Transcript: Kinh Nikaya 18 - Lời Cảm Hứng (Tăng Chi 2 Đại Phẩm)

[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:20]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:34]Thưa thầy có bản kinh hết rồi chứ hả? Có đọc rồi gì ha? Hiểu rồi gì ha? Vậy nghỉ được rồi. Chúng ta không có thời gian mà đi qua nhiều bài kinh, cho nên tôi chỉ chọn một hai bài làm điểm là chúng ta nghiên cứu với nhau coi như là cái cách để mà chúng ta nghiên cứu Nikaya vậy. Tôi đọc sơ sơ một chút. Cái bài gọi là "Lời Cảm Hứng" trong cái Tăng Chi 2, phần Đại Phẩm. "Một thời Thế Tôn đang du hành giữa dân chúng Kosala với đại chúng Tỷ-kheo, đi đến một thị trấn của dân chúng Kosala tên là Dandakappaka. Thế Tôn từ trên đường bước xuống, ngồi xuống trên chỗ đã được sửa soạn dưới một gốc cây. Còn các Tỷ-kheo ấy đi vào Dandakappaka để tìm chỗ ở.

[1:25]Bấy giờ Tôn giả Ānanda cùng với một số đông Tỷ-kheo đi đến sông Aciravatī để rửa tay chân. Sau khi rửa tay chân ở sông Aciravatī xong, ra khỏi sông, đứng trên bờ, đắp một y để phơi tay chân cho khô." Cái lối văn hồi xưa như vậy đó, nó cứ tủng mủng tỉ mỉ, tủng mủng tỉ mỉ, một hình ảnh nó thực tế. Nên ở đây có vài điều chúng ta biết sơ về lịch sử một chút. Nhắc lại không biết tôi đã nói chưa, giờ nói lại một chút. Đọc bài kinh này chúng ta không có đoán ra được cái thời điểm, lúc đó tuổi tác Đức Phật bao nhiêu, Ngài đã giáo hóa được bao lâu. Thì cái tiểu quốc Sakya thì nó nằm đây, tiểu quốc Thích Ca.

[2:04]Còn cái đại quốc Kosala là một đế quốc hùng mạnh nằm ở đây. Ở dưới phía Nam là cái đế quốc Ma-kiệt-đà nằm ở đây. Thì Đức Phật thường đi du hóa vào những cái nước này, có nhiều cái nước nhỏ nhỏ nhỏ nhỏ ở đây nữa, nhưng mà Ngài vẫn đi cái vùng hoạt động của Ngài là như vậy. Thì lúc trước đồng thời với Tịnh Phạn vương á thì bên cái vương quốc này có vị vua là Mahākosala, sau này truyền ngôi lại cho con là vua Pasenadi mà chúng ta gọi là vua Ba-tư-nặc. Còn Magadha đó, đồng thời với vua Tịnh Phạn là vua Bình Sa vương Bimbisāra, rồi sau bị con mình choán ngôi là vua A-xà-thế. Rồi sau này vua A-xà-thế bị người con mình giết

[2:44]chết đoạt ngôi, quả báo lặp y như vậy. Nhưng mà riêng trường hợp vua Pasenadi thì hơi tức cười một chút. Có cái lạ là lúc đó vua Pasenadi vì yêu mến, mến Đức Phật, lúc đó quý Đức Phật và ông muốn kết thân với tiểu quốc Sakya này chặt chẽ hơn. Cho nên ông đã cho người sang Sakya để cầu hôn một người trong hoàng tộc về làm vợ của mình. Tức là ông vì đẹp trai cho nên ông cũng hơi bộn. Nhưng mà có cái lạ là cái dòng tộc Sakya này có cái kỳ thế này, là tuy chỉ là hoàng tộc của một cái vương quốc nhỏ, nhưng mà lúc nào cũng nghĩ cái dòng dõi của mình là tôn quý hơn vua Pasenadi, hơn là cái dòng vua đang cai trị ở Kosala.

[3:29]Họ lạ, không biết sao kỳ. Không biết là cái nguồn gốc gốc gác xưa nữa xưa nữa như thế nào, mặc dầu chỉ là một tiểu quốc nhưng họ vẫn nghĩ họ là họ cao quý. Cho nên khi vua Pasenadi sang á thì họ tự thị, họ không thèm gả một người nào trong hoàng tộc cho vua Pasenadi, mặc dù ông vua của một đế quốc lớn. Rồi họ sợ mất lòng vua Pasenadi, ông này đế quốc mà, cho nên mới kiếm một cô nô lệ nào đó mà có vẻ hơi xinh xinh, tân trang lại, cải tạo lại, bôi lia đồ lại, tập cho rồi nói là công chúa đem qua gả vua Pasenadi. Thì sinh ra được một người con là hoàng tử Lưu Ly đó, chúng ta nghe cái thảm kịch này rồi phải không?

[4:08]Thì sau khi lớn lên, hoàng tử Lưu Ly muốn về thăm quê ngoại, nhưng mà cái vợ vua Pasenadi này cứ chần chừ chần chừ tại biết câu chuyện nó không có ổn. Rốt cuộc hoàng tử đâm đầu đi về đại ha, thắng ngựa đem quân sĩ về đại. Tại lúc này hoàng tử cũng giỏi lắm rồi, văn võ cũng song toàn. Nghĩ rằng về quê ngoại cái tình cảm nó ấm áp. Thì thường thường á bên ngoại cái tình cảm nó ấm áp, chân tình hơn bên nội, thường thường đa số tâm lý vậy. Nhưng về chỉ bắt gặp thái độ lạnh nhạt của mọi người. Tới ai nói chuyện không ai thèm trả lời. Mà chơi với ai, ai cũng không thèm chơi với mình hết. Hoàng tử bực mà không hiểu, thắc mắc.

[4:45]Cuối cùng cái lần nghe lén được, nghe lén thì lúc đó mới biết rằng mẹ mình chỉ là một nô lệ chứ không phải là một người của hoàng tộc, không phải là một công chúa, công nương gì hết. Thì mới căm phẫn dòng họ Thích Ca đã lừa gạt ba mình. Bây giờ thân phận của mình là một thân phận của nô lệ. Câu chuyện còn dài dòng, thêm mắm thêm muối là khi mà trở về cái chuyện vua Pasenadi biết được luôn sự thật. Tức là qua cái chuyện mà hoàng tử Lưu Ly bất mãn về nói tùm lum ra, vua Pasenadi mới biết được sự thật và cũng căm tức cái chuyện này cái đày hai mẹ con thành nô lệ luôn. Hồi xưa đây là cái cố chấp của vua Pasenadi mà sinh họa.

[5:22]Thì vua thấy hoàng tử Lưu Ly mới mới nuôi trong lòng cái sự oán thù ghê gớm. Khi mà bị đày như những người nô lệ đi gánh nước, bửa củi trong hoàng cung, ổng nuôi cái mối thù với dòng họ Thích Ca. Ổng nuôi không thể tưởng được. Thì lúc đó vua Pasenadi có mít lòng một vị tướng quân, trừng phạt gì đó. Bạn, bà con của người tướng quân này cũng là một ông tướng quân, lúc đó mới âm mưu với Lưu Ly tìm cách soán ngôi, giành cho Lưu Ly để trả cái mối hận, để rửa cái nhục mà vua Pasenadi đã một lần phạt ổng trước mặt mọi người. Nên lần đó trong một lần gọi là cái tình huống hết sức là khôi hài, lãng nhách là vua Pasenadi đi đến để chào, thăm Đức Phật.

[5:57]Thì theo cái lễ, ông cởi bỏ áo giáp, cởi bỏ gươm, ấn tín đồ hết, đi bộ đến nơi cái tinh xá Đức Phật. Thì mọi cái bên ngoài là gươm nà, gươm lịnh, ấn tín gì để bên ngoài giữ lại hết. Vào hỏi chuyện Đức Phật. Nói sau khi mà đàm đạo xong bước ra thì tất cả biến mất hết. Luôn lính quáng gì mất tiêu hết trơn, ngựa, gươm gì mất sạch hết. Bị vì cái ông tướng quân kia ổng bí mật ngay đó ổng kéo quân về liền, lấy hết toàn bộ gươm ngựa về giao cho hoàng tử Lưu Ly, đóng cửa thành lại tuyên bố lên ngôi luôn. Ai chống chém liền. Lúc đó quân đội đã ủng hộ, một cuộc đảo chánh rồi nè. Vua Pasenadi bước ra cái ngớ ngẩn, cái lật đật phóng lên ngựa chạy về thành.

[6:36]Chạy về thì cửa thành đóng cửa lại. Hoàng tử Lưu Ly lúc này đã chễm chệ mặc áo hoàng bào, áo giáp đeo cái gươm lệnh ở nơi đây. Nói là: "Giang sơn này đã thuộc về con, con không giết phụ vương nhưng phụ vương hãy đi chỗ khác." Lạnh lùng đứng đó. Mà lúc đó quân đội là răm rắp hết rồi, bị ông tướng kia ổng nắm rồi, ổng ủng hộ. Vua Pasenadi mới là biết mình thất thế trong lúc bí. Mà lúc nhớ cái gương mà vua A-xà-thế giết cha nữa, cũng hơi run. Nhưng mà A-xà-thế lại là cháu của Pasenadi nữa nha, nhớ. Tại vì vợ của vua Bình Sa vương tức là mẹ A-xà-thế lại là bà con em gì đó của Pasenadi nữa. Nên Pasenadi ổng mới chạy qua, ổng mới chạy qua đây ổng tị nạn.

[7:17]Và được vua A-xà-thế là cháu, nghĩ tình, nuôi nấng đàng hoàng rất là tốt. Vua A-xà-thế nuôi, rồi ổng chết ở bên đất này luôn. Còn sau khi vua Lưu Ly lên nắm ngôi rồi đó, bắt đầu đem quân qua tiêu diệt dòng họ Thích Ca, rửa cái mối nhục. Chúng ta nhớ cái mà cố chấp ỷ cái thân phận mình cho rằng mình hơn nè mang tới cái họa, cái kiêu mạn. Nghĩ rằng dòng dõi mình là hơn, ngày hôm nay là cái họa nó tới. Cũng như vua Pasenadi nè khi mà biết hai mẹ con này là nô lệ là đày hai mẹ con xuống làm người bửa củi gánh nước mang họa. Cái kiêu mạn, cái khinh thường người khác nó chờ chực cho chúng ta một cái tai họa.

[7:54]Chúng ta để ý cái điều đó. Đây là một bài học sống. Thì Đức Phật Ngài biết cái chuyện này, Ngài biết cái nghiệp nhưng mà Ngài cũng dùng hết sức của mình là năm lần bảy lượt Ngài đón đường vua Lưu Ly và cản. Thì vua Lưu Ly nể Đức Phật tại cái uy đức của Ngài lúc đó là lớn quá, nể. Nhưng mà rồi cuối cùng mối thù cũng phải trả. Ổng tránh không gặp Đức Phật, lại ổng đi đường khác đánh, tiêu diệt không còn sót hết, giết sạch hết bất cứ người nào, bình địa diệt chủng luôn. Nhưng mà chỉ sót được một vài người trốn thoát được. Rồi sau này khi vua Lưu Ly trên đường về, đi ngang con sông bị cơn hồng thủy cuốn trôi chết luôn.

[8:30]Hết cả đoàn quân nó bị chết hết luôn. Sau này vương quốc Kosala là ai cai trị thì chúng ta không biết, sử không nói rõ nữa. Nhưng mà hiện nay ở cái vùng mà Ca-tỳ-la-vệ hiện nay mà cái vùng thuộc nước Nê-pan, còn một cái làng mà cái người đó mang dòng họ Thích Ca hiện nay vẫn còn. Là họ trốn thoát được khỏi cái cuộc mà diệt chủng ngày xưa và sống sót tới giờ này, Nê-pan giờ vẫn còn. Thì cái bài kinh này không cho ta biết cái thời điểm mà Đức Phật ở Kosala này là lúc đó trước hay sau cái biến cố này, biến cố ghê gớm đó. Nhưng mà có cái lạ lùng là khi mà cái biến cố sắp xảy ra á thì Đức Phật Ngài cố gắng dùng hết sức mình để ngăn cản sự tình.

[9:10]Nhưng mà không ngăn cản được, sự tình đã xảy ra sau đó thì Ngài tỉnh bơ, coi như không có chuyện gì dính tới mình hết trơn. Ngài cũng bình thường, cũng ngày đi khất thực một lần, rồi cũng ngồi thiền, rồi cũng thuyết pháp, coi như không có chuyện gì xảy ra. Thấy cũng hơi lạ, gặp tôi tôi khóc bù lu bù loa rồi, nhưng mà Ngài tỉnh queo không có chuyện gì. Nên giống như là Ngài nghĩ chúng sinh như bình đẳng ha, rồi nghiệp rồi phải trả. Dù Ngài có biết rồi có can thiệp mà làm không được thì thôi. Tại vì đó là nghiệp rồi thôi, không cản thì thì không có tình, chứ mà Ngài biết cản cũng không được thì nghiệp tới lúc phải trả.

[9:43]Mà chúng ta thấy là cái nghiệp sát sanh nó nó trả qua cái nhân duyên của cái tâm kiêu mạn. Mà ngày hôm nay để trả, cái nhân duyên để trả là họ kiêu mạn bởi cái dòng dõi, dám cho mình là hơn cả dòng dõi vua Pasenadi nên đưa một người nô lệ qua gả. Cái mầm mống manh nha từ cái thuở xa xưa mấy chục năm trước, mấy chục năm sau bắt đầu thành tai họa. Rồi một Tỷ-kheo đi đến Tôn giả Ānanda, sau khi đến thưa với Tôn giả Ānanda: "Có phải Thế Tôn tập trung tất cả tâm để tuyên bố về Devadatta như sau: Devadatta là Đề-bà-đạt-đa đó, Devadatta phải sinh vào đọa xứ, phải sinh vào địa ngục cho đến một kiếp không thể cứu độ được?

[10:28]Hay là phải nhờ một thiên nhân thì Đức Thế Tôn mới biết chuyện đó?" Cái câu hỏi này nó xuất phát từ cái điều là là trong suốt cái thời gian mà giáo hóa chúng sinh hay nói điều này điều kia, Đức Phật có nhiều lần nói rằng à có một cái thiên nhân là lúc mà đêm đã gần mãn hiện ra với Đức Phật với ánh sáng chói lòa đã báo cho Đức Phật một điều gì đó. Có đôi khi Đức Phật nói cái điều gì tự mình biết, nhưng mà cũng nhiều lần Đức Phật dựa vào cái lời mách bảo của thiên nhân. Nên ở đây vị Tỳ-kheo đó mới nghi ngờ là cái lần khi mà Đức Phật tuyên bố về cái việc mà Đề-bà-đạt-đa phải đọa địa ngục tới một kiếp như vậy thì không biết

[11:12]là bởi chính trí tuệ Đức Phật trong cái định tâm hay là nhờ thiên nhân mách bảo. Cái chữ mà tập trung tất cả tâm á, nó là concentrate. Tức là sao? Cũng là định nha, cho nên dịch mà định á, người ta hay dịch là concentrate. Còn mà chánh niệm á, mindful. Chánh niệm này là mind lúc nào cũng trong trạng thái tỉnh giác, còn cái định là tập trung tâm này được. Nên ở đây là tập trung tất cả tâm để mà thấy được điều đó, tức là bởi cái sức định mà Ngài thấy được điều đó chứ không phải là do thiên nhân mách bảo, hay là do thiên nhân mách bảo. Thì cái từ nó có nhiều cái như vậy, lát chúng ta bắt gặp nhiều cái từ nó nó lạ lạ nhưng mình phải hiểu.

[11:59]Bị hết một kiếp hay không? Ở đây chúng ta có cái từ này nữa: kiếp, kappa, với chúng ta phân biệt cái này. Thường thường á một kiếp là khoảng thời gian bao lâu có nhớ không? Một kiếp. Một kiếp là mấy chục năm? Mấy? Sáu chục. Đây là cô Phật tử này nhớ cái bài mà 60 Năm Cuộc Đời đó. Ba mươi năm rồi sung sướng không bao lâu, ba mươi năm sau tình yêu thương vời vợi gì đó. Hay nói là kiếp có sáu chục năm. Nhưng chúng ta bị nhớ lộn của cái mà một kiếp với một đời. Một đời á tức là từ lúc sinh ra tới lúc chết là một đời. Thành thử ví dụ chúng ta có nói về đời trước, đời sau, ba đời trước, ba đời sau chứ không được dùng chữ một kiếp.

[12:45]Nhưng chúng ta bị dùng lộn, chúng ta cứ tưởng rằng là đời trước là kiếp trước. Nên mình hay nói à: Thôi hẹn nhau kiếp sau. Trời một kiếp sau nó sáu bảy chục triệu năm lận, khủng khiếp, cho nên đừng nhớ đừng có hẹn ai kiếp sau nha. Nếu mà lỡ hẹn là hẹn ai đời sau thì nó mới gì. Cười lắm, có cái mấy bài thơ quý vị: Thề hẹn nhau kiếp này không được, hai người nói thôi mình hẹn nhau kiếp sau. Thì sau khi mà nghe thuật lại đó thì tôi không có kịp cản, tôi nói thôi vậy là thua luôn rồi. Hẹn hẹn kiếp sau là thua luôn rồi, hẹn đời sau thì còn kịp chứ kiếp sau là hết gỡ rồi. Là vì cái kiếp trong đạo Phật á được định nghĩa thế này nè:

[13:24]là một lần mà Trái Đất bắt đầu được sự sống cho tới cái ngày tận thế của Trái Đất. Thời gian bao lâu? Nhiều triệu năm á. Chúng ta nhớ một lần Trái Đất chúng ta bị tận thế, vào cái thời đó đó có một cái thiên thể, một cái vẫn thạch to nó đánh vào cái vùng Nam Mỹ, tạo thành một cái hố trũng. Lúc đó nó làm cho Trái Đất bị khuyết lỗ sâu và bụi bốc lên, nó che phủ cả ánh sáng mặt trời nên toàn bộ cái cây cối bị chết hết, thiếu ánh nắng chết hết. Và khủng long là loài mà nó ăn cây ăn cỏ ăn lá và nó ăn thịt lẫn nhau, nó không có thức ăn nó chết và nó bị tuyệt chủng luôn. Thời đó giống như một lần đó là sự sống trên địa cầu này bị tiêu diệt.

[14:08]Và các nhà khoa học đo được cái niên đại đó là khoảng sáu chục triệu năm. Thì không biết đến chừng nào nó bắt đầu mới phục hồi sự sống lại, thì từ đó cho đến nay là chúng ta đang ở một kiếp là ước khoảng sáu chục triệu năm, con số như vậy. Mình không biết bao lâu thì mới tận thế lại để mà thành một kiếp, nhưng mà áng chừng vậy đó khoảng sáu chục triệu năm. Nên đừng có hẹn ai kiếp sau nha, là thua luôn á, hẹn là hẹn đời sau thôi. Đời này lỡ đi tu rồi, đời sau. Thì ngài A-nan thấy là thật đúng như Thế Tôn đã tuyên bố mà ngài A-nan không có nói, ngài A-nan mới về thuật lại với Đức Phật. Ở đây Đức Phật nói thế này:

[14:48]Này A-nan, hoặc Tỳ-kheo ấy là vị tân nhập, là người mới vào tu, hoặc xuất gia chưa bao lâu, hoặc vị Tỳ-kheo ấy là một trưởng lão ngu si, không thông minh, mới có thể có cái do dự nghi ngờ. Làm sao mà khi Ta đã tuyên bố một chiều, ở đây lại có thể có trường hợp thứ hai được? Tuyên bố một chiều là gì? Đây chúng ta thấy đó, cái tuyên bố một chiều là một cái từ đời xưa, nhưng mình không được hiểu như vậy. Thì bây giờ cái chữ mà nói một chiều là hay hay dở? Hay hay dở? Dở phải không? Nói cái gì mà một chiều tức là cố chấp, cực đoan, nhìn bị phiến diện, mình mới nói một chiều, chứ còn người có trí tuệ là phải nhìn nhiều mặt.

[15:33]Nhưng mà đời xưa cái chữ nói một chiều cái nghĩa nó khác, đời nay nói một chiều là cái nghĩa nó dở. Nó giống như bây giờ như Mạnh Tử nói rằng: Nhân chi sơ tính bổn thiện, là trẻ em mới đẻ ra chưa nhiễm mùi đời, chưa biết gì hết thì nó như tờ giấy trắng, nên gọi là cái bản tính của nó vốn là thiện. Ổng lý luận như vậy, có lý không? Có lý không? Nghe cũng có lý, thấy không? Nhưng mà đó là lời tuyên bố một chiều. Thì Mặc Tử nói ngược lại: Nhân chi sơ tánh bổn ác. Thì ông nói hãy nhìn đứa trẻ, cái cách mà nó giãy nảy, nó khóc, nó phản ứng dữ, đòi ăn đòi bú và nó giành giật thức ăn với những đứa trẻ khác, thì phải hiểu rằng mầm mống của nó nó đã có tham sân đọng rồi.

[16:17]Lớn lên nhờ giáo dục, lễ nghĩa nó mới biết kiềm chế, chứ còn để nó tự do thử coi, nó là đứa ác. Ổng nói có lý không? Cũng có lý luôn. Hai ông nói ngược nhau, ông nào cũng có lý hết. Và chúng ta thấy đó là những lời tuyên bố một chiều. Nên bây giờ vì chúng ta học đạo Phật, mình học con đường Trung đạo nên cái gì mà tuyên bố một chiều nghe nó không có được cái lỗ tai. Nên nó phải nói thì phải tròn trịa nhiều mặt. Đây cũng là một cái cách để mà quý thầy để ý trong phương pháp diễn giảng á. Khi quý thầy vạch một đề tài cần phải trao đổi với mọi người thì đừng bao giờ nói một mặt. Nói một ý rồi phải coi chừng những ý bên cạnh,

[16:58]có ý nào nó phản tác dụng nó ngược lại cái điều mình đã lý luận mà người ta bắt bẻ. Rồi mình phải cẩn thận rào đón chung quanh hết để khi một đề tài mình đưa ra rồi thì hết 95% mình đã che đậy được hết những điểm hở, người học được lợi ích mà người ta không phản bác. Nhưng mà mình không bao giờ bảo đảm rằng mình đã trình bày một đề tài hoàn chỉnh 100%, vẫn luôn luôn còn những kẽ hở. Chứ một tiếng rưỡi không nói hết được vấn đề. Một kẽ hở đó thì mình phải đợi 5 năm sau, 10 năm sau có một người họ sáng mắt, họ nhìn thấy họ lôi ra họ nói tiếp, họ chỉnh đốn lại, họ bổ sung lại cái bài giảng của mình làm cho Phật giáo hoàn thiện hơn mà chúng ta phải mong mỏi như vậy.

[17:41]Nên ở đây là vì chúng ta không có thời gian để học nhiều bài Nikaya, chúng ta chỉ trao đổi với nhau một số bài để lấy kinh nghiệm thì thời gian sau này quý thầy phải phải tự mình đọc Nikaya. Để nếu mà quý thầy sau khi cái cơ bản này xong á, hoặc là quý thầy lên học cao cấp, hoặc quý thầy lên học cao đẳng, hoặc là quý thầy không học mà về làm Phật sự nơi trú xứ của mình, với Bổn sư của mình, vân vân, thì quý thầy vẫn phải nghiên cứu Nikaya. Hễ lên trên học viện rồi là buộc Nikaya này học trực tiếp tiếng Pāli học còn kỹ hơn nữa, lúc quý thầy mới phát hiện ra tôi giảng tầm bậy hết trơn. Trật lất.

[18:24]Không biết trời ơi tưởng ổng hay lắm, nay lên học rồi mới biết ổng giảng dở ẹt. Vì lúc đó quý thầy sẽ được nghiên cứu kỹ hơn. Còn nếu mà không có điều kiện như vậy thì quý thầy sẽ phải tự mình nghiên cứu. Thì cái tạng kinh Nikaya này đó, nếu mà mình đọc ròng rã đó thì chừng tháng hết à. Nhưng mình đọc vừa đọc vừa nghiên cứu á thì 6 tháng là người siêu đẳng. Còn người trung bình khá thì đọc 2 năm, vừa đọc vừa nghiên cứu. Còn người trung bình mà không khá thì 20 năm là không biết được. Hồi xưa tôi đọc có một tháng à, cho nên tôi không hiểu gì hết á. Đọc qua để biết coi Nikaya nói cái gì, tại nào giờ mình học kinh Đại thừa không à.

[19:09]Nên sau này khi đi vào Nikaya vậy, cứ ngồi lặng lẽ ngoài giờ rảnh cứ lấy đọc, lặng lẽ đọc chầm chậm chầm chậm đọc qua. Đọc qua thì đầu mình nhận được nhiêu nhận, nhưng nó không phải là cái hay, vì đọc Nikaya chúng ta sẽ bắt gặp hai điều khó. Cái thứ nhất về từ ngữ, thứ hai là về đạo lý. Về từ ngữ thì chúng ta biết rằng có những cái từ mà từ mấy ngàn năm á, nó tới bây giờ, mặc dù dịch ra nó không có mất chữ, dịch ra không mất chữ nhưng mà nghĩa nó mất tiêu à, nghĩa nó khác hẳn. Đó là cái khó. Nên cũng đọc như vậy mình thấy chữ này ủa mình có đâu có tuyên bố một chiều, nghe đây thì hiểu nhưng mà hiểu trật, hiểu ngược cái ý Phật.

[19:51]Lúc mà Phật nói cái chữ tuyên bố một chiều, Ngài nói với ý nghĩa gì? Có nghĩa là khi Ta đã khẳng định, khi Ta đã xác quyết, phải không, thì không thể có điều ngược lại. Đức Phật Ngài nói như vậy. Một khi mà Ngài đã xác quyết bởi tất cả trí tuệ của Ngài thì không có thể có điều ngược lại. Nhưng mà khi mình nghe chữ tuyên bố một chiều cái mình nghe giống giống như là một lời nói dở, chứ không phải, vì nghĩa xưa nghĩa nay nó khác. Có những cái từ mà mới vài mươi năm thôi nghĩa nó đã đổi mất rồi. Ví dụ như cái chữ này: quê. Quê đầu tiên nó là một danh từ phải không? Nó là một noun, nó là nói lên cái vùng mà nông thôn,

[20:30]con người ta sống bằng nông nghiệp, trồng trọt, đời sống đơn sơ, bình dị phải không, với cây, cỏ, lá, hoa, nước và cánh diều bay trong gió như cái bài Mắc Nợ. Nhưng mà sau một thời gian thì bắt đầu nó nó phát triển thành cái ý nghĩa khác là bắt đầu thành cái gì? Thành tính từ. Lúc đó khi mà mình thấy cái người nào lớ ngớ vô mở cái thang máy mở không được, leo lên cầu thang không biết đường đi, hay là bật cái máy quạt lên cái chui xuống dưới bàn trốn sợ nó là cái máy chém. Thì nói cái thằng nhà quê lên tỉnh, quê mùa quê. Thì lúc đó cái này nó là tính từ ám chỉ cái người mà không hiểu biết nhiều, không rành về cái lối sống

[21:10]hiện đại văn minh hiện nay, phải không? Đó. Rồi một thời gian nữa phát triển dần rồi nó bắt đầu biến thành động từ. Động từ này nó có nghĩa là to shy, nghĩa là gì? Mắc cỡ. Ví dụ mình nói này: Tao thấy nó ngồi nó ăn mấy cái bánh bò, tao bước lại tao đi qua đi lại, tao mời tao chào nó, nói chuyện này chuyện kia mà nó cứ tỉnh bơ nó ăn nó không mời tao làm tao quê quá. Thì bắt đầu là cái quê này là cái cái cái động từ rồi phải không? Mà chúng ta thấy mới mấy chục năm á nó nhảy vậy á, huống hồ có những từ mấy ngàn năm. Quý thầy có lần nào bị quê vậy chưa? Sàng qua sàng lại rồi người ta làm lơ luôn không? Quê không?

[21:51]Có không? Nhưng Phật tử có chưa? Nhỏ không dám có lắm. Nên á học Nikàya là chúng ta bị khó khăn trên hai cái phương diện á khi mà đọc tự một mình á. Nếu mà được hướng dẫn thì không nói, một mình là chúng ta bị cái từ ngữ với lại đạo lý. Đạo lý cô đọng quá, ngày xưa vì là lời truyền khẩu nên Đức Phật không thể nói dài như mình bây giờ, không thể nói mà la cà vì mình ỷ có băng thu lại, có sách viết lại, muốn nói gì đó nói. Còn thời xưa là chỉ ghi bằng ký ức nên phải nói cho thật gọn. Mà không hiểu làm sao mà các vị hiểu được cũng hay thiệt. Giờ mình đọc lại mình không hiểu nổi. Nên đó từ ví dụ chúng ta thấy như hôm trước

[22:33]mình học cái bài thân kiến nghĩa là gì? Nghĩa là gì? Ích kỷ. Hồi trước là thân kiến bây giờ nghĩa là ích kỷ. Ví dụ xưa gọi là giới cấm thủ giờ gọi là gì? Gọi là cố chấp. Đó có những cái mà chỗ này đó mà nếu mình không hiểu đúng nghĩa của nó cái mình lờ mờ lờ mờ. Chớ cái nghĩa nó cũng không đi ra khỏi những cái từ mình đã biết hiện nay đâu. Vì con người thời xưa với bao nhiêu điều phiền não, bao nhiêu hạnh phúc đau khổ, thăng trầm của cuộc sống thì người đời nay cũng vậy và nhiều hơn nữa. Cái thời xưa cái văn tự, cái triết học, cái kỹ thuật chưa cao, con người ta đơn sơ hơn. Mà bây giờ mình rắc rối hơn nên từ ngữ mình nhiều hơn.

[23:21]Cho nên thời ngày xưa vậy, có nhiều cái từ mình thấy lạ đừng có nghĩ là đời sống hay tâm tư của người xưa khác ngày nay, không có, cũng vậy. Nhưng chỉ có cái là cái từ dùng khác là mình không hiểu, đó thực nghĩa nó là gì. Đây là cái khó khi chúng ta nghiên cứu Nikàya một mình. Mà kể cả trường hợp chúng ta nghiên cứu Nikàya hai mình cũng bị luôn, là sao vậy? Là bởi vì nhiều khi không chắc cái ông thầy của mình ổng giảng ổng hiểu được nghĩa thật nữa nha. Nhiều khi ổng cũng nhìn cái chữ này mà ổng giải là ổng đi luôn á. Nên chúng ta thấy giữa cái chữ này và với cái nghĩa thật của nó có giống nhau cái gì không? Có không?

[23:56]Nhiều khi không giống gì nhiều hết á, giống na ná na ná. À do đó là đây là chỗ này gọi là hên xui nè. Quý thầy biết hên xui là làm sao không? Hên xui là khi mình nhìn thấy cái chữ đó tự nhiên trong tâm mình sáng lên mình nhận ra được cái nghĩa thật của nó. Cái này tôi gọi là hên đó, chứ không phải là hay. Không hay, tại vì cũng nhiều khi cái vị thầy của mình giảng ổng chưa chắc ổng hiểu được nữa. Cho nên cái người nào mà may mắn mà đọc những từ cổ mà hiểu được cái nghĩa này nhiều khi gọi là may mắn cũng như là Phật gia hộ á. Chớ không có dám nói đó là cái cái trí tuệ thực sự của mình. Mà học Nikàya là bị như vậy trước.

[24:34]Mà nếu cái từ này mà mình vượt qua được vượt qua được hết, mình hiểu cái đúng nghĩa thật nó bắt đầu mình dễ vượt qua cái khó khăn thứ hai của Nikàya là là đạo lý, cái đạo lý nó cô đọng quá. Nên hai cái khó, nên chúng ta không nghiên cứu được nhiều hết, chỉ đi qua phớt phớt phớt vậy thôi. Thì ở đây Đức Phật nói về Đề-bà-đạt-đa. Ngài nói rằng này Ananda, nếu mà ta còn thấy có một pháp trắng nhỏ như đầu lông đuôi ngựa nơi Đề-bà-đạt-đa thì ta đã không nói rằng Đề-bà-đạt-đa sẽ bị đọa địa ngục đến một kiếp không thể cứu được nữa. Nhưng mà vì Đề-bà-đạt-đa không còn một cái pháp trắng nào, pháp trắng này nghĩa là gì?

[25:18]Pháp trắng này là pháp thiện. Đúng. Là gì nữa? Là đạo đức đó. Nên ở đây ví dụ như mình dùng cái chữ: "Trong tâm người này có cái pháp thiện, trong tâm người này còn pháp bất thiện." Cái từ đó là từ mới hay từ cổ? Mới hay cổ? Nó mới hơn cái pháp trắng của Nikàya nhưng mà so với thời nay nó cũng đã đã xưa rồi. Đó, đây quý thầy để ý từ ngữ một chút. Khi nên mình nói cái đó mà ví dụ cái người nghe nào giờ họ ít dùng cái họ khựng khựng khựng. Lúc khi mình giảng mình phải dùng đúng cái từ ngữ, trên mình có thể nói nếu mà ta nhìn thấy nơi Đề-bà-đạt-đa còn một chút đạo đức nhỏ, mình dùng chữ đạo đức thì nghe

[25:59]nó dễ hiểu, vì cái từ mọi người vẫn thường dùng. Đó để ý như vậy. Phật ví dụ, một ví dụ giống như hôm trước mà ngài Ca-diếp đã ví dụ rất là ấn tượng, như có một cái hầm phân cao hơn đầu người đầy cả phân và một người rơi vào hố phân đó cho đến cả đầu, rồi một người khác đi đến muốn lợi ích, muốn hạnh phúc, muốn người ấy an ổn khỏi khổ ách, muốn kéo người ấy ra khỏi hố phân, người này đi vòng quanh hố phân mà không tìm cái thấy một điểm nào như đầu lông đuôi ngựa còn sạch sẽ để người ấy có thể nắm chỗ ấy mà kéo lên thì cũng vậy. Vì vì Đề-bà-đạt-đa nghĩa là cái ác đã phủ đầy tâm mình không còn chỗ nào nữa nên ta nói rằng Đề-bà-đạt-đa phải sinh vào đọa xứ,

[26:42]phải sinh vào địa ngục cho đến một kiếp không thể cứu độ được. Nếu A-nan muốn nghe, ta sẽ phân tích về căn trí của con người. "Bạch Thiện Thệ đã đến thời, bạch Thế Tôn đã đến thời, xin hãy nói cho con nghe về căn trí của con người." Thì chỗ này bài kinh gọi là lời cảm hứng là vì vậy, là nhân cái chuyện Đề-bà-đạt-đa mà Đức Phật nói về cái căn trí của con người, sự hay thay đổi của con người. Chúng ta nói qua sự kiện Đề-bà-đạt-đa một chút xíu. Đề-bà-đạt-đa là anh phải không? Anh hay em của của A-nan phải không? Của A-nan, là như vậy cũng là anh em chú bác ruột của Phật. Ban đầu theo Phật xuất gia một cách thuần thành

[27:22]nhưng về sau vì tham vọng và ganh tị đã quay lại chống Phật. Chúng ta thấy cái điều là suốt cuộc đời giáo hóa của Phật á đủ chuyện xảy ra đầy kịch tính á. Những chuyện gì mà ngày hôm nay chúng ta bắt gặp, chúng ta đối diện thì nó làm một cái góc nhỏ, góc lẻ như cuộc đời của Đức Phật. Đó là cuộc đời của Đức Phật hết sức là bi tráng. Tức là cái vinh quang đến tột đỉnh tìm được sự giác ngộ tối thượng là cả trời, người, vua chúa đều ngưỡng mộ, đó là vinh quang đến tột cùng của một bậc minh triết từ bỏ hết ngai vàng, từ bỏ quyền quý nhưng mà được các bậc quân vương cúi đầu trước chân mình. Đó là sự vinh quang vậy là tột đỉnh.

[28:04]Bên cạnh đó, cái sự chống đối, sự khó khăn, sự nhục mạ cũng không kém gì hết á. Ngay cả có lần một người phụ nữ lúc Phật đang thuyết pháp độn bụng bầu vào nói Đức Phật là là tác giả của cái bào thai. Cho đến khi mà câu chuyện kể là trời Đế Thích biến thành con chuột mà cắn đứt cái buộc rồi rớt cái bịch xuống một cái. Rồi đến nỗi mà những kẻ ngoại đạo vậy mới sai một cô tín nữ của họ cứ đi tới đi lui Tinh Xá cho mọi người biết mặt. Rồi một hôm cái họ mới giết cô đó, họ đem chôn xuống Tinh Xá. Rồi sau đó họ nói họ đi tìm người mất tích, họ tràn vào Tinh Xá họ nói thấy cô đó hay vô đây bây giờ mất, đi tìm.

[28:43]Tìm rồi họ lại họ đào cái chỗ họ đã chôn lên phát hiện xác cô gái. Họ đồn rùm ra là Đức Phật và chư Tỳ Kheo đã làm chuyện bậy bạ rồi giết người phi tang. Chuyện nghĩa là những cái mà ngày nay chúng ta cũng ít khi bị, vì có những người có thể là chúng ta bị này bị kia nhưng mà đến cái độ mà giết người để mà vu tiếng oan như thời Đức Phật bị thì cũng chưa từng bị. Tức là cái vinh quang Đức Phật là tột đỉnh mà cái sự chống đối, cái sự mưu hại của Đức Phật cũng là cực kỳ, cũng đầy hết. Nên cuộc đời Đức Phật cũng vậy, đó đầy hết cả mọi sắc thái. Mà nói đến là người khước từ thì trên thế gian này là người

[29:19]khước từ vĩ đại nhất là vì ngài đã có một đời sống vương giả đầy đủ hạnh phúc không thiếu một phương diện nào hết. Đó là cuộc sống ngài hoàn toàn được như ý: học hành giỏi giắn, đầy đủ trí tuệ, mọi người sủng ái, rồi hạnh phúc tiện nghi đầy đủ, vợ thì đẹp mà một lòng chung thủy, đoan chính, con thì ngoan, vân vân, mà ngài khước từ hết tất cả. Cái bài học nó để cho chúng ta một điều là bây giờ chúng ta có vì một cái lý do gì đó muốn đi tu mà lần sần lần sần không đi được thì hãy nhớ đến việc mà Đức Phật đã khước từ. Đó cho chúng ta thêm sức mạnh. Hoặc là trong cuộc đời chúng ta phải gặp nhiều cái sóng gió,

[30:02]nhiều nhiêu nghịch cảnh thì cũng lấy cuộc đời Đức Phật ra để làm gương. Đức Phật đã từng bị những điều như vậy, mưu hại chống đối đủ cách hết. Mà ngài vẫn bình thản vượt qua. Hoặc đến khi nào đó mà chúng ta gặp vinh quang, gặp người ta cung kính, ngưỡng mộ thì cũng nhớ đến Đức Phật ngài cũng bình thản đi qua. Lấy cuộc đời Đức Phật đủ để cho chúng ta rút ra mọi cái kinh nghiệm, mọi bài học trong cái cuộc sống của mình thật là đặc biệt. Và đến cái trường hợp mà một người anh em chú bác của mình xuất gia rồi quay lại chống luôn, quay lại chống mà chống kịch liệt, chống mà tới ý nghĩ là phải giết chết Đức Phật luôn.

[30:40]Đó, đó là một sự phản bội đến cùng cực như vậy thì cũng hiếm khi xảy ra. Mà vào thời Đức Phật cũng phải chịu đựng hết. Có thể một người học trò từ bỏ ông thầy ra đi, nói xấu lại ông thầy chuyện đó có. Nhưng mà quay lại để giành giật địa vị, bôi bác thầy mình rồi tới nghĩ tới giết thầy mình thì đúng là chuyện thời Đức Phật thôi, cái thời sau này cũng hiếm có. Cuộc đời Đức Phật đủ như vậy, vì Đề-bà-đạt-đa là một người như vậy đã có đầy đủ hết. Mà chúng ta thấy á cái nguyên nhân mà Đề-bà-đạt-đa chống Phật á là do nguyên nhân chính là gì? Cái tâm lý chính để chi phối điều đó là tham vọng, bởi cái tham vọng là cái đáng sợ.

[31:22]Hồi xưa tôi có giảng ở trong đạo đức người tu, chỗ sư đạo á, cái bài là "Tham vọng và lý tưởng", cái đạo đức người tu. Nhưng mà sau này tôi không có giảng lại trong tâm lý đạo đức mà tôi chỉ có nói phớt qua trong một bài nào đó ở gần những bài đầu. Nếu quý thầy có nhớ không, hay đã trả cho tôi? Chưa, tôi không thấy trả cho tôi. Quý thầy trả cho ai, hàng xóm nào đó thì tôi không biết, nhưng mà giờ hỏi lại thì ngơ ngơ coi giống như quên rồi, cái bài "Tham vọng và lý tưởng". Là cái tham vọng này á là làm cho người ta ganh tị với thầy mình. Đề-bà-đạt-đa bị cái này. Mà một nhà tâm lý học phương Tây cũng nói điều đó:

[31:58]cái người mà ta ngưỡng mộ cũng dễ là một người mà ta ganh tị với người đó. Khi mà thấy cái người đó nghĩa là thành công trong vinh quang, mình có ngưỡng mộ nhưng cũng đang có muốn đoạt cái địa vị đó luôn, tham vọng. Và Đề-bà-đạt-đa đã bị cái tâm lý này. Khi tham vọng thì mình phải ganh tị, mà nó xuất phát từ cái chấp ngã và cái kiêu mạn, nghĩ mình là hơn, mình đâu thua ông đó. Ông đó cũng anh em với mình thôi, giờ ổng lên làm tới Phật, mình cũng làm được vậy. Nó có suy nghĩ đơn giản như vậy mà gọi là kiêu mạn, rồi muốn đoạt cái đó gọi là tham vọng. Và khi tham vọng thì mình phải ganh tị với cái người đã đạt được rồi.

[32:37]Đó là cái chuỗi tâm lý liên tiếp như vậy. Mà ở đây vậy, chúng ta thấy á, Chúa Giê-su có nói một câu là: "Không ai làm thánh ở quê hương của mình được." Nghĩa là Ngài sinh ra ở Nazareth gì đó, thì cái dân ở vùng đó coi thường Chúa. Giống như giờ mình nói, thấy ông đó bây giờ là một giảng sư, một thiền sư, một hòa thượng nổi tiếng, nói: "Ủa, thằng đó hả? Trời ơi, hồi đó nó mặc sà lỏn qua đây tao cho mía nó ăn hoài, giờ bày đặt làm thầy chùa đi về kênh kênh ngực." Nghĩa là người ta vẫn cái ấn tượng mà ngày xưa còn nhỏ đó vẫn còn đeo đuổi. Cho nên nói rằng với cái anh em nhà mình nhiều khi mình khó độ là vậy đó.

[33:14]Đó là cái tâm lý bình thường. Nhiều khi đi đâu làm thì người ta nể, chứ về nhà thì cũng nghĩ anh mình anh mình hơn mình chút xíu mấy tuổi, thấy không gì quá gọi là đặc biệt. Đó là cái tâm lý. Nên ở đây Đề-bà-đạt-đa vậy, đã không vượt qua được cái tâm lý đó để thành một người có tham vọng mà chống Phật. Mà những cái tâm lý tham vọng, đố kỵ thường đi đôi với nhau. Để chỗ này là chỗ mà chúng ta để ý, chúng ta phải rút kinh nghiệm cho chính cuộc đời của mình và cho đệ tử của mình là điều này. Chỗ này gọi là rút kinh nghiệm cho chính cuộc đời của mình và cho đệ tử mình là làm sao? Đó là trong những ngày tháng, quãng đời còn lại của sự tu

[33:56]tập, chúng ta phải cảnh giác cái tâm tham vọng này. Cái tâm tham vọng mà khi thấy người khác có vinh quang, mình có ao ước thầm kín, có mong chờ và rồi có ganh tị, mà tâm đó xuất hiện thì mọi chuyện đổ vỡ hết, mọi chuyện đổ vỡ hết. Nên ở đây vậy, tôi thường hay dặn mọi người rằng lúc nào vậy cũng mong mình chỉ là cát bụi thôi, lúc nào mình cũng chân thành mình hỗ trợ cho huynh đệ của mình giỏi hơn. Nghĩa là ai đã làm được việc đạo, mình tiếp tục hỗ trợ cho người đó thành công; ai chưa làm được việc đạo, chưa tu tập tốt, mình hỗ trợ cho người đó tu tập tốt; còn mình chỉ lui lại, xin làm hạt bụi nhỏ dưới chân.

[34:40]Cái câu nói đó nó lý tưởng quá không? Lý tưởng không? Nó quá lý tưởng! Nhưng mình phải, đừng có sợ. Dù có vẻ nó không thực tế, có vẻ nó quá lý tưởng, nhưng mình phải tâm nguyện như vậy để giữ được tâm hồn của mình. Còn nếu không, nếu mình không thường nhắc nhở mình như vậy, một ngày nào đó bất ngờ cái tham vọng nó nổi lên mình không hay là mình cứ mong muốn điều này, muốn giành giựt của người khác cái điều kia thì rất là nguy hiểm. Nhưng mà nó khổ một cái, cái người mà tâm nguyện mình là cát bụi á thì người đó không bao lâu trở thành một ngọn cao sơn. Còn người mà ước mơ mình là một ngọn cao sơn á,

[35:21]thì coi chừng vỡ tan để trở thành cát bụi. Cuộc đời nó thường hay nghịch lý như vậy. Tuy nhiên, cái người mà chỉ mong mình là hạt bụi nhỏ thôi, chỉ mong mình nghĩa là lót đường cho người khác giẫm lên đi qua để về nơi vinh quang, thành công tốt đẹp, thì cái người đó coi chừng lại thành công rực rỡ trước. Nhưng mà dù có thành công rực rỡ, nhưng cái tâm nguyện ban đầu nó vẫn còn nằm trong lòng mình, cái nhân nó còn nằm, nên dù được mọi người ngưỡng mộ, dù được thành công vinh quang á thì vẫn kiềm được tâm mình, không lấy đó làm tự mãn, kiêu căng, là nhờ cái tâm niệm nó như vậy. Còn mà cái người mà không có cái tâm niệm đó từ ban đầu,

[36:04]một ngày kia được thành công thì cái kiêu căng rất dễ xuất hiện rồi lại tan vỡ thành cát bụi trở lại. Nên vì vậy, ngay từ bây giờ, để chúng ta tránh cái tội lỗi như Đề-bà-đạt-đa đã bị là cái tham vọng là chúng ta phải khéo giữ lòng mình, lúc nào cũng vậy, cũng chỉ xin làm hạt bụi nhỏ trên con đường cho người ta giẫm lên đi qua về nơi vinh quang, về nơi cao thượng, vậy thôi. Rồi sau này đó mà chúng ta lại có có những cái chuyện gì xảy ra, chúng ta giữ được tâm mình. Rồi cũng là cho đệ tử mình nữa. Mai sau này quý thầy lớn lên phải có đệ tử thì mình phải nhanh chóng, nhạy bén nhận ra nơi những người đệ tử nào mà nó xuất hiện tham vọng.

[36:49]Vì có những người đệ tử giỏi, có phước á, thành công tự nhiên lên từ từ, nhưng lại có những người đệ tử khi thấy thành công của người huynh đệ, bắt đầu trong lòng tham vọng, ganh tị thì những người đó mình phải đặc biệt chú ý để giáo dục, để cảm hóa, khuyên bảo lại. Vì sao? Vì có cái tham vọng như vậy, có ganh tị như vậy thì sau này xuất hiện nhiều cái thủ đoạn, nhiều cái mưu hại, làm nhiều điều sai lầm, vô tình phá vỡ đạo pháp, gây cho Phật pháp bị chia rẽ. Đó là cái cái cái đáng lo. Nên chúng ta nhìn thấy cái chuyện của Đề-bà-đạt-đa, chúng ta phải giữ lại tâm mình và phải lo lắng cho hậu vận về sau của Phật giáo là như vậy.

[37:32]Đề-bà-đạt-đa đó, trong truyện kể thì ông nghĩa là cái tham vọng nổi lên cực độ, ông gây chia rẽ Tăng đoàn, muốn trở thành một lãnh tụ, đặt ra nhiều điều kiện khó khăn, giống như ông tu cao hơn Đức Phật, rồi ổng yêu cầu phải ăn chay hết, phải giữ giới nghiêm ngặt hơn, Đức Phật không đồng ý. Và đến cái độ mà ông đã mưu hại giết Phật, và là một lần mà lăn đá hy vọng rằng sẽ giết được Đức Phật. Nghĩa là cái sự phản bội đến như vậy là cùng cực á. Mà chúng ta thấy cái chuyện về Đề-bà-đạt-đa đó, thời nay nó cũng vẫn thường xảy ra. Có một người vậy, ban đầu theo cái vị thầy đó rồi sau bỏ đi ra, quay lại nói xấu.

[38:14]Chuyện đó có không? Có nhiều, có nhiều. Nên nó cũng là một hình thức giống giống như vậy, nên đây là điều chúng ta không có ngạc nhiên, vì lòng người là như vậy. Và chúng ta cũng đừng bao giờ tin. Ví dụ như nghe cái người đó bỏ một chùa ra nói xấu lại ông thầy đó, mình sao? Cũng đừng tin là đúng, vì đây là trường hợp Đề-bà-đạt-đa cũng như vậy, theo Phật quay lại chống Phật mà tới muốn giết Phật luôn nữa. Có một lần thầy thầy Viên Giác á, có ông thầy nào ở chung với thầy Viên Giác xong rồi đi ra không ở nữa, ra nói xấu, nói xấu thầy Viên Giác. Thì người Phật tử mới mét cho thầy Viên Giác nghe. Thầy Viên Giác nói:

[38:52]"Chuyện đó đâu có gì đâu lạ. Chừng nào cái người nào bỏ đây đi ra ngoài mà lại khen tui á, chuyện đó mới chuyện lạ trên đời! Còn bỏ đây đi ra nói xấu thì chuyện bình thường quá rồi." Ổng bình tĩnh nói câu đó, vì cuộc đời là phải như vậy. Còn ở đây chúng ta thấy là Đề-bà-đạt-đa bị một cái xui là gì? Như hôm trước chúng ta nói là khi chúng ta kính trọng một bậc thánh thì cái nhân quả là trong tâm hồn chúng ta xuất hiện những tính chất của thánh. Nó từ từ nó tự nhiên thôi. Thì nếu chúng ta tôn kính được một bậc thánh vĩ đại như Đức Phật thì những tính chất thánh trong lòng chúng ta nó xuất hiện rất là

[39:34]mạnh, làm cho chúng ta càng ngày càng thánh thiện, việc tu tập càng lúc càng dễ dàng, vượt qua được khó khăn, vượt qua được nghịch cảnh, cứ mỗi ngày một bước tới để đạt được đạo quả. Đó là cái nhân quả như vậy. Còn Đề-bà-đạt-đa đã làm một điều ngược lại, lật ngược lại hết, nghĩa là công kích, phỉ báng nhầm một bậc thánh quá vĩ đại. Cho nên bao nhiêu cái tính chất thánh còn sót trong lòng Đề-bà-đạt-đa mất sạch sẽ hết, xóa hết luôn, chỉ còn lại một cái hắc pháp, cái pháp đen thuần trong tâm hồn, và cái đường đi của người đó là địa ngục, chỗ đến người đó là địa ngục. Đây là vậy. Nhưng mà tại sao là Đề-bà-đạt-đa tự nhiên trở quẻ mà chống Phật dữ dội vậy?

[40:19]Ở đây chúng ta suy nghĩ về hai nguyên nhân: một là cái nguyên nhân tâm lý hiện tại, hai là cái nguyên nhân oan trái đời trước. Nguyên nhân tâm lý hiện tại là thế này: là những cái tâm mà ngã chấp, kiêu mạn, tham vọng, đố kỵ của Đề-bà-đạt-đa đã che hết tâm mình, làm cho ông không còn thấy được cái cao cả, cái vĩ đại của Đức Phật nữa, bởi cái tâm đó nó che. Nên vậy đó, Đức Phật là một Đấng mà cả ba cõi trời người đều tôn kính, mà chỉ có mình Đề-bà-đạt-đa không có thấy gì hết, không thấy điểm nào hay. Lúc nào cũng muốn Phật là xấu, nói Phật là xấu, là vì cái tâm kiêu mạn, tham vọng che hết tâm hồn của ông ta.

[41:02]Nên ở đây chúng ta thấy á, có những sự thật mà chúng ta không thấy được bởi cái thành kiến trong tâm của mình. Mà ông bà mình có nói qua câu ca dao là sao? "Khi thương trái ấu cũng tròn, khi ghét thì trái bồ hòn cũng vuông." Phải không? Nên bây giờ vậy, khi mà chúng ta nhìn một người nào mà chúng ta thấy người đó không tốt thì chúng ta phải nhớ lại bài kinh này, coi chừng là mình đang nhìn bằng cái ác cảm, cái thành kiến, chứ có thể là người đó không xấu như mình nghĩ, bình tĩnh mình xét lại một chút, phải không? Vì coi chừng như vậy. Còn khi mình thương ai cũng vậy, nhiều khi người đó nó thiên hạ chê rè hết thì mình dòm

[41:41]sao thấy đâu cũng đẹp, thấy đi thì uyển chuyển, cười thì mặc dầu là nghĩa là răng hô, súng mà vẫn có duyên, ví dụ vậy. Nghĩa là khi ghét thì trái bồ hòn cũng vuông là vậy. Đó là cái thành kiến. Cho nên là chúng ta cẩn thận, cẩn thận như vậy. Ví dụ bây giờ vậy, quý thầy mà có chê tôi thì thôi khoan chê, là coi chừng cái đó là cái thành kiến gì của mình đó, thấy không? Chứ tôi mặc dầu xấu xấu chứ không đến nỗi tệ lắm! Đó là nguyên nhân tâm lý, là cái thành kiến ác cảm và cái tâm thức xấu của mình nó che đậy cái trí tuệ, mình không còn khách quan để nhìn vấn đề nữa. Cái lý do thứ hai là do oan trái từ kiếp trước.

[42:25]Có oan trái từ kiếp trước á, để cho bây giờ người ta ghét nhau á thì nó thường là có hai cái lý do. Một á, là vì mình bị đối xử xấu, bị người nào đối xử xấu nên bây giờ mình ghét, mình thù, gặp lại mình ghét liền. Thì lúc xưa đó, kiếp đó người đó họ đánh mình một trận đòn, thôi kiếp sau gặp lại mình ghét liền. Kiếp xưa người đó giựt tiền nợ, lừa gạt mình, bây giờ gặp lại mình ghét liền. Hoặc là trong chiến tranh mà ngày xưa người đó giết mình, giờ gặp lại mình ghét liền. Đó là do bị đối xử xấu nên gặp lại ghét. Mà có nguyên nhân khác không phải bị đối xử xấu mà do bị thua cuộc mà vẫn làm ta ghét nhau.

[43:07]Thí dụ như là ba công tử từ ba cái tỉnh xa đi về cầu hôn một công chúa, thì ông vua cha nói rằng phải mở cuộc thi tài, ai mà thắng á thì mới được gả cho, thì ba người cũng phải ra đấu trường đánh nhau, bắn cung, cưỡi ngựa rồi làm văn, làm thơ thì vua phải chọn người tài nhất.

[43:29]Sau ông sẽ được một lúc một kiếp nào đó ông sẽ được làm Phật ở một cõi nước nào đó, trong cái phẩm Đề-bà-đạt-đa á. Quý Phật tử tụng kinh nhớ không? Nhớ không? Không? Thì đó là cái tư tưởng của Đại thừa, nhìn cái vấn đề ngược lại. Và Đại thừa nói nghe cũng xuôi tai, cũng có lý, thì nghịch cảnh là sự trợ duyên cần thiết mà, nó cũng xuôi tai. Mà nói theo cái đơn giản nhân quả bình thường của Nikaya, thì Đề-bà-đạt-đa nhiều kiếp như vậy là người không có tốt, cứ hay bị thua Phật, nên nuôi dưỡng cái lòng căm tức mãi, cho đến cái kiếp cuối cùng này thì cái tâm mưu hại của Đức Phật đến cùng cực và ông mất hết phước rồi đọa địa ngục một kiếp luôn. Đó là cái như vậy.

[44:12]Cho nên bây giờ có khi mình mà ghét người nào á là coi chừng vào cái thời xưa, thời xưa lúc mà đi thi để cầu hôn là mình bị thua người ta nữa nha, quý thầy coi chừng, coi có ghét ai không? Nhớ nha, thôi giờ ghét bỏ nha, cái đó là hên, nhờ vậy mà kiếp đó mình mới bỏ đi tu được, tới giờ này đi tu tiếp, nha. Nhờ cái thời đó mình thua đó mà mình bỏ đi tu đó. Thành thử bây giờ gặp lại người đó mình đừng căm tức nữa. Ở đây trường hợp của Đề-bà-đạt-đa làm cho chúng ta thấy một điều là chúng ta đừng có vội vàng khi thấy một người hăm hở đến với đạo mà đã cho người đó là đã quay về cái nẻo thiện hoàn toàn.

[44:54]Vì Đề-bà-đạt-đa như vậy ha, bước đầu đã xuất gia theo Phật, rất là tốt đẹp, mà không ngờ cuối cùng lật ngược lại. Thì cũng vậy, mình thấy một người nào đó đến chùa lễ Phật, tụng kinh, học đạo, đừng nghĩ rằng cuộc đời người đó từ đây đã yên ổn, có, coi chừng ngày đó bỏ đạo bước ra ngoài. Còn có một đoạn mà Đức Phật quở trách một vị Tỳ kheo còn hồ nghi lời tuyên bố đầy tính xác quyết của Phật là vị này không có trí tuệ, không có đủ niềm tin với Đức Phật, còn bị cái thân kiến, bị cái kiết sử nghi che tâm, không đủ niềm tin đối với Đức Phật là chỗ này. Một điều mà Đức Phật đã tuyên bố khẳng định bởi cái

[45:37]trí tuệ của mình thì không có ngược lại được. Thì vị này hồ nghi không biết Đề-bà-đạt-đa thế nào. Thì đây là cái trường hợp có thật á, trường hợp có thật là ví dụ như tôi đi, tôi làm thầy thì khi mình nhìn người đệ tử, mình biết sâu xa ở trong tâm người đó. Ví dụ người đó bị nhiều người khác trách, nhưng mà tôi nhìn thì tôi biết là người này không đến nỗi như vậy. Cái bị người ta chê trách nó là một cái nghiệp thôi, chứ nó không phải là cái xấu. Một người bị người khác chê trách, phỉ báng, chỉ trích chưa chắc là tại vì người đó xấu nha, mà chỉ vì cái người đó đang đi qua cái nghiệp là bị người ta chỉ

[46:15]trích thôi, chứ nhiều khi cái bản chất bên trong vẫn là người tốt. Đây là chỗ mà ông thầy phải tỉnh táo, quý thầy nửa lớn làm thầy để ý chỗ này. Ví dụ bây giờ mình có nhiều đệ tử, bảy tám đệ tử xúm lại chỉ trích một người đệ tử của mình thì đừng nghĩ rằng là khi bị nhiều người chỉ trích là người đó xấu. Thì có khi trong tâm người đó tốt, mình là ông thầy phải nhìn ra điều đó. Đó là trường hợp, hoặc là có người mà tôi rất là cảnh giác tối đa luôn, trong khi nhiều người khác thấy người đó tốt, mà tôi không tin người đó, không tin gì hết. Nói: "Sao kỳ, sao thầy có vẻ là hay phạt, hay la này kia nọ,

[46:55]hay đối xử thế nào, chứ thấy người đệ tử đó đâu có gì đâu xấu." Vì họ nhìn không hết được như là tôi nhìn. Mình làm thầy mình nhìn phải kỹ hơn. Thì trường hợp này cũng vậy, nghĩa là cái vị Tỳ kheo mà hỏi Phật như vậy á cũng thấy Đề-bà-đạt-đa tuy có tội thiệt, cũng có lỗi thiệt, nhưng đâu phải là quá xấu, quá ác như là Đức Phật nói là tệ không còn điểm nào có thể cứu độ mà phải đọa địa ngục một kiếp như vậy. Nên là ông ta còn hồ nghi. Đây là cái điểm mà hồ nghi nè, mà Đức Phật thì mới nhìn thấy được là cái tâm của Đề-bà-đạt-đa không còn một điểm thiện nhỏ như đầu cái lông đuôi ngựa. Đó, đây là chỗ tâm trạng của một người Tỳ kheo vậy.

[47:37]Người đó không thấy một con người như Đức Phật đã thấy đâu. Nên thường là như vậy, nên mọi điều mà khen chê trên đời á nó không chính xác lắm, không chính xác lắm. Chúng ta nghe một người được khen tân bốc lên, đừng tưởng người đó giỏi, có khi cũng chưa giỏi, có khi vậy. Và chúng tôi cũng đã gặp những trường hợp đó rồi. Mình thấy người có tiếng tăm, đến gặp, rỗng, không có gì hết. Hoặc là gặp người bị chê rè, lại mình nói chuyện, không phải xấu như là mọi người đã chê. Nên thường thường như vậy, nên cái thực chất bên trong á nó vẫn khác với cái tiếng nói bên ngoài, cái tiếng thị phi bên ngoài.

[48:17]Đây là điều mà chúng ta bình tĩnh lại. Rồi trong nhân cái dịp mà nói về Đề-bà-đạt-đa như vậy thì Đức Phật mới nói lên về cái căn trí, căn tánh của con người, cái căn cơ con người đã bị thay đổi theo những cái nhân duyên như sau đây: Là trường hợp thứ nhất ở đây, này Ananda, với tâm của Ta, Ta biết rõ tâm của người khác là trong tâm người này có những pháp thiện, có những pháp bất thiện. Đây là khởi điểm, Đức Phật cho một khởi điểm giống nhau hết, giống nhau hoàn toàn. Nghĩa là ví dụ đây là nội tâm đi, thì trong tâm người này có những pháp thiện và bất thiện nó xen kẽ lẫn nhau như vậy. Và Đức Phật nêu ra sáu cái trường hợp

[48:59]biến đổi về cái trạng thái nhưng khởi đầu giống nhau. Và khởi đầu này khách quan không? Rất là khách quan phải không? Nghĩa là tất cả chúng ta ai cũng đang trong cái tình trạng như vậy, thiện và ác lẫn lộn. Tất cả chúng ta ngồi đây đều như vậy. Dù là người tốt nhất thì trong tâm tìm cho thật sâu trong tâm vẫn còn điều chưa hoàn toàn tốt. Thật sự là như vậy. Đây là điểm mà chúng ta phải nhìn nhận, phải biết như vậy. Dù là thấy mình hiền lành đi, thấy mình thương người đi, đủ hết đi, nhưng mà nếu bằng cái nhìn của Phật nhìn sâu thẳm vào trong tâm rồi, vẫn moi ra trong góc tối tâm hồn mình nhiều cái cái rác rến ở trong chứ không phải không.

[49:39]Còn bình thường mà mình thấy mình chưa tốt lắm, mình còn cự nự, cằn nhằn, nhăn nhó kia nọ thì cái bất thiện nó rõ hơn phải không? Thì trường hợp thứ nhất thế này: Sau một thời gian khác, cũng vậy với tâm của Ta, Ta biết rõ tâm của người ấy. Trong người này, các pháp thiện đã biến mất, các pháp bất thiện đang hiện hữu, nhưng còn cái cội gốc thiện chưa bị cắt đứt và pháp thiện sẽ khởi lên từ nơi cội gốc thiện đó. Đây là một trường hợp đầu tiên, Đức Phật nói rằng ban đầu khởi điểm là thiện ác lẫn lẫn như vậy, nhưng mà một thời gian sau thì cái pháp bất thiện nó che hết tâm hồn người đó, đen tối hết.

[50:20]Nhưng mà bởi cái Phật nhãn, bởi cái trí tuệ Phật, trong sâu thẳm tâm hồn Đức Phật thấy cái cội gốc thiện nó vẫn còn nguyên, nó không bị đụng tới. Và cái cội gốc thiện này Đức Phật cũng biết luôn là nó không bị dập tắt, quá kiên cố, đến một lúc khác nó sống dậy. Trường hợp này như thế nào? Trường hợp này ví dụ như thế này: là một người ban đầu khi mới lớn lên, trong tâm có thiện có ác đan xen, nhưng mà không may họ bị đi vào một cái môi trường xấu. Do hoàn cảnh cuộc sống thế nào đó, họ đi vào một nơi mà toàn là du đãng, cướp giựt. Những cái tên chung quanh là những cái tên mà đầu trộm đuôi cướp,

[51:01]lừa gạt, nói tục, nói tỉu, hơn thua, gian dối, lừa đảo. Sống trong môi trường đó cái người này bị nhiễm, bị nhiễm mở miệng cũng chửi thề, chửi tục, rồi hễ canh canh ai hở là cũng chôm, cũng ăn cắp. Trong cái cuộc sống như vậy, nên cái người này gọi là trong tâm mà lúc đó nhìn vô thì không còn cái gì tốt hết, chỉ là dân mà chờ ở tù thôi. Xong thời gian nữa bị công an bắt đem vô tù. Nhưng mà cái hên người này là lúc á khi mà tách rời ra khỏi cái nhóm mà ác ôn du đãng á thì vô trong tù á, không ngờ lại gặp cái phòng tù đó toàn là mấy người tu không à, mấy người tu. Không biết tu sao vô trỏng, có lẽ là bị oan bởi vì thiếu

[51:43]nợ mà không có khả năng chi trả chăng, ví dụ vậy. Người này làm kinh tế mà làm không thực tế, rồi cứ làm kinh tế thì người ta phải mà lo làm đàng hoàng, tối ngày cứ lo cầu nguyện không, cho nên cuối cùng sản phẩm bán không được, tiền vay ngân hàng không thể chi trả nên bị bắt. Rồi không biết sao ông này ổng tù hình sự mà lọt vô tù kinh tế ở chung, trong môi trường thiện thì con người này không ngờ có gốc thiện. Gốc thiện này nó gặp được cái môi trường nó nảy nở trở lại liền, cái thành người tu luôn. Bắt đầu cũng biết đạo lý, biết cầu nguyện, biết nghe băng giảng rồi, biết đọc lời khấn nguyện rồi vân vân.

[52:23]Đó là trường hợp như vậy, là họ đi qua cái hoàn cảnh, nhưng mà cái quan trọng là gì? Là trong cái giai đoạn mà đi qua cái cái hoàn cảnh xấu á, gốc thiện không bị mất. Đó là cái hơn. Đây là một trường hợp mà Đức Phật nêu ra. Thì chúng ta có thể nói là cái nhân quả là vì sao mà người này không có bị mất cái gốc thiện? Nên Đức Phật nói người này không bị thối đọa, tuy rằng có đi qua cái giai đoạn rất là xấu, cái tâm bất thiện đầy hết, nhưng mà không bị thối đọa là vì cái gốc thiện còn. Một ngày nào đó nó nảy nở trở lại và cái pháp thiện gọi là đạo đức che đầy tâm hồn lại, người này sẽ làm được nhiều việc phước và không bị thối đọa.

[53:03]Nhưng nguyên nhân tại sao? Là sống trong cái môi trường mà lừa gạt, gian dối, du côn, du đãng đủ thứ mà gốc thiện vẫn còn? Là có thể do một đời trước là đã gặp một vị Thánh nào đó, đã tôn kính rất là mạnh, một lúc thôi, còn những lúc khác thì không ra gì, nhưng mà có được chút xíu đó kính trọng được một bậc Thánh là gốc thiện rất là mạnh, kiên cố nằm yên đó luôn, nó không có bị bị nhổ, bị nhóm lên. Đó, cái hơn của người này là như vậy. Cho nên đi qua cái môi trường xấu ác đủ thứ nhưng mà cái công đức có thể là một đời nào đó lạy Phật nhiều quá, hay gặp một vị A-la-hán nào đó mà đã cung kính cúng dường với tất cả cái cái chân thành của mình.

[53:43]Nên cái gốc thiện nằm hết đời này đời kia nó nằm im đó mà không ai có thể đập nó vỡ được, nó cứng như kim cương. Đó, đây là một trường hợp. Đó là lý do mà chúng tôi hay khuyên mọi người phải siêng lạy Phật là vậy đó. Vì chúng ta không có biết được vào những đời xa xưa mình đã gặp được một bậc Thánh nào hay không. Bây giờ thì chúng ta cứ lạy Phật với lòng thiết tha tôn kính thì cái gốc thiện của chúng ta nó sẽ được bồi đắp, bồi đắp mãi. Dù có lúc nào đó chúng ta đi kinh qua cái đoạn đời xấu nhưng gốc thiện vẫn nằm im. Nên trong những người mà đi tu á, thí như quý thầy đây, có những người từ thuở nhỏ sống

[54:24]trong môi trường trong sạch, hiền lành lớn lên đi tu luôn. Nhưng có những người cũng phải đi qua nhiều cái đoạn đời cũng kỳ khôi lắm, nghe kể lại cũng kỳ cục lắm chứ không phải không. Có không ta? Có không? Thú tội trước bình minh đi. Nó vậy đó. Cho nên bây giờ mình thấy sao? Thấy ông thầy đó ổng tu hành hiền lành, nhưng mà tự ông thầy đó ổng biết có những đoạn đời ổng đi qua những giai đoạn kỳ khôi kỳ cục. Bản thân chúng tôi cũng vậy, hồi nhỏ nhiều khi cũng có hết năm đi bắt cá, câu tôm tùm lum chứ đâu phải không. Hồi sáng mà khi đi trên đường đi vào Thiền Tránh, thấy đứa nhỏ cũng ốm nhom ốm nhách, mặc quần xà lỏn lội sình dưới

[54:58]xách cái giỏ mà đi bắt cá lên thì chúng tôi mới nói với người Phật tử: "Hồi nhỏ thầy cũng vậy". Nên có nhiều người nói: "Phải con được gặp thầy 20 năm trước giờ con đỡ". 20 năm trước thầy còn mặc quần xà lỏn chạy lon ton à, gặp thầy làm gì lúc đó? Nên có nhiều khi vậy, thấy một người đó họ tầm thường, họ đang qua cái môi trường xấu mà không biết một cái gốc thiện nó còn ở đâu đó mà ở trên chư Phật, chư Bồ Tát làm lơ để cho đi qua. Để cho đi qua để lấy kinh nghiệm, vì biết cái gốc thiện người này còn cứng, sẽ trỗi dậy và có khi làm được nhiều điều tốt đẹp cho đạo, không sao. Còn trường hợp thứ hai là ở ban đầu

[55:37]là Đức Phật thấy một người có vừa có thiện, vừa có ác trong tâm. Nhưng sau một thời gian thì cái thiện đã chiếm đầy tâm hồn hết. Cái thiện phủ đầy tâm hồn. Nhưng mà cái người này ngược lại là cái gốc bất thiện lại rất kiên cố, nằm nguyên đó. Và với cái trí tuệ của một vị Phật, Đức Phật biết cái gốc bất thiện này có ngày trỗi dậy. Mặc dầu cái giai đoạn tạm thời lúc đó là người này đang rất là thánh thiện. Đây là trường hợp chúng ta hay bị trong cuộc đời, hay thấy. Cái gốc bất thiện lại rất kiên cố, nó nằm im đó. Nên mình thấy một người rất là đạo mạo, tốt đẹp, làm được nhiều việc từ thiện, ăn chay, tụng kinh, niệm Phật gì đó, tốt.

[56:22]Nhưng mà có một lúc nào đó đã làm chuyện bậy bạ. Nên khi người này đi vào cái môi trường cái môi trường tốt thì họ sống cũng rất tốt như mọi người, cũng giống như nhìn vào thấy như một Phật tử thuần thành. Ai sao tôi cũng vậy hết, đầy đủ hết. Nhưng mà bí mật trong nội tâm của người đó có cái gốc bất thiện thầm thầm kín kín thầm thầm kín kín, người ngoài khó nhìn ra. Phải con người tinh ý lắm mới nhìn ra, mới biết đề phòng. Mà đúng như vậy, gặp một nhân duyên gì cái trỗi dậy cái lộ nguyên bộ mặt ra liền, thành một con ác quỷ liền. Không, đó là sự thật như vậy. Đây là một trường hợp có. Họ sẽ làm nhiều chuyện sai lầm thì chúng tôi không muốn kể.

[57:03]Mà đây là nguyên nhân tại sao? Nguyên nhân tại sao? Thì cái gốc bất thiện á, nó thường là do hai nguyên nhân mà hai nguyên nhân này nó đi đôi với nhau: một là kiêu mạn, đó cái kiêu mạn nó đáng sợ, kiêu mạn nó sinh ra tham vọng, ganh tị, ích kỷ, oán hờn đủ thứ chuyện, và cái thứ hai là phỉ báng bậc Thánh. Hai nguyên nhân này nó làm cho cái gốc bất thiện rất là cứng, khó đánh vỡ lắm. Bây giờ chúng ta có thể làm việc từ thiện, chúng ta có thể đem tiền của đi bố thí nơi này nơi kia rất nhiều, nhưng mà hễ đã phỉ báng bậc Thánh với đã từng kiêu mạn thì những việc thiện đó không xi-nhê gì hết, đánh không nổi cái cái gốc bất thiện này, nó rất cứng.

[57:46]Cho nên cái bố thí nè, rồi coi đi chùa đem bông cúng Phật này nọ coi vậy chứ sơ sài lắm. Nếu mà ngày xưa đã một lần mà khởi ác tâm với một bậc Thánh nào đó rồi thì cái này nó rất là kiên cố. Và cái kiên cố này đó, có những trường hợp nó bị phá. Trong đoạn sau Đức Phật sẽ nói có người rồi bị phá luôn cái gốc bất thiện kiên cố này. Nhưng trong trường hợp này, trường hợp thứ hai Đức Phật đang nói, thì gốc này không bị phá, chờ cơ hội nó khởi lên. Rồi khi người này đi ra khỏi cái môi trường mà tu hành, ví dụ vì công ăn việc làm phải dời về cái tỉnh khác, không còn ở cái tỉnh Long An này để mà đi chùa với các bạn đạo

[58:26]nữa, bất ngờ ổng vì chuyện gì đó, cái ổng đi qua Campuchia ổng làm ăn. Lúc đó có một người tới đưa một gói hàng, nói: "Đây là hàng trắng anh đem về Việt Nam giùm, tôi trả anh tiền cao". Lúc đó nghe tiền sáng mắt cầm đi liền. Gọi là cái gốc bất thiện kiên cố, thấy tiền sáng mắt liền. Lúc chung quanh mình không còn có bạn đạo để mà nhắc nhở nữa, lúc đó Phật, Thích gì bay mất tiêu hết, giờ chỉ có tiền thôi. Gọi là gốc bất thiện từ từ cái môi trường đó nó trỗi dậy dần dần. Rồi người ta dắt cho đi bia ôm vài lần, cái là mê mẫn tình đời hết rồi, thôi nói chuyện gì cũng nghe hết. Nó gọi là cái gốc bất thiện nó còn chờ cơ hội.

[59:04]Đúng thời cơ nó cái nó trỗi dậy lần lần. Nên cái người này đó, ở trong môi trường tốt thì có vẻ như tốt, nhưng khi gặp môi trường xấu thì cái tâm xấu bung ra trở lại nhanh chóng liền. Đây là trường hợp như vậy. Nghĩa là mình nói sao người này không có lập trường, nhưng mà phải hiểu cái nguyên nhân. Cái nguyên nhân đáng thương, nó giống như một cái ngẫu nhiên. Nguyên nhân là vì lỡ phỉ báng bậc Thánh vào một kiếp xưa nào đó. Giờ mình đâu có đi ngược lại quá khứ để mình gỡ giùm cho họ. Bây giờ mình thấy lúc họ đi vào tội lỗi, sai lầm, sa đọa, hung dữ, nghĩa là làm chuyện tày trời. Nhưng mà nếu mà đi tìm nguyên nhân xưa xưa xưa xưa trong kiếp

[59:43]xưa nào đó thì mới biết rằng chỉ có một lần hiểu lầm, ganh tị, chỉ trích, công kích một vị mà không ngờ vị đó đắc đạo. Chỉ nhiêu đó thôi. Rồi bây giờ cái gốc bất thiện nó nằm im trong lòng đó, hễ chờ dịp là nó bung ra, chờ dịp là nó bung ra liền. Nên cái gì đó, nhiều khi thấy một cái người lầm lỗi ghê gớm lắm, nhưng mà nếu mình có cái trí tuệ mình nhìn sâu cái nguyên nhân tại sao con người có thể tệ như vậy, có thể xấu như vậy, mình lại thấy nguyên nhân nó đơn giản, không có gì. Hiểu được như vậy cũng làm chúng ta thương yêu con người hơn á. Về những cái lầm lỗi con người coi vậy chứ nhiều khi đáng lẽ không đáng có.

[1:00:19]Không đáng có. Mà chỉ có cái kiêu mạn nè, chỉ trích người khác nè, thành ra đủ thứ chuyện. Thì đây là cái đáng sợ. Nên chúng ta phải dè dặt cái miệng của mình là vậy. Khi mà nói xấu người khác á. Tại vì mình nói xấu người khác á, có khi mình đã nói xấu một cách sai lầm. Mà dù nói đúng đi mình cũng đã sai rồi. Dù người đó thật sự có cái lỗi đó, mình đem mình rao đã sai rồi. Mà có khi mình đem rao trật bậy nữa. Mà thường thường nghe đồn rồi nói nữa. Cứ nghe đồn là nói: "Cái ông thầy đó ổng bậy lắm nha". Nghe người ta nói vậy cái mình tin, rồi mình đi mình nói lại nữa. Không ngờ sự thật nó trật lất, không có cái gì đúng hết trơn á.

[1:00:58]Hôm trước chúng ta học cái bài chớ có tin á, vậy đó. Cho nên khi mà chúng ta khen ai đó, chúng ta không phải bận tâm suy nghĩ nhiều. Vì là khi chúng ta khen ai, thường là với tâm thiện. Nhưng mà khi chúng ta mở miệng chê ai, chúng ta phải cảnh giác. Vì nó dễ là gì? Dễ là tâm ác. Mà chê người với cái tâm ác mà lỡ xui gặp cái người đó thật sự là thánh thiện, coi như cuộc đời mình tiêu. Tiêu tới rất nhiều kiếp sau. Vì vậy, mỗi khi chúng ta bực cái điều gì hay là nghe ai đồn điều gì mà muốn mở miệng nói, phải kềm cái miệng mình lại. Nên chúng ta chỉ nên mở miệng nhả vào cuộc đời này những điều tốt đẹp thôi.

[1:01:44]Chúng ta đừng mở miệng nhả vào cuộc đời này những điều xấu xa, bỉ ổi. Cuộc đời này xấu nhiều lắm rồi, mình đừng rót thêm vào đó nữa bằng những cái lời nói cứ kể chuyện xấu người này, cứ công kích người kia vậy, làm cuộc đời nó cứ xấu thêm. Cho nên vì vậy, cuộc đời nó đã xấu rồi, mình chỉ nên rót vào đây những điều tốt đẹp là mỗi khi mình mở miệng, cứ nên đem những chuyện tốt của người này người kia mà kể ra. Đừng nên công kích. Ví dụ như chúng tôi cũng vậy. Ví dụ như đối với nhiều vị tôn túc nổi tiếng thì không phải là tôi luôn luôn đồng quan điểm với các vị đó về đạo lý đâu, không phải đâu. Có nhiều vị nổi tiếng mà không phải là tôi đã đồng quan điểm.

[1:02:26]Thì có khi cái không đồng quan điểm đó là do tôi sai, do tôi chưa đủ trí tuệ để thấy được cái hay của vị đó trên đạo lý. Trong tạm thời tôi đang đi cái mức độ thấp của mình và thấy vị đó đi một con đường gì đó khác, tôi không đồng quan điểm. Không đồng quan điểm này tôi để đó, chờ đợi có thể 5 năm sau tôi mới đủ sức hiểu được vị đó thì mới đồng quan điểm, nhưng tạm thời trước mắt tôi chưa đồng quan điểm. Tuy nhiên, tôi vẫn kính phục những vị tôn túc nổi tiếng như vậy. Vì sao? Vì trước hết là vị đó đã có một cái công rất là lớn là đã đưa được nhiều người về với Đạo Phật. Thì đó nếu mà xét trên đạo vẫn là cái công lao lớn.

[1:03:11]Quý thầy đồng ý với tôi không? Đồng ý không? Chúng ta phải nghĩ trên cái đại thể của Phật pháp. Biết bao nhiêu người trên thế gian này chưa được biết Phật pháp, mà ngày nay có một vị nào đó tôn túc nổi tiếng lôi cuốn, thu hút được rất nhiều người quy y theo Phật thì cái công lao đó lớn, mình không làm được. Mình không làm được điều đó mà có một người làm được điều đó giùm cho Phật pháp thì mình phải hết sức là tán thán, hết sức là ngưỡng mộ. Dù có thể rằng trên đạo lý còn một vài điểm nào đó mình chưa đồng quan điểm. Đó là điều chúng ta cẩn thận trong cuộc đời tu hành của mình. Vì chúng ta hay bị cái này. Trong đạo Phật hay bị cái dở này mà lần trước

[1:03:53]lúc mình nói ở cái khóa trụ trì á, không? Vừa rồi ở Kim Cang chúng tôi có nhắc á. Quý thầy mình hay bị cái tật là giành Phật tử. Quý thầy có thấy chuyện đó không? Có thấy không? Hay giành Phật tử. Cứ chùa này giành Phật tử chùa kia, cứ lôi kéo Phật tử qua lại. Mà đó là một điều dở. Mà giành rồi thì mất luôn cái Phật tử đó luôn, Phật tử đó không thèm tới chùa nào nữa. Ví dụ Phật tử chùa A tới chùa B cứ nghe ông chùa B ổng chê chùa A, thì đầu tiên là nghi ngờ cái ông thầy của mình: "Mình quy y chùa A sao bị ông chùa B ổng chê quá, dám ổng bậy lắm á". Nhưng mà cái ông B sao đi nói mình: "Ông này chắc cũng không tốt", bỏ hai chùa đó luôn, không thèm tới chùa.

[1:04:33]Cho nên giành rốt cuộc mất luôn. Mà quý thầy phải hiểu rằng còn rất nhiều người chưa biết đạo Phật thì đó là đối tượng để mình giáo hóa đó. Giáo hóa một cái người đã là Phật tử rồi không hay đâu. Giáo hóa một người chưa từng biết đạo Phật, giúp người đó theo đạo Phật, cái đó mới hay. Chứ còn cái người đã biết đạo rồi dễ, là xong rồi, rồi mình muốn nói gì đó nói. Là người đó đã biết cúng dường Tam Bảo, đã biết ủng hộ chư Tăng, khỏe. Mà giành cái khỏe đó làm cái gì? Cái đó là một cái lười nhác và dở. Còn biết bao nhiêu người chưa hiểu đạo, đó là những người mình phải suy nghĩ. Đi trên đường phố nhìn biết bao nhiêu người còn chưa

[1:05:13]biết Phật pháp, mình phải bận tâm về những điều đó. Cho nên sau này khi quý thầy lớn lên á, là quý thầy phải nghĩa là hoặc là mình trụ trì ở một cái chùa hoặc là mình đi lang thang, đi du phương, nhưng mà đừng thèm độ người biết đạo rồi. Lại gặp: "Phật tử chưa?", "Phật tử rồi", đi chỗ khác. Hễ chưa phải Phật tử, bắt đầu mình: "Ngồi đây thầy nói cho nghe", dụ người ta, thì cái đó mới hay. Chứ còn người biết đạo rồi mình giảng thì người ta cũng chịu khó ngồi nghe. Nó đâu có gì hay đâu. Nên vậy đó. Rồi có một trường hợp Đức Phật kể, mới ban đầu thì người này tâm thiện và tâm ác lẫn lộn, nhưng một thời gian

[1:05:57]là đi đến cái việc mà cái tâm bất thiện nó hoàn toàn phủ đầy tâm và không còn một cái gốc thiện nào tồn tại dù rất nhỏ, thì người này đường đi đến là địa ngục. Đây là trường hợp của Đề Bà Đạt Đa đó. Nghĩa là cái tâm bất thiện nó đánh dần cái tâm thiện, nó phá từ từ từ từ rồi không còn gốc thiện nào tồn tại trơn, ngay lúc đó luôn. Nghĩa là từ từ rồi nó nó thắng dần dần dần dần. Ban đầu thì còn ít thiện, nhưng không hiểu vì lý do gì cái bất thiện nó đánh mất, đánh từ từ, nó phá vỡ hết tâm thiện luôn. Rồi người này đi đến địa ngục. Đây là trường hợp gì? Chúng ta có thể ví dụ thế này: Là mới ban đầu người đó cũng có hơi sân,

[1:06:40]nhưng mà đôi khi cũng biết làm phước, tức là có thiện có ác nó lẫn ở trong tâm. Nhưng một thời gian bị cái kiêu mạn, cái ganh tị đó, bắt đầu dần dần cái tham vọng nó khởi lên. Mình giành giật người này, mình lừa đảo người kia, rồi mình ích kỷ, thủ đoạn mưu hại người khác, là cái tâm ác nó cứ nảy nở nảy nở mãi thôi. Còn những cái tâm thiện ngày xưa, những thời xưa mình có tạo được cái tâm thiện gì nó không có gốc cứng, là mình đã không một lần thiết tha tôn kính một bậc thánh. Nếu những cái tâm thiện mà mình xây dựng ở đời xưa là do ờ bố thí gì đó, rồi có khen ai gì một câu á, đôi khi có hiếu với cha mẹ một

[1:07:19]chút gì đó, ừ đôi khi là giúp đỡ một cái trường học nào đó một chút gì đó, tức là những cái điều thiện lác đác lác đác mình làm được trong nhiều kiếp nó gom lại bây giờ nó thành cái thiện. Nhưng mà cái ác nó cũng nhiều quá, mà trong cái ác đáng sợ nó có cái tham vọng trỏng, cái nó phát sinh ra cái ác độc. Thì khi mà mình đã tham vọng ác độc, ganh tị, ích kỷ, quơ quào, lừa dối, làm gian dối, thủ đoạn mưu hại người khác rồi thì cái tâm bất thiện nó nó phá, nó đánh vỡ dần dần cái tâm thiện mình đã tích lũy trong nhiều kiếp, tới khi đánh mất bứt luôn không còn điều gì hết. Ở trong đầu chỉ nghĩ đến điều lợi của mình, nghĩ làm sao có tiền, có tiền thôi.

[1:07:57]Mà nếu chúng ta xem những cái phim về những truyện mafia, chúng ta thường bắt gặp cái loại người này. Là người này chỉ dùng bất cứ thủ đoạn gì để đạt được mục tiêu thôi, để lấy được tiền của người khác, chiếm đoạt được của người khác thôi. Dù hành hạ cỡ nào cũng vậy. Ví dụ như là vừa rồi có năm cái tên mà ở bên Trung Quốc nó dẫn người giả bộ nó đi vượt biên, nó nhốt người ta trong cái khách sạn ở Sài Gòn á, nó hành hạ, nó đánh đập, nó cưỡng hiếp người ta để mà bắt cái người đó phải viết thư về nhà nộp đô la, nói rằng giả bộ là đã đi đến nơi rồi. Báo Công an có đăng á, quý Phật tử có coi không?

[1:08:33]Bộ ít coi báo dữ ha? Ít coi báo này là do cái gì ta? Do siêng tu thường nghe băng hay là do không theo dõi, lười theo dõi thời sự? Thì đó là một trường hợp mà nếu mình đọc mình thấy sao con người này họ ác độc quá, họ vì tiền bạc mà họ lừa gạt người ta, không kể tới sự đau khổ của những người kia. Thì đó là cái loại người như vậy đó. Nghĩa là chỉ vì tiền, vì tham vọng mình mà cứ làm đủ chuyện xấu nó cái tâm bất thiện nó phá dần phá dần, tất cả những cái thiện rơi, tan vỡ hết không còn. Thì cái người này chỗ đến là địa ngục, giống như Đề Bà Đạt Đa vậy. Cái trường hợp này nó cũng có cái nguyên nhân.

[1:09:12]Cũng có nguyên nhân là trên cái bước đường mà người này đi tạo ác á để cho cái tâm bất thiện nó lớn dần dần á, thì đã có những lần xúc phạm thần thánh thì nó mới tiến hành nhanh, nó mới tiến nhanh như vậy. Chứ ví dụ người có thể là lừa đảo đi, gian dối đi, nhưng mà khi đi qua chùa thấy tượng Phật Bà biết cúi đầu, coi vậy chứ có ngày quay lại. Sẽ có cái gốc thiện nó chặn lại từ từ. Nhưng mà hễ ví dụ như mình lừa đảo, gian dối hết, rồi thấy mấy người nào mà đi chùa đó, cười, trêu chọc, phỉ báng, nói đụng luôn tới Phật luôn thì hết đường rồi đó. Cái người như vậy thì cái tâm bất thiện sẽ nhanh chóng từ từ

[1:09:52]nó phủ hết tâm hồn để cho họ gọi là đi xuống địa ngục luôn. Đó là trường hợp. Mà bây giờ có không? Có không? Cái loài người đó có hơi còn khá nhiều trong cuộc đời này. Đó là cái đáng lo đó. Nên đây là cái trách nhiệm của quý thầy, của quý Phật tử. Chúng ta phải làm sao cho mọi người tin được nhân quả, thấy được cái tôn quý của Tam Bảo. Vì họ có cái kính tin được Phật, chư Thánh thì là họ còn cái chỗ đứng trụ lại, giữ lại giữa cái dòng thác tội lỗi đang cuốn họ, giữa cái dòng thác cám dỗ đang xô đẩy họ. Nhưng mà nếu họ khởi được một chút tâm kính Phật, kính Thánh thì giống như còn một cái cọc, một cái bám để họ níu lại.

[1:10:37]Còn chúng ta là những người mà đã có lòng tôn kính Phật vững rồi, chúng ta đang đứng trên bờ. Hoặc chúng ta có ngập nước thì nước nó cạn, mà mình đứng trên một cái bờ đá rất an ổn để còn đi ngược dòng và thoát lên được. Còn cái người mà không có cái niềm tôn kính, họ đang bị cuốn trôi bởi cái tội lỗi, sự ác độc và sự cám dỗ của thế gian cuốn phăng phăng họ đi. Mà nếu mình cho họ được một lòng tôn kính Phật dù nhỏ, giống như họ được níu lại được một cái ngọn cây để chờ qua cơn lũ mà được cứu thoát. Đây là cái trách nhiệm của tất cả quý thầy và quý Phật tử. Chúng ta phải vậy, là những người chiến sĩ,

[1:11:13]là người đệ tử Phật, là sứ giả của Phật đem gieo rắc cái thiện đi vào cuộc đời này. Trong cái mà gieo rắc cái thiện đi vào cuộc đời này, nó có cái là chúng ta truyền bá cái luật nhân quả trước, người ta phải tin nhân quả. Kế đó chúng ta kêu gọi cái lòng thương yêu con người với nhau. Mà họ thương yêu được với nhau rồi, chúng ta kêu gọi họ phải có lòng tôn kính đối với Phật, đối với các vị Bồ Tát, các vị A La Hán. Mà đi tới được cái điểm mà tôn kính được Phật rồi thì họ đã đứng lại rồi, không còn bị cuốn trôi bởi cái dòng thác của tội lỗi và cám dỗ nữa. Đây là trách nhiệm của tất cả chúng ta. Nên hiểu đạo Phật rồi đừng có việc mà hễ đi chùa về nhà,

[1:11:53]về nhà đi chùa, chùa về nhà, nhà đi chùa, không có. Phải đi qua nhà hàng xóm. Qua nhà hàng xóm làm cái gì? Không phải để đánh bài tứ sắc, cũng không phải ngồi lê đôi mách nói chuyện thiên hạ, mà dụ người ta từ từ để người ta biết đạo. Nên mỗi người đó phải là một chiến sĩ, một sứ giả của Phật kể từ khi chúng ta biết đạo. Thấy có băng nào hay mình đưa cho người ta nghe, băng nào dở thì trả lại cho thầy Chân Quang.

[1:12:22]Rồi đây là trường hợp thứ tư là có một người Đức Phật nói là, một người đi đến cái tâm bất thiện chiếm đầy của tâm. Đây là trường hợp nó ngược lại với trường hợp thứ nhất là khi mà tâm bất thiện nó chiếm đầy hết à, nhưng mà vẫn còn cái mầm mống thiện, mầm mống thiện. Nhưng mà bằng cái Phật nhãn, bằng trí tuệ của Phật, Phật thấy cái mầm mống này rồi sẽ bị tắt luôn. Ở trong trường hợp đầu á là cái mầm mống thiện này sẽ có ngày nó nó trỗi dậy, phải không? Để cứu người đó trở lại. Nhưng trong trường hợp thứ tư này là bây giờ hiện nay đó còn mầm mống thiện đó nhưng rồi trong tương lai nó tắt luôn. Không còn điều kiện để trỗi dậy nữa, là một cái căn cơ, một loại căn cơ như vậy.

[1:13:07]Rồi vì sao như vậy? Là vì giống như trường hợp trước vậy, người này cũng sẽ đi tới địa ngục nhưng mà nó hơi chậm hơn. Là họ còn cái gốc thiện gì đó nhưng mà những cái kiêu mạn, ác độc, cái xúc phạm bậc thánh nó tích lũy hằng ngày rồi cái gốc thiện đó nó không đủ kiên cố, không đủ cứng, bị phá vỡ luôn. Là vì sao? Là vì ngày có thể là cái gốc thiện này nè, ở ban đầu cái gốc thiện không bị phá nó trỗi dậy là cái người này ở kiếp xưa tôn kính một bậc thánh đáng kính lắm, cho nên gốc này nó mạnh phá không nổi. Còn cái gốc thiện mà chúng ta có trong trường hợp thứ tư này đó, ví dụ mình khen một cái người tốt nào đó,

[1:13:47]mình quý trọng người tốt, ví dụ như một ông đồ nho, ông thầy giáo, một bác sĩ, tức là một cái người có thiện là mình có quý mến, có ca ngợi, nó thành cái gốc thiện nằm ở đây. Nhưng mà cái này nó yếu vì cái người mà mình quý mến nó không phải là thánh lắm, nên nó yếu. Yếu rồi trong cái kiếp hiện tại mình bị bị nhiều cái bất thiện nó vây phủ quá, tâm quá ác độc, quá kiêu mạn, ích kỷ đi. Rồi trong cái kiếp hiện tại mình lại xúc phạm những bậc thánh lớn nữa thì cái mà mình quý mến cái ông thầy giáo làng, quý mến một ông lương y tốt bụng không đủ chịu nổi. Thế là nó phá bứt luôn. Đó, mất tiêu luôn, là tương lai nó bị phá mất luôn.

[1:14:26]Rồi người này cũng vậy, tâm phủ đầy cái màu đen tối, không còn một cái pháp trắng nhỏ như đầu đuôi ngựa và người này phải đi tới địa ngục. Nãy giờ chúng ta nói chúng ta thấy đó, nói nhiều cái tâm lý thiện ác nhưng mà ở cái khởi điểm ban đầu là chỗ gì? Tôn kính hay xúc phạm thần thánh. Chúng ta nhớ cái mốc chỗ đó nó quan trọng lắm, cái khởi điểm chỗ đó rất quan trọng. Nó tạo thành cái tâm thiện ác của chúng sinh dữ dội lắm. Cái tâm thiện ác mình nhìn á ở trên bề mặt nó là những cái gì? Vì lòng vị tha, thương yêu, sự độ lượng, sự khiêm tốn, những việc làm từ thiện. Ngược lại là những cái tham lam,

[1:15:05]ích kỷ, hơn thua, kiêu mạn, ganh tị, gian dối, vân vân. Thì những đó là những cái tâm lý thiện và ác nó thay đổi nhau trong tâm hồn chúng ta nhưng mà không ngờ cái mốc ban đầu cái mầm mống nhân quả ban đầu của nó là kính trọng hay xúc phạm thần thánh. Cái mốc ban đầu của thiện và ác á là nhân quả. Cho nên ở đây chúng ta hiểu được điều này á, sau này chúng ta thấy một người mà bất thiện thì mình hiểu cái nguyên nhân của họ sâu xa là xúc phạm thần thánh, ít kính trọng thần thánh. Mình muốn chữa cho họ thì mình nói dông nói dài nói nam bắc đông tây, cuối cùng làm sao dụ cho họ lạy Phật được thôi,

[1:15:43]tôn kính được thần thánh, tôn kính được những bậc đáng kính thôi là từ từ cái tâm thiện sẽ trỗi dậy dần dần, sẽ xuất hiện từ từ. Điều đó quan trọng lắm. Nên mình hiểu được, chúng ta học cái bài này để chúng ta hiểu được cái nguyên nhân mà sự thay đổi căn tánh của con người từ thiện qua ác hoặc là từ ác qua thiện, tốt thành xấu xấu thành tốt nó có cái nguyên nhân sâu xa của nó, mà khi mình biết như vậy mình biết cách để độ người ta chứ không ngồi đó than trời trách đất rồi mà chỉ trích hay ghét bỏ người ta. Chúng ta học bài này để thấy cái lòng mình độ lượng hơn là vậy đó. Rồi cái trường hợp thứ năm là một người

[1:16:23]khuynh hướng thiện chiếm đầy trong tâm nhưng mà còn mầm mống bất thiện. Ngược lại, nghĩa là cái tâm người này rất là tốt, hoàn toàn tốt là độ lượng, vị tha, tốt đẹp hết, làm việc phước, đi chùa lạy Phật, nhưng mà trong sâu xa còn cái mầm mống bất thiện. Nhưng bằng Phật nhãn, Phật thấy là mầm mống bất thiện này mai mốt nó bị tắt luôn, nó không còn trỗi dậy được nữa, người này sẽ không bị thối đọa và sẽ vinh quang. Là lý do tại sao? Thì cũng ngược lại như vậy, là cái mầm mống bất thiện mà nó kiên cố á là do ngày xưa mình phỉ báng một người tốt, người tốt thôi chưa phải bậc thánh. Do mình phỉ báng một cái người mà người này họ là

[1:17:06]tốt bụng, mình phỉ báng họ nên nó xuất hiện một cái mầm mống bất thiện cứng nằm trong tâm mình. Bây giờ mình gặp đạo, mình tu dưỡng, à mình làm nhiều điều phước thiện, mình thương yêu chúng sinh, giữ tâm khiêm tốn và thường lạy Phật. Chính cái thường lạy Phật công đức nó mạnh quá cho nên cái mà mình cái nghiệp ác mà mình ngày xưa mình chê bai, mình chỉ trích người tốt nó không đủ mạnh, nó yếu, thế là bị công đức lạy Phật nó phá dập tan cái này luôn. Cái mầm mống bất thiện cuối cùng bị bứng gốc hẳn luôn thì người này yên ổn. Chắc chắn không bao giờ thối đọa nữa. Người này chỉ có một con đường đi lên thôi, tu mãi tu mãi để chứng thánh.

[1:17:48]Tu mãi tu mãi rồi lên cõi Trời rồi chứng thánh rồi, không còn con đường đi xuống nữa, đó là như vậy. Chúng ta tu mà được trường hợp này là đáng mừng, rất là đáng mừng. Sở dĩ mà chúng ta tiêu diệt hẳn cái mầm mống bất thiện trong lòng mình á là có vài cái công đức như thế này, là lễ Phật nè, ca ngợi cái hay của người khác nè, khiêm hạ thấy mình nhỏ bé nè, tâm thương yêu chúng sinh nè. Những điều đó nó từ từ nó tiêu diệt mất cái gốc bất thiện xa xưa luôn. Cái gốc bất thiện nó cứng gì cứng mà nếu mình có những cái công hạnh đó thì gốc bất thiện sẽ bị mất. Trường hợp thứ sáu Đức Phật nêu ra là một người mà đạo đức viên mãn nè,

[1:18:30]thiện pháp thuần thục chiếm cái nội tâm, bất thiện pháp không còn cơ hội để xuất hiện thì Đức Phật khẳng định người này trong hiện kiếp phải đắc đạo. Chúng ta thấy cái điều này quý thầy nhớ coi nó trùng lại bài kinh nào? Là nếu một người nào mà thiện pháp thuần thục, tức là đạo đức phải không? Đạo đức mà đầy hết tâm hồn, không còn cái sơ hở nhỏ, điều Đức Phật khẳng định là người này phải chứng thánh quả. Thì cái nhân quả này nó trùng với bài kinh nào chúng ta đã học? Chúng ta nhớ bài Sa Môn Quả phải không? Tức là vua A Xà Thế vì nghiệp ác giết cha mà không chứng Tu Đà Hoàn khi nghe Phật giảng, phải không?

[1:19:15]Chúng ta nhớ cái bài Mười Kiết Sử, nghĩa là cái mức độ thánh quả nó theo dần với sự phát triển của của đạo đức. Thiền định á thì nó có những cái mức của nó là Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền hoặc Không Vô Biên Xứ Định, Thức Vô Biên Xứ Định, Vô Sở Hữu Xứ Định, Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ Định, Diệt Tận Định. Thì có bốn thiền, năm định như vậy là nói về định. Nhưng mà nói tới thánh quả thì phải căn cứ theo mười kiết sử. Chúng ta phá được những kiết sử nào, những cái bất thiện nào, từ là nghi nè, giới cấm thủ nè, thân kiến nè, tham, sân nè, sắc ái, vô sắc ái, vô minh, phóng dật này nọ, kiêu mạn này nọ, tức là phá những cái bất thiện.

[1:19:58]Phá thì phá tới đâu chứng thánh quả tới đó, phá tới đâu chứng thánh quả tới đó. Như vậy cái con đường đi của thánh quả là căn cứ trên đạo đức. Và như vậy bài kinh này với những cái định nghĩa về thánh quả nó lại trùng với nhau một lần nữa. Chúng ta thấy như vậy đó, kinh Phật mà Nikaya nhất quán dữ lắm. Tuy nhiên cái đạo đức phải cộng với thiền định, chứ đạo đức cũng không đi không được, vì hai cái này hỗ trợ nhau để chúng ta mới chứng được thánh quả, đây là điều chúng ta để ý. Nhiều người cứ hiểu đạo Phật một chiều, cứ nghĩ rằng muốn đi tìm sự giác ngộ giải thoát chúng ta phải giam mình nơi cô quạnh,

[1:20:38]nơi hiu quạnh, nơi vắng vẻ để mà dồn hết nội tâm của mình vào một đề mục thiền định thì mình sẽ sớm đắc đạo, đó là một cái hiểu lầm lớn. Là vì sao vậy? Là vì phải có đạo đức chúng ta mới chứng thánh quả, còn nếu không có đạo đức chúng ta tập thiền định thì được cái định, hết cái phước của định nó rớt lại, tâm loạn lại liền. Nên có ngày xưa có những vị tiên nhân mà Phật nói vậy: Đắc định, sinh lên cõi trời nào đó bao nhiêu triệu năm, rớt xuống lại. Nhưng mà nếu chứng Thánh quả thì không bao giờ lui nữa, cứ từ cái quả vị đó mà lên từ từ thôi. Dù thời gian lâu hay mau tùy người nhưng luôn luôn lên.

[1:21:17]Nên cái đạo đức là quan trọng. Vì vậy, quý thầy hãy nhớ, quý thầy phải lấy cái môi trường mà huynh đệ sống với nhau như thế này để làm cái điều kiện mà chúng ta rèn luyện đạo đức. Ở trong chúng, cái môi trường còn lý tưởng, có thể có những điều mà chúng ta bất như ý, có nghịch cảnh, còn một vài huynh đệ chưa thông cảm với mình, nhưng mà hãy lấy tất cả những điều đó làm điều kiện để chúng ta rèn luyện đạo đức, rèn luyện sự nhẫn nhục, sự tha thứ, sự thương yêu. Hãy nhìn những người huynh đệ chung quanh mình là đối tượng để mình rèn luyện cái sự phục vụ, sự tận tụy đối với đạo pháp, với chúng sinh.

[1:22:00]Khi mà chúng ta chưa có thể đem sức của mình cống hiến cho tất cả mọi người, mọi loài trên thế giới này, thì bây giờ trước mắt chung quanh mình là những huynh đệ yêu mến hằng ngày ở chung quanh mình, là đối tượng mà mình phải thương yêu, phải bảo bọc, phải tôn trọng, phải giúp đỡ. Đó là cái lý tưởng của người xuất gia đó. Vì sao vậy? Là vì sau này khi quý thầy lớn lên, quý thầy bước ra làm Phật sự, thì những cái khó khăn, những nghịch cảnh nó muôn trùng nhiều hơn nữa. Có thể quý thầy sẽ được vinh quang hơn đó, tuổi đạo lớn hơn, có những địa vị tốt hơn, nhưng mà những nghịch cảnh không bao giờ buông tha.

[1:22:37]Chúng ta sẽ gặp những người chống đối, chỉ trích, mưu hại, những cám dỗ, rồi những khó khăn trong cuộc sống nó sẽ đầy hơn nhiều. Nhưng mà nếu từ bây giờ mình chưa được chuẩn bị, còn có những cái tâm phiền não đối với huynh đệ thì ngày sau này mình không đủ sức chịu đựng được đối với nghịch cảnh của cuộc đời khi mình làm Phật sự. Bây giờ trong cái môi trường còn êm đềm, đẹp đẽ, lý tưởng, trong sáng như vậy, mỗi người có thể có một cái khác nhau gì đó về cuộc sống, về quan điểm, nhưng mà phải tập thương yêu nhau. Vì nếu huynh đệ mình mà mình chưa thương được thì mình nói mình thương yêu chúng sinh là một điều giả dối.

[1:23:20]Nên vì vậy, chúng ta phải rèn luyện đạo đức từ bây giờ, và chính cái đạo đức đó là điều kiện để đi đến Thánh quả. Có thể trong cuộc sống huynh đệ có nhiều những cái điều lặt vặt nho nhỏ nho nhỏ với nhau, nhưng mà trong mọi trường hợp như vậy, mình vẫn phải thương yêu nhau, vẫn phải chịu đựng, vẫn phải tha thứ nhau, luôn luôn trách mình, đừng có đổ thừa ra ngoại cảnh. Tôi kể như có trường hợp, ví dụ như có một cái sư cô vậy, khi mà chia quà, chia mỗi phần vải, thì cô mở phần vải mình ra thì cái xấp vải mình bị ố, bị một cái đốm. Cô này lại quên, quên là cái nghiệp của mình, quên cái luật nhân quả, quên rằng cái đời xưa lúc nào đó

[1:24:08]mình đã làm điều gì sai lầm, nên bây giờ chia ai cũng vải đẹp nhưng lọt qua mình cái xấp vải bị ố không may đồ được. Nhưng người này quên vậy, bắt đầu khởi tâm phiền não lên và trách những người có trách nhiệm là nói: Đã chơi tui, đã lựa cái xấp vải này lừa qua lừa lại đưa tui đúng cái xấp vải vàng vì ghét tui. Đó là người trên là thiên vị, binh người này, bỏ người kia, chỉ biết trách người khác mà không biết trách mình. Nên đây chúng ta thấy nó có những sự kiện mà nó xảy ra trong chúng thì mình phải luôn luôn lợi dụng những sự kiện đó để rèn luyện đạo đức, để thấy rằng à, mình bắt nhằm một cái xấu như vậy, nó là một điều hay. Hay vì sao?

[1:24:48]Vì thứ nhất, mình biết được nghiệp quá khứ của mình, đó là trong kiếp nào đó mình đã làm điều không tốt. Bây giờ ai cũng được xấp vải tốt, mình xấp vải xấu. Cái hay thứ hai là nhờ cái xấp vải xấu nó lọt vô mình nên nó không lọt vào huynh đệ của mình. Mình nghĩ được điều đó thì đạo đức mình tăng trưởng lên liền. Đó, mình nhận cái dở, cái xấu về mình và âm thầm cười không nói. Đó là rồi huynh đệ hỏi: Sao huynh không chịu may đồ đi? Mỗi người được xấp vải sao huynh không chịu may? Cười cười không nói, tới chừng huynh đệ ép quá đành phải mang ra may. Khi may về mặc thì mới hay là ở bên mông mình có một cái đốm vàng ở mông,

[1:25:24]mà vẫn bình thản vì mình đã nghĩ được, mình khởi được cái niệm tốt rồi. Cho nên trong cuộc sống ấy, nó sẽ có nhiều điều nho nhỏ nho nhỏ để cho chúng ta rèn luyện. Mà lợi dụng những điều như vậy mà chúng ta làm được thì đạo đức mình nó tăng trưởng dần dần, tăng trưởng dần dần. Ví dụ như trong cái xây dựng chánh điện cũng vậy, nhiều khi có những cái công việc nó nguy hiểm, công việc nguy hiểm, quý thầy cũng cố gắng làm cho nó an toàn tối đa để đừng có xảy ra tai nạn. Nhưng mà nhiều khi mình nghĩ cái công việc này nó hơi nguy hiểm, mình để huynh đệ khác làm lỡ có gì mình không đành lòng, hy sinh mình làm, lỡ có gì mình bị, người khác không bị.

[1:26:02]Thì những cái suy nghĩ đó, những trường hợp như vậy làm cho đạo đức chúng ta tăng trưởng từ từ, thì đó là con đường đi tới Thánh quả. Để rồi sau này khi quý thầy bước ra, hoặc là quý thầy phải trụ trì một ngôi chùa, hoặc là phụ với ai đó mình tri sự, giáo thọ, thậm chí mình có thể là một giảng sư xuôi ngược trên mọi nẻo đường để đem Phật pháp đến với chúng sinh, thì những cái chất liệu của ngày hôm nay, của những cái sự hy sinh, của những cái suy nghĩ đúng, của cái nhẫn nhục, cái độ lượng, cái tha thứ, cái thương yêu với huynh đệ mình, nó trở thành cái chất liệu, chất liệu của cuộc sống để trong suốt một đời

[1:26:37]hành đạo thì những điều chúng ta làm, những điều chúng ta nói chỉ toàn là những điều tốt đẹp để lại cho mọi người mà thôi. Dù chúng ta chưa đắc được Thánh quả, nhưng mà chính cái đạo đức chúng ta rèn luyện thật sự trong cuộc sống từng ngày từng giờ đã làm đẹp cho cuộc đời, đã làm đẹp cho Phật pháp, đã làm lợi ích được cho chúng sinh. Cũng là thế này, nó có cái gốc của nó là cái lòng tôn kính Phật đã đến mức độ tuyệt đối. Cái người mà lòng tôn kính Phật đến mức độ tuyệt đối rồi thì đạo đức của họ sẽ đến mức độ tuyệt đối một ngày nào đó mình không biết. Nên vì vậy mà chúng tôi vẫn luôn nhắc quý thầy,

[1:27:15]quý Phật tử phải siêng lạy Phật, mà lạy riêng á, lạy cá nhân, đừng có lạy chung. Mình lên xuống, mình cúi đầu lên xuống vậy bằng tất cả lòng tôn kính của mình, không lệ thuộc vào cái ngoại cảnh, không cần phải nghe tiếng chuông tiếng mõ gì hết, cứ tự mình lạy, huân tập cái điều đó cho nó thuần thục. Mới đầu mình cũng tôn kính nhưng lòng tôn kính nó còn gượng gạo, còn tưởng tượng. Nhưng mình cứ lạy Phật miết, tháng sau, hai tháng sau, năm tháng sau, năm sau, hai năm sau, bắt đầu mình thấy cái lòng tôn kính nó phủ đầy tâm hồn mình, thiết tha, mạnh mẽ. Và mình nghĩ mình chết vì Phật cũng chết được, và nó cứ tăng dần tăng dần như vậy

[1:27:52]đến mức độ tuyệt đối thì lúc đó cái gốc thiện của mình không ai phá vỡ nổi nữa. Và một ngày nào đó cái thiện sẽ phủ đầy tâm hồn mình, không còn cái thối lui lại được nữa. Theo cái lòng tôn kính Phật tuyệt đối, mình tu dưỡng cái lòng từ bi cũng tuyệt đối. Thì hai điều đó viên mãn rồi, cộng với cái khiêm hạ được giữ gìn cẩn thận thì chắc chắn thiện pháp sẽ phủ đầy tâm hồn mình và Thánh quả là sự chờ đợi ở mai sau. Hôm nay chúng ta học bài này cũng là bữa cuối hạ. Chúng ta nghỉ chắc cũng cả tháng mới gặp nhau lại, phải không?