi con hiểu. Ví dụ như thầy muốn nói đây là màu trắng, thì thầy phải làm sao?
[19:44]Đúng, nói tới cái màu đen, thấy không? Nghĩa là muốn xác nhận được cái màu trắng thì hãy so sánh với cái cái màu đen. Muốn cho biết đây là một người đẹp trai, thì phải so sánh với đây là một người xấu gái. Đó, thấy rõ ràng. Đó, thì cũng vậy. Nghĩa là muốn biết thế nào là một bài giảng hay, những yếu tố nào đưa đến bài giảng hay, thì ta phải trước hết ta cho biết thế nào là một bài giảng dở. Đúng. Chúng ta phân tích những yếu tố nào làm thành bài giảng dở, tự nhiên mình biết bài hay phải là thế nào, phải không? Đồng ý không? Thầy nói đồng ý không chứ thầy không dám nói hiểu chưa nha. Nhớ rõ ràng không?
[20:26]Bây giờ yếu tố thứ nhất mà để làm thành bài giảng dở là thế này:
[20:33]tối nghĩa. Đây là cái tối kỵ đầu tiên. Nghĩa là cái người giảng sư đứng lên bục giảng nói thao thao mà dưới người ta nghe không hiểu gì hết. Thì đầu tiên đó là yếu tố tạo thành bài giảng dở cái đã. Tại vì đạo lý ta đem cho người mà người không thể nhận được thì coi như vô ích. Nên giảng mà không ai hiểu gì hết gọi là bài giảng không rõ nghĩa, hay là từng câu nói từng câu nói đều tối nghĩa là cái đại kỵ của giảng sư. Có những người ngay trong đời sống bình thường họ nói điều gì người khác cũng không hiểu được. Mấy người đó đừng bao giờ đi giảng, tại giảng lên người ta ngủ liền. Cái mà làm cho mọi người dễ ngủ nhất là cái gì tụi con biết không?
[21:19]Nghe một bài giảng mà không hiểu gì hết, mà cứ phải ngồi không nhúc nhích đi được, mà tai thì cứ nghe, mà nghe thì không hiểu, mà không được đứng lên đi xuống á, không được nói chuyện, thế là họ ngủ liền. Thế là ngủ liền. Nên có một cái ông có một ông diễn giả, khi ông giảng xong ra thì có một người bước lên cám ơn ổng. Cám ơn ngài, tức là giáo sư, rất là nhiều, vợ tôi bị mất ngủ sáu tháng nay. Hôm nay là nhờ đi nghe giáo sư giảng cho nên là đã hết bệnh mất ngủ, mời mai giáo sư giảng nữa. Tụi con mà giảng được như vậy là tụi con có phước ghê lắm nha, tại đời bây giờ người ta hơi bị khó ngủ. Cái mà yếu tố tối nghĩa là do từng câu từng câu nó đều bị không
[22:03]rõ nghĩa hết, thành ra nguyên cả bài giảng nó cứ mơ mơ hồ hồ mơ mơ hồ hồ, người ta không hiểu mình nói cái gì. Tụi con có bao giờ mà nghe một bài giảng sau khi nghe hết bài giảng một tiếng mấy đồng hồ bước ra, cái người ta hỏi nãy thầy nói cái gì vậy, cái mình ngồi mình không không nhớ, không biết nói gì nữa? Có không? Có bị đó chưa? Quý Phật tử có bị chưa? Rồi sau đó thì sao? Rất là dễ ngủ. Tức là nghe có nhiều trường hợp vậy: vô nghe ông thầy ổng nói từ đầu tới cuối ổng nói gì ổng cũng cười cũng vui rồi, tới chừng bước ra nói ông thầy giảng cái gì vậy, cái mình ngồi mình nhớ nhớ lại, không nhớ, không biết ông thầy nói gì.
[22:41]Đó, tức là chắc chắn là ổng giảng có cái gì tối nghĩa, nghĩa không rõ ràng. Giảng cho rõ rồi ha, mà làm cho người ta nhớ đem theo cả cuộc đời người ta, là một cái khác còn khó hơn nữa. Còn ở đây giảng mà người ta không hiểu thì coi như mất đứt luôn, không còn gì hết, nguyên cái bài giảng là lỗ luôn, lỗ nặng luôn. Vì vậy, ví dụ câu thứ nhất mình nói người ta không hiểu, câu thứ hai mình nói người ta không hiểu, câu thứ ba mình nói người ta không hiểu nữa, thì chuyện gì xảy ra? Chuyện gì xảy ra? Bắt đầu mình sẽ nghe nhiều cái tiếng gì nó vang lên. Tiếng gì? Tiếng ngáp, sau đó tiếng ngáy, sau đó tiếng...
[23:25]Thí dụ bây giờ thầy ví dụ một câu thế này nha. Thí dụ có một người nào đứng lên hùng hồn nói: "Trên đời này ai cũng có quyền tìm một chỗ nghỉ ngơi giữa nơi xa lạ", tụi con hiểu không? Đó, mấy câu đó đó, nói nổ nghe cho ghê gớm vậy đó, cho văn vẻ, mà ở bên trong không có gì hết. Hoặc là ý tứ khó hiểu, có thể là mình moi trong rác nó cũng ra cái nghĩa, nhưng mà quá khó hiểu. Cái câu đầu tiên nghe nó không đơn giản, thì câu đó nghe nổ văn vẻ cho vui mà không hiểu gì hết. Có nhiều cái nhà thơ như vậy, nghĩa là làm một câu thơ mình đọc lên mình không hiểu muốn nói cái gì. Hoặc là nhạc của Trịnh Công Sơn cũng vậy,
[24:00]cũng thuộc loại là nghe nguyên bài nhạc ổng rồi, không biết ổng muốn nói cái gì. Họ có cái trường phái của họ, có bao nhiêu người cũng thích bởi vì nhạc ổng cũng hay, nhưng mà về cái lời đó nhiều khi không hiểu muốn nói cái gì. Và có nhiều nhà thơ cũng đi theo cái trường phái đó, làm một câu thơ không hiểu muốn nói cái gì. Và điều đó thầy thầy không thích. Thầy thích làm bài thơ gì đó đâu đó nó phải ra cái nghĩa lý rõ ràng. Hoặc bài nhạc vậy, cái bài nó phải ra nghĩa lý rõ ràng. Thầy cũng bị một vài bài nhạc nó không có nghĩa rõ ràng, chỉ bởi vì cái đạo lý nó khó quá, thôi thầy đành phải không thể nào nói rõ được.
[24:33]Nhưng bình thường là cái ý nào phải ra cái ý đó. Ngày nào thế giới chung câu đại đồng, hận thù đã hết, thương nhau thật lòng. Thí dụ, những câu đâu nó ra đó cái nghĩa như vậy rõ ràng. Còn ví dụ như câu nói thế này: "Nhân quả cho ta một ước mơ thương yêu cháy bỏng", con nghe được không? Nghe hiểu không? Tụi con ráng thì cũng tìm ra cái nghĩa nào đó phải không? Nhưng mà nghe nó sến. Sến mà nghĩa lý nó vội vã, nó không có không có logic, nó không làm cho nó không có sáng nghĩa. Nên làm một cái câu mà nói một cái câu mà kiểu như vậy, nghe nổ, văn vẻ, văn chương bóng loáng á, nhưng mà nghĩa lý nó không rõ ràng, cái ý trước ý sau nó không
[25:15]có chặt chẽ, mà giống như mình gán ghép đại, thì người nghe sẽ sẽ khó chịu.
[25:23]Trong các kinh điển á của đạo Phật, thì có hệ thống kinh Nikaya. À tụi con học Nikaya chưa? Chưa? Sao thầy nghe nói là có sắp xếp cho tụi con học rồi ta? Mới học bài đầu, dễ hiểu không? Ai giảng Nikaya dễ hiểu, đó là giảng sư giỏi nha. Tại vì Nikaya rất rất khó hiểu. Cái từ ngày xưa rất là khó hiểu. Mà cái người giảng mà không có kinh nghiệm thực hành là sẽ chích thuốc gây tê cho cho Tăng Ni sinh hết. Nên có nhiều vị giáo thọ dạy Nikaya ở các trường Phật học, Tăng Ni sinh sợ lắm. Tới giờ đó là ai nấy bắt đầu phải chiến đấu, người có các cái phương pháp này người phương pháp kia để mà chiến đấu sống còn trong cái buổi giảng đó, chứ còn không là chết hết.
[26:10]Vì Nikaya cái từ rất là khó, cô đọng, lặp đi lặp lại. Mà cái lặp đi lặp lại cho nên nguyên văn là một nguyên tắc tối kỵ của bài giảng hay. Bài giảng hay là rất sợ cái lặp đi lặp lại, nhàm chán. Mà Nikaya thì cứ lặp đi lặp lại, chữ thì tối nghĩa, khó hiểu, cô đọng. Đã bị lặp đi lặp lại nè, bị tối nghĩa nè, khó hiểu nè, mà nói ít quá, không có rành mạch. Nikaya là bị như vậy. Mặc dù là giáo lý trong Nikaya cực kỳ hay, nhưng mà lời kinh Nikaya rất khó hiểu. Cái vị nào phải rất giỏi mới giảng được. Như trong có bài... cái Pháp Môn Căn Bản có chữ tưởng tri, tuệ tri, liễu tri. Không có từ dịch qua Việt Nam, phải để nguyên những chữ Nho thế này:
[26:57]"Vị đó tưởng tri Niết bàn là Niết bàn, vị đó tưởng tri sinh tử là sinh tử. Vị đó tuệ tri Niết bàn là Niết bàn, vị đó tuệ tri sinh tử sinh tử. Vị đó liễu tri Niết bàn là Niết bàn, vị đó liễu tri sinh tử là sinh tử". Tụi con nghe vậy xong rồi làm sao? Từ từ chìm vào giấc mộng liền, không nói gì hết. Cho nên những câu như thế này, mà cứ lặp đi lặp lại thế này, mình đã không hiểu mà cứ lặp đi lặp lại lặp đi lặp lại lát là kêu ba hồn chín vía mới quay lại với kịp, chứ không là hỏng. Nên Nikaya tụi con học mà ai mà giảng mà thấu đáo được là người đó rất là giỏi, không phải dễ. Sau này tụi con sẽ được học Nikaya,
[27:31]rồi tụi con lên các lớp nghiên cứu cao hơn tụi con vẫn tiếp tục học Nikaya. Nhưng mà tụi con phải biết Nikaya là kinh căn bản của Phật thuyết, ý tứ rất là hay. Chỉ có cái là rất khó hiểu, tụi con phải ráng chịu cực. Sau này tụi con mà giảng Nikaya thì phải coi chừng, tụi con sẽ phạm phải những cái lỗi mà rơi vào bài giảng dở, mà thứ nhất là tối nghĩa, nói không có không có nghĩa gì hết. Bây giờ thầy có cái điều này nữa. Mà tại sao một người giảng sư nói cái câu tối nghĩa, không rõ nghĩa? Lý do nào một người giảng sư giảng mà tối nghĩa? Nói không rõ làm người ta không hiểu? Vì sao? Khi giảng điều đó thì vị giảng sư đã hiểu chưa?
[28:14]Bản thân vị đó đã hiểu cái đạo lý đó chưa? Hiểu mới giảng, không hiểu lấy gì giảng? Thì cũng có khi cái vị đó giảng hiểu lơ mơ cũng có chứ không phải không. Trong cái mánh của giảng sư là cái phần nào mình không hiểu lướt qua cho lẹ, đừng để người ta để ý người ta hỏi. Có cái mánh đó, nhưng mà thầy thầy không chấp nhận cái mánh đó. Thà mình phải hiểu mình rõ mình mới được quyền giảng, chứ không được dùng cái mánh. Vì giảng sư á thì trên nguyên tắc là vị đó phải hiểu rồi thì vị đó mới giảng. Nhưng mà tại sao vị đó nói ra người ta không hiểu?
[28:47]Tại sao? Tại vì hai lý do. Lý do thứ nhất á là vị đó chủ quan, nghĩ rằng điều này mình hiểu rồi thì người khác cũng sẽ hiểu dễ dàng. Nhưng mà sự thật mình hiểu chứ người ta chưa hiểu. Và cái lý do thứ hai nữa là vị đó không khéo biết lựa lời. À không có biết lựa lời. Cái ý đó vị đó hiểu rồi nhưng mà vị đó không biết lựa lời để làm cho người khác hiểu. Mặc dầu là vị đó hiểu rõ, có thiện chí muốn cho người khác hiểu, cũng biết rằng người khác không phải dễ hiểu, tức là vị đó không mắc cái bệnh chủ quan. Nhưng mà vị đó lại không khéo lựa lời nên cái người nghe không hiểu được. Mà cái mà lựa lời nói thế nào để cho người ta hiểu được cũng là một nghệ thuật,
[29:41]một cái điều hết sức là trí tuệ, là một sự sáng tạo hết sức là bất ngờ. Chỉ lúc nên đứng lên bục giảng rồi, ta mới biểu lộ được cái bản lĩnh lựa lời của mình. Lúc đó ta ứng khẩu mà lựa lời chính xác. Còn khi ta ngồi viết, ta có thời gian để suy tư thì ta lựa lời được rồi. Mà khi đứng lên bục giảng mà ta biết lựa lời thì ta là người rất có trí tuệ. Bản lĩnh của giảng sư nằm ở chỗ này, lựa lời. Cái chữ lựa lời này tụi con nhớ trong câu ca dao nào? Đúng rồi. Giỏi.
[30:16]Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau. Cái chữ lựa lời đó thiệt là hay. Lựa lời, lựa chữ, nói để cho người ta hiểu. Cái chỗ này là cái lựa lời để cho người ta hiểu á. Khi mà cái kinh nghiệm của thầy đi giảng á thì bản thân thầy thì thấy thế này, là lúc đó cái bộ óc mình hoạt động hết công suất, mình biết chọn từng chữ, từng chữ, thả từng lời, từng lời và mình đoán trước là khi mình nói lời này người ta hiểu hay chưa, mình phải nói thêm mấy chữ nào, nói thêm mấy chữ nào. Nên cái lựa lời trong cái ứng khẩu này là một trí tuệ rất là lạ mà bản thân thầy thì cảm nghiệm. Nhưng tuy nhiên, thầy nghĩ rằng cũng là do cái
[30:59]thời gian mình có thời gian viết trước á. Vì trước khi mà thầy lên bục giảng, thầy cũng đã viết rất là nhiều. Thầy viết bài này, viết bài kia, viết sách này, viết sách kia rất là nhiều. Cho nên thầy dễ được kinh nghiệm lựa lời hơn. Do đó, tụi con muốn luyện cái khả năng mà tránh cái việc giảng tối nghĩa thì tụi con phải tập viết cho rõ nghĩa. Viết rồi mình đưa cho những cái người bình thường nhất là họ xem họ hiểu hay không. Đưa cho bà bán xôi đầu đường họ đọc một đoạn văn coi bà hiểu hay không. Vậy đó. Ví dụ như mình viết một đoạn nói về ca ngợi hòa bình thế giới, sau đó mình đưa cho bà bán xôi đọc,
[31:34]đọc xong rồi hỏi bà chứ bà đọc đoạn này bà hiểu gì không? Bà hiểu, bà nói thế này: "À, thì ra cô muốn nói rằng là cả thế giới này phải giết nhau." Mình như vậy là hay đó, viết như vậy là hay. Tức là mình lựa lời rất là rất là tàn bạo, rất khéo léo. Bây giờ thầy thí dụ một câu này nha. Ví dụ mình nói câu này: "Giông bão cuộc đời cho ta nhiều bài học hay." Câu này ý tứ hay không? Hay, nhưng mà rõ nghĩa chưa? Chưa. Đó là câu thứ nhất ta nói như vậy: "Giông bão cuộc đời cho ta nhiều bài học hay." Câu ngang qua đó xong rồi mình ngừng lại thì bài giảng mình thất bại, mình chuyển qua ý khác liền là thất bại.
[32:17]Phải nói thêm mấy câu nữa. Ai nói thêm mấy câu nữa giùm thầy?
[32:24]Từ cái câu thứ nhất rồi câu thứ hai để làm sáng nghĩa câu thứ nhất đó ra, câu thứ ba, thứ tư làm sáng nghĩa câu thứ nhất ra tiếp tục nữa. "Giông bão cuộc đời cho ta nhiều bài học hay."
[32:36]Bây giờ cái câu thứ hai nà, thầy mới nói thêm một câu nữa để cho nó sáng nghĩa câu thứ nhất nà. Là "Giông bão đó là những thất bại, những tai họa, những đổ vỡ mà ta phải gặp trong suốt cuộc đời của mình." Bắt đầu rõ nghĩa thêm chưa? Nhưng mà đã rõ hoàn toàn chưa? Chưa, bởi vì nó không cụ thể. Đó, cái mức độ thứ nhất là ta dùng chữ giông bão hoàn toàn là cái chữ tượng trưng, tượng hình thôi. Rồi sau đó ta mới phân tích thêm là gì? Thất bại, ha. Đổ vỡ, nghịch cảnh gì đó. Ta gì? Triển khai cái giông bão này thành ra cái nghĩa cụ thể, thất bại, đổ vỡ, nhưng nó vẫn chưa rõ. Phải hỏi thất bại gì, đổ vỡ gì?
[33:18]Cái câu thứ ba nói tiếp. Câu thứ ba nói tiếp thế này: "Những người thương yêu ta nay phản bội ta, những công việc ta theo đuổi nay bế tắc, những cơn bệnh tật bất ngờ không lường trước đã đốn ngã ta. Nếu không có đạo lý để sống, ta sẽ đau khổ tuyệt vọng. Nhưng nếu có đạo lý soi sáng, ta mỉm cười cảm ơn số phận cho ta biết thông cảm và thương yêu con người nhiều hơn trước kia." Đó, nên là chính cái câu thứ ba này đó, chính cái lần thứ ba mà ta nói thêm như vậy nó mới làm sáng cái đầu, cái nghĩa đầu tiên là "Giông bão cuộc đời cho ta nhiều bài học hay." Làm như vậy cái nó sáng ra dần, sáng ra dần.
[33:57]Ví dụ ta đặt câu đầu tiên: "Giông bão cuộc đời cho ta nhiều bài học hay." Người ta nghe thấy hay hay, có lý á. Nhưng mà thấy hy vọng là sẽ được những cái gì đó hay hay trong câu nói phía sau. Mà nếu ngang đây mình bỏ ý này mình đi qua ý khác liền là bài giảng mình thất bại. Cho nên vì vậy phải tiếp tục bồi thêm, tắp thêm, giải thích thêm nhiều câu phía sau nữa cho nó ra cái nghĩa, cho nó sáng cái nghĩa luôn. Nên muốn luyện cái khả năng mà giảng một bài giảng đừng bị tối nghĩa thì ta phải tập gì? Lựa lời. Ví dụ dù cho mình nói với huynh đệ cũng là những người có học như mình, thông minh như mình hết, nhưng mà đừng chủ quan là mình nói một điều dễ hiểu.
[34:38]Phải tập làm sao mỗi khi nói bất cứ việc gì trong cuộc sống bình thường, trồng cây, làm bếp, sửa nhà, quét tước, làm ruộng, vân vân, rồi ta phải biết lựa từng lời để cho câu của mình thật là dễ hiểu. Từ nay về trong đầu tụi con phải ám ảnh điều này, lựa lời, lựa cái lời nói một hai lời làm cho người ta dễ hiểu, vậy đó. Cái yếu tố thứ hai để làm thành cái bài giảng dở nữa là những điều ta nói nó cũ xì.
[35:10]Cái đạo lý Phật đã dạy từ mấy ngàn năm trước và trong suốt mấy ngàn năm nay nhiều vị đạo sư đã nói rồi, và viết thành sách hết cả rồi. Bây giờ ta nói thì làm sao mà mới được, không mới được. Mà nếu ta nói không mới, nó rơi vào yếu tố là ta nói những điều mà mọi người đã biết cả rồi thì ta rơi vào cái đúng cái yếu tố này, là một yếu tố để tạo thành bài giảng dở và chắc chắn là ta thất bại. Tụi con nhớ đây là một cái đau khổ, cái cay đắng vô cùng á nha của các giảng sư á. Leo lên ngồi giảng mà nói thao thao, nói hăng say mà cái điều này Phật tử họ đọc trong sách cả rồi, họ nghe, họ hiểu hết rồi.
[35:52]Mình thì thấy hào hứng, ồ đây là một giáo lý độc đáo, nhưng mà dưới kia họ bình thường, nhạt nhẽo tại họ nghe quá nhiều và coi trong sách đã quá nhiều. Mà thời nay thì sách vở làm sao? Tràn ngập, đầy đủ hết. Và có nhiều cư sĩ họ có tiền, cứ mua thoải mái họ đọc hết cuốn này tới cuốn kia, thậm chí nhiều khi họ đọc còn nhiều hơn tăng ni nữa. Ta giảng một điều ta tưởng là mới, kỳ thực là họ đã đọc nát tan hết trơn rồi. Nên bài giảng mà ta tưởng là sẽ gây cho họ sự hứng thú, hấp dẫn, không ngờ là họ nghe một cách rất bình thường, không có gì hào hứng hết, chỉ bởi vì đối với họ điều đó đã quá quá cũ.
[36:32]Vậy làm sao? Chúng ta thấy cái việc mà giảng pháp á không phải riêng đạo Phật đâu, tất cả các tôn giáo đều bị á. Những tôn giáo mà có bề dày lịch sử mấy ngàn năm đều bị điều này hết là giáo lý cũ.
[36:47]Giáo lý cũ nên có nhiều cái giáo sĩ ở các tôn giáo bạn không biết giảng điều gì. Tới mỗi ngày Chủ Nhật, họ phải lên bục giảng họ giảng, họ không thể biết giảng điều gì vì những điều đó giáo dân biết cả rồi, trong Kinh Thánh nói hết rồi. Thế là cái Tòa thánh chính của họ ở Vatican phải soạn bài giảng hết cho cả năm ấy. Một năm có 52 tuần lễ và có những ngày lễ thì ngày đó giảng bài gì, ngày đó giảng bài gì, ngày đó giảng bài gì? Là khắp nơi trên thế giới các linh mục cứ thế mà mà giảng, mà nói, nói như cái máy. Nói như cái máy và năm nay nói rồi, nếu cần năm sau lặp lại đúng như vậy, cũng tháng Giêng mấy bài đó, tháng Hai mấy bài đó.
[37:30]Và đó là lý do mà ta thấy là tới những ngày Chủ Nhật, con chiên họ đi nhà thờ rất là rất là đông, nhưng họ đến đó làm gì? Đến làm gì? Đến để không làm gì cả. Chỉ đứng lặng lẽ làm sao? Lặng lẽ nhìn nhìn Chúa dang tay trên Thánh giá, nhìn trời hiu quạnh, cha nói gì đó nói. Tại những điều này con đã nghe rất nhiều lần rồi. Và trong đạo Phật ta cũng bị như vậy. Giáo lý Phật nói nhân quả, Bát Chánh Đạo, Tứ Diệu Đế, 12 nhân duyên, Bát Nhã, Kim Cang, Lăng Nghiêm gì đã quá nhiều người nói từ xưa tới nay. Và trong đời người ta ngay bây giờ cũng rất nhiều vị giảng rồi. Bây giờ nữa lên tụi con giảng điều gì mà đừng bị cũ hả thầy? Hả?
[38:22]Thì con giảng cái gì đừng để cũ nói thầy nghe. Hễ tụi con giảng cũ rồi thì, một là người ta nói mình ăn cắp bản quyền. Hai là, người ta nhàm chán. Mà hễ giảng điều cũ thì bài giảng đó là, dở. Kẹt như vậy. Đây là một điều rất là gay cấn. Ví dụ bây giờ thầy nói có một người mới đến với Đạo, chưa được đọc kinh sách nhiều, cái bước vào giảng đường nghe vị giảng sư nói về hạnh nhẫn nhục. Nói rằng: Trên cuộc đời này là chúng ta luôn gặp nghịch cảnh. À. Nếu có một người nào đó chửi vào mặt ta, ta cũng hãy bình thản thương yêu họ. Hoặc là có một người nào đó là mưu hại ta, ta hãy tha thứ cho họ. Vì ngày xưa Đức Phật cũng đã gặp nhiều nghịch cảnh trong
[39:11]cái đời cuối cùng mà ngài thị hiện giáo hóa chúng sinh, hoặc là từ trong vô lượng kiếp trước, ngài làm hạnh Bồ Tát để thương yêu chúng sinh thì ngài luôn luôn là, luôn luôn là gặp nghịch cảnh và bình an nhẫn nhục. Như vậy có một cái người biết đạo, cái khi họ thấy một cái con à cái con cáo, con chồn nó bị bẫy, cái họ đến họ gỡ cái bẫy ra thì bị con kia nó cắn luôn. Họ để yên cho nó cắn như vậy rồi họ gỡ cái dây rồi thả nó đi. Tức là để cứu người mà mình phải nhẫn nhục chịu đựng cái sự nghi kỵ của con vật đó. Hoặc là có chuyện một cái nhà sư đi trong rừng thì gặp một con cọp, nó nó bị bị dính cái bẫy một chân
[39:51]thì nó gầm thét và nó rình rập ai tới gần là nó nó ăn thịt liền, đó nó dữ lắm. Thì vị nhà sư đó bằng cái lòng từ bi của mình mới đến đứng trước mặt con cọp, đứng xa xa chưa dám đứng gần liền, đứng gần nó tát, mới dùng cái tâm từ của mình để khuyên con cọp đó nên hiền lành lại, nói thầy sẽ gỡ cái bẫy cho con, nhưng con hiền lành lại đừng có cắn thầy nha. Từ đây về sau con đừng có lảng vảng lại cái khu vực này nữa, có người nữa, thì hoặc là con làm kinh sợ người ta, con làm hại người ta, hoặc là người ta sẽ hại con. Nên sau này con ráng biết tu và đi xa. Bây giờ con ngồi im thì thầy mới dám gỡ cái bẫy.
[40:28]Chớ con hung hăng cứ gừ gừ hoài. Cái là con cọp biết nghe, từ từ nó ngồi yên lại, nó đưa cái chân nó ra. Cái vị đó đến gần mà gỡ cái dây của nó. Thì những vị đó có lòng từ bi lớn, có cái lòng nhẫn nhục lớn mới có thể làm được việc đó. Còn cái người thường dám không? Thấy con cọp đó là đâm đầu chạy mất liền, kêu người làng lại giết nó cho rồi, chứ không có dám mà ngồi bên cạnh nó cái miệng nó hừ ra cái nanh nanh đó lởm chởm mà dám ngồi mà gỡ cái dây ra khỏi cái chân nó. Thì chúng ta kể những câu chuyện như vậy thì cái người đầu tiên đến họ nghe thấy hay không? Tụi con nghe câu chuyện này đầu tiên thấy hấp dẫn không? Chú ý liền phải không?
[41:06]Nhưng mà chiều nay thầy nói lại câu chuyện đó nữa, ngày mai thầy kể lại câu chuyện đó nữa thì tụi con sao? Chán liền. Thì cũng vậy, ví dụ cái hạnh nhẫn nhục làm người ta cảm động thật sự khi người ta mới nghe, nhưng mà cũng nhiêu đó chuyện nói hoài người ta chán liền. Nhưng mà tụi con được quyền không nói về nhẫn nhục nữa được không? Không, phải nói. Trong đời mình đi giáo hóa thì những giáo lý đó phải nói, không thể không nói. Nhưng mà nói làm sao cho mới. Nói làm sao cho đừng cũ. Thì cái đó là phải làm sao? Tụi con ráng chịu, ráng tìm nha. Thầy không biết nói sao nữa. Nhưng mà thầy chỉ nói tụi con như vậy thôi.
[41:45]Tức những giáo lý rất cũ, Phật đã nói, nhiều vị đạo sư đã nói, thầy mình cũng đã nói, giảng sư khắp nơi cũng đã nói, sách cũng đã viết. Vậy mà khi ta nói lại đúng cái điều đó, ta vẫn nói làm sao cho mới. Khó không? Khó vô cùng. Bởi vậy, để làm thành một bài giảng hay không hề, không hề dễ. Đó là lý do tại sao mà ta thấy trên thế giới này hay là trong cái thế giới Phật pháp này cũng vậy, trong cái môi trường Phật pháp đó, cái vị giảng sư mà gọi là giảng sư hay không đếm được nhiều là vậy. Không đếm được nhiều, vì những yếu tố này không vượt qua được. Cái tối nghĩa này còn vượt qua được nè. Có người có thể khéo lựa lời thì người ta giảng vẫn sáng nghĩa được.
[42:26]Nhưng mà vượt qua cái điều cũ mà làm cho nó mới lên lại thì không phải ai cũng làm được. Đó là lý do tại sao ít có giảng sư hay là vậy. Mà hôm nay mình phân tích ra tụi con phải quyết tâm làm cho được. Để sau này tụi con phải giảng cho hay, ừ.
[42:46]Cái điểm mà mới lạ để làm thành bài giảng hay á cũng chính là cái dấu chấm hết của cuộc đời của một vị giảng sư. Thầy nói vậy nghĩa là sao? Câu này nghe tối nghĩa không? Rất tối nghĩa, phải không? Thầy nói rằng cái yếu tố mà mới và cũ này chính là đánh dấu kết thúc cuộc đời, cái sự nghiệp của một vị giảng sư. Thầy nói vậy nghĩa là gì?
[43:15]Nghĩa là một vị giảng sư nào đó đến một lúc mà không còn điều gì mới nữa thì, thì sao? Thì sự nghiệp đã dừng lại rồi và không nên giảng nữa. Lúc đó mình biết mình phải lui lại để nhường cho cái lớp sau tiến lên. Vì hy vọng rằng lớp người sau họ sẽ có những cái mới để làm cho Phật pháp sinh động thêm. Chớ lúc đó đừng có ráng giảng nữa. Lúc đó tụi con chỉ nên chứng minh và mình truyền kinh nghiệm của mình lại cho người sau. Chứ đừng có lúc đó mà ganh đua với cái người mới vì nó lại làm cho đạo Phật chia rẽ chẳng ích lợi gì hết. Còn lúc đó mình là một người lớn rồi, mình nhường lại cho người sau thì mình vừa có đức độ mà vừa đi đúng cái quy luật.
[44:02]Sau này trong cái bài mà gần cuối cùng thầy sẽ nói về yếu tố này. Khi mà tụi con thành công rồi, tụi con phải biết làm cái điều gì trong cái sự nghiệp giảng dạy của mình. Ừ. Thì nếu mà chúng ta giảng nhiều điều hấp dẫn mới lạ tạo cho đạo Phật được sinh động, đến khi ta không còn tìm thấy điều gì mới lạ nữa, ta ngừng lại, ta nhường cho lớp người sau tiến lên thì đó là Phật pháp lý tưởng. Nhưng trong trường hợp ví dụ ta ngừng lại rồi mà người sau không có ai có tìm gì ra mới nữa thì sao? Chuyện gì xảy ra?
[44:38]Chuyện gì xảy ra?
[44:42]Đạo Phật sẽ bị, sẽ bị trì trệ trong một thời gian dài. Cho tới khi nào có cái người mà tìm ra được những điều mới lạ để mà, mà giáo hóa tiếp tục. Đó. Nên ta thấy nó lại thuộc cái phước là nếu ta còn duyên thuyết pháp á, tự nhiên mình còn nhiều điều mới lạ để nói. Còn ngày nào cái duyên mình đã hết rồi thì tự nhiên mình không còn tìm thấy điều gì mới nữa. Và lúc đó mình biết mình nghỉ ngơi và đó là quy luật. Tuy nhiên, trong cái mới lạ này ta để ý điều này một chút, là có những vị mà họ tài giỏi, họ trẻ tuổi, nên họ có nhiều cái sáng tạo, có thể làm người khác hấp dẫn, được lôi cuốn. Nhưng cái sáng tạo mới đó có thể bị sai với đạo Phật, có thể bị sai với đạo Phật.
[45:33]Tụi con nhớ nha. Cái người giỏi, hôm trước thầy có nói rồi, giỏi thì luôn luôn sao? Đúng, sáng tạo. Người giỏi nào cũng hay sáng tạo. Nhưng mà sáng tạo á thì nó có cái hay, nó có cái hai đường. Một là đúng với Phật và thứ hai là sai với Phật. Do đó tụi con để ý coi chừng cái này. Thấy một người đó giỏi, họ nói những điều mới lạ, đừng bao giờ tin liền nha. Tại vì cái điều họ nói ra có khi đúng với Phật, có khi sai với Phật. Vừa rồi thầy gặp một ông thầy, hôm đó có lần thầy đi ra ngoài miền Trung chút xíu, thầy gặp một vị thầy. Ồ, ổng nói chuyện với thầy, ổng nói hăng say lắm, ổng nói nhiều cải cách táo bạo đối với Phật pháp.
[46:12]Và ổng cho rằng là Phật pháp hiện nay đang trong tình trạng suy đồi, trì trệ. Các vị tôn túc không có một đường lối lãnh đạo giáo hội gì cho tiến, cho tốt hết. Ổng ngồi ổng nói quá chừng. Cái thầy mới nói: "Vậy thầy có cái ý kiến nào mà cải cách giáo hội cho mạnh lên thì thì hãy trình bày ra. Có khi là chúng tôi cũng có dịp được học hỏi và nếu được chúng ta sẽ bắt tay nhau." Thì ổng mới nói tiếp: "Tôi đã có chương trình hết và tôi sẽ thực hiện. Có điều tôi nói ra tôi chắc chắn thầy Chân Quang không đồng ý." Thầy cũng chả biết ổng nói gì, thầy cứ cười cười ngồi nghe. Cái thầy nói: "Ví dụ điều gì?" Thì nói á, ổng nói:
[46:42]"Tại sao người tu phải cạo tóc và mặc đồ này?" À, cái thầy mới hơi trợn mắt lên thầy không dám bày tỏ thái độ, thầy lắng nghe ổng nói cái gì. Nói là, tại vì ổng là tri sự cái chùa lớn, ổng nói: "Bởi vì ôm còn sống cho nên tôi chưa làm, ôm tịch cái là tôi cho tăng ni mặc đồ đời, để tóc hết." Ổng làm cải cách này nữa nghe. Thầy mới cũng làm thinh, thầy giữ mặt tính tỉnh này nghe ổng nói làm sao. Ổng nói, ổng mới: "Có lý do gì là ông thầy tu đi với một cô gái nói chuyện rất là trong sáng mà chỉ vì cạo tóc mặc đồ tu mà người ta đánh giá? Cho nên thôi khỏi cần cạo tóc mặc đồ tu nữa." Ổng kết luận gọn bưng.
[47:17]Mà ổng nói hay lắm. Ổng nói rất là hay, ổng nói nhiều điều rất là độc đáo. Thì thầy thấy ông này rất là giỏi và rất là sáng tạo nhưng mà sai. Tụi con cũng đã từng gặp những điều như vậy mà tụi con không biết á. Có khi tụi con cũng đã từng gặp một vị đó có giáo lý giỏi, có những điều sáng tạo và đã sai mà tụi con không biết. Chỉ vì vị đó nói hay quá, nói thao thao bất tuyệt, lý luận chặt chẽ đâu đó, tụi con cứ tưởng là vị đó đúng. Nhưng mà không ngờ những cái sáng tạo đó sai với Phật hết. Đây là điều tụi con phải rất là cẩn thận. Nên vì vậy, thôi chuyện người ta mình rút kinh nghiệm cho bản thân mình là thế này, sau này khi bước ra đi diễn giảng,
[47:56]tụi con biết sáng tạo để cho nó không bị cũ thì lúc nào cũng phải tâm nguyện là đúng với ý của, của Phật, đúng với Bát Chánh Đạo, đúng với Tứ Diệu Đế. Nhớ cái đó căn bản cho thầy. Nói gì nói, phải đúng với Bát Chánh Đạo, đúng với Tứ Diệu Đế. Và mỗi khi tụi con soạn bài, mỗi khi đi giảng, mình phải quỳ xuống lễ Phật, cầu nguyện: "Xin Phật gia hộ cho con lúc nào cũng nói đúng với với ý của Phật." Đó, đây là điều rất là quan trọng. Khi tụi con biết khiêm tốn, cầu nguyện như vậy thì hết đời này và sang những đời khác, lúc nào tụi con cũng nói đúng với chánh pháp. Do đó công đức của tụi con là vô lượng vô biên.
[48:39]Còn mình lỡ mà nói trật với Phật một cái rồi, rồi là sự nghiệp có lúc dừng lại và đi sai đường luôn. Đừng có chủ quan là mình giỏi, là mình hiểu gì cũng đúng, nói gì cũng đúng. Đừng bao giờ chủ quan như vậy. Giỏi bằng trời vẫn có lúc sai. Chỉ có cái người khiêm tốn, biết cầu nguyện thì hy vọng là sẽ đúng. Lúc nào cũng khiêm tốn, lúc nào cũng đặt mình trong cái vòng tay che chở của Phật, lúc nào cũng nép mình đi theo từng bước chân của Phật, lúc nào cũng biết cầu nguyện Phật gia hộ cho mình nói đúng ý Phật, làm đúng ý Phật. Nhớ như vậy. Ừ. Nên tụi con để ý giỏi là một điều mà đúng là một điều khác
[49:20]hẳn nha, chứ đừng tưởng hễ ai giỏi là người đó đúng đâu. Thấy họ nói thao thao vậy chứ coi chừng nói trật. Có những đạo lý mà rất là cũ, ví dụ như là luật nhân quả, cũ không? Quá cũ. Lòng tôn kính Phật, lòng từ bi,
[49:37]những cái hạnh nhẫn nhục, khiêm tốn, vân vân, đều là những giáo lý đã quá cũ. Nhưng mà khi ta bước ra, ta làm thầy, ta giáo hóa thì ta vẫn phải lặp đi lặp lại những đạo lý đó hoài, không được dừng. Nhưng mà mỗi lần lặp lại là một lần mới. Cái bản lĩnh của giảng sư là vậy đó. Những điều rất cũ rồi, người khác đã nói quá nhiều mà khi ta nói vẫn mới, mà sau này ta nói lại những điều đó, nó vẫn mới đối với chính ta nữa. Tức là một năm trước ta nói về từ bi khác, năm sau ta nói lại từ bi khác, năm sau nữa ta nói về từ bi khác nữa, mà vẫn là từ bi. Đó là cái bản lĩnh của giảng sư, mới làm thành một bài giảng hay được.
[50:19]Tụi con nhớ vậy. Đó là những đạo lý cũ, nhưng mà cách ta nói, cách ta đào bới vấn đề, cách ta suy diễn, phân tích, cái góc ta nhìn vấn đề hoàn toàn mới. Hoàn toàn mới. Ví dụ, ví dụ thầy nói về lòng từ bi là thương yêu muôn loài, thương yêu chúng sinh. Mà nói chúng sinh thì nó mệt lắm, thôi nói con người với nhau thôi. Nói lòng từ bi tức là cái đạo lý tu theo Phật là thương yêu con người. Ví dụ như là bây giờ ta nói về lòng từ bi, à, là thương người. Vì ta thương yêu con người cho nên ta, nên ta làm sao?
[50:59]Nên ta làm sao?
[51:03]Vì ta thương yêu con người nên ta yêu thương vô duyên.
[51:10]Vì ta thương yêu con người nên ta từ bi vô duyên.
[51:16]Quan tâm.
[51:20]Chia sẻ, thì đó đó, bắt đầu tụi con nói tới rồi đó. Đúng rồi. Nên ta luôn luôn làm lợi ích cho cho mọi người. Đó, tụi con nói quan tâm, chia sẻ là tụi con nói đúng cái ý này hết phải không? Đó, nhưng mà thầy nói tới cái gốc luôn. Vì ta thương yêu con người nên suốt đời ta lúc nào cũng cố gắng làm lợi ích cho mọi người. Đó. Đạo lý từ bi vậy có sai không? Rồi bây giờ tụi con chia chẻ cái làm lợi ích này là như thế nào thì nó thành một bài giảng rất là hay, rất là mới. Nhưng mà qua năm sau tụi con nói lại nữa. Qua năm sau tụi con nói lại nữa. Vì ta thương người nên ta... bây giờ không nói này nữa, này cũ rồi, xưa rồi Diễm ơi.
[52:01]Bây giờ, vì ta thương yêu con người nên ta...
[52:08]Quan tâm là cái này rồi. Thấy không? Cái này phải năm sau mới bắt đầu mới có cái mới. Thầy vừa hỏi câu này thì xuống hỏi câu này liền nên tụi con không biết đường tụi con con chế ra cho mới. Cho nên thầy thông cảm, thầy không có trách. Đó. Năm trước mình nói: "Vì ta thương yêu con người nên ta phải cả đời làm lợi ích cho cho mọi người." Năm sau khi ta giảng lại lòng thương người, ta nói: "Vì ta thương yêu con người nên ta muốn cho mọi người muốn mọi người thương thương nhau", phải không? Cho nên khi năm sau ta nói á, cái lòng từ bi được đào sâu hơn. Tại sao đào sâu hơn? Là vì thế này: ví dụ như ta nói đây, thầy bây giờ thầy đưa ra năm cái điểm.
[52:50]À, năm cái điểm thế này. Thì ở cái năm đầu tiên á, ta nói vì ta thương yêu con người cho nên ta làm lợi ích cho cho mọi người, phải không? Đúng không? Ta đây nè, rồi ta làm lợi ích cho mọi người. Như vậy ta là trung tâm, phải không? Cho nên tuy đúng là từ bi làm lợi ích con người, nhưng mà thẳm sâu nó vẫn là có một cái ta trung tâm ở trỏng á. Nên nhiều người làm từ thiện rất nhiều mà bản ngã rất là lớn là bởi vì họ chỉ dừng ở năm đầu tiên. Mà qua đại học năm thứ hai không có gì nữa. Qua đại học năm thứ hai thì không phải vì ta thương người mà ta muốn mình phải giúp đỡ mọi người nữa, mà muốn mọi người thương yêu lẫn thương yêu lẫn nhau. Đúng không?
[53:34]Nên không còn có cái ý nghĩ trung tâm, ta là trung tâm để ta thương yêu con người nữa. Ta không còn quan trọng nữa, mà quan trọng là mọi người chan hòa thương yêu nhau hết, lại không còn có cái trung tâm bản ngã nữa. Được không? Đẹp không? Đó, cái năm thứ hai mình cũng nói về từ bi mà qua ý mới liền. Giờ năm thứ ba nói nữa. Rồi, năm thứ ba nói làm sao? Vì ta thương yêu con người nên ta...
[54:00]Nên ta...
[54:10]Bị thấy mới có mấy phút mà thầy bắt tụi con phải chuyển qua ba ý này thì đúng là cũng tội nghiệp tụi con thiệt. Nhưng mà đó, thấy không? Năm thứ nhất nói vậy, năm thứ hai nói thế này, năm thứ ba lặp lại thì nói khác nữa, mà cũng là cái ý từ cái thương người này ra, nhưng mà đào sâu một cái ý khác. Vì ta thương yêu con người nên ta...
[54:35]Nên ta... Chắc nên ta ngủ lắm á.
[54:42]Nên ta... muốn giúp cho giúp cho mọi người
[54:49]tạo công đức để họ tự vươn lên khỏi khổ đau. Cái này đó là ta giúp họ để họ không khổ đau nữa. Và cái này là ta phát huy cái tâm hồn của họ, và cái này là bắt đầu ta mong cho mỗi người tự biết làm phước để họ vượt lên khỏi khổ đau và họ tự có giá trị giữa cuộc đời này, không cần ta phải ban bố giúp đỡ cho họ nữa. Bởi vì cái người giúp đỡ luôn luôn đứng ở vị trí cao, và cái người bị giúp đỡ luôn luôn đứng ở vị trí thấp. Luôn luôn cuộc đời là như vậy. Nghĩa là ta có kẹt tiền, ta tới ta mượn người kia hai, ba triệu thì đừng có hòng mà mình nói chuyện ngang hàng với nhau được. Hoặc là mình lúc mình nghèo, người ta tới người ta đưa cho mình một
[55:28]triệu thì đừng có hòng mà mình nói chuyện ngang hàng với người ta. Luôn luôn mình đã bước xuống một bước thấp hơn người ta. Đó là quy luật. Nhưng mà khi một Bồ Tát thương yêu chúng sinh không muốn cho cho chúng sinh là thấp hơn mình, cho nên Bồ Tát luôn luôn muốn cho chúng sinh đó phải tạo công đức để tự người đó có giá trị vươn lên. Đó là lý do mà có người bữa hôm hỏi thầy, nói chứ: "Nếu mà nói rằng có trời, có Phật, ừ, tại sao Phật không hiện ra, Bồ Tát không hiện ra giúp đời đi, hả? Cứ để cho con người cứ dằn vò, cực khổ trong đau khổ, trong ngang trái, trong đắng cay?" Thầy mới trả lời: "Đúng, chính vì Bồ Tát và Phật thương yêu con người
[56:08]cho nên không bao giờ hiện ra." Là vì sao? Nếu Bồ Tát mà hiện ra thì chúng sinh sao? Vừa ỷ lại và tiếp tục chỉ làm kẻ thọ ơn, không bao giờ làm được điều gì để tăng trưởng được công đức. Chính vì để cho chúng sinh chịu nghiệp quả của mình trong đau khổ và cho chúng sinh đạo lý, thế là chúng sinh thấy mọi người đau khổ với nhau, chen chúc trong cảnh lầm than như nhau, cho nên lòng khởi tâm thương yêu nhau rồi cố gắng giúp đỡ nhau. Nhờ như vậy mà họ vượt lên trên, công đức họ mới tiến lên được. Cho nên Bồ Tát thương chúng sinh không phải là ban bố cho chúng sinh mà ép chúng sinh phải thương yêu người khác,
[56:50]ép chúng sinh phải cực khổ để giúp đỡ người khác để chúng sinh vượt lên. Đó mới là lòng từ bi lớn. Còn cái mà các bạn hiểu á, đó là cái lòng thương rất là cạn cợt. Mình thương ai mình muốn giúp người đó thôi. Đó là cái tình thương sơ đẳng nhất. Còn Bồ Tát và Phật thương chúng sinh ở cái tình thương rất là cao siêu. Cho nên muốn cho chúng sinh tự phải khởi lòng thương yêu, phải giang bàn tay của chính mình để giúp đỡ lẫn nhau trong cái cuộc đời lầm than, đày đọa, khổ sở của cái thế giới này. Và như vậy họ vươn lên về công đức. Đó, tụi con thấy không? Cũng cái lòng thương, mỗi năm mình triển khai mỗi lúc nó nó sâu hơn.
[57:28]Giờ năm thứ tư nói cái gì? Cũng thương người, nói làm sao? Thầy cũng chưa biết, thôi nghỉ. Một cái yếu tố nữa làm thành bài giảng dở nữa là không thực tế. Cái bài giảng á mà nói chuyện của mấy ngàn năm trước, kể người ta nghe ông vua này oánh ông vua kia, ông vua kia giật bà hoàng hậu nọ, bà hoàng hậu nọ bả giết bà á phi kia, bả á phi kia bả giết cung phi nọ, cứ kể chuyện thần thoại trong lâu đài cổ tích không, người ta nghe mới đầu người ta cũng để ý thiệt, hay hay dòm lát từ từ nó chán là ngủ trơn. Hoặc là cái mình thấy không hấp dẫn bắt đầu kể chuyện trên trời phải không? Trời Đế Thích ổng bay vô cái ổng đụng A Tu La,
[58:05]A Tu La cự lại oánh ổng, hai người oánh nhau. Rồi sau đó nhờ Bồ Tát giảng hòa, Quan Âm lại hiện hình dương liễu đồ, kể chuyện thần thoại đâu đâu không dính gì hết. Mới đầu nghe thấy lạ lạ, vui vui, con nít khoái khoái lát ngủ trơn. Tại vì sao? Tại vì những đạo lý đó không đi vào đời sống của họ. Nghĩa là người ta cất công người ta đến nghe pháp, cuối cùng người ta phải được cái gì đó để ứng dụng vào trong đời sống của họ, vì cuộc sống của họ đầy bất trắc, đầy đau khổ, đầy nghịch cảnh, chẳng có cuộc sống ai suôn sẻ trơn. Mà ta cứ nói chuyện trên mây không thì thất bại, bài giảng nó sẽ dở. Cho nên vì vậy có nhiều vị giảng sư nghĩa là suốt mười mấy năm học
[58:44]trong Phật học viện, trong học viện trường này trường kia, chìm trong kinh điển, rồi cái đầu vị đó mà mổ ra thấy toàn kinh không à. Cái cuộc sống thực tế hết có rồi, không có nữa. Cho nên mở miệng là dẫn: "Đời đó vua Ba Tư Nặc thế này, hoàng hậu Mạt Lợi thế kia, Đức Phật thế này, tiền thân thế kia", nói không hề dính líu gì, bài giảng từ từ không ai nghe hết. Chỉ một số rất ít người có căn lành chịu khó thì còn theo đuổi để học, còn bình thường từ từ cái lớp trẻ sau này dạt ra hết trơn. Chỉ bởi vì họ không tìm thấy cái đời sống của họ nằm trong bài giảng của ông giảng sư. Họ mong muốn là khi họ mang bao nhiêu điều buồn phiền,
[59:21]u uất, đè nén bước vào trong giảng đường của Phật thì khi họ nghe bài giảng xong, những điều đó được cởi mở ra, được cởi bỏ ra, mà có cái hướng giải quyết rõ ràng để đem về họ ứng dụng được, họ tu sửa được. Ví dụ bây giờ, ví người mình giảng cho mọi người nghe về cái bệnh tật, thì mình kể chuyện trên mây đã cái nói: "Thưa thầy, bây giờ con bệnh quá." Cái mình mới nói: "Đời là vô thường, ai rồi cũng bệnh cũng chết, con chết thầy sẽ đến tụng cầu siêu cho con." Nói vậy rồi sao? Bó tay luôn, hết nói luôn, yếu quá. Phải có cái cách à tại sao bệnh? Bệnh gì? Do nhân quả gì phải không? Nói cho nó rõ ràng rồi làm sao con phải phóng sinh,
[1:00:08]làm sao phải đắp đường, bắc cầu, phải sám hối nghiệp khiên, phải giải quyết cho được cái nỗi buồn, nỗi oan trái của người ta. Chứ không lẽ coi như là chấp nhận rồi chờ người ta chết để mình đi tụng cầu siêu có tiền thôi. Nên vì vậy là cái yếu tố mà gọi là giảng bài giảng đầy những điều thực tế trong cuộc sống là điều rất quan trọng cho một bài giảng hay. Còn khi mà bài giảng mà không có thực tế, không liên quan gì với đời sống của họ hết thì họ sẽ sẽ chán. Ví dụ sau này khi tụi con bước lên giảng thì sẽ có mấy đối tượng, hoặc là người cư sĩ tại gia với vô số điều phức tạp trong đời sống của họ, hoặc là giảng cho tăng ni sinh, những cái người mà
[1:00:49]đang khát khao tu hành giải thoát nhưng mà đang gặp rất nhiều cái cám dỗ và trở ngại thì tụi con phải biết cái cách mà hóa giải cho người ta. Ví dụ mình có kể chuyện xưa tích cũ, có kể chuyện thần thoại trên mây gì á, nhưng mà rồi phải quay lại cái đời sống thực tế. Là tăng ni thường bị những cái gì nói thầy nghe? Người xuất gia hả? Xuất gia bị những cái gì nói thầy nghe coi? Hử?
[1:01:21]Dám là ăn đậu hũ hoài ngán lắm á. Người xuất gia á thường bị những điều như thế này: là một bên á luôn luôn bị giằng xé giữa một bên là cái niềm khát khao để sống cái đời thanh cao và một bên là sự lôi cuốn của đời sống thế tục, của những trò vui thế tục, đúng không? Đúng. Tụi con là ni, tụi con sống yên bình trong tu viện tụi con ít bị, bên tăng dễ bị hơn. Tại bên tăng có cái mối quan hệ bên ngoài rộng hơn. Và nhất là tăng ni sinh mà ở thành phố, nhiều chuyện tụi con nghe là rùng rợn không thể tưởng tượng luôn. Nghe mà thầy mà nghe mà thầy còn choáng váng muốn xỉu luôn chứ đừng có nói chuyện, khủng khiếp luôn.
[1:02:00]Và những điều đó mình không dám lên án, nhưng mình phải đi tìm nguyên nhân để mà giúp đỡ người ta vượt ra thôi, không dám. Nên lúc nào cái người tu cũng vậy, có sự giằng xé một bên là muốn sống yên ổn trong đời sống thanh cao, một bên là những lạc thú của trần gian mời gọi. Đó. Cái sự giằng xé đó nó làm bao nhiêu là chuyện dở khóc dở cười. Nghĩa là người ta muốn sống đạm bạc, nhưng mà rồi cái kỹ thuật cao và đời sống phức tạp nó lôi kéo người ta. Cả hai cái đó. Cho nên là khi ta giảng ta phải giúp cho tăng ni được kiên định, đứng vững với cái lý tưởng tu hành của mình. Tức là ngày xưa ta đã cạo tóc bước vào đạo,
[1:02:42]ta đã khát khao đi tìm con đường giải thoát thì bây giờ, ví dụ có những lúc ta gặp khó khăn về đời sống, nhiều khi ăn thiếu, nhiều khi mặc thiếu, nhiều khi bị người ta nói xấu hoặc là gặp rắc rối đủ thứ chuyện, hoặc là bị những cám dỗ, những lôi cuốn thì hãy nhớ cái ngày đầu tiên mà ta quỳ xuống dưới chân Phật, dưới chân của thầy mình, ta đã nói thế nào? "Hủy hình, thủ chí tiết, các ái, từ sở thân, xuất gia, hoằng thánh đạo, thệ độ, nhất thiết nhân." "Từ nay xin bỏ hình hài, cắt dây tham ái, lìa người quyến thân. Việc đời xem tựa phù vân, dốc lòng tu tập, tinh cần, chuyên sâu. Mai sau thành tựu đạo mầu, chúng sinh vô lượng, nguyện cầu độ xong."
[1:03:36]Đó là bài thơ mà mình dịch từ từ bốn cái câu kệ lúc ta ta cắt tóc, ta thế phát. Đó. Thì cái người giảng sư sau này tụi con đứng lên tụi con làm giáo thọ, tụi con làm giảng sư thì con phải giúp cho tăng ni kiên định được cái lập trường, kiên định được lý tưởng tu hành vì ta biết trong đời sống của tăng ni gặp vô vàn khó khăn, trở ngại và và cám dỗ. Vô vàn. Được không? Rồi còn đời sống của cư sĩ thì sao?
[1:04:08]Còn cực kỳ phức tạp hơn nữa. Cái gia đình mà ngày xưa họ xây dựng, họ hy vọng nó thành một cái thiên đường, một cái tổ ấm hạnh phúc thì ngày hôm nay đã trở thành cái gì? Địa ngục, đúng. Ừ. Những người mà ngày xưa họ đã thề là nói là
[1:04:27]bên nhau mãi mãi nha, thương nhau không rời xa, một ngày vắng em anh thấy là muôn đời, vân vân gì đó, thì ngày nay làm sao? Không còn muốn muốn nhìn mặt nhau nữa. Cuộc đời nó là vậy. Ừ. Rồi lúc nào lại có những cái sức khỏe người mạnh như voi, bỗng nhiên một cơn tai biến lên rớt bịch xuống liền, tiêu liền. Gia tài đồ sộ trong phút chốc có một cái cơn hỏa hoạn kéo qua rồi là tan biến thành mây khói. Là vô số những rủi ro bất trắc trong đời sống lúc nào cũng muốn quật ngã họ. Và vì vậy, ta phải có cái đạo lý nào đó để giúp họ giải quyết những điều đó. Để làm sao? Nếu mà họ đã lỡ cháy tài sản rồi thì ta ta an ủi họ,
[1:05:12]cho họ niềm tin sống để họ đứng lên họ đi tiếp. Ừ, chứ đừng có mà mà nói rồi họ buồn họ tự tử luôn. Hoặc là nếu mà tài sản họ chưa cháy, nó còn nguyên thì ta cũng hướng dẫn họ cách để họ giữ gìn được tài sản bền lâu. À ví dụ mình nói rằng là từ thời Đức Phật đã nói rằng có bao nhiêu cái nạn đến đối với tài sản của một con người. Thứ nhất là gì? Nước lụt. Thứ hai là lửa cháy. Thứ ba là Đúng rồi, bị sung công đó. Vua quan, tức là nhiều khi có lý do gì đó, vua quan sung công mất tài sản của mình. Thứ tư là con cái phá tán. Thứ năm là cướp. Thứ sáu là
[1:06:01]Không, đấy còn rất nhiều chứ không phải năm cái đó không. Nhưng mà năm cái đó là năm cái cái căn bản, đúng như vậy, tụi con hiểu như vậy đúng. Thì nói cho họ biết rằng tài sản trên đời này nó nó mong manh và muốn giữ được tài sản thì phải làm sao? Đúng. Đừng bao giờ bo bo mà giữ. Và tài sản đó chính là trách nhiệm. Khi ta có phước thì ta mới được. À. Mình phải nói cho họ biết rằng quý Phật tử nhờ có phước nên quý vị Phật tử được một trong hai điều là quyền, quyền lực và tiền bạc.
[1:06:39]Thật ra còn nhiều nữa nhưng mà đại khái hai cái này là chính. Là khi mà ta có phước thì ta được hai cái quyền lực và tiền bạc. Nhưng khi ta có quyền lực là không phải để ta hưởng thụ, để ta ỷ có quyền, ta sai người này phục vụ mình, ta sai người kia phục vụ mình, không phải. Mà ta có quyền là ta dùng cái quyền đó để để làm gì? Giúp đời, giúp người, làm cho cuộc đời tốt đẹp hơn. Cho nên quyền lực là trách nhiệm chứ quyền lực không phải là sự hưởng thụ. Cũng vậy, ví dụ có người có phước nên có tiền bạc thì phải nói rằng tiền bạc không phải để hưởng thụ. Hưởng thụ là đời mình hư, phước mình tiêu,
[1:07:14]mà khi ta có tiền bạc chính là ta cũng có trách nhiệm dùng đồng tiền đó để giúp đời, giúp người. Thì sau khi mà ta làm được những công đức đó rồi thì nhân quả sẽ đưa ta lên cao hơn nữa. Là được cái gì nữa? Tức là được vô số cái công đức và cái ưu thế hơn nữa. Đó. Cái này là ưu thế rồi. Nhưng mà khi mà ta biết từ cái ta cực khổ làm phước nè, ta được quyền lực, ta được tiền bạc mà ta sử dụng đúng, ta đem quyền lực và tiền bạc đi giúp đời, giúp người thì sau này ta lại được những cái ưu thế còn siêu đẳng hơn nữa. Mà khi đạt được ưu thế siêu đẳng hơn nữa thì làm sao? Cũng không phải để hưởng thụ mà là tiếp tục có có trách nhiệm với thế gian này.
[1:08:00]Đó là những vị trời á. Ví dụ như vua Trời Đế Thích á là ông biết tạo phước nên được quyền lực và tiền bạc. Khi được quyền lực và tiền bạc thế gian rồi thì ông làm vô số công đức nên ông được ưu thế lại lại tiếp tục lãnh cái vua cõi trời. Mà vua cõi trời có sướng không? Dám là sướng lắm á. Không hề sướng. Trong kinh Phật ghi rất rõ. Một hôm mà Trời Đế Thích cái là ông đi ngang qua cõi nào đó, lúc ông muốn đến thăm Phật, ông mới bay vào thế giới này cùng với đoàn tùy tùng, nhưng mà ông nhìn xuống ông thấy Phật đang ngồi nhập định trong cái hang. Cái ông mới không dám đánh thức Phật, ông mới sai một người nhạc sĩ là nhạc thần
[1:08:36]Càn-thát-bà cái ngồi trước hang Phật tấu lên khúc nhạc, đánh một khúc nhạc. Khúc nhạc đó là trong kinh Nikaya có ghi rất rõ. Thì đó là một cái khúc mà tỏ tình của cái ông thần nhạc sĩ đó với con của một vị vua trời. Thì vì cô gái đó rất là đẹp thì ông này ông làm nhạc sĩ quèn nhưng mà ổng thương quá nên ổng soạn bài nhạc để ổng tỏ tình. Và khi ổng tỏ tình, ổng có nói đến yếu tố của Tam Bảo làm cho cô kia cổ xiêu lòng. Ổng nói "Anh yêu em như là A-la-hán yêu thiền định." Cười quá ha. Mà vậy mà cô kia nghe chữ A-la-hán cái thôi cái xiêu lòng, cái chấp nhận lời tỏ tình của anh này. Thì giờ lúc đó Đức Phật mới mới mới xuất định và Đức Phật cười.
[1:09:14]Đức Phật hỏi, "Ở đâu mà anh có cái bài nhạc này?" Nói, "Bạch Thế Tôn, con yêu cái công chúa vua Trời Đế Thích mà con biết cô này rất là quý kính Tam Bảo, cho nên con đã viết một khúc nhạc mà đưa cái yếu tố Tam Bảo, tôn kính Tam Bảo nên cô ta đã xiêu lòng và yêu con." Nói chuyện lãng nhách trong kinh Nikaya. Rồi sau đó cái Trời Đế Thích mới đến hiện ra quỳ xuống trước Phật. Trời Đế Thích mới nói là, "Bạch Thế Tôn, con cái việc của cõi trời vô cùng bận rộn nên con không có thời gian. Hôm nay nhân đi ngang qua đây và biết Thế Tôn đang ở đây nên con xin phép để diện kiến vấn an Thế Tôn một chút rồi con phải quay lại với công việc của mình."
[1:09:50]Tụi con thấy không, vua cõi trời là ưu thế siêu đẳng nhưng mà ưu thế nhiều chừng nào thì người ta lại càng bận rộn chừng nấy chứ không dám hưởng thụ. Như vậy. Đó. Khi mình gặp người cư sĩ họ có phước, mình cũng phải biết cách hướng dẫn cho họ tạo phước, giữ gìn cái ưu thế mà họ đang có để phát triển tiếp là như vậy. Do đó, một cái người giảng sư là phải biết rõ chuyện thế gian. Vì Đức Phật có một danh hiệu là Thế Gian Giải, tức là Đức Phật biết hết mọi chuyện trên thế gian này. Thì một người giảng sư cũng phải như vậy. Mình không biết hết được hết, nhưng mình cũng phải biết rõ chuyện thế gian bởi vì mình bước ra khỏi thế gian.
[1:10:27]Nhớ, khi tụi con bước ra khỏi cuộc đời, tụi con biết rất rõ cuộc đời. Người ở trong nhà ấy họ tối thui à, không biết nha. Nhưng mà khi bước ra khỏi rồi mình rất là rất là sáng, nhìn cuộc đời đâu ra đó hết. Và chính vì vậy nên trong bài giảng của ta, chúng ta nói những điều rất là thực tế làm cho mọi người họ thấy à, trong bài giảng này có bóng dáng của họ, có cuộc đời của họ, có cái ưu tư, có trăn trở, có thương, có ghét, có giận hờn và có hướng đi cho họ. Nhờ vậy họ họ rất là là hân hoan, rất là hiểu rõ và được nhiều lợi ích. Đó là bài giảng hay, là vậy thôi, là phải thực tế. Một yếu tố nữa làm cho bài giảng nó dở là vô lý.
[1:11:10]Mình nói gì cũng vô lý. Hễ mà mình đưa ra một lập luận vô lý thì bài giảng mình dở.
[1:11:19]Thế nào là bài giảng vô lý? Tức là từ cái khởi đầu đến kết luận nó không có hợp lý.
[1:11:29]Ví dụ mình nói thế này, tại sao cái người đó bị mù? Là tại kiếp trước hay háy hay ngoéo người ta. Có không? Làm gì có chuyện đó. Nói tại sao cái người đó ham ăn? Tại kiếp trước làm heo. Nói nghe được không? Nói người ta chọc giận người ta không à. Cái đó là vô lý, tức là mình kết luận ẩu. Vậy mà có người bị đó nha. Có lần thầy nghe những bài giảng mà có những vị kết luận ẩu như vậy á, nghe không hợp lý. Nên cái người trí thức họ ngồi họ nghe họ khó chịu. Tại cái người trí thức họ học toán, học văn, học khoa học nó đâu ra đó rõ ràng, nghĩa là A tới B, B tới C, cái logic, cái lý luận của họ phải chặt chẽ.
[1:12:07]Mình nói ngang nói đùa nghe nó không có lý. Nên người ta ăn ào ào ào đâu phải là tại vì họ ham ăn, tại cái cơ thể họ rất là khỏe nên họ tiêu thụ được nhiều thức ăn, mà cũng chỉ bởi vì họ có phước. Và có khi cái phước đó nó thành một cái sức mạnh để sau này họ họ họ làm được cái lợi ích gì đó. Ví dụ chuyện ngày xưa kể làm sao? Ai ăn khủng khiếp nhất? Thánh Gióng phải không? Đó. Tới khi mà đi đánh trận thì coi như là nấu cả một cái làng ăn, ổng ăn ăn đâu mất tiêu hết trơn, ổng vươn vai lớn dậy và đi đánh giặc giặc Ân, tan tành. Hoặc là ta có chuyện của Lê Phụng Hiểu, là một cái người mà khi mà ăn là ăn tan sạch hết cả một cái cái kho gạo của mẹ mình,
[1:12:46]ăn bay luôn, bà mẹ lắc đầu sợ luôn rồi ổng phải bỏ đi, ổng xin làm công. Mà ổng làm công, ổng ăn rồi người ta rụng rời không muốn thuê nữa. Tại ổng cứ ngồi ổng ăn hoài, nấu bao nhiêu cơm là ổng ăn hết, nhưng mà khi ổng ra làm rồi người ta mới sợ. Thì ổng làm bằng một ngàn người làm, cày vỡ hết đồng ruộng này ruộng kia và không ăn nữa. Tới khi mà ổng đặt đặt chân xuống, ổng cầm cái cày con trâu rồi thì thay hết cặp trâu này, thay hết cặp trâu kia chứ ổng không mệt nha, trâu mệt chứ ổng không mệt. À, bắt đi khiêng củi là ổng nắm cây củi ổng xách bên đây cây củi, bên đây cây củi kéo lết lết lết đi từ trong rừng đi ra, đó là ổng Lê Phụng Hiểu.
[1:13:16]Và hai làng mà oánh nhau vì giành đất, ổng ra ổng can không nghe, ổng đứng bên đường ổng nhổ một cái cây lên ổng quơ, ổng quất, cả một cái cây khổng lồ vậy mà ổng nhổ lên, gốc rễ bay và ổng cầm cây đó ổng quơ, thế là ai cũng chạy, hai làng dạt hai bên, xử hòa luôn. Cho nên cái người đó mà nói tại kiếp trước làm heo thì sao? Oan người ta, phải không? Cho nên nó không phải. Do đó là ta không được kết luận, không được kết luận vô lý. Ừm. Nên cái điều gì cũng vậy, là ta phải nói cho nó chặt chẽ, hợp lý thì mới thuyết phục được người, mà bài giảng nó mới là mới là hay. Ừm. Ví dụ người ta nói thế này:
[1:13:50]Người ta nói rằng, khi sinh ra đời có ai mong muốn mình sẽ thành người xấu không? Ai cũng muốn mình trở thành người người tốt để sống xứng đáng, bình yên giữa cuộc đời và được mọi người xung quanh kính trọng, ai cũng muốn như vậy. Nhưng mà rồi có ai cũng được như vậy không? Không. Có những người đã trở thành rất là thánh thiện, nhưng mà cũng có những người đã trở thành ác quỷ. Tại sao cái ước mơ ban đầu giống nhau, là ai cũng muốn trở thành người tốt hết, nhưng mà rồi ngã rẽ của tâm thức, bí mật nào đó đã thúc đẩy họ đi thành những hướng khác nhau? Một bên đã thành những vị thánh và một bên đã trở thành ác quỷ?
[1:14:29]Lý do nào? Đó, đúng, nó có cái nghiệp quả bí mật gì đó, một công đức bí mật, một sức mạnh bí mật gì trong tâm của họ nên khiến một người tự giữ được tâm hồn của mình, thoát xa khỏi những lầm lỗi và họ trở thành những người tốt dần, tốt dần cho tới ngày họ trở thành thánh thiện, cao cả. Và có những người thiếu một cái lực gì bí mật á, hoặc là bị một cái lực bí mật thúc đẩy trong tâm, thế rồi họ cứ rẽ sang bóng tối, họ đi chìm mãi vào trong cái ác độc, tham lam, giận hờn, ích kỷ và hưởng thụ để trở thành ác quỷ ngày nào không hay. Vậy cái lực nào ở trong tâm họ đã làm cho cuộc đời họ đi vào những ngã rẽ khác nhau như vậy? Thì ta biết: Nhân quả.
[1:15:13]Nếu người nào đó ở đời xưa có cái lòng tôn kính các bậc thánh thì bây giờ họ có cái sức mạnh bí mật giữ họ trong cái giới mức của sự thánh thiện, tốt đẹp, cao cả. Còn cái người nào mà đời xưa đã khinh thường những bậc thánh, hoặc là chê bai những người lầm lỗi quá đáng, hay là công kích người ta quá đáng, thì người đó tự nhiên trong tâm có cái sức mạnh ép họ, xô đẩy họ để họ đi vào đường xấu luôn, không hay. Thì trước, trước đây tháng trước thầy có giảng một bài Kinh Pháp Cú, mà thầy nói cái nhân quả của cái miệng, đó là mình chửi người ta như thế nào thì sau này mình sẽ làm đúng điều đó. Nên có những người vậy, như kiếp này họ phải đi làm hạng gái,
[1:15:55]gái buôn hương bán phấn, chỉ vì đời xưa lúc mà giận ai chửi người ta là: "Đồ điếm!" Chỉ vì vậy thôi. Nghĩa là lúc giận chửi người ta đúng cái chữ đó thì đời sau mình đi làm nghề đó. Rồi có người cũng vậy, tới khi mà bệnh là bốc những cái thức bài tiết của mình ra bỏ miệng ăn lại. Tại sao? Chỉ bởi vì trước kia chửi người ta là đồ ăn... ăn... Thầy thầy không nói được nữa, xin lỗi. Đại khái như vậy. Cho nên là làm đúng những cái mà mình gán cho người khác, mình chửi bới người khác. Vậy: "Tụi bây là đồ quỷ!" Sau này làm quỷ. "Tụi bây đồ ăn cướp!" Sau này đi ăn cướp. Cho nên vì vậy thầy dặn mọi người,
[1:16:37]khi ta giận ai ta chửi ai thì ta phải biết nhân quả mà ta lựa cái câu chửi. Ví dụ mình giận ai quá mình nói: "Mày là đồ đẹp nhất trên đời này!" Thấy chưa? Thì sau này mình sẽ trở thành đẹp nhất trên đời. Nha, ví dụ vậy. Thì khi mà ta lý luận một cái đoạn về cái người tốt kẻ xấu như vậy, ta nói rành mạch như vậy, nghe nó hợp lý không? Hợp lý không? Hợp lý, và khi hợp lý thì đó là bài giảng bài giảng hay. Tụi con nhớ như vậy, nên phải phải hợp lý như vậy. Ừm. Có nhiều người thích dùng cái tâm lý học Tây phương để lý giải mọi điều trong cuộc sống, nhưng ta hiểu cái tâm lý học chỉ là một bước cạn thôi, chứ không bao giờ là tất cả.
[1:17:17]Ví dụ nói rằng có cái người đó buồn khổ, thì cái người mà theo tâm lý học thì phải nói rằng: Tại vì người kia không có biết an phận. Nói theo tâm lý giải thích tâm lý thôi. Nói: Không biết an phận, không biết biết đủ, không biết vui với những điều mình có. Đó là giải thích theo tâm lý. Nhưng mà gặp ông thầy bói thì ổng nói sao? Ổng nói là: Người đó buồn là tại vì có cái mụn ruồi ngay dưới mí mắt. Nhưng mà hễ gặp cái ông địa lý ổng nói sao? Ổng nói người đó buồn bởi vì nghĩa là cái ngã ba đường chạy vô ngay cửa nhà người ta. Tức là mỗi người á nó sẽ có cách giải thích theo cái nghề nghiệp của mình.
[1:17:51]Nhưng mà trong đạo Phật thì mình nói làm sao? Nhân quả, nghiệp. Thấy không? Chỉ bởi vì tâm ta cứ tồn tại những điều ích kỷ, bí mật nên ta cứ buồn hoài. Còn nếu ta sống thương yêu, độ lượng thì cái buồn tan biến liền. Và phải giải thích cho tới nhân quả thì mọi điều mới mới hiện ra một cách rốt ráo, mới thấu đáo được. Nên vì vậy là phải phải giảng cho hợp lý thì bài giảng mới mới hay. Nên chúng ta có bốn yếu tố làm thành bài giảng hay: Thứ nhất là? Thứ nhất là? Sáng nghĩa, dễ hiểu. Thứ hai là? Mới lạ. Thứ ba là? Thực tế. Thứ tư là? Hợp lý. Đó, bốn điều đó sẽ làm thành bài giảng hay. Khi ta nêu ra bốn cái điều làm bài giảng dở
[1:18:34]thì ta biết ngược lại là là bài giảng hay. Tụi con cứ giảng làm sao cho ra bốn điều này bài giảng nó sẽ hay. Tuy nhiên, chưa hay. Nó thêm một vài yếu tố sắc màu nữa, là gồm ba yếu tố nữa: Là trong bài giảng đó phải kể chuyện, phải có câu chuyện gì đó kể ra; trong bài giảng đó phải có thơ; trong bài giảng đó phải có ví dụ. Tụi con nhớ giùm ba yếu tố này. Ha! Trong bài giảng mà không có ba yếu tố này bài giảng rất là khô, dù tụi con đã nói rất rõ nghĩa, nói những điều mới lạ, nói những điều thực tế, nói những điều hợp lý, nhưng nếu thiếu ba yếu tố này, bài giảng vẫn không hay. Nên có một cái sư cô đó giảng rất là nổi tiếng,
[1:19:11]nghe rất là thích, chỉ bởi vì cổ kể chuyện không. Nguyên bài giảng kể không. Kể hết chuyện này, kể tới chuyện kia. Nghe người ta khoái, đã tai. Tuy nhiên là mình cũng phải cân đối lại chứ đừng có kể chuyện nhiều quá. Tại sao vậy? Khi kể chuyện nhiều quá thì cái phần mà lý luận nó bị bị ít đi. Nên cái tỷ lệ giữa cái chuyện kể và phần lý luận nó không có hợp lý. Nghĩa là ta kể chuyện một phần, ta lý luận hai phần. Còn nếu mà ta kể chuyện hai phần, lý luận một phần thì bài giảng đó nó không có không có giá trị về lý luận lắm. Ừm. Tại vì chuyện là chuyện của thiên hạ, đã nói đâu đó rồi, giờ ta lấy lại, người ta vay mượn bản quyền thôi.
[1:19:48]Như vậy là phải kể chuyện nha. Và chuyện tụi con phải lựa chuyện nào nó phải hợp lý. Nhớ nha, đừng kể chuyện vô lý. Ví dụ đời xưa có cái chuyện lúc Phật làm tiền thân là Thái tử Tu Đại Noa, dắt vợ con đi vô rừng, gặp có một ông đó ổng lại ổng xin vợ con rồi sao? Cho luôn. Chuyện đó hợp lý không? Tụi con thử tưởng tượng tụi con làm vợ của một cái ông nào đó, ổng muốn cho ai ổng xách tụi con đi cho thì tụi con chịu không? Vậy mà cái chuyện đó cứ đem kể hoài, bây giờ người ta bắt bẻ chết, phải không? Không, vợ mình mà ai xin phải biết thằng đó nó như thế nào đem vợ mình cho, xin cho đại chết rồi.
[1:20:23]Mặc dù là để diễn tả là cái tâm bố thí buông xả, nhưng nó không hợp lý. Cho nên tuy kể chuyện nhưng mà để ý giùm là chuyện phải, phải hợp lý. Hoặc là có người nói chứ, tôi có quen cái anh đó, ồ ảnh nhờ tụng chú Đại Bi mà nay ảnh làm giàu, hợp lý không? Biết bao nhiêu người tụng Đại Bi không giàu giùm đi, phải không? Do đó chuyện hợp lý. Về thơ, à trong một bài giảng, vậy tụi con có chen một vài câu thơ thì cũng nghe rất là đã tai, mà bên Khất sĩ là cái này hay lắm nè. Tại thấy mấy vị bên Khất sĩ giảng một lát là thơ, giảng thơ, thơ đâu quá chừng thơ. Thầy cũng thua cái này nha. Thầy thì thầy ít thuộc thơ, thầy ít có đọc thơ, ít có thuộc thơ.
[1:21:00]Thơ của thầy thầy cũng quên luôn, đừng nói thơ người khác. Nó cũng là một cái nhược điểm của thầy. Và thầy thành thật là thú tội, nữa tụi con đi giảng tụi con nên thuộc nhiều thơ hơn thầy, thầy ít thuộc thơ quá, nên ráng. Và cái thứ ba là cái ví dụ. Ví dụ là những chuyện không có thật mà ta đặt ví dụ, ví dụ như người ta nói, ví dụ như là Phật tử đi trên đường, rồi mình chạy xe đi ngang cái mình thấy một cục đá to giữa đường, quý Phật tử có dừng xe hay là chạy luôn? Thì đó có phải câu chuyện không? Không, mà đó chỉ là một ví dụ, nhưng mà làm sáng cái nghĩa lên mình muốn nói, mình đặt người ta vào tình huống buộc người ta phải giải
[1:21:35]quyết, thế là bài giảng sinh động lên rất là, rất là nhiều. Nói về thơ cái lúc mà thầy soạn bài này thầy cũng đặt bốn câu thơ: Nghe giảng riết nhiều khi cũng phát mệt, Vài câu thơ làm tan hết ưu phiền. Chữ "mệt" với chữ "hết" nó vần với nhau, làm cho đúng luật đúng vần. Mời gió thu về khe khẽ bên hiên, Hay nắng nhạt bên triền non xa thẳm. Tức là có vài câu thơ tự nhiên nghe bài giảng nó êm lên chút xíu. Nhưng mà phải đúng vần đúng luật giùm thầy, đừng làm thơ tự do, thầy ghét thơ tự do vô cùng. Ở ngoài Bắc á, có cái phong trào thơ tự do làm thơ, cái chữ trong câu á, cái 3 chữ, cái 8 chữ, cái 10 chữ, cái 2 chữ, không luật không vần không gì hết, thầy vô cùng ghét.
[1:22:18]Cái đó chỉ làm cái văn xuôi êm êm thôi, không đáng gọi là thơ. Hễ thơ phải có vần có luật, nghiêm túc mà vẫn diễn đạt được ý mình muốn nói, thì đó mới là cái tài làm thơ. Còn đã nói làm thơ mà không vần không luật thì đó chỉ là viết văn thôi, có gì đâu hay. Cho nên phải nghiêm chỉnh vần, nghiêm chỉnh luật đàng hoàng. Mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để nói, Sẽ đoàn kết mọi người trong một trái tim chung, Hạnh phúc thiêng liêng và vĩ đại vô cùng, Một là tất cả và tất cả mọi người chỉ là một. Cái câu cũng dài dằng dặc, mà vì lúc đó thầy cảm hứng vậy thầy viết như vậy. Mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để nói, Sẽ chẳng nói lên để ca ngợi tình
[1:22:58]yêu, Vì tình yêu là hình ảnh buổi chiều, Tuy êm ái nhưng sẽ vào đêm tối. Mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để nói, Sẽ nói lên để ca ngợi sự an nhiên, Hạnh phúc nào thong thả tựa thần tiên, Rất thanh thoát ung dung và đỉnh đạc. Mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để hát, sẽ... Nghỉ, thôi đứng lên nghỉ tụi con.
[1:23:25]Nguyện đem công đức này,
[1:23:33]hướng về khắp tất cả,
[1:23:40]đệ tử và chúng sinh,
[1:23:48]đều trọn thành Phật đạo.
[1:24:19]Lời kinh
[1:24:26]nghe
[1:24:34]mênh
[1:24:42]mang,
[1:24:49]từng câu là kim cang, làm tan hết nỗi đau muôn vàn.
[1:24:58]Trời mây là thênh thang, hồi chuông chùa vang vang, sương bao kín lang thang ngút ngàn.
[1:25:09]Người đi tìm không không, tình thương thật mênh mông, nguyện tô thắm chúng sinh mười phương.
[1:25:20]Rồi như là núi cao, hòa vui cùng trăng sao, người theo bóng nắng bay qua đồi.
[1:25:32]Dấu chân cuối trời để cho nghìn sóng xua ra trùng khơi.
[1:25:40]Nắng mai chói ngời, mùa xuân ngàn đóa hoa khoe sắc tươi. Thoáng trong tiếng cười, đôi tay dâng đời muôn nghìn nỗi vui.
[1:25:57]Rồi như cơn gió cuốn bay về xa, bóng chim vụt qua, nuốt nghẹn lời ca.
[1:26:07]Trong đêm nghe tiếng kinh thiêng, bên thềm hàng cây đứng nghiêng.
[1:26:18]Cùng nhau ngước vào bao la, nghìn sau nỗi đau nhạt nhòa.
[1:26:30]Con tim dâng khắp nơi nơi, đi tìm tình thương không vơi.
[1:26:41]Như mây như khói phôi pha, tâm này
[1:26:50]tan giữa trời
[1:26:55]xa.
[1:27:06]Lời kinh nghe mênh mang, từng câu là kim cang, làm tan hết nỗi đau muôn vàn.
[1:27:17]Trời mây là thênh thang, hồi chuông chùa vang vang, sương bao kín lang thang ngút ngàn.
[1:27:28]Người đi tìm không không, tình thương thật mênh mông, nguyện tô thắm chúng sinh mười phương.
[1:27:39]Rồi như là núi cao, hòa vui cùng trăng sao, người theo bóng nắng bay qua đồi.
[1:27:51]Dấu chân cuối trời để cho nghìn sóng xua ra trùng khơi.
[1:27:59]Nắng mai chói ngời, mùa xuân ngàn đóa hoa khoe sắc tươi. Thoáng trong tiếng cười, đôi tay dâng đời muôn nghìn nỗi vui.
[1:28:16]Rồi như cơn gió cuốn bay về xa, bóng chim vụt qua, nuốt nghẹn lời ca.
[1:28:26]Trong đêm nghe tiếng kinh thiêng, bên thềm hàng cây đứng nghiêng.
[1:28:38]Cùng nhau ngước vào bao la, nghìn sau nỗi đau nhạt nhòa.
[1:28:49]Con tim dâng khắp nơi nơi, đi tìm tình thương không vơi.
[1:29:00]Như mây như khói phôi pha, tâm này tan giữa trời xa.
[1:29:14]Như mây như khói phôi pha, tâm này
[1:29:23]tan giữa trời xa.