[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên Thượng tọa Thích Chân Quang, kính thưa toàn thể quý nam nữ Phật tử. Trong buổi sáng hôm nay, toàn thể Phật tử chúng con rất là hạnh phúc và cũng đầy đủ duyên lành. Sáng hôm nay, được Thượng tọa Thích Chân Quang nhận lời mời của ban tổ chức đã quang lâm về đạo tràng tu Bát Quan Trai chùa Chưởng Phước để thuyết giảng cho tất cả quý Phật tử tại đạo tràng chùa Chưởng Phước cũng như toàn thể Phật tử trong tỉnh Bình Phước nói chung. Sáng hôm nay chúng ta sẽ được nghe một bài pháp của Thượng tọa Thích Chân Quang.
[1:15]Khi nãy thì thầy được nghe có vài Phật tử nói, tức là: "Con chỉ thấy hình bóng của Thượng tọa Thích Chân Quang trong băng đĩa, nhưng mà hôm nay chúng con mới được diện kiến con người thật của Thượng tọa Thích Chân Quang". Thì như vậy, sáng hôm nay Thượng tọa Thích Chân Quang đã hiện diện nơi đạo tràng chùa Chưởng Phước chúng ta. Thầy xin tất cả Phật tử chúng ta cho một tràng pháo tay thật lớn.
[1:54]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên Thượng tọa, hôm nay đầy đủ duyên lành, tất cả quý Phật tử đã câu hội về đây thật đông đủ và trang nghiêm. Vào giờ phút này, chúng con xin đê đầu đảnh lễ và kiền thỉnh trên Thượng tọa vì tất cả hàng Phật tử trong buổi sáng hôm nay mà Thượng tọa ban bố cho tất cả quý Phật tử trong một cái thời pháp trong ngày sáng hôm nay. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Xin mời Thượng tọa. Cảm ơn thầy Thích Chân Lý. Thật ra thì thầy với thầy Chân Lý đây cũng có cái tình pháp lữ huynh đệ. Thôi bây giờ thầy niệm Phật đi rồi nói chuyện dài dòng. Xin mời tất cả quý Phật tử chúng ta chắp tay niệm hồng danh Đức Bổn Sư ba lần.
[2:54]Nam Mô
[2:59]Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[3:12]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[3:28]Nam Mô Bổn
[3:35]Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Xin cung thỉnh Thượng tọa an tọa. Xin mời tất cả quý Phật tử ngồi xuống. Thì thầy cũng thưa quý Phật tử chút xíu: thì thầy Thích Chân Lý đây đối với thầy cũng có cái tình pháp lữ huynh đệ từ ngày xưa. Lúc mà thầy còn ở Thường Chiếu thì thầy Chân Lý cũng là một cái chú điệu. Lúc đó thầy ở chùa An Lạc Hạnh ở Long Thành. Bổn sư của thầy Chân Lý thì giống như cũng là cái người tới lui học hỏi với Hòa thượng. Cho nên rồi cái vị đó, Thượng tọa đó cũng gửi đệ tử của mình hay tới lui với Thường Chiếu. Thì lúc đó thầy nhớ thầy Chân Lý lúc đó còn nhỏ lắm, có cái chóp đây nè, vắt qua cái tai.
[4:25]Mà mặt đẹp trai lắm kìa. Hồi nhỏ dễ thương, cưng lắm. Ai cũng lại ngắt miếng má nữa nè, nựng đồ cái thương lắm. Nhưng mà lớn lên tự nhiên nó già ra nó bớt đẹp, chứ hồi nhỏ đẹp lắm. Hình như ai già cũng xấu dần dần chút, không sao, là chuyện thường. Thì bởi sau này huynh đệ rồi xa nhau, rồi thầy cũng ít có dịp gặp. Hôm rồi ở hội thảo Hoằng Pháp cái ngồi gần nhau gặp thấy lại một chút. Rồi sực nhớ thầy Chân Lý cái thầy cũng hơi lo. Nói: "Nhỏ hồi đó ổng đẹp trai quá, không biết lớn ổng tu có sao, có bị ai dụ không biết", cứ lo hoài. Cái hôm rồi cái theo cái lời mời của thầy, cái thầy mới về đây thăm.
[5:01]Thì bây giờ thầy Chân Lý là Trưởng Ban Hoằng Pháp của tỉnh Bình Phước. Vậy đó, lớn vậy đó. Vỗ tay đi, vỗ tay mừng. Thì thầy Chân Lý có cái lo lắng cho cái sự nghiệp hoằng pháp của tỉnh Bình Phước. Vì tỉnh Bình Phước là một tỉnh mà giống như tỉnh vùng xa, tính ra không xa Sài Gòn lắm nhưng mà về Phật giáo thì lại giống như là một vùng xa. Và lúc đó đáp lại lời kêu gọi của Giáo hội thì thầy Chân Lý mới xung phong đi về cái tỉnh vùng xa này. Lúc mà về đây thì chùa không có gì hết, sư cô thì viên tịch, không, nói chung là không có gì. Thì thầy nhận lời trụ trì cái chùa này. Hồi đó là đường rất là khó đi, không có con đường đẹp như thế này đang làm đâu.
[5:41]Chùa thì hiu quạnh. Về đây thì chịu đựng ở đây cũng rất là nhiều dài thời gian, rồi sau rồi có uy tín, rồi được chư Tăng cử lên làm Trưởng Ban Hoằng Pháp. Nên thầy thì nghĩ mình là còn trẻ mà cái trách nhiệm thì nhiều, nhất là một cái tỉnh mà Phật giáo còn ít. Nên thầy rất là lo lắng và thường hay mời mọc các vị tôn túc nơi này nơi kia về, thầy cầu thỉnh các vị về để mà đóng góp cho cái Phật giáo tỉnh nhà. Thì cũng trên cái tinh thần đó là thầy Chân Lý mới mời thầy về đây thăm. Thăm rồi huynh đệ nói chuyện nhau thì thầy mới nói rằng thầy cũng không có thể mà đảm đương được. Thầy ví dụ với kinh nghiệm hoằng pháp của mình thì thầy chỉ tư vấn,
[6:28]kêu gọi Phật tử đóng góp, chứ không có thường xuyên về đây được. Thôi thì ngày hôm nay thì thầy cũng nhận lời mời của thầy Chân Lý về đây mình có buổi nói chuyện. Giống như mở hàng mà, mà không biết mở hàng đắt hay ế thì không biết, cũng cầu Phật gia hộ.
[6:47]Rồi sau đó thì việc giao lại hết cho quý thầy và quý Phật tử. Nên cái bài nói chuyện hôm nay cái tựa đề là "Mái chùa yêu thương". Hồi nãy có anh Vĩnh hát cái bài đó đó làm thầy hơi bị đau khổ một chút, đâu mất rồi? Nhưng mà điều cũng như là một sự trùng hợp thì ngày hôm nay là ngày gì?
[7:10]Ngày 1 tháng 5. Ngày hôm qua là ngày gì? 30 tháng 4. 30 tháng 4, tức là kỷ niệm 36 năm ngày ngày... Dám quên lắm à! Ngày giải phóng, coi như giải phóng miền Nam. Thì thầy cũng sực nhớ lại cũng ngày 30 tháng 4 hồi 36 năm trước thì thầy cũng đang ở Sài Gòn, lúc còn nhỏ, lúc đó mới 16 tuổi. Thì cái hoàn cảnh xã hội là biến động, mình ở trong nhà còn nhỏ thì không biết gì, không biết gì. Chỉ biết là đã cách mạng đã vào, đã giải phóng xong rồi, vậy thôi. Lúc đó thầy Chân Lý đâu hả, thầy sinh ra chưa nhỉ? Không biết thầy sinh... Không biết sinh ra chưa, không biết nữa. Thì thấm thoát vậy, nói chung là thấm thoát là đã 36 năm.
[8:01]Trong 36 năm đó thì đất nước ta cũng trải qua rất là nhiều cái thăng trầm. Và Nhà nước cũng hết sức là cố gắng để giữ gìn cho đất nước ta được hòa bình, ổn định và phát triển. Thì qua 36 năm, chúng ta nhớ lại 36 năm trước đất nước mình như thế nào, bây giờ sau 36 năm đất nước mình như thế này, thì quý Phật tử buồn hay vui?
[8:32]Ai buồn giơ tay lên?
[8:36]Con dám giơ tay lên, con hơi bị gan á. Ai cảm thấy mình vui giơ tay lên cho thầy. Thôi thầy xin một tràng pháo tay. Cho tràng pháo tay. Thật ra thầy cũng rất là vui lòng và cũng rất là cảm động khi nhìn đất nước đi qua 36 năm như vậy. Thật ra hôm qua đó, thì thầy đi nghỉ sớm là vì biết sáng nay là phải đi sớm, là Sài Gòn đi về đây xa quá nên 5:00 phải đi. Nên hôm qua là thầy không có coi cái gì đó, pháo bông, nghe nổ ì xèo nhưng mà ở trong thầy ngồi thiền, nên thường thì ngồi thiền sớm để nghỉ sớm. Sáng dậy sớm rồi còn phải ngồi thiền rồi mới thể dục chút xíu rồi mới lên xe đi. Làm sao là đúng 5:00 phải khởi hành để về đây cho kịp. Ý là như vậy.
[9:21]Thì bỗng nhiên cái ngày giảng hôm nay lại trùng hợp với cái ngày đại lễ mà kỉ niệm đất nước thống nhất, hòa bình thì cũng làm cho thầy có một chút suy nghĩ. Trong 36 năm qua là
[9:40]đất nước ta tạm nói là được sống trong hòa bình, trong thống nhất nhưng mà cũng không phải hẳn như vậy hoàn toàn. Cái cuộc chiến ở Campuchia cũng là một gánh nặng đè lên cái đôi vai của dân tộc ta rất là nhiều. Biết bao nhiêu chiến sĩ đã để xương để máu lại đó mà ta giúp cái đất nước bạn của ta cũng bên cạnh đây thôi, khiến cho đất nước của bạn ta ngày hôm nay cũng cùng với ta được hòa bình, được ổn định. Thì đây là một cái phước rất là lớn. Có một lần có một người hỏi thầy, hỏi rằng chứ cái việc mà bộ đội ta sang Campuchia đó thì như thế nào? Thầy nói đó là một công đức rất lớn của dân tộc ta.
[10:25]Vì nếu không có bộ đội Việt Nam mà qua giải phóng Campuchia thì Pol Pot nó giết sạch hết chính dân tộc của nó. Nhưng mà chính vì ta đã qua giải phóng kịp thời và vất vả hết một thời gian rất là dài, ngót 10 năm thì ta mới giữ được cái đất nước Campuchia như thế này. Bây giờ để cùng với Việt Nam, với Lào, các nước Đông Nam Á mà mà tiến lên. Rồi trong 36 năm qua như vậy thì nó có cái vấn đề đối với tôn giáo. Khi ban đầu vừa mới giải phóng thì ai cũng biết rằng coi là Cộng sản là vô thần, không có tín ngưỡng. Cho nên các chùa, các nhà thờ vân vân đều lo sợ. Nhưng mà rồi sau 36 năm cái vấn đề lại không phải vậy,
[11:18]mà như thầy thầy nhìn xuyên suốt trong lịch sử của đất nước, từ thời đời Lý, đời Trần cho đến ngày hôm nay thì thầy có thể nói một câu mà không sợ sai: riêng Phật giáo trong thời đại này là phát triển nhất trong suốt chiều dài lịch sử. Thầy nói câu này có lẽ nhiều người cũng ngạc nhiên, nói làm sao Phật giáo có thể phát triển bằng thời Lý, thời Trần được? Thầy nói có thể không bằng ở vài lý do thế này: ví dụ thời Lý á thì cái vị vua mà sáng lập triều Lý là một người tu trong chùa đi ra làm vua, còn thời nhà Trần thì một ông vua vô chùa làm thầy tu. Thời Lý với thời Trần ngược nhau, nhưng mà nó đều có một cái gì đó
[12:08]giữa cái người lãnh đạo đất nước và một nhà sư nó đi qua đi lại, đổi qua đổi lại mà cả đất nước rất là là sùng mộ, ngưỡng bái Đạo Phật. Và người tu rất là đông. Vào cái thời đó, chính đích thân vua là người cho phép cái người tu sĩ được xuất gia hay không. Và chính vì có vua bảo trợ cho nên Đạo Phật rất là thịnh. Thời đó nhiều người tu đắc đạo nên là bên cạnh cái sự ngưỡng vọng của triều đình, của dân chúng, thật sự là chính cái phẩm chất thánh thiện của các nhà sư đắc đạo cũng làm cho quần chúng hướng về Đạo Phật. Nên ta gọi thời đó là thời mà Đạo Phật cực kỳ hưng thịnh. Bây giờ, sau khi mà đất nước được giải phóng,
[13:08]thì ngoài cái việc mà ổn định các tình hình chính trị, an ninh, kinh tế thì nhà nước cũng phải lo về mặt tôn giáo, tín ngưỡng. Mà quả thật là nhà nước đối với tín ngưỡng có một cái sự xét nét, dè dặt. Đúng là như vậy, không thể chối cãi điều đó. Mà đối với thầy, thầy xem rằng cái sự mà dè dặt, xét nét của nhà nước đối với tôn giáo, mà thầy nói riêng Phật giáo thôi, là điều hết sức cần thiết. Là điều hết sức cần thiết. Thầy cho đó là điều may của Đạo Phật. Tại sao mà cái sự dè dặt, xét nét của nhà nước đối với Phật giáo mà thầy cho đó là một điều may đối với Đạo Phật? Là vì thế này: kinh nghiệm trong lịch sử, có những cái thời đại mà Đạo Phật được
[13:59]à chiều chuộng quá mức, có những triều đại mà Đạo Phật được ưu ái chiều chuộng quá mức, sau đó Đạo Phật suy tàn lập tức. Vì sao vậy? Bởi vì khi mà Đạo Phật được chiều chuộng quá mức á, cái rất nhiều người thích xuất gia để hưởng được cái sự ưu ái chiều chuộng của xã hội, của con người. Và vì vậy, rất nhiều người kém phẩm chất đã trở thành tu sĩ. Mà khi trong cái hàng ngũ tu sĩ mà bị nhiều người kém phẩm chất lọt vào thì Đạo Phật phát triển nổi không? Không, từ từ suy tàn. Chính những cái người tu sĩ mà phẩm chất kém đã làm cho quần chúng ruồng bỏ Đạo Phật. Còn sau khi vượt qua những thời đại đó, có những cái thời đại giống
[14:47]như là một hiệu ứng tự nhiên á, khiến vua ổng ngược đãi Đạo Phật. Bên Trung Hoa cũng có những thời đại như vậy. Vua tự nhiên ổng lên ổng ngược đãi Đạo Phật, ổng không cho tu, không cho xây chùa, cấm đoán đủ thứ. Nhưng mà sau giai đoạn đó, Đạo Phật bừng lên hưng thịnh. Vì sao vậy? Vì những người mà trong giai đoạn bị cấm đoán đó mà vẫn thiết tha yêu đạo, thiết tha lý tưởng tu hành, vẫn cố gắng xuất gia, cho đến khi qua được cái giai đoạn khó khăn đó rồi thì rất nhiều người tu chứng, rất nhiều vị tu sĩ sáng giá, có cái phẩm chất thánh thiện làm tấm gương chói ngời khiến cho mọi người hướng về với Đạo Phật.
[15:30]Nên thầy xem rằng chính những giai đoạn khó khăn lại giúp cho Đạo Phật phát triển. Thì cũng vậy, khi vừa mới giải phóng thì nhà nước rõ ràng có một thái độ là dè dặt, xét nét đối với Phật giáo. Và trong giai đoạn đó ai cũng lo lắng. Lúc đó thầy đi tu thầy cũng lo lắng. Thầy đi tu lo lắng, mỗi khi thấy ông công an ổng vô chùa ổng xét hộ khẩu cái mình cũng lo không biết ổng cho mình tu nữa hay không, kiểu vậy. Nhưng đến khi mà thầy hiểu đạo hơn, rồi gặp quý thầy lớn nói chuyện, cái lúc đó mình còn nhỏ, rồi lúc mình hiểu đạo ra rồi thì mình mới thấy: không, chính những cái khó khăn, cái dè dặt, cái xét nét này thanh lọc lại Đạo Phật.
[16:12]Ai là người thật tu thì họ vượt qua sự sợ hãi và cảm thấy không có gì phải lo. Vì cứ vững lòng mà đi. Nên chính đi qua giai đoạn đó rồi thì Đạo Phật lại mạnh lên là vì những người mà dám xuất gia trong cái giai đoạn đó hầu hết là những người thực sự có lý tưởng tu hành. Và chính những người đó sẽ giúp cho Đạo Phật phát triển được lâu dài thêm cả trăm năm nữa, một hai trăm năm nữa. Khi một đợt xuất gia mà toàn những người có lý tưởng không thì họ sẽ giúp cho Phật giáo đi tiếp thêm hưng thịnh tiếp thêm một hai trăm năm nữa. Còn cái giai đoạn mà Đạo Phật mà được chiều chuộng, ưu ái thì ta sẽ tin rằng không bao lâu Phật giáo
[16:55]sẽ suy tàn luôn vài trăm năm nữa. Vì cái người xuất gia dễ dãi hay là chắt lọc. Nên giai đoạn đầu đó có sự dè dặt, có sự xét nét mà ta đã tiếp nhận được rất nhiều những người xuất gia thực sự có lý tưởng tu hành. Và trong số những người xuất gia thực sự có lý tưởng tu hành đó trong thời điểm đó có thầy, đây, ngồi đây. Và có một thầy đứng đây nữa chứ quên, có một thầy đứng đây, có một thầy ngồi đây nữa. Và chính những cái người mà xuất gia trong giai đoạn đó nhiều khi không được học đâu. Nhưng lại có cái tâm đạo rất tốt mà sau này làm được những việc Phật sự đáng kể cho đạo. Giống như bây giờ như thầy vậy, thật sự là thầy không được học.
[17:42]Nên nhiều người cũng chê thầy là ông thầy dốt là vậy đó. Ví dụ nghe nói: "Ông thầy Chân Quang, ối ông đó dốt thấy mồ, có học hành gì đâu." Nói đúng thiệt. Thầy không hề được học một trường Phật học nào cả. Sơ cấp, trung cấp, cao cấp gì thời đó cũng không được học. Vì lúc đó chỉ lo cuốc đất không à. Lúc đó là đi tu là phải lao động, phải cuốc đất. Thầy Chân Thí như về Thường Chiếu cũng có đi cuốc đất phụ, có không? Hay thấy đi chơi không à? Về đó mấy thầy cưng quá cứ đi nhong nhong chơi không à, không cuốc đất. Còn lúc đó như mấy thầy là thầy lớn phải đi cuốc đất mà tu trong từng cái nhát cuốc á.
[18:14]Như mỗi lần cuốc cỏ cuốc đất như vậy á, lúc nào ráng giữ tâm mình tu tập trong từng cái nhát cuốc, không để cho tâm xao lãng. Nhiều khi mệt thì đứng nghỉ, hết mệt rồi lại đi cuốc tiếp mà ráng giữ, ngoài cái lúc ngồi thiền, tụng kinh thì ráng tu trong từng cái lao tác của mình. Cuốc nhưng mà thầy thì gầy ốm nữa lao động không được nhiều mà vẫn phải ráng cùng với quý thầy mình tu trong từng giây, từng phút của cuộc sống. Mà chính vì vậy mà sau này có thời gian bắt đầu Hòa thượng cho học thì mình học kinh điển tới đâu mình vỡ ra tới đó, rất là nhanh. Học một hiểu mười, học một hiểu mười. Là vì sao?
[18:49]Vì mình đã có cái chất liệu tu trước đó. Chứ còn nếu mà nhiều khi không có cái chất liệu tu trong cái đời sống như vậy, đến khi mình tiếp nhận kinh điển có khi hiểu không hết. Ví dụ ông thầy dạy mình một, mình hiểu phân nửa, thì đó là một điều rất thiệt thòi cho chính mình và cho đạo. Và thầy không được học trong trường để có bằng cấp đàng hoàng, nhưng mà học với tại chùa mình, học với thầy mình, rồi nghiên cứu qua kinh điển và quan trọng nhất là trong sự tu tập của chính mình. Nên chính vì vậy là sau này có duyên đi giảng thì thầy cũng tạm được gọi là một giảng sư. Mặc dù giảng sư không có bằng cấp, nhưng mà nghĩ lại thì chính những
[19:32]lúc khó khăn, những lúc lao động vất vả là trong những lúc mà chùa rất là nghèo, rất là khó mà thật sự mình được nên người. Có những lúc mà thầy nhập thất Nhập thất nơi cánh đồng vắng, không có gì ăn. Ví dụ mình chỉ trồng ít khoai lang luộc ra, luộc ra cái rồi cái giã nát mới đem phơi, phơi khô bỏ trong lu. Đến khi nào mà tới giờ ăn cơm đói bụng thì múc ra một ít khoai lang đổ vô cái tô chế nước vô nó nở ra là ngồi ăn. Không có gì nữa trơn. Có những lúc tu phải như vậy. Nhưng mà khi đi qua những giai đoạn khó khăn như vậy mà mình vẫn giữ được lý tưởng tu hành, thì thật sự là cái đời tu mình có ý nghĩa và có chất liệu.
[20:14]Nên qua bây giờ thì đất nước ta đã phát triển. Nhà nước quan tâm rất nhiều đến việc phát triển xây dựng Đạo Phật. Và cái quan tâm của nhà nước hiện nay á nó không có giống như thời nhà Lý, nhà Trần mạnh tay đâu, nhưng mà theo luật pháp. Tức là theo cái luật pháp đã quy định, nhà nước tìm cách tạo điều kiện để cho giáo hội ở các nơi được mở mang, được phát triển, tín đồ được đông đảo, lễ hội được chu tất. Ví dụ như cái hội thảo Hoằng pháp ở tỉnh Bình Dương mới vừa rồi quý vị. Mới vừa rồi là coi như tập hợp khoảng 40.000 Phật tử ở sân vận động. Đích thân ông Bí thư tỉnh, ông Chủ tịch tỉnh gì đều có mặt
[21:00]trong cái buổi đó để mừng cái ngày hội Hoằng pháp của Giáo hội Phật giáo Việt Nam mà do tỉnh Bình Dương đăng cai. Tỉnh Bình Dương đăng cai. Cho nên những cái dấu hiệu đó là ta biết rằng là nhà nước hết sức ưu ái và tạo điều kiện cho Phật giáo phát triển. Nhưng mà cái sự hỗ trợ của nhà nước cũng chỉ là về phía nhà nước, về phía luật pháp. Mà cái quan trọng chính để phát triển được Phật giáo là trách nhiệm của ai? Trách nhiệm của ai? Của Phật tử hả? Vậy ông thầy bỏ đâu? Trách nhiệm đó là của tất cả đệ tử Phật, từ người xuất gia cho đến người tại gia. Trách nhiệm chính vẫn là như vậy. Nhưng bây giờ Nhưng bây giờ thế này,
[21:50]bây giờ hôm nay ta ngồi dưới mái chùa Chưởng Phước, một cái chùa quê hẻo lánh. Ở trong đây ta có cái chánh điện bé nhỏ, cái sân rộng, khuôn viên cũng không phải là lớn. À thì có Thầy trụ trì cũng là Trưởng ban Hoằng pháp tỉnh. À Thầy thiết tha mong mỏi cho Phật giáo tỉnh nhà được phát triển. Thì hôm nay ta ngồi đây dưới cái mái chùa này, thì không phải riêng là Phật tử ở quanh đây về, mà còn Phật tử ở nhiều nơi cũng tìm về trong ngày hôm nay. Ví dụ như là ở Bình Dương, ở Sài Gòn, ở Mỹ Tho. Thầy có kể lộn còn thiếu ai nữa không kìa? Ở đâu nữa? Biên Hòa, vân vân cũng về đây. Mà ta về đây là có bị ai bắt không?
[22:42]Có bị ai bắt buộc phải về không? Hay là ta tự nguyện về? Ta tự nguyện ta về. Vì sao ta thích về chùa?
[22:54]Vì sao ta thích về chùa?
[22:58]Vì chùa là là
[23:05]một tổ ấm, một mái nhà, một quê hương.
[23:12]Thầy nói vậy có quá không? Không quá phải không? Chùa là tổ ấm, ta về ta thấy như về nhà của mình. Phải không ạ? Đặt chân vào chùa ta có cảm giác đây là nhà của mình, không có xa lạ. Gặp Thầy trụ trì, Thầy từ bi, yêu thương. Rồi ta uống nước, ta tới đó ta uống nước kiếm chỗ nào bóng mát ta ngồi nghỉ, Phật thì ta lên ta lễ. Lát nữa tới giờ ăn cơm thì ta sẽ phụ dọn cơm mà mà ăn. Thì chùa đúng là tổ ấm, ta về thấy như một mái nhà. Nên rồi chùa là quê hương. Là vì sao vậy? Là quê hương tâm quê hương tâm linh của ta. Thì nơi chùa này trong đây nó là một cái cõi giới thanh bình và thiêng liêng. Ta sống ở gia đình ta với bao nhiêu điều rộn
[24:03]rộn, tất bật, lo toan, hơn thua, tính toán. Nhưng mình bước chân vào chùa mình bước vào một cõi khác. Chùa này, chùa kia bao nhiêu chùa tạo thành cái cõi khác, cái cõi tâm linh thiêng liêng. Và ta cảm thấy ta được che chở, được tha thứ, được yêu mến. Cho nên chùa là tổ ấm, chùa là mái nhà, chùa là quê hương. Có một nơi cũng như vậy, cũng là mái chùa, à cũng là mái nhà, cũng là tổ ấm, cũng là quê hương mà ta ít dám đặt chân tới. Đố ai biết chỗ nào?
[24:45]Làm sao ở tù được? Có một nơi cũng là quê hương, cũng là tổ ấm, cũng là mái nhà mà ta ít muốn tới.
[24:56]Đó là gì ai biết? Đó là Ủy ban Nhân dân xã.
[25:04]Không thật sự á, nếu mà nói trên ý nghĩa á thì cái nơi mà chính quyền đó là chính là những người mà phục vụ dân, đại diện cho dân phải không? Hồi nãy nói Thầy xin giới thiệu có bà phó Chủ tịch xã đang ngồi trong cái nhà mát. Chị đứng lên chút xíu cho mọi người nhìn chị. Dạ đó, chị Phó Chủ tịch xã. Dạ rồi, cảm ơn chị, ngồi xuống. Hôm nay Thầy nói Thầy nhắc khéo chị một chút. Có một cái chỗ cũng là tổ ấm, là mái nhà, là quê hương mà ta ít dám tới là cái Ủy ban Nhân dân á. Nếu xét trên ý nghĩa đó thì đó là một nơi gì? Phục vụ dân, phải không? Đại diện nhà nước để phục vụ dân, lo cho dân trên tinh thần của
[25:43]pháp luật, trên tinh thần của đồng bào, à đồng chí, rồi à
[25:52]Đó là cái nơi mà đại diện cho chính quyền Trung ương, nơi để cho chính quyền Trung ương được tiếp xúc với dân. Nhưng mà dân mình có thích tới không? Thích tới không? Không. Tại sao hả? Sợ. Tại sao?
[26:09]Tại sao? Sở dĩ hôm nay Thầy nói chuyện này bởi vì Thầy vừa có cái cảm xúc đối với cái ngày 30 tháng 4 hôm qua. Nên hôm nay Thầy nói, sẵn rồi Thầy nói cái này. Tại vì tới đó ta thấy cái gì? Ta có được cái tình yêu thương như là ta gặp Thầy trụ trì ở đây không? Không. Ta gặp ai? Tự nhiên gặp các đồng chí cán bộ phải không? Chủ tịch, Phó Chủ tịch và nếu mà có cái đồn công an gần đó thì gặp mấy ông công an. Nhưng mà thí mấy ông công an gặp mình tới thì mấy ổng sao? Mấy ổng sao? Mấy ổng nghiến răng hỏi: "Đi đâu đây?" Làm chuyện gì phải không? Là mình run liền. Rồi còn ông Chủ tịch hay là Phó Chủ tịch gặp mình tới hỏi:
[26:48]"Có đơn gì để ký hả?", phải không? "Chờ đó! Ngồi đó chờ!", phải không? Tự nhiên mình không nhận được tình yêu thương. Đúng không ạ? Chính vì không có tình yêu thương bỗng nhiên đáng lẽ cái chỗ đó là cái tổ ấm của mình á, là quê hương của mình là nơi ủy ban á, mình lại không thấy. Rồi cuối cùng mình chạy vào đâu để tìm quê hương? Cuối cùng vô chùa hết. Đó là lý do. Đó là lý do nhiều ông cán bộ than, nói: "Sao tôi nói dân không nghe, mà ông thầy chùa ông nói dân nghe?" Lý do tại nằm ở chỗ nào? Nằm ở chỗ nào? Tình yêu thương. Con người ta ai cũng cần yêu thương. Thầy có cái day dứt hoài, nhiều khi đi gặp các ông cán
[27:29]bộ này kia nọ nói chuyện, Thầy có cái day dứt hoài. Thầy nói đến ngày nào mà những cán bộ cấp xã họ hiểu rằng là mỗi một người của họ là họ mang trên vai cả một cái chính phủ á, khi nào họ hiểu được như vậy thì họ mới làm cán bộ xã tốt. Chứ còn họ cứ nghĩ họ là cán bộ xã, mà trong khi họ là người trực tiếp tiếp xúc với dân. Dân không biết ông Tổng Bí thư là ai. Dân cũng chẳng gặp ông Chủ tịch nước bao giờ. Mà dân cũng chẳng biết ông bộ trưởng, thứ trưởng nào hết. Mà dân chỉ biết ông nào? Ở xã thôi. Các cán bộ xã thôi, các cán bộ phường thôi. Nên đâu có ngờ rằng các ông đó mang trên vai mình cả một chính phủ.
[28:15]Một người đó đại diện cho cả một chính phủ, chứ không phải là một người đó chỉ là một cán bộ bình thường. Đừng nghĩ rằng cái ông mà chánh văn phòng ủy ban, ông thư ký ủy ban, hay là ông cán bộ nhà đất ủy ban, ông Mặt trận ủy ban là chỉ là cái một chức vụ đó, không. Mỗi ông xã là mang trên vai mình cả một chính phủ trên đó luôn. Nhưng mà ít ai hiểu điều này. Cho nên vì vậy họ không thấy cái trách nhiệm khi tiếp xúc với dân. Và ta không nhận ra được cái nụ cười, cái thái độ ân cần, cái tình yêu thương trong những cái cán bộ. Vì họ cứ nguyên tắc và theo luật pháp, trong khi ta không cần ta không biết luật pháp.
[28:54]Như bây giờ mà hỏi Thầy luật pháp, Thầy cũng không rành luôn. Mà Thầy chỉ cần biết cái gì? Thầy chỉ biết cái gì? Con người có yêu thương nhau hay không. Đúng không ạ? Ta chỉ cần biết điều đó thôi. Và bây giờ ta đến ủy ban cũng vậy, ta chỉ cần biết là ông cán bộ đó ổng có thương dân hay không thôi. Chứ còn luật gì ta có biết không? Hổng cần biết. Không cần biết, không muốn biết và không thèm biết. Và cũng chẳng khả năng để biết hết nữa. Nhưng mà ta đến Ủy ban xã ta chỉ cần biết là ông ông cán bộ đó ổng có thương dân hay không. Nếu ổng thương dân mình cứ tới hoài. Mà nếu mà cái Ủy ban xã giống như cái chùa thì cả làng tới đó chơi.
[29:33]Nói cái ủy ban xã mà giống như cái chùa thì cả làng tới đó chơi hoài là làm sao? Là ví dụ như trong cái ủy ban xã có một cái sân rộng, có cái nhà vệ sinh thật là sạch sẽ. Nếu cần có nhà bếp để dân ở lại nấu cơm cho dân ăn, nếu cần. Rồi có những cái mái nhà mát, dân tới đó ngồi cảm thấy rất là thoải mái. Ai có công việc thì vô trong văn phòng để ký giấy tờ, để hỏi han, để công việc. Còn ai không có cái việc gì ký giấy tờ ra ngoài nhà mát ngồi chơi quanh quẩn đó. Con nít tới đó ngoài sân mà cứ leo cây hái trái, rồi nhà vệ sinh thì có sẵn. Cứ như vậy, tức là cái trụ sở ủy ban mà nó giống như cái chùa
[30:11]thì dân cứ tới đó chơi thoải mái thì không khác gì cái chùa. Mà đó mới là thực sự là quê hương của mình. Ta sẽ nhìn thấy cái ủy ban đúng là quê hương của mình. Nhưng bây giờ ủy ban chưa có cái ý niệm đó. Vô đó là chỉ giao dịch công việc theo luật pháp rất là khô khan, lạnh lùng. Và chính vì khô khan lạnh lùng, ít có tình yêu thương nên ta không thích tới. Ta thích tới đâu? Tới chùa. Vì sao? Vì thầy ta yêu thương ta. Vì huynh đệ ta yêu thương ta. Nên vì vậy mà chùa trở thành quê hương, là tổ ấm, là mái nhà của ta. Hôm nay nhân ngày 30 tháng 4 nên thầy vừa nói chút xíu, thầy nhắc khéo cô phó chủ tịch xã đây chút xíu.
[30:53]Xã đây xã gì, Thạnh Phú hả thầy? Xã gì thầy? Thạnh Phú. Thạnh Phú, xã Thạnh Phú. Nhắc khéo chút để cô về cô sẽ xây cái ủy ban cô lại như một cái chùa Chưởng Phước nha. Bây giờ thôi ta trở lại cái việc chùa của mình. Ta trở lại cái chùa của mình. À như thầy nói ta có hai quê hương. Thì thôi cái quê hương của cái rồng tiên, của quê hương của địa dư của Việt Nam thôi là chuyện nhà nước sẽ lo. Bây giờ ta lo cái quê hương tâm linh của ta là cái Phật giáo. Nhưng mà muốn cho Phật giáo hưng thịnh thì từng chùa phải phải sao? Phải mạnh, phải tập hợp được nhiều quần chúng Phật tử, phải hưng thịnh, phải sung túc.
[31:44]Mỗi ngôi chùa đều như vậy thì tất cả đạo Phật mạnh lên. Có đúng không ạ? Còn nếu mà nói mạnh mà chỉ lâu lâu có cái lễ hội của giáo hội lớn thì mới tập trung lại đông người, còn sau khi buông ra rồi thì mỗi chùa vẫn hiu quạnh thì đạo Phật không phải là mạnh. Cho nên vì vậy là ta phải làm sao cho mỗi ngôi chùa thật sự là một điểm đến tâm linh tu học cho mọi người. Ai cũng thích về chùa vào những lúc rảnh rỗi. Thì như vậy là ngôi chùa đó thịnh lên, mà ngôi chùa đó thịnh lên, các ngôi chùa đều thịnh lên thì cả đạo Phật này sẽ sẽ mạnh lên. Ta làm sao cho mỗi một ngôi chùa thật sự là một mái chùa yêu thương để
[32:28]về đây ta sống bên nhau, quên ngày dài với với đêm thâu phải không? Mà muốn cho cái chùa nó thịnh lên, mọi người đều thích về với chùa, thích về với Phật thì chùa phải có cái những tính chất, những điều kiện gì đó. Thì tính chất đầu tiên để mà ta thích về chùa là cái gì? Cái điều nào làm cho ta thích về chùa, điều thứ nhất?
[33:01]Yếu tố nào là yếu tố đầu tiên khiến cho ta thích về chùa?
[33:11]Yếu tố nào? Trời ơi, đi chùa hoài mà không biết hả? Yếu tố nào? Nói cho ra đi, thầy không trả lời. Cái này phải trả lời cho được. Yếu tố đầu tiên nào làm cho ta thích đến chùa? Thầy trụ trì. Đúng. Cho ngay Phật tử này mười điểm liền. Một lát Đúng như vậy, vai trò của thầy trụ trì là quan trọng bậc nhất. Người ta đến chùa người ta chưa biết Phật, người ta cũng chưa cần cái chùa to mà chính là có ông thầy trước. Tại ông thầy là một đại diện sống động của Phật pháp. Không biết Phật linh cỡ nào, nhưng mà ông thầy phải là người khả kính, khả ái. Không biết Phật pháp cao siêu như thế nào, nhưng mà nơi ông thầy phải biểu hiện ra được hết những đạo lý, đạo đức đó.
[34:02]Cho nên ông thầy vẫn là quan trọng nhất. Cho nên vì vậy để nói rằng để xây dựng một ngôi chùa được hưng thịnh thì trách nhiệm đầu tiên của ông thầy trụ trì. Không trách nào khác được nữa hết. Bây giờ không thể đổ lỗi với ai được hết. Nếu chùa mà không hưng thịnh cũng trách ông thầy trụ trì, không trách ai được hết. Đó là cái yếu tố đầu tiên. Không trách ai được. Cho nên vì vậy là thầy trụ trì
[34:32]phải là người hoàn thiện chính mình trong cái đạo lý của của Phật để cho mọi người chỉ nhìn mình mà thấy được cả bầu trời Phật pháp. Nên cái mà nói là để cho quần chúng nhìn mình mà thấy được cả bầu trời Phật pháp, nên chính thầy trụ trì phải tu dưỡng, tu học rất nhiều. Đó là cái trách nhiệm. Và đồng thời nó thêm một cái ý niệm nữa, thêm một cái ý niệm của thầy nữa là thầy rất mong Phật tử về chùa. Ông thầy phải có ý niệm đó. Chứ thầy mà không có ý niệm đó, tự nhiên nhân quả nó xuất hiện là không có Phật tử nào tới hết. Nên ông thầy phải mong Phật tử về chùa đông. Cái ý niệm mà mong Phật tử về chùa đông á nó không phải trở thành một cái
[35:21]cái tham vọng hay cái ham muốn, nhưng mà nó là một cái ước nguyện trong Chánh pháp. Cho nên thầy rất là bình thản, thầy rất là trầm tĩnh, thầy rất là lặng lẽ tu hành, nhưng thẳm sâu trong tâm thầy lúc nào thầy cũng mong rất đông Phật tử về chùa tu học. Nên nó có hai cái cực đoan. Một cái cực đoan á là của ông thầy thích Phật tử về cho đông, chùa mình cho nổi để cho vui thì đó là một cực đoan. Nghĩa là trong đó nó lẫn những cái ham muốn tầm thường của ông thầy. Một cái cực đoan khác là ông thầy thích tu mình vắng lặng, đừng ai tới quấy rầy, hai, ba người tới được rồi. Thì đây là một cực đoan thứ hai.
[36:08]Nên cả hai cực đoan đó đều là sai. Cái trung đạo mà đúng với chân lý là thế này: là thầy rất bình thản tu hành, rất thản nhiên tu hành, rất thích cái cô tịch, cái hiu quạnh để tu hành nhưng rất yêu quý Phật tử về chùa, mà rất mong Phật tử về chùa rất đông. Hai cái tâm đó tồn tại cùng một lúc trong tâm của thầy trụ trì. Cho nên khiến cho thầy rất quân bình cái tâm lý của mình vì cả hai tâm đó cùng có. Hai cái tâm ngược nhau nhưng mà cùng có trong tâm của thầy thì chùa sẽ đông mà tu rất tốt. Còn nếu mà rơi vào một cực đoan thì nó sẽ không được như vậy. Ví dụ thầy muốn cho Phật tử tới cho đông cho vui thì
[36:55]Phật tử sẽ tới đông vui nhưng mà chùa loạn lên hết. Sau này bên này hiềm khích bên kia, bên kia nói xấu bên nọ, chùa loạn lên hết. Hoặc là thầy không thích ai tới, thích một mình tu lặng lẽ, quạnh quẽ thì đúng là chùa vắng luôn, không tới. Nên do cái tâm của thầy trụ trì là cái chánh nhân để mà thu hút người tới. Cho nên nếu thầy vậy, có hai cái tâm một lúc: rất thích tinh tấn tu hành, rất thích cô tịch tu hành nhưng mà cũng rất mong Phật tử về chùa để cùng tu học. Hai cái tâm đó có cùng một lúc thì từ từ chùa sẽ sẽ đông lên. Đó là cái nhân. Và ta thấy thế này, khi mà thầy mong cho Phật tử về chùa
[37:37]thì mỗi khi mà gặp Phật tử đến chùa thì thầy làm sao? Thái độ thầy làm sao? Rất là vui mừng, phải không? Rất là hoan hỷ. Dù cái người đó giàu, dù người đó nghèo, dù người đó già, dù người đó trẻ, dù người đó rất là thuần thành trong đạo rồi, dù có khi là người đó chưa biết gì cả, phải không? Nhưng miễn đặt chân được tới chùa thì thầy đều vui mừng, hoan hỷ. Và nói một câu là thầy sẽ cưng như cưng trứng mà hứng như hứng hứng hoa. Bất cứ ai tới chùa là đều bắt gặp ánh mắt vui mừng của thầy hết. Thì lần sau mình tới nữa không? Tới nữa, tại thấy mình tới cái thấy thầy vui. Mà ở đâu mình nhận được cái tâm ưu ái đó cái mình thích tới hoài.
[38:32]Cái tâm lý của tất cả chúng ta là như vậy. Thì có như hôm qua vậy, hôm qua cái có một cô đệ tử của thầy mới than phiền là nói cái khóa thiền Từ Tân có một cái đạo tràng đó đến lúc nào cũng đến trễ, đến nhằm lúc người ta đã ngồi tu, không ổn định, không làm cho nó mất kỷ luật, mất nề nếp. Thì thầy mới trả lời thế này: cái đạo tràng đó ở rất xa và họ còn rất là mới, cho nên họ chưa thể kỷ luật được. Và cái quan điểm của ta là thế này: họ chịu đến dự khóa thiền là ta rất vui mừng. Và mình phải cưng như cưng trứng, hứng như hứng hoa, không trách móc. Ai đến là mình vui mừng đón tiếp thôi, không trách móc.
[39:20]Khi nào mà Phật tử đã tu lâu, có cái đạo hạnh sâu xa rồi thì bắt đầu mình mới tăng cái kỷ luật lên, tăng dần, tăng dần lên. Thậm chí mà khi sai rồi, thầy sẽ bắt vào chùa quỳ nhang, đúng không ạ? Còn bây giờ người ta chưa biết gì, ví dụ người ta lơn tơn đi vô chùa, thấy cái hoa đẹp quá cái ngắt cái hoa, cái thầy: "Ê, vô chùa quỳ nhang!" Họ tới chùa nữa không? Không. Bây giờ ví cái người đó họ chưa biết gì nhiều, họ tới chùa thấy cái hoa đẹp quá cái họ ngắt cái hoa thì thầy nói làm sao? Vì đó là người mới, thầy nói làm sao?
[39:56]Ai mà trả lời đúng câu này thầy cho đi làm trụ trì.
[40:06]Ai trả lời được khen hay, rồi cho làm trụ trì liền á, là người này làm trụ trì được rồi.
[40:14]Có ai giơ tay trả lời không?
[40:22]Thôi, thầy trả lời để thầy làm trụ trì luôn cho rồi. Ví dụ như thấy một người đó mới, mình nhìn vô mình biết là mới, vào chùa cái hoa rất là đẹp, mấy bữa nay nó mới nở ra mình cưng gần chết luôn vậy đó. Cái người này lại lơn tơn vô thấy hoa đẹp quá lại ngắt cái hoa xuống. Là đáng lẽ mình giận, đáng lẽ mình rầy, đáng lẽ mình trách, nhưng mình biết người này mới toanh à, cái mình: "Mời lại đây Phật tử, thầy có những cái hoa này đẹp lắm lại đây thầy cho luôn." Cái người nào mà trả lời được câu đó cho làm trụ trì liền. Phật tử hiểu chưa? Hiểu chưa? Tức là không hề rầy, không hề trách, mà rất cưng, rất chìu.
[41:02]Hiểu chưa ạ? Phải như vậy, tức là ông thầy trụ trì phải cưng, phải chìu Phật tử như vậy đó, chứ không rầy không trách. Dù rằng Phật tử đó vừa làm một việc sai. Vào chùa mà đi hái hoa bẻ cành là trật lất cái gì nữa, hoa phải để cho nó cảnh chùa cho nó đẹp, đi vô chơi hái hái một lát nó héo xèo có gì đâu. Không không, nhưng mà không được, rầy không được trách, mà thậm chí còn kêu lại cho thêm mấy cành nữa. Nên cái người nào mà đủ cái tâm bình tĩnh, yêu thương, chìu chuộng Phật tử như vậy, người đó mới làm trụ trì được. Nãy giờ có ai làm trụ trì được chưa? Có ai nghĩ được ra điều đó chưa? Chưa, vậy chưa làm trụ trì, ráng tu thêm nha.
[41:43]Đó, đó, nhưng mà nếu Phật tử cũng Phật tử đó đến chùa luôn 3 năm, bữa nọ vô thấy cành hoa ngắt một cái thì sao? Đi vô quỳ nhang cho tui. Thấy hông? Nói vậy mình trở mặt liền, thấy hông? Nhớ ủa nhớ 3 năm trước là con hái hoa thầy cho con, bây giờ 3 năm rồi cái thầy trở mặt, cái con hái hoa cái thầy bắt con đi quỳ nhang, thì thầy mới lạnh lùng mà nói: "3 năm trước khác, 3 năm sau khác." Bởi vì lúc này sao? Con biết đạo rồi. Con biết đạo rồi, con biết điều phải điều trái rồi, cho nên bây giờ thầy phải phạt để làm chi? Để con được học một bài học khác. 3 năm xưa con chưa biết đạo cho nên thầy chìu chuộng để con học một bài học gì?
[42:27]Bài học yêu thương. Bài học yêu thương. À để con hiểu rằng khi con đến chùa con được yêu thương. Vì vậy, vì cái bài học đầu tiên đó cho nên con đã theo chùa suốt 3 năm, thì trong suốt 3 năm đó con hiểu đạo được nhiều rồi, đã tu dưỡng được nhiều, đã lạy Phật không biết bao nhiêu lạy, ngồi thiền không biết bao nhiêu thời, rồi đã vượt qua từng cái lỗi lầm, đã sám hối không biết bao nhiêu thời, thì bây giờ tới lúc là con học một bài học khác, đó là bài học vâng lời, bài học nhận sự quở trách một cách hoan hỷ, bài học biết nhẫn nhục, biết kềm chế bản ngã của mình, là gặp những nghịch cảnh, gặp sự quở trách mà lòng không bao
[43:10]giờ phiền muộn thì như vậy con mới lớn lên được trong Chánh pháp. Chứ còn nếu con cứ chìu chuộng mãi, nếu mà con cứ tìm sự chìu chuộng, mà nếu thầy cứ chìu chuộng con mãi thì con không bao giờ lớn lên được trong Chánh pháp. Cho nên sau 3 năm bây giờ tới lúc thầy trở mặt. Nhưng mà con có thấy buồn không? Nói: "Dạ không, tại vì 3 năm qua con đã nhận quá nhiều sự yêu thương, nên bây giờ bây giờ thầy có quở có trách con, con hiểu sự quở trách này là sự quở trách của lòng, lòng yêu thương." Thôi vui vẻ mặc áo tràng lên chùa mà quỳ nhang. Rồi sau đó bắt đầu cái người quỳ nhang xong đi ra cái thấy một Phật
[43:51]tử khác đi vô chùa hái cành hoa, thì người Phật tử đó làm sao? Lại la: "Ê, đi vô quỳ nhang!" Như vậy đúng không? Không. Mình hái hoa thầy bắt mình đi vô chùa quỳ nhang, nhưng khi mình quỳ nhang xong bước ra gặp người khác lại hái hoa thì mình sao? Mình làm sao? Mình nói: "Vô đây, em sẽ xin cho chị thêm nhiều cành hoa." Phải không? Đó, mình nhớ bài học 3 năm trước, bây giờ mình cũng đem cái sự yêu thương mình mà dụ người khác đến, đến chùa, đúng không ạ? Thì đó mới là một Phật tử thuần thành, một Phật tử ruột thịt của thầy trụ trì. Tại vì mình đã cư xử giống như, như thầy mình, là ai mới đến chùa,
[44:37]mình đem cái yêu thương mà, mà tiếp đón, 3 năm sau mới biết chuyện. Tới chùa 3 năm sau là biết ha, là biết đá biết vàng ha, là biết lễ độ, nhưng mà mới đến chùa thì mình chỉ cho bài học gì? Yêu thương mà thôi. Quý Phật tử làm được điều đó không? Và như vậy, và như vậy nói rằng cái vai trò đầu tiên là của thầy trụ trì, từ cái tâm của thầy trụ trì lúc nào cũng muốn tu hành giải thoát, mà thậm chí thầy chỉ muốn tu hành trong cái cô tịch, quạnh quẽ, nhưng mà lòng thì vẫn muốn Phật tử tới đông vui để tu học. Chùa sẽ thịnh vì cái tâm này. Và Phật tử mình cũng vậy, cũng phải hiểu được cái ý của thầy mình để mà
[45:25]phụ tiếp với thầy mình trong việc xây dựng một ngôi chùa hưng thịnh. Mà đầu tiên á, chính vì thầy mong cho Phật tử tới tu học cho nên ai tới thầy cũng ưu ái, yêu thương, chìu chuộng, đó là cái thái độ đầu tiên của thầy. Và vì người ta được yêu thương, được chìu chuộng, người ta cứ thích tới chùa hoài, thầy mới dạy người ta tu hành, à lễ bái, tụng kinh, ngồi thiền, niệm Phật, làm công quả, làm các việc từ thiện xã hội, mà nhiều năm, nhiều năm như vậy cái thấm dần tương chao, đạo hạnh, đạo lực mình được tăng trưởng thì thầy có những lúc thầy sẽ rất nghiêm khắc để mà mài giũa cái bản ngã của mình. Vì sao vậy?
[46:13]Bởi vì cái sự yêu thương nhiều quá nó biến thành thuốc độc, hãy nhớ như vậy. Yêu thương làm cho ta hạnh phúc nhưng yêu thương cũng giết chết tâm hồn ta luôn. Ai mà được yêu thương nhiều quá người đó sẽ hư hỏng. Cho nên vì vậy, đến lúc thầy phải dùng sự nghiêm khắc để dạy ta. Và ta cũng hiểu cái chiêu của thầy, cái con đường của thầy đi, ta cũng bắt chước giống thầy để tiếp độ những huynh đệ khác đến với đến với chùa. Thì như vậy nó cứ lây từ người này qua qua người kia. Ta nói lại một điều nữa là thế này, cái vai trò của thầy trụ trì là vai trò chính. Thì ở đây, ví dụ trên toàn thể cái Phật giáo của ta
[46:59]có bao nhiêu ngôi chùa, có bao nhiêu vị trụ trì vừa Tăng vừa Ni, thì ta tính coi, nếu vị trụ trì nào mà cũng sáng ngời cái đạo hạnh thì tự nhiên Phật tử bị cuốn hút hết về chùa để tìm đến cái quê hương tâm linh. Nhưng mà ta chỉ lo ngại rằng cái tỷ lệ đó thấp, tỷ lệ đó thấp là
[47:24]cái số vị trụ trì mà tỏa sáng cái đạo hạnh nó không nhiều, thì cái số người mà bị thu hút về chùa không nhiều thì đạo Phật sẽ không, sẽ không hưng thịnh. Cho nên là ta, cái điều đầu tiên này đã làm cái thử thách khó khăn đối với toàn thể Giáo hội, đối với toàn thể Phật giáo là làm sao mà cho cái số đông các thầy trụ trì được sáng ngời đạo hạnh. Đây là một cái bài toán khó mà cái trách nhiệm này thuộc về Giáo hội, thuộc về những vị tôn túc đi trước. Tức là các vị tôn túc đi trước đã dạy đệ tử mình như thế nào? Giáo hội, các trường Phật học đã dạy tăng ni sinh như thế nào thì sau này mới có được những lớp tăng ni sinh tỏa ra
[48:13]đi khắp nơi trụ trì mà ai nấy cũng sáng ngời đạo hạnh để thu hút được rất nhiều quần chúng tín đồ về chùa. Đây là một bài toán khó. Cái điều này, ta kêu gọi cái sự nỗ lực của các vị tôn túc đi trước, ta kêu gọi cái sự nỗ lực của Giáo hội, của Ban Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương, các trường Phật học, vân vân. Nhưng bây giờ, thì thôi các vị đó lo bổn phận của vị đó, bây giờ tới cái phần của Phật tử ta. Là Phật tử ta phải tiếp với thầy để cho chùa được hưng thịnh, để cho chùa được đông người tìm đến tu học. Bây giờ ta phải tiếp, chứ thầy ta chưa phải là thánh. Ta phải xác nhận điều này, thầy ta chưa phải là thánh, có đúng không ạ?
[49:04]Quý Phật tử đi chùa này chùa kia có gặp ông thầy nào là thánh chưa? Có gặp nói thầy biết.
[49:13]Vì thầy ta chưa phải là thánh cho nên thầy ta còn có sơ suất, lỗi lầm không? Còn không? Chắc chắn còn. Nhưng mà cái bổn phận của ta là tiếp với thầy ta để xây dựng chùa, chứ không phải ngồi đó mà xét nét thầy mình hoài. Không phải ngồi đó xét nét thầy mình hoài, bởi vì thầy mình chưa phải thánh. Hôm vừa rồi, lúc thầy giảng ở trên Từ Tân á, lúc đó đang khóa thiền, cái có một số Phật tử, các cô cũng lớn lớn tuổi, đến gặp thầy, xin hỏi riêng một chuyện quan trọng. Nói: "Tụi con là ở một cái chùa khác. Thầy tụi con là trụ trì chùa đó, đâu đó." Nói sơ sơ vậy thôi. "Rồi thầy con phạm sai lầm. Và tụi con biết.
[50:01]Bây giờ tụi con phải làm sao?" Thì thầy mới nói thế này, thầy nói rằng là: "Thầy của các cô chưa phải thánh, mà thầy các cô còn quá trẻ, cho nên đã phạm sai lầm. Nhưng mà có hai hạng người thầy phạm sai lầm: Một hạng người, một thầy phạm sai lầm rồi sa ngã đi luôn, rớt luôn, bỏ đạo, bỏ lý tưởng tu hành, đi mất luôn. Mà có khi ở lại trong đạo là một người giả dối, buôn thần bán thánh, mượn đạo tạo đời. Cái người này thì đành họ mất hết cái căn lành trong Phật pháp rồi, thôi ta không nói nữa. Nhưng một hạng người thứ hai, phạm sai lầm rồi nhưng lý tưởng vẫn còn và muốn đứng lên để mà tiếp tục làm lại, mà tu học và xây dựng Phật pháp.
[50:54]Cho nên cái phạm sai lầm chưa phải là cái bỏ đi, mà cái quan trọng là cái tâm nguyện của ông thầy đó như thế nào: ổng trôi luôn hay là ổng đứng lên, ổng còn ý muốn đứng lên để mà đi lên trong Phật pháp?" Cái hai cô Phật tử nói: "Dạ, tụi con cũng không biết nữa. Bây giờ thầy tụi con không thèm nói chuyện với tụi con. Tại vì con đến góp ý thì thầy con làm mặt ngầu, không nói chuyện." Thì thầy lúc đó thầy mới góp ý tiếp, thầy nói thế này: "Thì bây giờ đừng nghĩ rằng ông thầy mình sẽ sa ngã luôn, đừng nghĩ như vậy. Mình nghĩ như vậy mình bỏ, mình trôi luôn, như vậy trong đạo Phật mất một người. Nên vẫn phải tiếp tục tới chùa dù cho thầy có lạnh lùng
[51:34]với mình, mình vẫn tiếp tục tới chùa và mình kèm thầy.
[51:41]Tiếp sức với thầy, khuyên nhủ thầy, nhắc nhở thầy, và thậm chí đến đây đem cái đạo lý thiền về cho thầy tu. Mình cứ bằng lòng yêu thương thầy, ủng hộ thầy, giúp cho thầy đứng lên. Vì lúc mình chưa biết thầy đã đứng lên chưa, nhưng mình sẽ tiếp sức cho thầy đứng lên để thầy tiếp tu, tiếp tục làm Phật sự, bước tới, đạo Phật không mất một người." "Chịu không?" Thì mấy Phật tử rất là hoan hỷ. Thì ta nhớ như vậy. Bây giờ các chùa cũng vậy. Ví dụ như thầy mình chưa phải là thánh, có thể thầy mình vẫn phạm sai lầm, có những sơ suất, nhưng mà đừng có ngồi đó canh thầy mình hoài. Có nhiều khi ta biết đạo rồi ta lý tưởng quá,
[52:29]ta đem cái lý tưởng đó ta đo ông thầy mình, ông thầy nào cũng tiêu hết á. Như thầy nhớ thầy hồi nhỏ cũng vậy, thầy đọc sách, đọc kinh đọc sách thầy hiểu: "À, tu đạo Phật là phải thế này, phải thế kia, phải thế này, phải thế kia." Mình đem cái thước đó mình đo mấy ông thầy, không ông thầy nào chịu nổi hết. Cái một lần đó thầy đến cái chùa, vô tình đạp xe, hồi nhỏ đi đạp xe đến cái chùa đó, cái bước vào thấy cái chánh điện, mà hễ thấy chánh điện cái mình muốn vào lạy Phật. Cái khi vào chánh điện thì không thấy ai. Cái lúc đó có cái ông cư sĩ nào ổng cũng vào đó, hai người cùng lạy Phật thì ông kia ổng gõ chuông.
[53:07]Mình nhớ mỗi lần mình vào chùa làng của mình mình lạy Phật thì gõ chuông, cái mình cũng gõ chuông. Gõ chuông lạy Phật đứng lên cái ông thầy trụ trì ổng ra ổng la quá chừng, ổng la rất là gay gắt: "Bộ chùa ni không có chủ sao? Muốn vô gõ chuông là gõ hử?" Thầy lật đật thầy đâm đầu chạy, xách xe đạp chạy mất luôn, không bao giờ dám tới chùa đó nữa. Tại lúc đó mình lấy cái thước mình đo, đo là ông thầy thì phải làm sao? Phải hiền lành, phải không? Phải từ bi, phải từ tốn, phải chiều Phật tử giống như nãy thầy nói vậy đó, tức là phải chiều Phật tử. Nhưng mà đây thấy ông thầy ổng dữ quá, mới gõ mấy tiếng chuông ổng ra ổng la, thôi sợ quá.
[53:40]Thì bây giờ khi mình đã đi tu lớn nhiều năm rồi nhìn lại mới thấy cái lỗi của mình hồi làm cư sĩ. Lúc đó mình mình đặt ra một cái tiêu chuẩn thầy phải như thánh, tức là ông thầy nào phải như thánh thì mình mới tới, còn ông thầy này không phải thánh cái mình bỏ. Mà bây giờ tìm đâu ra ông thầy như thánh? Có tìm được mấy ổng ở trong rừng trong núi đâu mình không biết, phải không? Còn những thầy mà mình gặp chưa phải thánh, đôi khi các thầy cũng có những điều mà mình chưa vừa lòng. Nhưng mình không được sao? Không được vì vậy mà giận thầy, bỏ chùa. Vẫn phải tới chùa, vẫn phải phụ tiếp với thầy, cùng tu với thầy để nâng mình lên,
[54:17]cũng nâng thầy lên và giúp cho chùa được hưng thịnh. Quý Phật tử đồng ý với thầy như vậy không, cái quan điểm này? Nên đừng bao giờ chê thầy. Chỉ trừ trường hợp mà ông thầy nào đó đã bắt đầu rơi vào tình trạng giả dối, mượn đạo tạo đời, buôn thần bán thánh thì thôi mình đành phải bỏ đi. Chứ còn hễ thầy có lỗi lầm, chuyện đó chuyện rất là bình thường, vì thầy cũng đang đang tu. Và thầy trò cùng nhau tu, cả hai cùng nâng lên, miễn là cả thầy trò cùng có một lý tưởng hướng về hướng về giác ngộ, giải thoát. Đó, cái quan điểm đầu tiên ta đến chùa phải là như vậy. Hồi nãy thầy vừa nói cái quan điểm của ông thầy,
[55:00]rồi thầy vừa nói đến quan điểm của Phật tử nha, đến chùa cái thái độ mình hiểu về thầy mình, quan điểm mình đối xử với thầy mình phải là như vậy: Kiên quyết không bao giờ bỏ thầy. Đó, coi như quan điểm như vậy. Bây giờ kế tiếp nữa, thường khi ta vào chùa, việc đầu tiên là ta làm gì? Việc đầu tiên làm gì? Lên chánh điện mà lễ Phật, phải không? Rồi nếu mà có thời tụng kinh thì ta cùng tụng kinh hay ngồi thiền gì đó. Nhưng mà đó là đầu tiên ta tu ở trên cái chánh điện. Đó là Phật. Kế thứ hai là gì? Là Pháp. Thứ ba là Tăng. Tăng, tức là thầy trụ trì của mình, hoặc là Tăng Ni chúng ở trong chùa, là ta sẽ đến chào hỏi các vị mà ta phụ làm Phật sự hay học hỏi điều gì đó.
[55:55]Nhưng mà thường là Phật rồi đến Pháp rồi đến Tăng. Mùng sáu này thầy sẽ giảng ở Đồng Tháp một cái bài về vấn đề: Pháp ở chùa phải xây dựng như thế nào? Nhưng mà hôm trước thầy có nói với thầy trụ trì đây cái ý đó rồi, là trong chùa ta phải có ba ngôi Tam Bảo là Phật đường, Pháp đường và Tăng đường. Phật đường thì chùa nào cũng có là cái chánh điện. Pháp đường là cái gì? Là cái thư viện, cũng là nơi giảng Pháp. Ở đây ta có Pháp đường chưa? Chưa, chùa ta chưa có. Nên hôm trước thầy cũng nói với thầy trụ trì cố gắng xây dựng một cái Pháp đường cho Phật tử. Nghĩa là sao? Nghĩa là khi Phật tử đến, có khi thầy trụ trì đi vắng.
[56:38]Ví dụ như thầy là trưởng ban Hoằng pháp tỉnh thì không phải lúc nào thầy cũng có ở chùa. Và những lúc mà thầy đi vắng, mình đến chùa mà không có thầy thì mình làm sao? Bỏ về hả? Không được. Thầy càng đi vắng mình càng phải đến chùa để trông chùa, giữ chùa, làm những việc ở chùa giùm cho thầy. Là mình lễ Phật xong rồi mình xuống cái Pháp đường mình xem kinh, đọc sách, nghe băng giảng. Chắc chắn là thầy sẽ để cho mình một cái máy để nghe Pháp. Chỉ có cái là mình nghe xong rồi, mình đừng có bưng đi về nhà mình nha, vậy thôi. Mình để đó, mình có thể nghe bằng phone hay nghe bằng loa tùy cái hoàn cảnh là đã có cái Pháp đường.
[57:19]Và thầy sẽ xây cái Pháp đường có những cái ghế ngồi hết sức là thoải mái. Ngồi ghế thấp, dựa êm ái chứ không phải ngồi cái ghế đỏ đỏ mà không có cái lưng dựa như thế này. Vì lúc này thầy nghèo, không biết chắc thầy thuê ở đâu nhỉ? Thầy thuê ở đâu mà mấy cái ghế bèo quá, ngồi không có lưng dựa. Nhưng mà sau này thì thầy cũng sẽ xây cái Pháp đường mà mình ngồi nó dễ chịu hơn cả quán cà phê đèn mờ nữa, phải không? Mấy cái quán cà phê đèn mờ mình ngồi vô mình không muốn đứng lên, phải không? Tại vì người ta dụ mình để ngồi đó uống ăn uống cho nhiều mà. Nhưng mà trong chùa mình sẽ xây những cái Pháp đường ngồi còn
[57:55]êm hơn quán cà phê đèn mờ, ngồi rồi không muốn đứng lên. Hôm trước ở cái ngã ba Vũng Tàu á, nó có cái quán cà phê nó đề cái tên là Đừng Về, không biết ai đặt cái tên ngộ, tên Đừng Về, quán cà phê Đừng Về. Cái thầy mới kêu Phật tử mở một cái quán nước đối diện đề cái chữ Sẽ Biết.
[58:17]Đường về thì sẽ biết chuyện gì xảy ra. Thì cái pháp đường của ta trong chùa đó, nó còn cho ta một cái khung cảnh còn dễ chịu hơn cái quán cà phê đèn mờ nữa. Đến đó ngồi rồi không muốn đứng lên, cứ ngồi trong đó vì nó như cái nhà mình mà. Tức là thầy cho mình một cái môi trường còn hơn cả cái nhà mình. Nhà mình nhiều khi còn bức rức, còn bực bội, người này đi ra, người kia đi vô, chật chội. Đến chùa cái khung cảnh rộng rãi, lên lễ Phật, ngồi thiền xong cái mình đi xuống cái pháp đường. Pháp đường nó ghế ngồi thoải mái, có nước trà, nước lọc gì đó. Nếu có người phục vụ tốt, không có thì mình tự phục vụ rồi lấy sách đó đọc.
[58:55]Xong rồi đó đi xuống thăm thầy. Nếu có thầy mình đến chào thầy hỏi han, không có thầy thì mình đi tìm quanh chùa có việc gì làm thì mình mình công quả mình làm, phụ với thầy mọi việc gì đó. Rồi ví dụ như mình đã là Phật tử của thầy rồi, lúc đó mình thấy khách tới cái mình lại làm sao? Đon đả, ân cần dụ dỗ người ta tiếp giống như thầy. Tức là thấy một người bước vô cái mình lại ân cần mình chào đón người ta. Thì nếu may mắn cho mình đó là cái người mới thì mình rất có phước. Thì người đó người ta không biết gì về đạo hết, người ta vô tình thấy cảnh chùa người ta vô thăm, không ngờ vô đó người ta gặp được một người ân cần tiếp đón,
[59:31]tôn trọng người ta, cái người ta có cái ấn tượng tốt đối với chùa. Thì người ta sẽ đến chùa nữa, hoặc đến chùa này hoặc người ta sẽ tìm đến chùa khác. Nhưng cái ấn tượng ban đầu của người ta là: Chùa là nơi rất dễ thương, rất khả ái, trong đó con người rất tử tế với nhau, mình cực kỳ có phước. Nhớ như vậy nha, thầy dặn một điều thế này: Đừng có tưởng là mình phải cúng chùa cho nhiều hay làm từ thiện cho nhiều có phước đâu, không. Khi mình đến chùa mà mình gặp cái người khác đến chùa mà mình thay mặt cho thầy mình, mình tiếp đãi người đó ân cần, tử tế, khiến cho người ta thích đến chùa lần nữa,
[1:00:08]người ta có ấn tượng tốt với chùa mãi mãi, mình rất có phước. Nhớ giùm thầy cái đó. Mà mình cứ tới chùa mình canh cái đó hoài. Rảnh cứ chạy tới chùa để coi có ai tới mình tiếp giùm thầy, làm cho người ta được tiếp đón tử tế, ân cần, chiều chuộng để người ta lần sau người ta tới nữa là mình rất có phước. Cho nên vì vậy, một trong những kỹ năng mà người Phật tử phải học là phải biết tiếp đón, tiếp đãi ân cần những người lạ, những người ban đầu mới gặp. Còn gặp lâu rồi thì mình ngầu cũng được. Nói đùa thôi, chứ cái kỹ năng mà tiếp đón, tiếp đãi là quý Phật tử phải học. Và vì vậy, sẽ có một ngày nào đó thầy sẽ lên đây với thầy Chân
[1:00:57]Lý mở một cái lớp tập huấn trong vòng hai ngày về cái kỹ năng mà đối tiếp, tiếp đãi, tiếp đón, tiếp khách cho quý Phật tử.
[1:01:12]Lúc đó là nơi chùa Chưởng Phước này sẽ có một cái lớp tập huấn và thầy mời tất cả các Phật tử về tập huấn hết, học trong hai ngày cái cách mà mình lời ăn tiếng nói ra sao, cử chỉ mình ra sao. Và bảo đảm sau khi mình học xong hai ngày đó rồi, mình sẽ giỏi hơn tiếp viên hàng không.
[1:01:36]Lúc đó mình có đi máy bay mà mình thấy mấy cô tiếp viên hàng không mình sẽ góp ý mấy cô thêm. Thì mấy cô mới hỏi: Ủa, ở đâu mà các anh, các chị mà có cái cái cách mà tiếp đãi khéo như vậy? Nói: Tôi được học ở chùa Chưởng Phước ở Bình Phước nha. Mà nói thì tưởng đùa, không, thầy nói nghiêm túc á. Nên cái mà trong bao nhiêu kỹ năng của người Phật tử, trong đó ta có kỹ năng là lễ Phật, tụng kinh, ngồi thiền, làm công quả vân vân, còn một kỹ năng rất quan trọng là tiếp đãi người đến chùa. Mình thay mặt thầy để mình tiếp đãi người đến chùa, làm cho thầy bớt bận tâm. Mà cái đó nó có phải là cái giả dối không?
[1:02:23]Không phải, mà đó là gì? Đó là ta nối tiếp cái hạnh nguyện của thầy mình. Vì ta biết thầy mình cưng từng người tới chùa. Bây giờ thầy mình bận, ví dụ thầy mắc ở trong phòng soạn bài, thầy mình mắc chỉ đạo công việc hoặc thầy mình mắc đi vắng lo Phật sự, thì mình nối tiếp cái hạnh nguyện của thầy mình để ân cần tiếp đãi từng người tới chùa, khiến cho mọi người đều mát lòng hởi dạ và người ta rất thích đến chùa lần nữa, lần nữa và lần nữa thì mình rất là có phước. Thay vì là ta dùng bao nhiêu cái đạo lý cao siêu nói một lát người kia ngủ mất tiêu. Không, ta chỉ dùng sự tiếp đãi thôi, vậy mà đã làm cho họ có cảm tình,
[1:03:08]có thiện cảm với Phật giáo là ta đã mở được cánh cửa trong cái lòng của họ rồi. Rồi sau đó, hãy dùng những đạo lý khác nữa, từ từ tính sau. Nên cái kỹ năng tiếp đãi là Phật tử phải ráng mà ráng mà học, thì ta sẽ tập huấn khoảng hai ngày. Thầy Chân Lý à, hôm nào ta tổ chức cái lớp tập huấn ở đây nha, để Phật tử mà biết. Thầy nói là không phải chỉ tiếp đãi trong hai ngày, học nhiều món nữa chứ không phải nhiêu đó thôi, chứ tiếp đãi thì không phải hết hai ngày. Nên hôm nào đó ta sẽ tổ chức một cái lớp vậy đó, lớp những kỹ năng cần thiết của người Phật tử trong việc mà xây dựng một ngôi chùa, nha.
[1:03:43]Đó là cái cái cái vai trò của cái pháp đường. Thầy sẽ xây dựng một cái pháp đường cho ta đến đó mà ta ta đọc sách nghe kinh. Nhưng mà nhờ vậy ta cứ ở chùa lẩn quẩn khi những khi ta rảnh, mà chùa thật sự là một cái mái nhà thứ hai. Ta chia cái thời gian ra. Thật ra trong đời người ta có nếu mà chính ta nên có ba cái thời gian chính, thật ra thì nhiều hơn, nhưng mà ta nên có ba cái thời gian chính. Thứ nhất là ở nhà mình, phải không? Gia đình mình. Thứ hai là nơi đâu? Nơi cái sở làm, nơi mà ta phải làm ăn để kiếm tiền. Ví dụ như cái quán bán ngay nhà thì thôi không nói, nơi sở làm cũng là nơi nhà, nhưng mà có khi đó là ta phải đi đến
[1:04:26]công ty, đến sở làm, đến hãng, đến xưởng thì đó là cái thời gian thứ hai. Và thời gian thứ ba là ở đâu? Ở đâu? Ở chùa, đúng như vậy, ta chia thời gian ta làm ba phần. Giống như trái tim anh chia làm mấy phần tươi đỏ đó? Một phần cho Đảng và phần nhiều phải không? Và một phần cho thơ và phần để em yêu. Ai nói bài thơ đó nhỉ? Tố Hữu phải không? Tố Hữu, không biết nói thiệt hay nói giả thì không biết. Nhưng bây giờ thì thời gian ta cũng chia làm ba phần: một phần cho cho gia đình, một phần cho sở làm, mà một phần để cho cho chùa.
[1:05:09]Rồi nếu cái người nào mà chưa có gia đình, chưa có gia đình mà mới vừa có người yêu thì phải làm sao? Thì chia làm mấy phần? Bốn phần. Bốn phần hả? Phần nhà, phần sở, phần chùa và một phần để anh yêu, có đúng không? Không, không nên bốn phần, vẫn chỉ ba phần thôi. Vẫn chỉ ba phần nghĩa là sao? Phần cho gia đình, phần chỗ sở đi làm và một phần kéo anh yêu về chùa luôn, khỏi anh yêu nào bên ngoài chùa hết nha, vậy đó, vậy là bảo đảm nhất. Đúng không ạ? Mấy đứa trẻ trẻ tụi con? Có ai chưa có chồng có vợ? Sao sao toàn dòm mặt có gia đình hết trơn vậy nè? Thì nghĩa là ta chia thời gian ra mình như vậy.
[1:06:00]Mà nếu chia thời gian ra ba phần như vậy thì những lúc mà việc nhà rảnh rỗi, những lúc việc cơ quan rảnh rỗi thì ta dành còn lại đến chùa. Đến chùa để làm gì?
[1:06:13]Đến chùa để làm gì?
[1:06:17]Để tu, phải không? Biết đến chùa là để tu. Nhưng mà mình ngồi mình tu suốt không? Ví dụ hôm nay là ngày lễ nè, 30 tháng 4, 1 tháng 5 hình như là nghỉ thầy nghe nói nghỉ bù thêm hai ngày nữa phải không ạ? Vậy hai ngày nữa mình làm gì? Đi thăm người yêu hả? Làm gì con? Đi tu, thấy không? Đứa bé ngon lành chưa? Nói hai ngày nữa đi tu luôn. Thôi vậy là giỏi đó, thấy không? Thì đúng vậy, ta về nhà chút, cơ quan thì nghỉ rồi, thôi tới chùa luôn. Bốn ngày luôn, được không ạ? Không ai ừ hết trơn thấy không? Đó thấy chưa? Mắc đi lo người yêu gì đâu không à. Ta dành luôn thời gian tới chùa nhiều vì hiếm khi mà ta được nhiều thời gian để đến chùa như vậy.
[1:07:04]Mà để tu, mà có ai tu luôn suốt bốn ngày không? Ngồi trong chánh điện luôn bốn ngày không đi ra không? Thì như vậy là ngoài những lúc mà ở trong chánh điện thì ta ra ngoài ta làm gì? Công quả. Gì nữa?
[1:07:20]Đây nè, cái này mới quan trọng nè. Nghĩa là ngoài những lúc đó ha, lúc trong chánh điện, lúc lại chào thầy, hỏi han đạo lý, rồi lúc đọc sách, lúc công quả, vẫn còn trống thời gian. Thế mình ngồi ngoài cửa mình canh ai tới mình tiếp phải không ạ? Đúng không? Ai tới để mình mình tiếp đãi ân cần thì nãy mình nói rồi. Nhưng mà ngồi hoài không ai tới thì sao ạ? Ngồi sáng tới trưa tự nhiên ít người tới, mà mấy người tới toàn mấy người quen, mấy người mà mình không cần phải tiếp đãi ân cần nữa, mấy người đó quá quen, họ còn tiếp mình ân cần chứ không phải mình tiếp họ nữa, tức là họ còn thuần thục hơn mình nữa, thì làm sao?
[1:07:58]Thời gian dư làm cái gì? Ai biết? Ai trả lời được câu này thì cho cho đi tu luôn. Niệm Phật, học kinh? Niệm Phật, học kinh quá chừng rồi, nãy giờ quá chừng rồi, mệt rồi. Tu nhiều quá mệt rồi, còn cái nữa. Hả? Ngồi thiền hả? Không, thầy nói ngồi tu xong rồi, vô chánh điện ngồi tu xong rồi mới ra khỏi chánh điện mà công quả, không ai ngồi nổi bốn ngày đâu. Công quả rồi đi tiếp khách. Tiếp khách thì tiếp cũng xong luôn rồi mà thời gian vẫn còn dư nhiều tại nay mình nghỉ tới bốn ngày mà. Làm gì nữa? Ai nghĩ ra thầy cho đi xuất gia liền á, cho cạo tóc liền. Lát nói thầy Chân Lý lên chánh điện phủi tóc luôn, khỏi cần qua thử thách.
[1:08:48]Đây nè, nghe nè nha. Hãy lắng lòng nghe, lắng lòng nghe nha. Thời gian vẫn còn nhiều, ta rủ thêm một vài Phật tử đi ra khỏi chùa, đi thăm các gia đình quanh chùa.
[1:09:02]Xem gia đình nào chưa biết chùa, chưa biết đạo, ta dụ về chùa. Tại mình ngồi cổng chùa hết người rồi, bây giờ ta đi ra lên đường. Giống như Phật dạy: "Này các Tỳ-kheo, hãy lên đường vì lợi ích của chư Thiên và loài người mà đừng có hai người đi chung một đường, tỏa ra để mà giáo hóa cho chúng sinh." Bây giờ ta cũng vậy, ta cũng lên đường, dắt nhau đi ra khỏi chùa, đi đến từng ngôi nhà, những gia đình chung quanh chùa. Vì có những nhà nhiều khi ở gần chùa chứ mà lại không hề đến chùa, có không ạ? Có rất nhiều cái trường hợp kỳ lạ như vậy, gần chùa mà không có tới chùa. Thậm chí có những cái nhà gần chùa chuyên gây
[1:09:45]lộn với chùa, để giành đất với chùa nữa. Có không? Có nữa, kỳ lạ như vậy không hiểu sao. Cho nên ta sẽ chấm dứt cái vụ đó là bằng cách: những lúc rảnh rỗi ta đến thăm chùa mà cũng không có khách đến để tiếp, ta sẽ đi qua các nhà hàng xóm ta chơi. Ta đến thăm những nhà hàng xóm vào, nếu mà họ mời mình vào nhà thì mình vào, họ không mời mình vào nhà mình đứng ngoài cửa nói chuyện. Không cần, mình không cần họ phải lịch sự tôn trọng mình, vì mình là người mang một cái thân phận như là hèn mọn đến với chúng sinh. Cho nên ta cứ đến với họ, đến bắt chuyện, đến làm quen. Hỏi: "Chị ở đây lâu chưa?", bả nói:
[1:10:26]"Tôi ở đây lâu hơn cái ông thầy bên kia." Tức là lên giọng mà muốn gây lộn rồi đó, mở miệng nói là muốn gây lộn. Nói: "Chị làm ăn khá hơn, giàu hơn chùa nhiều." Cái giọng điệu tức là mình biết có cái gì cứ bực bực cái chùa, cái mình cứ vậy, cứ đon đả hỏi từ từ từ từ, mà làm sao cuối buổi để họ bắt đầu họ quý mình và họ biết mình là Phật tử của chùa. Lần sau mình sẽ tới nữa. Và phải quyết tâm độ cái gia đình đó, đến cái ngày nào cái nhà đó phải đến chùa quy y, quỳ dưới chân của thầy mình. Được không ạ? Lát ta sẽ làm thử. Một lát bao nhiêu đây con người ăn cơm xong khỏe khoắn rồi tỏa ra hết cả cái khu vực này cho thầy, nha.
[1:11:07]Rồi thầy ngồi đây, thầy với thầy Chân Lý ngồi đây chờ, rồi người nào về lành lặn, người nào về u đầu sứt trán rồi tính sau. Đây băng bó đồ đầy đủ hết, không có sao hết.
[1:11:22]Thầy nói đùa, nhưng mà cái này cho ta cái biểu tượng thế này, là Phật tử phải nối tiếp hạnh nguyện của thầy mình để đưa nhiều người đến chùa mà quy y, mà tu học. Thì cái việc mà đưa nhiều người về chùa quy y tu học thì trước hết bắt đầu bằng những gia đình chung quanh chùa. Tại vì thầy mình á, nhiều khi đứng ở cái cương vị của một tu sĩ, không thể mà lẫn lộn trong mọi người để mà bắt chuyện để làm quen. Đã làm thầy tu rồi buộc lòng phải chảnh. Không, thầy nói thiệt, làm thầy tu rồi buộc lòng phải chảnh, không muốn chảnh cũng phải chảnh. Đó là luật, đây là luật của Tỳ-kheo. Cái luật của Tỳ-kheo thì thầy không được quyền tiết lộ,
[1:12:05]những người nào thọ giới rồi mới được biết cái luật đó. Nhưng mà thôi lỡ hôm nay thầy cũng xin Phật tiết lộ mí mí. Tiết lộ mí mí là Tỳ-kheo thì phải chảnh. Chảnh nghĩa là sao? Nghĩa là ai có vẻ trọng mình thì mình mới nói pháp, còn ai không trọng mình thì không được nói pháp, Phật cấm. Ví dụ thế này, trong luật ghi rõ thế này: không được thuyết pháp khi mà ta đứng mà người đó ngồi. Mình đang đứng mà người đó ngồi thì không được thuyết pháp như kiểu này nè. Nhưng mà vì hôm nay là trong pháp đường, thôi thầy tình nguyện thầy đứng thấy không? Chứ còn ví dụ mình nói chuyện trong một hai ngày, mình đứng mình giải thích đạo lý
[1:12:45]họ ngồi họ nghe là Phật cấm không được nói chuyện đạo lý, nói xã giao rồi đi qua. Vì họ không tôn trọng mình. Không được thuyết pháp, Tỳ-kheo không được thuyết pháp khi mình đứng ở chỗ thấp mà cái người nghe đứng ở chỗ cao. Cấm. Tức là nó có những cái luật như vậy, là cái người Tỳ-kheo phải đánh giá được người kia có tôn trọng mình thì mình mới được thuyết pháp. Như vậy phải chảnh không ạ? Chảnh, mà Tỳ-kheo thì phải chảnh. Hoặc là đi khất thực, khất thực thì không có cái chuyện mà: "Ê thầy thầy thầy, lại đây tui cúng này nè nghe!", không có tới. Không có nghe họ ngoắc ngoắc cái lại đưa bình bát cho họ cúng, không có chuyện đó.
[1:13:24]Tức là họ muốn cúng, họ phải đi theo mình. Rồi mình cứ đi cái con đường mà mình đã chọn với ôm bình bát đi, đến cái nhà này mình thấy người nhà này mình thích thì mình sẽ đứng trước cửa rồi mình đi tiếp. Còn ai muốn cúng thì rượt theo mà xá rồi sớt vào bát, chứ không có đứng ở nhà thấy ông thầy đi qua ngoài kia: "Thầy thầy, quay lại đây, quay lại đây tôi cúng cái này!" là tuyệt đối không có nhận. Tức là nhận sự cúng dường nhưng mà phải nhận luôn cái sự kính trọng, còn ai coi thường là không nhận sự cúng dường. Cũng vậy. Ví dụ bây giờ Phật tử mà lại cúng thầy cũng vậy, Phật tử mà lại cúng thầy ví dụ chắp tay xá đưa bao thơ
[1:14:03]rồi nói thì thầy sẽ nhận, thầy đặt tay lên thầy chứng minh rồi cứ để nó xuống bàn hoặc đưa đệ tử thầy. Chứ còn cái gặp thầy: "A thầy thầy nè, tôi cho thầy ít tiền." móc tiền ra cầm một tay nhét nhét vô túi thầy, không có chuyện, không có nhận. Cái đó không có tôn trọng. Cho nên cúng dường cũng phải tôn trọng, nghĩa là làm Tỳ-kheo thì phải phải chảnh. Nên vì vậy, có những trường hợp là thầy mình nhìn thấy những gia đình đó cần phải được độ, họ ở gần chùa mà họ không biết đạo, thầy day dứt, nhưng mà thầy không có lẫn lộn tới nói ngon nói ngọt với họ được, thì mình phải thay thầy mình làm điều đó.
[1:14:43]Mỗi khi mình đến chùa mình thăm thầy, mình tu hành xong còn thời gian rảnh, mình đi lang thang qua những cái gia đình gần gần chùa, mình nói chuyện đạo, mình tiếp độ họ, dẫn dụ họ để lần lần đưa họ về về chùa tu tập, phước rất là lớn.
[1:15:02]Phước này rất là lớn. Nên hồi nãy mà thầy nói á, mình ở trong chùa mà thấy người đến chùa mình thay thầy mình tiếp đãi ân cần thì phước đã rất lớn, bây giờ còn lớn hơn nữa là khi mình đến chùa mình không ngồi trong chùa mà mình đi ra những ngôi nhà chung quanh chùa để mình đưa họ về chùa, phước còn lớn hơn gấp mấy lần cái kia nữa. Thích không ạ? Thích, phải không? Nhưng chưa, còn cái phước lớn hơn nữa. Nghe mê không?
[1:15:36]Cái phước lớn hơn nữa là không phải là ngồi trong chùa đợi người ta đến để tiếp đãi, không phải là bước ra khỏi chùa đến cái gia đình gần chùa để đưa về chùa, mà cái phước lớn hơn nữa là ở chỗ nào? Là ở những nơi mà không hề có bóng dáng ngôi chùa, những nơi mà gần nhà mình ở, những nơi mà gần cơ quan mình làm việc, những nơi mà mình vô tình đi ngang, những nơi mà mình thấy dường như thiếu vắng Phật pháp, những người dân họ không biết Phật pháp là gì. Mình sắp xếp những thời gian rảnh, mình rủ những bạn đạo đi đến những nơi đó để thăm hỏi, để làm quen. Là cái nơi đó người ta tu hành thế nào, họ biết đạo lý gì chưa, trong nhà họ có thờ Phật chưa, họ biết điều gì hay không.
[1:16:23]Ta đến lân la, làm quen, rồi giới thiệu Phật pháp đến cho họ, rồi đưa họ về chùa chưởng phước. Phước đó còn lớn gấp bội lần hai cái phước trước mà thầy vừa nói nữa. Làm được không ạ? Như vậy, hồi nãy thầy nói ta có ba, chia cái thời gian mình ra làm ba lần, bây giờ bắt đầu thêm cái thứ tư. Hồi nãy nhắc cái thứ nhất là gì? Thời gian thứ nhất là dành cho dành cho gia đình. Thời gian thứ hai dành cho sở làm. Thời gian thứ ba dành cho chùa. Và thời gian thứ tư dành cho
[1:17:06]dành cho những nơi mà chúng sinh xa chùa, xa Phật pháp, chưa biết đạo.
[1:17:15]Ta sẽ dành cái thời gian thứ tư để đi về nơi đó, làm một người bạn không mời của chúng sinh. "Vị chúng sinh tác vô thỉnh hữu", câu này trong kinh Hoa Nghiêm: "Vị chúng sinh tác vô thỉnh hữu", vì chúng sinh mà làm người bạn không mời. Tức là ta cứ đến làm quen. Những người đó họ chẳng biết ta, họ cũng chẳng mời ta, nhưng ta vẫn đến với họ. Và vì họ không mời ta, họ không mong đợi ta, cho nên cái thái độ đầu tiên mà họ đối với ta là cái gì? Có vui vẻ không? Không.
[1:17:58]Có tôn trọng không? Không. Có yêu quý không? Không. Mà là cái gì? Ngờ vực, lạnh lùng, dè dặt, và bực bội. Nhưng chúng ta xin Phật cho chúng ta cái sức mạnh, cái đạo lực để ta đến được với những người đó. Ta đến được với những người đó, những người mà nhìn ta với thái độ ngờ vực, dè dặt, lạnh lùng, thậm chí bực bội, để ta mang Phật pháp đến với họ. Ta vẫn yêu thương, vẫn nở nụ cười, vẫn nhẫn nhục, vẫn chịu khó, để làm cho gieo thiện cảm với họ, rồi gieo Phật pháp trong lòng họ, rồi đưa họ về chùa chưởng phước quy y. Cái việc này là một việc công đức rất là lớn, mà là cái công đức quan trọng trong suốt cuộc đời còn lại của ta.
[1:18:49]Đó, cái thời gian thứ bốn là ta dành để ta cất bước lên đường, đi lang thang trên mọi nẻo đường, đến ngôi nhà này, đến gia đình kia, đến những nơi mà cái hoa sen Phật pháp chưa nở, cái hạt giống Phật pháp chưa gieo, chưa ai gieo. Bây giờ ta sẽ đến đó để gieo cái hạt giống Phật pháp đến trong lòng của mọi người. Ta nối tiếp cái hạnh nguyện của Phật, của Bồ Tát, của chư Tổ, của thầy Bổn sư của mình để đem Phật pháp gieo rắc vào lòng người ở muôn nơi. Và trên con đường làm điều đó, chắc chắn ta gặp không ít những điều chướng ngại, sự nghi kỵ, sự xua đuổi, thậm chí là sự xua đuổi, thậm chí là ác cảm, nhưng không, trái tim ta sáng ngời cái chân lý của Phật.
[1:19:40]Ta chấp nhận hết, nhẫn nhục hết, hoan hỷ hết, để vượt qua những cái sự chướng ngại của nghi kỵ, của ngờ vực, của xa lạ lạnh lùng đó, để đem thiện cảm, đem Phật pháp gieo vào lòng người. Mà chính nhờ những Phật tử mà có được cái hạnh nguyện lớn đó, ta mới đem được nhiều người về chùa mà quy y, mà tu học lâu dài. Cái công đức này thật là vô lượng vô biên.
[1:20:10]Làm được không ạ? Ráng làm được. Hôm nay là mùng một tháng năm ta còn nghỉ hai ngày nha. Ta còn nghỉ hai ngày, ta sẽ thử nghiệm trong hai ngày, nha? Ta sẽ thử nghiệm trong hai ngày. Và thầy trụ trì sẽ ở đây chờ ta, chờ ta trở về trong vinh quang, đem về đây rất nhiều người để quy y, tu học. Và thầy cũng chờ ta về để thầy băng bó lại những vết thương gãy tay, gãy chân, sứt môi, méo miệng nếu có sự cố xảy ra.
[1:20:46]Nhưng hy vọng không đến, không đến nỗi phải như vậy. Thì bây giờ đó, nãy giờ thầy nói việc là ta nối tiếp cái hạnh nguyện của thầy ta để đưa mọi người về, về tu học. Nhưng mọi người về rồi thì thì ai dạy? Ai dạy?
[1:21:12]Vì ta đưa nhiều người về chùa rồi, để tu học rồi nhưng ai dạy? Ai dạy? Thầy mình dạy chứ mình sao dám dạy được, phải không? Thầy mình dạy. Rồi mình đưa về cái thầy mình sẽ làm lễ quy y, rồi thầy mình sẽ thuyết pháp họ nghe, thầy mình sẽ ngồi nói chuyện với họ, đàm đạo với họ. Nhưng mà mà lúc đó là họ đến chùa thường ví dụ họ đến chùa bữa đó họ vui, họ đến từ sáng 9:00 họ tới chùa ở qua trưa ăn cơm, rồi chiều khoảng 3 4:00 nghỉ trưa dậy rồi họ về. Thì thầy có thuyết pháp từ 9:00 sáng cho tới 3:00 chiều được không? Thầy nói chừng bao lâu? Nếu một buổi thuyết pháp như thế này khoảng một tiếng rưỡi,
[1:21:52]mà nếu là một buổi đàm đạo thì có thể chừng 30 phút, thấy không? Thì sau đó rồi sao? Thầy hướng dẫn họ lên chánh điện để mà lễ Phật, tụng kinh, ngồi thiền gì đó, phải không? Rồi còn nhiều thời gian nữa thì họ làm gì?
[1:22:10]Nhiều thời gian nữa thì làm gì?
[1:22:16]Nhiều thời gian nữa thì
[1:22:21]chỉ Phật tử nói chuyện với nhau thôi, phải không ạ? Hoặc là ở trong nhà bếp hoặc trong nhà ăn, hoặc lúc đi làm nhổ cỏ, hoặc là làm công việc gì đó, thì còn lại là ta sẽ tụm năm tụm ba, từng nhóm ngồi nói chuyện vui vẻ với nhau. Chứ thầy nào mà ngồi tiếp mình nổi từ sáng cho tới chiều. Cho nên thời gian còn lại mà sự thật đó mới là thời gian nhiều. Phần lớn thời gian chỉ là Phật tử nói chuyện với Phật tử. Và đây, đây là tới lúc mà mình lại phát huy cái trách nhiệm của mình một lần nữa. Phát huy trách nhiệm của mình lần nữa là bây giờ thầy mình đã mệt rồi, thầy mình nghỉ, thầy mình làm việc khác.
[1:22:59]Bây giờ tới phiên trách nhiệm của mình là người đi trước, mình đến chùa trước, bây giờ mình sẽ tiếp độ cái người huynh đệ mới đến của mình. Tiếp độ huynh đệ mới đến của mình bằng cách nào? Là mình tiếp tục giảng pháp phải không? Phải không ạ? Thế còn nãy ông thầy mình giảng rồi, bây giờ tới khi mà thầy mình nghỉ rồi, ra gặp mình, mình giảng tiếp, đúng không ạ? Đúng không? Không đúng chứ là làm sao? Sao vậy? Thực ra nghe thầy mình giảng xong rồi ra nghe mình giảng nữa, họ bỏ chùa đi luôn không bao giờ trở lại. Tại sao? Tại vì giáo pháp á nghe chút nó vừa thấm thôi, giống như thuốc bổ vậy đó. Ví dụ như ai đưa cho mình là viên vitamin C
[1:23:51]mà đưa cho mình luôn 20 viên vitamin C mình uống vô một cái thì chuyện gì xảy ra? Có khi vô bệnh viện cấp cứu liền phải không? Thì cũng vậy, thầy mình nãy giờ đã nói chuyện đạo lý rồi, ra mình nói chuyện đạo lý nữa họ nghe họ ngán. Họ ngán liền. Cái thứ hai nữa là mình mà bắt chước thầy mình mà nói theo cái giọng mà dạy đời người ta không ai chịu nổi. Nhớ như vậy. Cho nên người cư sĩ mà nói chuyện đạo lý nhiều khi bị phản tác dụng là vậy. Khi mình nói chuyện đạo lý, mình giống như mình nói mình làm thầy người ta, người ta không chịu. Nhất là cái đức mình chưa đủ. Ví dụ như nãy giờ thầy đang nói như vậy Phật tử có thấy khó chịu không?
[1:24:31]Không, bởi vì thầy làm thầy. Nhưng mà nếu nãy giờ tưởng tượng có một ông cư sĩ ổng đứng ổng nói y như thầy, tóc tai ổng thì bồm xồm, ổng cũng vung tay vung chân thế này, mình chịu nổi không? Không, không chịu nổi. Khó chịu liền. Nói: “Ông đó cũng như tôi, ổng làm thầy đời ổng dạy tôi.” Cái đức không đủ, tự nhiên nói người ta không nghe. Nhớ giùm thầy cái đó. Bởi vậy, khi mà thầy mình giảng xong, tới khi xuống gặp mình để mà ngồi uống nước nói chuyện vãng, thì nhớ giùm thầy, đừng bày đặt mà chứng tỏ mình giỏi đạo lý, giảng người ta nghe tiếp nữa. Người ta bỏ chùa người ta đi luôn á, nha. Lúc đó mình làm gì?
[1:25:07]Lúc đó làm gì? Nói chuyện vui vẻ. Nói chuyện vui vẻ và đừng nói nhiều, nhớ nha. Nói nhiều là con dao giết chết tâm hồn mọi người. Đừng ham nói nhiều. Chính những người ít nói mới là những người mà thu phục được người khác chứ không phải người nói nhiều. Nên cái người mà nói nhiều như thầy có hay không? Không. Mà cái người nãy giờ ngồi không nói nè, cái người này mới đáng sợ. Người này là mới thu hút được mọi người. Có một cái chuyện vui vừa xảy ra. Vừa rồi cái Đại học Ngoại thương họ tổ chức thi hùng biện, thì có một cái anh chàng sinh viên năm thứ ba, thầy nhớ tên nó là Đinh Đức Tâm, thì cái cuộc thi hùng biện ảnh
[1:25:51]trong mấy phút thôi mà ảnh nói cái tựa đề là “Vì sao ta phải nói nhiều?”. Ảnh nói rồi khán giả nghe cười bò lăn bò ngửa hết trơn, để nổi tiếng trên mạng luôn! Hiện nay mà ta vào mạng là sẽ thấy liền. Và ổng lý luận rất là vui, cười chết luôn vậy đó. Thì ai mà lên mạng sẽ tìm cái đó là “Vì sao ta phải nói nhiều?”. Mà thầy nghĩ hình như ổng châm biếm là nhiều hơn chứ không phải ổng kêu người ta nói nhiều đâu. Không kêu. Thầy nhớ mang máng mấy câu thế này, ổng nói là: “Nói là một đặc ân của tạo hóa dành cho con người, mà không có con vật nào được. Tại vì sao? Vì không có con vật nào lải nhải nói cả ngày như con người. Vì sao?
[1:26:26]Vì chỉ có con người mới nói nghĩa đen mà người ta phải hiểu thêm nghĩa bóng.” Chứ con vật không được như vậy. “Mà cũng chỉ có con người, chứ không phải con vật, nói mà không biết mình nói gì.” Ổng nói hài hước lắm, nói rất là vui. Nói: “Tại sao mà đàn ông mau chết hơn phụ nữ? Bởi vì đàn ông có vui hay buồn thì hay giấu trong lòng, nên nó ấm ức mình chết sớm. Còn phụ nữ có gì cứ nói tuột tuột tuột ra hết nên sống rất là lâu.” Ổng ngồi ổng nói cười quá chừng. “Và phụ nữ hễ có chuyện buồn đem ra than thở nói nói nói, mình tưởng là họ cần mình lời khuyên, không, họ nói đến nỗi không cho ai chen vô khuyên được
[1:27:01]hết trơn, rồi xong họ khỏe luôn họ đi về, tỉnh queo.” Cái bài đó trên mạng nổi tiếng luôn, nhưng mà thực sự chắc là ổng ổng khôi hài thôi, chứ trong cuộc sống mà ta gặp những người nói nhiều ta sợ lắm. Cho nên vì vậy, khi mà thầy mình đã dạy rồi, thì xuống đây thì ta không cần nói nữa, ta chỉ nói những chuyện vui vẻ, nói ít, nhưng mà quan trọng là trong thái độ ta ta yêu thương, ta tôn trọng, làm cho cái người đó sống trong cái không khí của chùa, nhận ra được mọi điều yêu thương, tử tế bao quanh họ, tràn ngập họ. Và họ nhận ra được một điều giống như ta đã nhận, chùa chính là tổ ấm, là mái nhà, là quê hương.
[1:27:47]Và để cho họ nhận được ra điều đó, chùa là tổ ấm, là mái nhà, là quê hương, thì công lao đó là của ai? Của tất cả chúng ta, phải không? Thầy mình như một người cha, như một người mẹ dạy những điều tổng quát và chính yếu, phần còn lại làm cho mọi người đến chùa và họ thấy được cái không khí yêu thương đầm ấm đó là tất cả Phật tử chúng ta, mà nhất là những người đến chùa trước. Vô tình, người đến chùa trước giống như là sư huynh, sư tỷ, người đến sau giống như sư đệ, sư muội. Mặc dù có vài cái trường hợp người đến sau rồi vượt lên trên, trở thành sư huynh cũng có, vì cái người này họ có thiện căn,
[1:28:36]họ đến sau nhưng mà họ rồi họ xuất sắc trước. Còn đa phần ai đến chùa trước thì phải nhận cái trách nhiệm của mình với người đến sau, là phải đối xử yêu thương, tử tế để làm sao cho cái đàn em của mình cũng nhận ra được rằng chùa là
[1:28:57]tổ ấm, là mái nhà, là quê hương.
[1:29:04]Nhưng mà làm sao, khi nào thì ta phá vỡ điều đó trong lòng người? Khi nào thì ta bắt đầu đánh vỡ cái niềm tin của người khác về chùa? Khi nào? Khi nào bắt đầu ta bắt đầu nói xấu, khi bắt đầu ta nóng nảy, ta bực bội, ta chê bai lẫn nhau, ta hiềm khích, ta chỉ trích huynh đệ của mình, thì lúc đó ta phá vỡ cái điều thiêng liêng trong lòng người, làm cho người đó thấy rằng chùa không phải là quê hương, là tổ ấm, là mái nhà nữa, mà chùa là nơi địa ngục. Vì sao? Vì vô trong đó toàn là những con người nói xấu nhau. Cho nên ta xây dựng chùa thành cái tổ ấm, quê hương, cõi Cực Lạc khi nào lòng ta yêu thương, ta nhẫn nhục, ta tha thứ.
[1:30:03]Nhưng ta sẽ làm cho chùa thành cái địa ngục khi nào ta hiềm khích, chê bai, chỉ trích, nói xấu là ta làm chùa thành địa ngục liền. Mà nếu ta làm cái chùa thành địa ngục, thì sau khi chết ta đi về đâu hỡi em?
[1:30:21]Sau khi chết ta đi về đâu? Ta xây cái gì thì ta sẽ ở trong cái đó. Ta làm cho chùa ta thành địa ngục rồi thì chết ta sẽ về địa ngục mà ở. Sợ chưa? Còn dám nói xấu, chỉ trích lẫn nhau nữa không? Nên làm ơn giữ cái miệng mình và giữ cái tâm mình. Đừng vì cái tâm xấu, đừng vì cái miệng xấu làm chùa thành địa ngục, để rồi sau khi chết ta sẽ về về địa ngục. Về địa ngục thì không có Thầy Chân Lý mà chỉ gặp mấy con quỷ.
[1:31:02]Còn nếu ta xây chùa mình thành một cõi thiên đường hạnh phúc, đầy cái đầm ấm yêu thương, một cái cõi tu hành thiêng liêng, nghiêm trang hòa ái như một cõi Cực Lạc thì chết đi về đâu?
[1:31:19]Chết ta sẽ về cái cõi như vậy đó, cõi thiên đường, cõi Cực Lạc, cõi Phật. Và nhớ muốn sau khi chết ta về đâu thì bây giờ ta góp sức ta xây cái chùa mình có cái hình ảnh đó. Cái chùa mình cái hình ảnh như thế nào thì sẽ là một ngàn lần hơn như thế là cái cõi ta sẽ về sau khi ta qua đời. Như vậy từ nay ta cố gắng xây dựng chùa mình thành cõi thiên đường, Cực Lạc nha, đầy ắp yêu thương. Huynh đệ ta có lỗi, ta không có cái xỉa xói, trách móc, chê bai, chỉ trích, mà chỉ làm sao? Bằng lòng từ ái nhắc nhở, khuyên bảo nhau. Được không ạ? Không bao giờ gây nên một sự căng thẳng trong chùa. Đôi khi huynh đệ ta phạm sai lầm,
[1:32:20]thậm chí thầy ta cũng phạm sai lầm chứ đừng nói là huynh đệ ta. Mà thầy ta có phạm sai lầm ta vẫn yêu thương thầy mình, mà vẫn phải giúp thầy mình vượt qua sai lầm để thầy ta tiếp tục tu mà làm những Phật sự tốt lành cho đạo. Và huynh đệ ta cũng vậy, có khi huynh đệ ta phạm sai lầm, ta vẫn yêu thương, vẫn kèm cặp, vẫn nhắc nhở để huynh đệ ta được tiếp tục đến chùa mà tu tập. Vì sao? Vì chùa là quê hương, là tổ ấm, mà không phải chỉ là quê hương, là tổ ấm, mà ta còn nguyện lòng xây chùa thành một cõi Cực Lạc, thiên đường nữa mà. Cho nên chỉ có yêu thương và chỉ có yêu thương. Mà muốn là chùa ta đầy ắp cái yêu thương tử tế đó thì lòng ta phải làm sao ạ?
[1:33:12]Lòng ta phải làm sao? Cái yêu thương trong chùa ta nó tràn ngập là từ đâu mà nó lòi ra? Từ đâu mà nó chui ra? Từ trong tim ta, phải không? Tim ta có yêu thương thì nó mới lòi ra, nó mới chui ra, nó phun ra, nó trào ra, nó tràn ra thành cái yêu thương đầy ngập hết trong cái không khí của chùa ta. Mà thậm chí một người vừa đặt chân đến cổng chùa đã nghe cái chùa khác lạ. Có một số người có một số người họ nói rằng: "Dạ con đến cái chùa nào, cái chùa đó tu tốt hay không con biết liền." Thầy hỏi: "Sao biết hay vậy?" "Thưa dạ con không biết tại sao mà cái linh tính, con đặt chân tới cổng chùa, tới sân chùa con biết chùa đó tu tốt hay
[1:33:59]không liền." Có một số người có cái linh tính như vậy. Ở đây ta có cảm nhận điều đó không? Có ai cảm nhận được điều đó không? Có, phải không? Mà cái linh tính cảm nhận đó ở đâu ra? Chính là do thầy và trò ở trong chùa đó tạo ra. Trong vô hình trong vô hình nó thành một cái hào quang nó phủ cái chùa. Nên có những cái nhà ngoại cảm có cái tâm linh, họ đi ngang cái chùa cái họ nói liền, họ nói: "Tôi thấy cái chùa đó tự nhiên có hào quang ở trên nó phủ xuống." "Mà cái chùa kia tôi thấy cái chùa đó có cái hắc khí." Tìm hiểu thì đúng cái chùa đó tùm lum chuyện ở trong đó. Nên cái nhà ngoại cảm họ đi ngang, họ thấy cái hắc khí bao phủ.
[1:34:41]Còn họ đi ngang họ thấy cái chùa đó có cái hào quang phủ trùm là bởi vì thầy và trò trong cái chùa đó tu rất là tốt, mà có cái lòng từ bi thực sự tỏa ra. Cho nên có những người khi chưa vào tới chùa, chưa gặp thầy, chưa gặp ai, mới đặt chân vào chùa đã cảm nghe mát rượi, thấy dễ chịu và cứ yêu quý tới chùa đó hoài. Nên đó là cái đạo lý không lời ta tạo ra được từ cái tâm hồn của chúng ta.
[1:35:11]Mà trái tim ta như vậy, hành vi ta như vậy, lời nói ta như vậy, ánh mắt ta như vậy, cử chỉ ta như vậy, làm cho chùa ta trở thành cái cõi thiên đường hạnh phúc, không có người hút thuốc lá, thì sau này ta rất là rất là có phước.
[1:35:31]Sau này ta rất là rất là có phước. Ta chết ta sẽ về cái cõi cõi thiên đường, Cực Lạc nha, về với Phật, về với Bồ Tát. Đó là ta nói về, nhưng mà về đông rồi, không phải vô chùa đi tới đi lui hưởng cái không khí thanh bình rồi hết chuyện rồi về nhà lại, mà về chùa phải làm sao? Phải được tổ chức thành đạo tràng tu tập, có nền nếp, có kỷ cương, có kỷ luật. Thầy sẽ chỉ định chúng phó là ai, chúng trưởng là ai, tổ trưởng là ai, tổ phó là ai để cho huynh đệ mà nhắc nhở lẫn nhau. Người này biết nghe lời người kia để cho chùa có kỷ cương, có kỷ luật. Vì sao vậy? Vì sao phải vâng lời? Vì sao phải có kỷ cương, kỷ luật?
[1:36:17]Vì đó là biểu hiện của cái tâm vô ngã. Khi ta vâng lời ai là ta buông cái bản ngã mình xuống, còn khi ta bướng, ta cãi là ta nâng cái bản ngã mình lên. Vì vậy, cái bài học đầu tiên mà để tu chính là học vâng lời, bỏ cái ý của mình xuống để vâng lời thầy mình, để vâng lời sư huynh, sư tỷ mình. Cái bài học đầu tiên chính là bài học vâng lời. Nhắc lại giùm thầy: "Bài học đầu tiên khi con đến chùa là học vâng lời." Nói nhắc lại giùm thầy: "Bài học đầu tiên khi con đến chùa là học vâng lời."
[1:37:08]Nhớ mỗi ngày nói câu này giùm thầy, nghe không? Vì khi vâng lời ta buông cái bản ngã mình xuống mà ta đi dần đến vô ngã, mà mục tiêu của đạo Phật là là vô ngã. Cho nên ta phải học vâng lời và thầy ta sẽ đặt cái chức chúng trưởng, chúng phó, tổ trưởng, tổ phó để ta vâng lời những người đó. Đó, và như vậy, bắt đầu ta có những đạo tràng có nền nếp, có kỷ cương, có kỷ luật để ta tu tập. Thì cái việc mà đạo tràng phải tu như thế nào, mỗi tháng ta đến chùa ta tu vào mấy ngày, thời khóa tu tập ra sao, giờ nào tu cái nào, giờ nào làm cái nào, thầy ta sẽ dạy cho ta. Nhưng mà rồi khi lâu rồi bắt đầu có hai lớp người:
[1:37:50]một cái lớp lớn tuổi đi sâu vào tâm linh và một cái lớp trẻ tuổi là lớp thanh niên phải dấn thân, phải cống hiến nhiều thì cái cách tu khác, cách rèn luyện khác. Thầy ta sẽ lập ra cái đoàn thanh niên riêng để có cái rèn luyện vui hơn, cực khổ hơn, năng động hơn. Nên cái đạo tràng ở trong chùa tu tập sẽ được tổ chức theo hai hình thức, thật ra tới ba lận mà nói tạm là hai. Thì thứ nhất là lớp người lớn tuổi chuyên sâu vào tâm linh, lớp người trẻ tuổi phải dấn thân, hy sinh, rèn luyện, năng động. Và thầy ta sẽ có cái hướng để mà dạy ta cho phù hợp với lứa tuổi. Nhưng mà từ tuổi nào thì bắt đầu ta được xếp vào
[1:38:41]người lớn tuổi để tu tập tâm linh chuyên sâu? Từ mấy tuổi? Mấy tuổi thì bắt đầu đi vào chuyên sâu tâm linh?
[1:38:52]Và mấy tuổi thì được xếp vào lớp trẻ để phải rèn luyện thể lực leo trèo chạy nhảy đủ thứ? Vừa rồi là thầy có tập huấn cái lớp thanh niên trên chùa đó, bắt phải leo dây đi lên cao rồi tụt dây đi xuống, bò dưới đất, đi bằng tay rồi nhảy trèo đủ thứ hết, rèn luyện thể... Đi ra lên rừng, bắt vào trên rừng vượt gai vượt gốc vượt qua bao nhiêu chướng ngại vật để về chùa, rồi thầy lại đưa ra biển, bắt tập luyện những kỹ năng mà bơi lội, chạy nhảy ngoài biển. Tức là thanh niên phải tập luyện rất nhiều. Thì tuổi nào mấy tuổi trở xuống thì được xếp vào cái lớp thanh niên để rèn luyện cực khổ? Mấy tuổi? 30 trở xuống ha?
[1:39:31]Như vậy là trên 30 là được xếp vào cái lớp lớn tuổi để chuyên sâu tâm linh phải không ạ? Đúng không? Không đúng.
[1:39:42]Khi mà thầy ra Hà Nội, thầy tập huấn cho cái lớp thanh niên thì lúc đó có cái anh đó ảnh có cháu ngoại.
[1:39:51]Anh đó ảnh có cháu ngoại, thầy nhìn mặt ảnh thầy nói: "Tuy anh có cháu ngoại nhưng thầy xếp anh vào hạng thanh niên, vô hàng thanh niên đứng, xếp hàng, tập. Phải leo trèo, chạy nhảy." Còn cái anh đó ảnh là Chánh Thanh tra của Bộ Khoa học Công nghệ, thì năm nay ảnh khoảng mấy tuổi. Ảnh là thạc sĩ, mà là Chánh Thanh tra của Bộ Khoa học Công nghệ, làm ở trên Bộ đó rồi. Thầy nói: "Nhưng mà thầy nhìn mặt anh là thanh niên, vô xếp hàng của thanh niên tập, đi, leo trèo, bò nhảy." Cũng phải leo trèo, bò nhảy, phải nhảy trên nhà lầu xuống đống cát. Tức cười lắm, có cái có cái màn vượt địa hình khó khăn là nhiều mặt khó
[1:40:24]khăn á, thì leo lên cái nhà cao mà không có thang, làm sao leo lên? Leo xong rồi nhảy xuống cái dưới này để đống cát. Có nhiều đứa con gái nó hơi bụ bẫm á, nó hơi hơi nặng ký quá, nó không dám nhảy. Mà mọi người xúi: "Phải nhảy để mà chấm điểm." Cái cuối cùng nó đọc câu: "Thôi, từ giã tuổi thanh xuân." Nó nhảy xuống một cái bịch. Ngồi luôn, nó không thèm đứng dậy nữa. Nhưng mà rồi mấy đứa nó rất là vui, bởi vì thanh niên họ đào tạo như vậy nó khác như vậy. Cho nên trong chùa ta cũng vậy, là ta cũng sẽ chia hai lớp. Cái lớp nào mà cảm thấy mình lụ khụ thì đi vào tâm linh chuyên sâu, còn ai cảm thấy mình còn sức khỏe thì đi vào lớp trẻ để mình được
[1:41:03]rèn luyện, dấn thân, chiến đấu để làm những việc cực khổ hơn. Như vậy ở đây ai cảm thấy mình sẽ vào cái lớp thanh niên rèn luyện cực khổ, giơ tay lên cho thầy.
[1:41:17]Trời, có bốn người vậy trời, bốn năm người vậy trời. Anh đây mấy tuổi? Hả, 38? 38 giống 58 quá ha? Thôi cũng được, thôi cũng cho vào lớp trẻ. Nên người này đó là phải vô cái lớp thanh niên trẻ để rèn luyện, không? Còn anh mấy tuổi? 53 hả? 53 sao giống 35 quá vậy nè? Đáng lẽ phải vô lớp trẻ đó nha.
[1:41:46]Thực ra là thường thường các chùa ta bị cái tình trạng là lớp lớn tuổi nhiều. Nhưng mà khi mà ta có cái hướng tu học đúng rồi, cái lớp trẻ sẽ đến chùa rất là nhiều. Như Vinh này là mấy tuổi? Chú Vinh ca sĩ này mấy tuổi? 32. Dòm giống 23, phải vô thanh niên không? Vô đoàn thanh niên tập luyện này nọ. Còn anh Cơ mấy tuổi? 55, 55. Vô đoàn thanh niên luôn, ha?
[1:42:17]Thầy mấy tuổi? Thầy? 40. Rồi, vô đoàn thanh niên luôn.
[1:42:30]Thật ra thì bây giờ thì đã quá giờ, đã quá giờ rồi. Thì nãy giờ đó, thực ra bài thì còn nhiều lắm nhưng mà thôi thôi ta ngưng ở đây được rồi. Ta tóm tắt lại vài ý để nhớ, ha? Thứ nhất thế này: là ta mong muốn rằng ta có hai nơi để ta đến mà ta cảm nhận được đó là quê hương của mình. Cái điểm thứ nhất là ở nè chỗ nào? Ủy ban, Ủy ban xã. Ta mong làm sao Nhà nước sẽ có cái hướng xây dựng mỗi cái ủy ban là mỗi cái điểm đến của dân. Nghĩa là ngày nào dân rảnh, thích chạy vô ủy ban chơi là Nhà nước sẽ thành công. Đó là. Cái điểm thứ hai là nơi nào? Là chùa, phải không? Là chùa, đó, đó là hai điểm. Rồi.
[1:43:17]Về bắt đầu ta nói về Phật pháp. Ta mong rằng Phật pháp được hưng thịnh khắp nơi, nhưng mà muốn cho Phật pháp khắp nơi hưng thịnh thì mỗi ngôi chùa phải, phải? Phải đông đúc, phải hưng thịnh, phải sung túc. Mà muốn cho chùa phải đông đúc, hưng thịnh, sung túc thì trách nhiệm thứ nhất là của ai? Của thầy trụ trì. Kế đến là của ai? Của Phật tử, phải không? Và bây giờ ta mới nói tới Phật tử là nói nhiều nè. Là Phật tử phải nối tiếp hạnh nguyện của thầy mình để làm sao mà đưa nhiều người về về chùa. Thế mà bước thứ nhất là khi ta đến chùa mà thấy một người họ vô tình đến chùa, ta tiếp đãi cách nào để họ không thể nào bỏ chùa được nữa.
[1:44:00]Cái bước thứ hai là ta đi đến những gia đình gần chùa để đưa họ về chùa. Bước thứ ba là ta đi trên vạn nẻo đường đời, gặp bất cứ ai mà chưa biết Phật pháp, ta đều tìm cách giúp cho họ biết Phật pháp để đưa về đưa về chùa. Đó. Rồi khi ở trong chùa thì ta tổ chức thành đạo tràng tu học nghiêm túc, nề nếp, kỷ luật và phân ra thành hai lớp: một lớp lớn tuổi đi sâu vào tâm linh, lớp trẻ tuổi hơn là phải năng động, rèn luyện cực khổ để gánh vác cho cuộc đời. Gánh vác cho cuộc đời là vừa gánh vác cho đạo mà vừa gánh vác cho đời luôn. Đó, còn cái bài học thanh niên thế nào thì lúc khác ta ta sẽ nói. Mà một lúc nào đó cái vai trò của người Phật tử
[1:44:49]để xây dựng chùa thì ta sẽ được tập huấn. Hôm nào đó thì thầy Chân Lý với thầy sẽ kết hợp với nhau để tổ chức tập huấn hai ngày cho Phật tử biết cái cách, những kỹ năng để ta giúp thầy mình trong việc hoằng hóa độ sinh. Thì thôi, giờ đã hết, nhưng mà ngày vui thì vẫn còn. Thì hôm nay trong cái không khí tưng bừng, nô nức của đất nước kỷ niệm 36 năm ngày ngày Thống nhất thì ta cũng hòa chung niềm vui đó mà ta có cái bài pháp này. Ta cũng nguyện hồn thiêng sông núi phù hộ cho đất nước ta, đất nước Việt Nam yêu quý của ta mãi hòa bình, thịnh vượng, phát triển; dân ta ai cũng giàu lòng yêu nước, cũng nhiệt thành góp sức trong việc xây dựng đất nước mình
[1:45:41]giàu mạnh để rồi Việt Nam sẽ đủ sức mạnh, đủ điều kiện để góp phần xây dựng cái hành tinh này ấm êm, hòa bình, hạnh phúc. Ta cũng cầu nguyện trên Tam Bảo gia hộ cho tất cả chúng ta, nhất là thầy trụ trì yêu quý của ta được nhiều sức khỏe, việc làm Phật sự được thăng tiến, thầy sẽ phát huy được Phật pháp khắp nơi. Rồi ta cũng cầu nguyện trên Tam Bảo gia hộ cho tất cả Phật tử huynh đệ của ta, ai nấy cũng được nhiều may mắn trong cuộc sống, làm ăn được phát đạt, tiền vô cửa trước, gì nữa? Quên hả? Vàng vô cửa sau, hai cái chung nhau. Không phải vào két sắt đem lên chùa cúng. A Di Đà Phật, Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:46:33]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa tất cả quý Phật tử! Sáng hôm nay, Thượng tọa Thích Chân Quang, Thượng tọa đã tặng cho mỗi Phật tử chúng ta mỗi một người một viên vitamin.
[1:46:59]Thầy hy vọng rằng chính cái viên thuốc vitamin này sẽ giúp ích cho đời sống tâm linh của quý vị nhiều hơn nữa. Thầy hy vọng rằng chính những cái viên thuốc vitamin này sẽ làm cho cuộc sống của quý vị sẽ vươn lên và mỗi ngày chúng ta sẽ tiến bộ thêm hơn nữa. Và mỗi ngày, Phật tử chúng ta cố gắng tinh tấn tu tập nhiều hơn nữa để chi? Để chúng ta khỏi phụ lòng của người thầy đã bỏ ra rất nhiều thời gian để dẫn dắt và để dạy bảo quý vị. Hy vọng rằng qua cái bài pháp này, quý vị sẽ sống tốt nhiều hơn nữa. Và kính thưa Thượng tọa Thích Chân Quang! Nói đến Bình Phước là một cái tỉnh vùng sâu vùng xa, về điều kiện để được nghe pháp cũng rất là là hiếm.
[1:48:04]Chính vì vậy, qua tất cả tâm tư, nguyện vọng của tất cả quý Phật tử vùng sâu vùng xa rất tha thiết trên Thượng tọa tạo nhiều cái duyên lành nữa để cho Phật tử ở Bình Phước nói chung và tất cả Phật tử để có cái duyên lành để tiếp tục được nghe những cái bài pháp của Thượng tọa về sau nữa. Đây là một cái tâm nguyện rất là tha thiết của toàn thể Phật tử. Mong mỏi rằng Thượng tọa sẽ sắp xếp có nhiều thời gian để quang lâm về chùa Chưởng Phước để ban bố cho những hàng Phật tử được nghe những cái bài pháp vi diệu của Đức Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:49:04]Dạ, Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên Thượng tọa, từ sáng giờ Thượng tọa cũng đã nhắc nhở và dạy bảo chúng ta rất nhiều. Một cái điều quan trọng nữa là thầy muốn nói là tất cả Phật tử chúng ta, chúng ta đồng thinh nói theo thầy ba lần ha: Y giáo phụng hành! Y giáo phụng hành! Y giáo phụng hành! Y giáo phụng hành! Y giáo phụng hành!
[1:49:36]Y giáo phụng hành! Tức là chúng ta y theo cái lời dạy bảo của Thượng tọa mà chúng ta sẽ sống tốt hơn và sống sống làm sao để cho chúng ta xứng đáng là người đệ tử của Phật, là người con của Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:50:34]Về đây ta sống bên nhau qua ngày dài với đêm thâu, tình thương như nước sông sâu, khi cuộc đời có bao lâu.
[1:50:53]Phật cho ta biết bao nhiêu, tim ta tha thiết những điều, nghìn xưa chân lý cao siêu, nên lòng này rất thương yêu.
[1:51:13]Có những bát cơm đầm ấm, có những tiếng kinh chiều vang, có lúc mái hiên chờ nắng, ngồi yên dưới thềm dịu dàng ánh trăng.
[1:51:30]Từng mùa thay lá, chùa vẫn luôn là trái tim của ta,
[1:51:39]bóng cây ngôi nhà, niềm vui hạnh phúc. Vì ánh mắt trời sáng soi nghìn nơi, đóa sen rạng ngời, hướng đi muôn đời.
[1:52:04]Xin nghe câu kinh rất thiêng liêng, khi trăng đi qua sáng bên hiên, ta vui chung nhau giấc mơ yên, mà bóng ngôi chùa rất êm đềm.
[1:52:58]Về đây ta sống bên nhau qua ngày dài với đêm thâu, tình thương như nước sông sâu, khi cuộc đời có bao lâu.
[1:53:18]Phật cho ta biết bao nhiêu, tim ta tha thiết những điều, nghìn xưa chân lý cao siêu, nên lòng này rất thương yêu.
[1:53:37]Có những bát cơm đầm ấm, có những tiếng kinh chiều vang, có lúc mái hiên chờ nắng, ngồi yên dưới thềm dịu dàng ánh trăng.
[1:53:54]Từng mùa thay lá, chùa vẫn luôn là trái tim của ta, bóng cây ngôi nhà, niềm vui hạnh phúc.
[1:54:10]Vì ánh mắt trời sáng soi nghìn nơi, đóa sen rạng ngời, hướng đi muôn đời.
[1:54:29]Xin nghe câu kinh rất thiêng liêng, khi trăng đi qua sáng bên hiên, ta vui chung nhau giấc mơ yên, mà bóng ngôi chùa rất êm đềm.