[0:09]Kính thưa chư tôn đức Tăng Ni, kính thưa các quan khách, là các lãnh đạo, kính thưa quý Phật tử, hôm nay, ngày đông rét mướt, ni sư Đàm Hoài làm lễ thượng lương, cất nóc.
[0:30]Cái khung cảnh hân hoan như thế này làm cho tất cả chúng ta hình dung lại hơn nghìn năm xưa, vào thời Lý, thời Trần, các vua, quan cũng nô nức, cái thời đó cũng vậy, các vua, các quan cũng lần lượt xây dựng nhiều cái ngôi chùa để mà phát triển, làm hưng long Phật pháp.
[1:05]Trước cái đời nhà Lý, thì đạo Phật đã du nhập vào Việt Nam rồi. Nhưng mà đến đời vua Lý Thái Tổ, ngài mới thấy rằng phải chọn đạo Phật để làm cái tâm linh cho dân tộc Việt Nam, mà ngài đã quyết định đúng. Trong đời ngài Lý Thái Tổ có nhiều cái quyết định đúng, nhưng có hai cái quyết định đúng rất là vĩ đại mà để lại dấu ấn, để lại lợi ích lâu dài cho dân tộc ta. Thứ nhất, là ngài dời kinh đô từ Hoa Lư về Thăng Long, Hà Nội. Cái thứ hai, là ngài lấy đạo Phật để làm cái tâm linh cho dân tộc Việt Nam. Hai cái quyết định cực kỳ sáng suốt đó đã để lại cái lợi ích lớn lao cho nhân dân ta, dân tộc ta đến tận ngày hôm nay.
[2:02]Trải qua bao nhiêu thời kỳ nguy biến, trải qua bao nhiêu cái thăng trầm của lịch sử, có những lúc đạo Phật ta bị suy vi đến cùng cực, nhất là vào thời Pháp thuộc. Vào thời đó, cái thực dân Pháp đã ý thức một điều rất rõ là muốn xâm chiếm được đất nước Việt Nam này, họ phải thay thế cái tâm linh của dân tộc ta. Và thế là một cái đạo khác được ồ ạt truyền vào với tất cả cái sự giàu có, phồn vinh, kỹ thuật, công nghệ, lực lượng, tổ chức khéo léo. Và bên cạnh đó, đạo Phật bị cô lập, bị chèn ép, bị lấn hiếp dần dần. Và trừ một vài nơi có những vị tôn đức rất lớn giữ gìn một cách vất vả, còn lại ở các làng quê đều bị suy tàn.
[3:02]Đến ngày hôm nay, đất nước của ta độc lập, thống nhất, qua cái thời gian vất vả của miếng cơm manh áo, ta đang bước vào giai đoạn phát triển thì
[3:17]Đảng, Nhà nước và nhân dân ta hiểu rõ một điều rất là thấm thía là để xây dựng non nước này bền vững, ta phải có cái tâm linh cốt lõi của dân tộc ta. Và dần dần từng bước, Đảng, Nhà nước Việt Nam ta cùng với nhân dân, cùng với Giáo hội, Tăng Ni đã phục dựng, xây dựng, trùng tu lại các ngôi chùa để làm cái tiền đề cho việc phát triển Phật giáo trở lại, để xây dựng lại cái tâm linh cho dân tộc. Như hôm nay, trong cái không khí của buổi lễ này, nơi cái ngôi chùa Hưng Long này, một cái lễ cất nóc, thật ra lễ cất nóc thì cũng đơn giản thôi, không có gì, nhưng mà lòng mọi người rất là hân hoan, nô nức để ta hiểu rằng chúng ta đang ở vào cái giai đoạn, thứ nhất:
[4:10]lặp lại cái thời kỳ của Lý, Trần ngày xưa; thứ hai: ta mở ra con đường đi vào cái tương lai cho dân tộc ta đối với thế giới này ở phía trước. Rồi đó là hai cái ý nghĩa của cái ngày hôm nay, mà không riêng gì chùa Hưng Long này, mà sẽ có nhiều cái ngôi chùa trên khắp đất nước ta đều như vậy. Đó là ý nghĩa của cái việc mà chúng ta có mặt với nhau ngày hôm nay. Bên cạnh cái việc mà ni sư hết sức than thở về vấn đề tài chánh, có vẻ buồn buồn, nhưng mà mọi việc khác thì rất là rất là vui vẻ, không sao cả. Ni sư đừng lo lắm nha, chắc mọi người sẽ phát tâm. Tuy nhiên, cái vấn đề tâm linh là vấn đề chưa được đưa vào lĩnh vực khoa học.
[5:05]Tâm linh là cái gì, đến nay vẫn còn là bí ẩn. Đạo Phật vừa là tâm linh mà vừa là luân lý, đạo đức. Ở khía cạnh luân lý, đạo đức, thì đạo Phật cho con người một cái đường đi, một sự giáo huấn để con người có thể sống tốt hơn, đúng hơn, tử tế với nhau hơn, xây dựng cuộc đời này thành một cái cõi an vui, hạnh phúc, từ bi. Đó là trên khía cạnh luân lý. Nhưng ở khía cạnh tâm linh, thì đạo Phật cũng đầy những sắc màu huyền thoại, thần thoại, mà không riêng gì đạo Phật, tất cả các tôn giáo đều như thế. Hôm nay chúng ta sẽ không đào sâu điều này, nhưng chúng tôi nói sơ qua một chút. Tất cả các tôn giáo đều có hai khía cạnh:
[6:02]Một là khía cạnh luân lý, đạo đức, dạy dỗ người ta đối xử với nhau như thế nào. Hai là khía cạnh thần thoại, thần bí,
[6:15]tâm linh, siêu hình, đạo nào cũng vậy cả. Ở khía cạnh mà luân lý, đạo đức thì các đạo đều có những điểm giống nhau. Ví dụ như là các giới luật, giới răn cấm người ta làm những điều ác, điều bất thiện, các tôn giáo đều giống giống nhau. Ở khía cạnh đạo đức, các tôn giáo đều giống giống nhau, kêu người ta phải yêu thương nhau, thì có cái tôn giáo kêu yêu ít một chút, có tôn giáo kêu yêu thương nhau nhiều một chút, đại khái, nhưng vẫn là phải phải yêu nhau, vẫn phải bố thí, giúp đỡ nhau. Ví dụ như đạo Phật của ta cái bố thí được đưa đến Ba-la-mật, bố thí tuyệt đối, bố thí toàn vẹn, sống mà không còn gì cho mình, đó là bố thí.
[7:02]Ở bên đạo Thiên Chúa, thì Chúa Giê-su cũng bảo: "Ai xin hãy cho, ai mượn hãy đưa", vâng. Ở đạo Hồi, thì dặn các tín đồ lúc nào cũng phải tương thân, tương ái giúp nhau. Cho nên về khía cạnh luân lý, các tôn giáo giống nhau, nhưng mà cái sâu, cái cạn, vậy thôi. Riêng cái khía cạnh mà thần thoại, huyền bí, siêu hình thì các tôn giáo cũng giống nhau, nhưng mà mỗi người một vẻ bắt đầu hoàn toàn khác biệt. Trong đạo Phật của ta, cái cái tính chất mà siêu hình, tâm linh thì có hai cái loại: Một là các cõi giới. Đức Phật dạy có luân hồi, lục đạo, là ngoài cái cõi người này, còn có các cõi trời trên cao, có các cõi địa ngục, cõi quỷ, vân vân.
[7:55]Các đạo khác cũng nói giống như vậy, cũng có các cõi trời, cõi địa ngục giống như vậy. Nhưng trong đạo Phật, cái khía cạnh tâm linh thần thoại còn một yếu tố nữa là sự tu chứng của nội tâm. Là khi một người, một chúng sinh mà đi đúng con đường Phật dạy, thì tâm linh họ khai mở, lần lần họ thay đổi, họ vào được cái thiền định thâm sâu, chính nơi họ, họ có thần thông và họ trở thành một vị Thánh. Nên cái tâm linh của đạo Phật nó tới hai yếu tố: một yếu tố là các cõi giới siêu hình và yếu tố thứ hai là một sự khai mở kỳ diệu của nội tâm khi mà chúng sinh từ phàm trở thành Thánh. Và như vậy, khi ta đến với đạo Phật, ta tiếp nhận cả hai cái yếu tố của tôn giáo:
[8:46]Thứ nhất, ta sẽ tiếp nhận cái yếu tố luân lý, đạo đức, ta đến chùa để được học đạo đức, đó là cái yếu tố không thể không thể không có.
[8:58]Và chẳng những các vị lớn tuổi, già cả đến chùa để tìm sự an ủi, nương tựa, mà còn các cháu bé nữa cũng phải đến chùa để được học đạo đức, được học cái lòng hiếu kính cha mẹ, được học cái luật nhân quả, được học cái tâm từ bi để cho các cháu sau này lớn lên trở thành người tốt, người hữu dụng cho cuộc đời này. Đó là cái yếu tố luân lý, đạo đức mà ai cũng phải cần. Mà đạo Phật của ta không phải chỉ dạy cái luân lý, đạo đức đơn giản, sơ sơ, mà đạo Phật còn dạy cái luật nhân quả sâu xa, vi diệu là trong trong kinh, Đức Phật nói rất rõ là ta gieo nhân gì, ta gặt quả đó. Không phải tự nhiên mà ta giàu sang hay nghèo khổ,
[9:49]không phải tự nhiên mà ta đẹp hay xấu, ta mạnh hay yếu, ta thông tuệ hay là ta ngu dốt, tất cả đều có cái nhân quả. Ta đã gieo cái nhân gì đó để rồi ngày hôm nay cái quả báo nó đến với ta không kiếp này rồi cũng kiếp sau. Nên cái luân lý của đạo Phật nó dính với cái khía cạnh một cái yếu tố tâm linh rất lớn, đó là nhân quả và luân hồi. Con người có mặt trên đời này không phải chỉ bắt đầu từ lúc sinh ra và sẽ chấm dứt ở lúc chết, mà trước khi sinh ra, ta đã tồn tại; sau khi chết đi, ta vẫn tiếp tục tồn tại. Vì sao vậy? Vì cái nhân quả ta đã gieo không cho phép ta chấm dứt được. Cái nhân đã gieo thì quả nó sẽ đến.
[10:33]Lúc ta chết, cái quả chưa kịp thì ta phải tiếp tục tồn tại để cái quả báo nó đến nữa. Do vậy, do cái nhân mà ta đã gieo là vô hạn nên cái luân hồi của chúng ta sẽ vô tận. Trừ khi chúng ta tu chứng, đắc đạo thì ta mới chấm dứt được cái vòng luân hồi, trở thành một vị A-la-hán. Trong cái luật nhân quả đó, đạo Phật đã dạy cho chúng sinh là phải hết sức sống đạo đức, tránh làm những điều ác, điều bất thiện. Chúng sinh phải tự suy nghiệm lấy cái quả báo mà mình phải gánh chịu, mình phải nhận lấy nếu mình đã gieo ra một cái nhân nào đó. Cho nên cái việc mà cái luật nhân quả của đạo Phật nó mở ra một con đường đưa đến đạo đức sâu xa cho cái xã hội loài người.
[11:24]Nếu con người tin được nhân quả, nếu xã hội ai cũng tin được nhân quả, con người ta không dám làm điều ác với nhau nữa. Khi người ta nói với nhau một lời gì, ta đều cẩn thận. Người ta cư xử với nhau điều gì, ta đều hết sức là... là là suy xét vì sợ rằng cái quả báo xấu sẽ trở lại với với chính mình. Và vì thế nên luật nhân quả đã góp phần xây dựng cái đạo đức cho xã hội không thể tưởng tượng được, nó vượt hơn tất cả những cái lý thuyết của các đạo giáo khác. Ta có cái đạo Nho, đức Khổng Tử cũng dạy những đạo đức rất sâu xa, nhưng Khổng Tử cũng chưa thể mở ra cái con đường cái luật nhân quả cho chúng sinh
[12:11]đến mức độ như đạo Phật, các tôn giáo khác cũng như vậy, đều dạy đạo đức nhưng đều thiếu nói về luật nhân quả. Riêng trong đạo Phật, luật nhân quả được nói rất là kỹ lưỡng và khiến cho chúng sinh lúc nào cũng dè dặt, là cẩn thận, xem xét mọi hành vi, mọi ý nghĩ của mình để sao cho mỗi một lời nói, mỗi một hành động của mình đều như là một hạt giống lành gieo lên ruộng lúa, gieo lên vườn ươm để sau này chúng sinh hưởng được những trái lành, những quả ngọt mà chính mình đã gieo được. Nên đến với đạo Phật, ta nhận ra được cái, ta đón nhận được, ta tiếp thu được cái luân lý cực kỳ là... là sâu sắc, rất là ích lợi.
[12:59]Tuy nhiên, đến với đạo Phật ta cũng phải tiếp nhận luôn cái khía cạnh thần thoại, huyền bí, siêu hình của đạo Phật là gồm cái điều gì? Gồm những cái... cái khái niệm về vũ trụ bao la mà gồm các cõi cao siêu, gồm cõi Trời, cõi Thần, cõi Thánh, cõi Địa Ngục. Ta cũng nghe nói đến có những vị Phật, những vị Bồ Tát mà phổ độ chúng sinh. Ta cũng nghe nói đến những thần lực của chư Phật, chư Bồ Tát, thần lực của chư Thiên ở trên trời đã nhìn ngó đến chúng sinh như thế nào. Ta cũng nghe nói đến những thế lực mà của địa ngục sẽ trừng phạt những chúng sinh ngoan cố, có lỗi, có tội mà không biết nhận lỗi.
[13:42]Ta cũng nghe nói đến những chúng sinh khi mất đi rồi mà không có nơi về, nơi nương tựa sẽ trở thành những cái linh hồn vất vưởng đây đó, lẩn quất trong cái nhà hoang, trên bụi bờ, trên bờ sông, trên tàn cây và họ lúc nào cũng khao khát tìm một cuộc sống trở lại, vân vân. Ta đến với đạo Phật, ta phải đón nhận rất nhiều cái yếu tố siêu hình thần thoại như vậy. Và như ta nói, cái yếu tố tâm linh thần thoại đó chưa trở thành một môn khoa học của thế giới này. Do đó... do đó rất dễ trở thành một cái môi trường để cho cái mê tín nó lớn lên. Nếu không khéo ta đến với đạo Phật mà cái việc tâm linh ta không hiểu rõ,
[14:31]ta trở thành miếng mồi ngon của cái môi trường mê tín nó lan tràn, nó trải rộng. Và như vậy thay vì ta đến với một tôn giáo quang minh, sáng suốt, trí thức, bỗng nhiên ta trở thành một tín đồ của mê tín thì thật là sai lầm, vừa mang tiếng cho đạo Phật vừa mang tiếng cho cho chính chúng ta. Nên do đó, phải làm sao ta đến với đạo Phật mà mỗi một ngày ta càng thông tuệ hơn, càng đạo đức hơn, sáng suốt hơn chứ không thể ta đến với đạo Phật để rồi ta lần lần trở thành những người mê tín. Trong cái ngày mà 20 tháng 11 vừa rồi vậy, có một người Phật tử nhắn tin cho chúng tôi nói rằng: "Nói thưa thầy, nhân ngày 20 tháng 11 chúng con xin dâng lên thầy
[15:26]một cái cảm niệm là chúng con có được ba điều hạnh phúc. Cái điều thứ nhất là chúng con được sinh ra trong thời đại Hồ Chí Minh. Cái điều thứ hai, chúng con được đi theo một tôn giáo mà cả thế giới này công nhận là một tôn giáo chân chính nhất, đó là đạo Phật. Và cái điều hạnh phúc thứ ba là chúng con được gặp Thượng tọa Thích Minh Tuân." À, thì ở đây trong cái ba cái điều mà người Phật tử đó được gọi là hạnh phúc á thì ta ta thấy yếu tố nhất là được sinh trong thời đại Hồ Chí Minh thì đây là cái niềm tự hào về cái chính trị của nhân dân ta, đó cũng là một cái hạnh phúc. Mà cái thứ hai là được đi theo một cái tôn giáo mà cả thế giới
[16:15]công nhận là một tôn giáo chân chính nhất, đó là đạo Phật. Thì ở đây chúng ta muốn nhấn mạnh cái điều này: Chúng ta được may mắn, được hạnh phúc đi theo một tôn giáo mà cả thế giới này công nhận là một tôn giáo chân chính nhất. Cho nên ta đặt chân đến chùa với tất cả sự tự hào, chứ không phải ta đặt chân đến chùa với cái điều gì lén lén, lút lút mà mặc cảm, không có. Ta đặt chân đến chùa với tất cả niềm tự hào của một con người có trí tuệ, chứ không phải ta đến chùa mà nói là sợ là vì ta đến mê tín, cúng bái, người bạc nhược hay là khiếp sợ, không phải. Ta đến chùa để ta trở thành một con người tốt hơn,
[17:02]xã hội cần ta hơn, xã hội sẽ yêu quý ta hơn khi ta đến chùa. Cho nên một người đến chùa đi ra có giá trị hơn là một người chưa từng đặt chân đến chùa. Vì nơi cái ngôi chùa này cho ta cái luân lý, đạo đức mà cho ta một cái tâm linh chân chính. Nhớ như vậy. Cái tâm linh chân chính này là cái mà thế giới đang cần, đang tìm hiểu, đang học hỏi. Chỉ tiếc một điều, bên cạnh cái tâm linh chân chính đó, người ta tự phát tạo ra thành một cái thế giới mê tín khác bao quanh cái ngôi chùa, bao quanh cái ngôi đền, bao quanh những cái miếu mạo và nhiều cơ sở tín ngưỡng khác nữa. Thế là con người thay vì đến tâm...
[17:49]đến với tâm linh để nâng bước cái tâm hồn mình, nhưng không ngờ người ta đến với tâm linh để rồi lại bị dây dưa, dính líu với những khái niệm mê tín rất là... là tiếc. Cho nên vì vậy, hôm nay vậy nhân cái buổi lễ Thượng Lương, chúng ta tìm hiểu với nhau một chút: Thế cái tâm linh của đạo Phật nó khác với cái mê tín là cái gì? Để cho cái người đệ tử Phật chúng ta hiểu rõ rồi, xác định rồi, không lầm lẫn mà chúng ta có con đường tu vững chắc, kiên định, không bị lung lay, không bị ai nói ra nói vào và chẳng những thế ta còn có đủ sức khuyên bảo mọi người tránh xa những con đường mê tín. Vì đã theo đạo Phật rồi thì ta không thể mê tín được.
[18:40]Những điều gì từ Đức Phật nói là những chân lý, mà đã là chân lý rồi thì những chân lý đó hoặc là phù hợp với khoa học hiện tại, hoặc là phù hợp với khoa học của tương lai. Có nhiều điều đến ngày hôm nay khoa học chưa biết được, nhưng sau này khoa học sẽ tìm thấy. Ví dụ như hơn 2000 năm trước, Kinh Hoa Nghiêm đã diễn tả về vũ trụ mênh mông, các thiên thể với những hình dáng phong phú, đa dạng, kỳ lạ mà đến ngày hôm nay với cái ngành tiến bộ vượt bậc của thiên văn, người ta mới nhìn thấy những điều mà giống hệt trong Kinh Hoa Nghiêm Phật đã nói. Đây là điều rất là lạ lùng. Khoảng... chỉ cần trước đây vài trăm năm thôi, người ta giở cuốn Kinh Hoa Nghiêm ra đọc,
[19:29]người ta sẽ choáng váng liền vì người ta không thể hình dung được cái vũ trụ mà nó nhiều thiên thể, rồi nhiều ngôi sao, nhiều hành tinh đa dạng đến như vậy. Nhưng mà bây giờ ta đọc thì ta không ngạc nhiên nữa, vì sao? Vì khoa học đã nói rồi. Thì những cái điều mà chân lý của đạo Phật, nó sẽ tiếp tục phù hợp với khoa học ngàn xưa và mãi mãi ngàn sau. Chỉ có một điều là chúng ta phải sáng suốt, biết rõ cái tâm linh đó, cái nào là chân lý mà loài người phải đi theo, khoa học sẽ tìm thấy. Chúng ta cũng xác định cái tâm linh đó cái nào là bị lẫn với mê tín để ta loại bỏ. Vì hễ là mê tín sẽ làm cho ta mê muội, sẽ làm cho ta thấp đi cái giá trị của mình.
[20:17]Đây là điều chúng ta cần biết như vậy. Mê tín từ đâu mà có? Thứ nhất thế này: thật sự không phải khi không mà con người tìm tới mê tín đâu. Con người chỉ mê cái điều gì, con người chỉ tin cái điều gì... Mê tín là tin mà mê mà, mê mà tin mà. Con người chỉ mê cái điều gì, con người chỉ tin cái điều gì khi điều đó có lợi cho mình và mê tín khai thác cái điều ham lợi của chúng sinh. Nhớ như vậy. Ham lợi ví dụ như là hồi nãy tại sao mọi người cứ chạy lên nhặt những lá bùa? Vì tin điều gì? Tin điều gì? Tin rằng cái lá bùa này đem về nhà sao?
[21:04]thiêng phải không ạ? Rồi ví dụ như ta đi ngang một cái góc đường, thấy có cái miếu nhỏ, thì thấy có nhiều người lạy xì xà xì xụp ở đó, người ta mới hỏi cái miếu này thờ ai và những người đó là vái lạy cầu xin điều gì, thì ta mới nghe hiểu rằng à là cách đây là hai tháng, ở chỗ này có hai cái thằng nó đầu đinh đầu trọc, nó lái xe bằng chân chứ không lái bằng tay, hai chân thì điều khiển cái xe, còn hai tay nó thì nó hút thuốc phì phèo, một tay cầm chai bia, tức là nhưng mà và nó đâm đầu vào gốc cây nó chết, à sau khi nó chết thì nhà nó thấy thương nó, sợ nó chết mà không có chỗ ở, nên đã xây cho nó cái miếu để cho nó ở đó luôn,
[21:50]à và có những người lại nói rằng cái miếu hai thằng cốt đột đó nó linh lắm, hễ cầu xin nó thì sẽ được trúng số đề, thế là người ta tới người ta vái lạy để xin số đề. Nghe cái này thì mình thấy làm sao? Thứ nhất là hai cái thằng đó nó có phải cái gì là cao siêu không à? Không, hai thằng quậy, chẳng có gì cao siêu cả, nhưng mà hễ tin nghe có ai đồn rằng cầu hai thằng đó thì trúng số đề, thế là sụp lạy ve là lại thắp nhang vái lạy, bắt đầu cho nó ăn cúng chuối, cúng xôi cho nó ăn. Đó là mê tín. Vì sao mê tín? Vì có lợi, đi tìm cái điều lợi, nhớ như vậy. Chúng sinh chỉ mê tín khi nào thấy có lợi, và những người nào bày ra điều mê tín, những người đó đem cái lợi dụ người ta.
[22:40]Bởi vậy, trong những điều mà tâm niệm mười điều tâm niệm mà Phật dạy có nói câu này: "Thấy lợi chớ nhúng tay vào, vì nhúng tay vào thì hắc ám tâm trí." Nghe ai đem cái lợi dụ mình thì hãy bình thản mỉm cười đứng xa ra nhìn, đừng bước vào. Ví dụ trong cái kinh doanh cũng vậy, ai mở cho ta nói bây giờ chị đưa tôi vài tỉ đầu tư cái này, nghĩa là trong vài tháng sau thành có là hai chục tỉ, thì mấy cái đó tránh xa ngay. Vì những người đó họ làm sao? Đem cái lợi nhử ta, mà đây là kinh doanh. Ở trong tâm linh cũng vậy, nếu người nào đem cái lợi nhử ta là nói bây giờ chị chỉ cần mua cái này, cái này chỉ có một triệu,
[23:23]nhưng mà chị đặt vào giữa nhà chị là một tháng sau chị thu hoạch mười triệu. Cái này làm kinh doanh này còn hơn cả bán bán ma túy nữa. Thế là ta mua một triệu đem về đặt nhà, thật ra cái người mà họ sản xuất cái đó để bán cho ta đó họ chỉ làm có mười nghìn đồng, nhưng mà họ chỉ nói một cái gán vào nó một cái lợi, ta bán cho ta mười triệu. Mười nghìn đồng mà bán ra mười triệu thì cái lợi này là còn hơn cả tiền bán vũ khí nữa, lợi nhuận siêu lợi nhuận hơn cả tiền bán vũ khí và ma túy. Và tại sao ta mua? Vì ta ham là lợi và ta rớt vào mê tín liền. Nên nhớ như vậy, tất cả những điều mê tín đều bắt đầu từ cái ham lợi ấy của chúng sinh.
[24:05]Ta đi cúng này, ta đi bái kia, ta đi hầu cái nọ, bởi vì ta nghĩ ta sẽ được lợi gấp nhiều lần. Đó, cái mà mong được lợi gấp nhiều lần là khởi đầu của sự mê tín, đó là cái đầu mối của sự lừa đảo, đó là khởi điểm của sự mê tín. Mà cái mê tín luôn luôn sống được vì sao? Vì mãi mãi mãi mãi muôn đời sau chúng sinh đều ham lợi. Ngày nào đó không còn ai ham lợi nữa thì mê tín chấm dứt. Nhớ như vậy, nên cái đầu tiên như vậy, nên ta mà còn ham lợi thì ta còn rơi vào mê tín. Cái thứ hai nữa là mê tín là gì? Là những điều mà tin vào những điều mà không đúng với luật nhân quả, gieo nhân này mà muốn gặt quả kia.
[24:55]Ví dụ như có người nói là cái cục đá này nó linh, cục đá này được tìm trên cái đỉnh núi của Tây Tạng, đã được đấng Pháp vương đặt tay vào, nên ai mà đem cục đá này để trong nhà thì tiền bạc cứ tự chảy vào. Mình nghe mình tin không? Nhiều người tin lắm ha. Nghe Pháp vương rồi nghe Tây Tạng rồi nghe đỉnh núi, nó có ba cái yếu tố nghe ghê ghê: một là Pháp vương, hai là nước Tây Tạng, ba là đỉnh núi cao nè, rồi thế là bưng về để chỉ cần đặt trong nhà tiền bạc nó chảy vào. Thì điều đó đúng hay sai ạ? Mê tín hoàn toàn. Vì sao? Vì nhân này không thể ra quả kia. Cái nhân đặt một cục đá trong nhà thì không bao
[25:38]giờ ra được cái quả là tiền bạc chảy vào. Muốn cho tiền bạc đầy nhà thì ta phải làm cái gì?
[25:48]Phải đem tiền mà bố thí cúng dường, đem tiền mà giúp đời giúp người, và cái quả nó sẽ trở lại không phải trong năm năm, mười năm mà có khi tới kiếp sau nó mới trở lại, không phải là dễ. Nên chúng tôi vẫn thường nhắc các Phật tử như thế này, là hãy cố gắng giúp người trong cái khả năng mình có thể, đừng tiếc công, đừng tiếc của. Trên đời này mọi việc vô thường, chết chẳng mang gì theo được hết, mà ta chỉ mang được phúc và tội mà thôi, cho nên hãy cố gắng giúp đỡ mọi người, đó mới là cái nhân để giàu sang phú quý. Có thể đời này, có thể đời sau. Nói bây giờ ví dụ như cái ngôi chùa này cất nè, nếu cái ngôi chùa này có những người tu học tốt,
[26:38]nếu nha, chứ chưa chắc đâu, nếu trong ngôi chùa này mà sau này phát triển cái mê tín thì mọi người cúng tiền vào đây vô ích, không ai có được phước lành cả, nhớ giùm điều đó. Mọi người cúng vào đây những viên gạch, những viên xi măng, hòn đá hay tiền hay bạc cho Ni sư xây chùa, nếu sau này cái chùa này trở thành nơi mê tín không dạy được đạo đức gì cho ai, thì xin thưa tất cả mọi công của bỏ vào đây trở thành sương khói, không tạo ra được cái phúc lành trở lại cho chúng sinh. Nhưng nếu cái ngôi chùa này là nơi tỏa ra cái hương thơm đạo đức, dạy cho mọi người đạo đức, là nơi cho mọi người về đây tu tập tâm linh:
[27:18]ngồi thiền, tụng kinh, lễ Phật, thì những ai mà góp vào đây một chút công, một chút của, sau này đều được quả báo lành. Ví dụ có người nói không giàu lắm, nói: "Thưa thầy, con không giàu, con không thể cúng tỉ này, tỉ kia cho Ni sư. Con chỉ hễ được ít tiền, con cúng đây một bao xi măng thôi. Ngày nào rảnh con đến đây con phụ bưng gỗ, bưng gạch, bưng đất như vậy thôi. Rồi sau đó hết chuyện." Và trong kiếp này người này cũng không giàu gì cả, nhưng kiếp sau chắc chắn là người khá giả và phải ở nhà lầu. Cho nên những ai mà có ở nhà lầu như thế này, xin thưa, người đó đều kiếp trước đã góp một miếng gạch,
[28:01]một miếng đất, miếng công để xây chùa, bây giờ mới có những cái nhà lầu thế này. Bây giờ quý Phật tử đang ở nhà lầu hay nhà nhà mái tranh ạ? Thì biết mình đã gieo cái nhân đó rồi, đã góp một ít rồi. Mà đó là nói là chùa, còn nếu ai mà bỏ tiền xây hết một cái chùa thì sao ạ? Đời sau là đại gia địa ốc, một mình ở năm cái biệt thự to đùng như cái cung điện.
[28:26]Nhưng mà cái chùa đó phải là chùa tu cho tốt rồi nha thì phước mình mới lớn, còn chùa đó tu bê bối mình không có phước. Cho nên sau khi ta cất chùa rồi, ta góp tiền cất chùa rồi, ta tiếp tục làm bước thứ hai là gây áp lực với Ni sư trụ trì, buộc Ni sư phải trụ trì phải biến ngôi chùa này thành một nơi tu học chân chính. Không có bỏ không, không đóng cửa bỏ không nha, mà không cho mê tín xuất hiện trong chùa này. Nói vì nếu Ni sư cho mê tín vào đây chúng con không có phúc. Nếu Ni sư đóng cửa chùa không cho tu, chúng con không có phúc. Ni sư phải mở chùa ra cho chúng con, cho mọi người, cho thập phương về đây tu hành,
[29:01]ngồi thiền, lễ Phật, tụng kinh, nghe giảng, học đạo đức, để cho cái chùa này trở thành một cái phúc địa. Và những ai đã gieo vào đây cái hạt giống thì đời đời về sau được phúc lành. Phúc lành về tâm và về thân. Về tâm thì là tâm hồn ta ta ta sáng lên, nhưng về thân là ta phải giàu lên. Tức là kiếp sau phải là người giàu có, bắt buộc như vậy, họ yêu cầu. Còn nếu ai mà đã bỏ tiền cúng gần hết ngôi chùa thì kiếp sau ở trong cung điện chứ không ở ngoài không ở ngoài mấy cái nhà lầu này đâu. Nhà lầu này là bèo bọt, không là cái đinh gì cả nha, phải ở cung điện. Mà ai ở cung điện? Chỉ có quan, tướng mới ở cung điện.
[29:45]Nên nếu người nào mà đủ tiền mà cúng chùa, mà cúng cả ngôi chùa, cúng cả pho tượng Phật hết chùa này chùa kia thì kiếp sau mở mắt chào đời ở trong đâu? Ở trong cung vua, sinh ra là làm hoàng tử, công chúa ngay. Nghe nói mê không ạ? Mê. Rồi, đó là nhân quả đó, cái mê đó không có mê tín nha, mê đó là mê thiệt á. Giờ ví dụ nói ví dụ bây giờ trong địa phương người ta cần cất cái trường, nghĩa là ta có đất ta hiến luôn, hiến đất cất trường luôn. Chẳng những hiến đất cất trường, mà còn phụ với địa phương cái quỹ để xây cái trường học. Thì đời sau ta làm sao? Đời sau ta là người học hành cực giỏi, học còn hơn cả tiến sĩ Ngô Bảo Châu luôn nữa.
[30:34]Vì mình đã tạo một cái môi trường cho mọi người được học hành. Đó, nên mà nếu cái người nào muốn cho đời đời con cháu trong dòng họ mình đều học giỏi thì xin hãy hiến đất cất trường học. Hay là thấy nhà nhà nước mà xây trường, hãy đóng góp vào công quỹ trong đó. Hoặc là cái người nào mà muốn đời đời con cháu mình khỏe mạnh, không bị thương tật, không bị yểu mạng thì khi mà nhà nước cất những cái trạm xá, bệnh xá, ta đến đó ta hiến đất hoặc là ta phụ đóng góp vào cái ngân sách cái công quỹ mà xây dựng trạm xá, bệnh viện. Hoặc là ta muốn cho cái dòng họ ta, con cháu ta đời đời được làm ăn nhiều may mắn, phát đạt, giàu sang, thịnh vượng thì sao?
[31:20]Mỗi khi mà nhà nước làm đường á cắt ngang con con đường con khu đất của mình, ta hiến đất luôn không lấy tiền đền bù. Và nói với xã thế này: "Tôi tôi hiến đất luôn, tôi không lấy tiền đền bù". Để chi? Để lấy phúc cho con cháu. Ngu sao mình lấy tiền đền bù? Cái tiền đền bù là tiền của ai? Tiền thuế của dân chứ của ai, phải không ạ? Ta lấy tiền đền bù tức là lấy tiền thuế của mọi người thì con cháu ta hết phúc, ta cũng hết phúc á. Còn đây ta nhường đất, hiến đất làm đường không lấy tiền đền bù thì sau này phúc con cháu ta đời đời được hưởng. Nó chỉ trường hợp mà ta nghèo quá thì thôi ta đành phải lấy tiền
[31:57]đền bù để di dời, còn nếu ai không đến nỗi thì nhà nước lấy nhiêu cứ hiến hết bao nhiêu, không cần lấy tiền đền bù. Mà khi mở đường như vậy, mọi người đi qua đi lại đi qua đi lại này, ta hưởng phúc biết là bao nhiêu, mà nhiều người khờ quá đi. Nhiều người không biết nhân quả, cứ đòi nằng nặc cái tiền đền bù nhà nước, đòi quyết liệt, đòi đấu tranh, đòi khủng hoảng luôn. Chi vậy? Đâu có biết rằng là làm một con đường là cái cơ hội để tác phúc. Nhiều cái người họ biết, họ còn phải để dành tiền, bòn mót từng đồng từng đồng để làm cầu làm đường cho người ta đi nữa. Như chúng tôi cũng vậy. Hồi xưa mà khi trước khi đi xuất gia vậy là cũng vậy,
[32:37]một mình vậy, cứ đi cầm cái cuốc, vác cái bao đi lấy đất lấp hết những cái hố gà, những con đường mà hư nặng nề trầm trọng trong làng để làm cho người ta đi. Làm được mấy con đường mà hư thật nặng rồi, rồi sau đó mới vào chùa xuống tóc xuất gia là vậy. Là phải tạo cái phước căn bản trước. Rồi hoặc là chúng tôi vậy, có người mẹ già, năm nay bà cũng già lắm rồi, mà gặp ai thì cũng hay gợi ý xin tiền. Mà gợi ý xin tiền không có xài, cứ để dành. Vừa rồi vậy về cái quê hương Đồng Tháp, gần nơi chỗ mà cái lăng của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc á, xây được một cái cầu hơn năm trăm triệu cho đồng bào đó, cũng hùn thêm với mọi người nữa.
[33:17]Tức là và bà rất là cảm thấy an lành, mãn nguyện khi làm được điều đó, tiền không để cho mình nữa, bòn được từng đồng từng đồng rồi đem đi làm phúc hết. Mà sống như vậy, đó cái có cái đường, cái cầu, cái giao thông nó rất là cần cho mọi người, cho nên là ta phát tâm làm những điều đó cùng với nhà nước làm những điều đó. Và những khi nhà nước chưa làm kịp, ta ta làm trước. Ví dụ như có một cái ổ gà, nhiều khi nhà nước cũng chưa kịp mà tính toán để sửa, ta lấy đất, lấy đá ta lấp trước cho mọi người đi đỡ tai nạn. Những cái đó phúc cho ta, phúc cho con cháu ta đời đời. Cho nên vì vậy, mà khi người nào tin vào nhân quả thì
[33:58]cái điều đó là không phải mê tín mà đó là trí tuệ. Còn người nào muốn muốn được cái quả này mà lại gieo cái nhân khác, gieo cái nhân rất ít mà sai mà tưởng là mình sẽ giàu sang là không có đúng. Ví dụ như là nói là có cái cây này là cây phát tài, ai mà đem mua cái cây này để ở nhà là cái nhà dễ có tài lộc. Tin được không ạ? Tin không? Nhiều người tin lắm đó nha. Thấy vô nhà nhiều người bỏ nhiều cây phát tài lắm á. Ta tin những cái điều đơn giản quá. Cái nhân này mà muốn ra quả kia nên không có đúng. Nên cái thứ hai mà của mê tín là gì? Là tin vào những điều không đúng với nhân quả. Một yếu tố của mê tín nữa là gì?
[34:42]Là bỏ công ít mà muốn được hưởng lợi nhiều, muốn cúng có một nải chuối nho nhỏ bé bé vài cái bánh đi mà muốn cầu luôn mua được cả một chiếc xe con. Đó là đó là mê tín nha. Chớ còn cái trí tuệ, cái đạo lý là gì? Là muốn có một cái quả báo gì ta phải vất vả, làm những điều lợi cho đời thì mình mới được cái quả báo lành trở lại, chứ không thể là không giúp ai, không sống lợi ích cho đời mà muốn mình lại được phúc báo to là điều sai lầm nha. Vậy trong cái việc mà làm phúc cho đời á thì có cái có những người ở trong cái lĩnh vực ngành nghề cứ mỗi ngày là mỗi tạo phúc. Ví dụ như cái người chữa bệnh mà chữa bệnh thật lòng
[35:31]thì cứ mỗi ngày mình làm cái nghề đó là mỗi ngày phúc cứ tăng lên. Hoặc là những người làm đường mà làm cho thật lòng, đừng có rút ruột công trình, cứ mỗi một công trình làm nên là phúc mình tăng vượt lên. Hoặc là những người cán bộ lãnh đạo, cứ mỗi một ngày mà giải quyết công chuyện lo cho dân, phúc cứ tăng dần dần lên. Là vậy. Hoặc là anh công an giao thông mà đứng điều phối đường cho người ta đi đường kẹt xe là phúc cứ tăng dần lên. Ta mê tín trong lĩnh vực tâm linh là đã đành nha. Hễ ở đâu mà có cái mùi tâm linh, ở đó xuất hiện mê tín liền. Kể cả trong chùa, lát nữa ta nói trong chùa mê tín như thế nào.
[36:10]Còn đền, miếu, mạo, bờ sông, cái gì đủ thứ ở đâu cũng có thể, hễ có tâm linh là có mê tín. Cho nên ta cần một cái tâm linh chân chính của đạo Phật để soi sáng cuộc đời này. Nếu không có cái tâm linh của đạo Phật, tất cả chúng sinh chìm trong mê tín. Đó là lý do ngày xưa mà vua Lý Thái Tổ phải nhanh chóng đem đạo Phật truyền bá vào trong dân gian để làm chi? Để dẹp đi cái mê tín. Đó là lý do tại sao mà Phật hoàng Trần Nhân Tông khi mà Ngài đã từ bỏ ngôi vua, đi tu giáo hóa, Ngài đi khắp nơi để dẹp bỏ những dâm từ, tức là những cái miếu mà gây nên cái mê tín cho người dân. Đó là lý do vậy. Ngày nay ta cũng vậy.
[36:58]Ngày nay ta phải phát triển lại đạo Phật để ngăn chặn lại những cái mê tín, vì mê tín làm hao tốn quá nhiều cho cho con người, cho quần chúng rồi. Ta còn có cái mê tín trong lĩnh vực học thuật nữa, tư tưởng nữa, khoa học luôn. Những người nào tin vào khoa học tuyệt đối cũng mê tín tuốt luốt luôn. Ví dụ, ví dụ như là các nhà khoa học nói rằng
[37:25]có một số người ở các tôn giáo thì nói rằng trời đất này do ai tạo ra? Do ai? Do một Thượng đế nào đó tạo ra. Nhưng các nhà khoa học mới cãi lại, các nhà khoa học mới cãi lại rằng vũ trụ này bắt đầu từ một vụ nổ, gọi là Big Bang, nổ bùm cái là từ đó vũ trụ tạo ra. Và người ta tin chết tin sống cái vụ nổ này, chúng tôi xin nói rằng ai tin vào vụ nổ đó cũng là một mê tín luôn. Vì sao vậy? Vũ trụ không thể bắt đầu bằng một vụ nổ đơn giản như vậy. Và chúng tôi chứng minh. Năm ngoái, năm 2011, thì giải Nobel về Vật lý được trao tặng cho ba nhà thiên văn. Vì sao? Vì trong bao nhiêu năm, ba nhà thiên văn đó nhìn lên bầu trời tính toán
[38:19]bằng các kỹ thuật rất cao và phát hiện ra rằng các thiên hà trong vũ trụ này càng lúc càng rời xa nhau mà càng rời xa nhau với tốc độ càng nhanh dần nhanh dần. Và với cái phát kiến đó, ba vị đó được tặng giải Nobel năm 2011. Và chúng tôi có viết một bài báo gửi đi cho các báo nói rằng thế này: Như vậy, chứng tỏ rằng không có Big Bang, vũ trụ không bắt đầu bằng một vụ nổ. Vì sao? Vì các thiên thể rời xa nhau càng lúc càng nhanh, có nghĩa là trước kia nó rời xa nhau với tốc độ làm sao? Chậm, phải không ạ? Chậm. Mà càng lúc càng nhanh dần càng lúc càng nhanh dần, như vậy lui về mười mấy tỷ năm ở quá khứ,
[39:06]các thiên thể rất gần nhau và rời xa nhau với tốc độ chậm, gần như là zero, đứng yên. Gần như là các thiên thể trong vũ trụ ban đầu đứng gần nhau và đứng yên. Sau đó dời xa nhau từ từ chầm chậm chầm chậm và càng lúc càng nhanh dần nhanh dần cho đến ngày hôm nay. Và sau này sẽ càng lúc càng nhanh hơn nữa. Như vậy vũ trụ không bắt đầu bằng một vụ nổ. Nếu bắt đầu bằng một vụ nổ thì tốc độ ban đầu phải rất nhanh, nhưng các nhà thiên văn đã thấy rằng ban đầu rất chậm, gần như đứng zero. Và như vậy bằng chính luận cứ khoa học, chúng tôi đã bác bỏ cái chuyện mà cái niềm tin rằng vũ trụ bắt đầu bằng một vụ nổ.
[39:48]Vậy mà nhiều nhà khoa học đến ngày hôm nay vẫn còn tin vũ trụ bắt đầu bằng một vụ nổ, mà cái niềm tin này nơi các nhà khoa học hàng đầu của thế giới, các tiến sĩ hàng đầu của thế giới vẫn tin chết tin sống điều này. Cho nên chúng ta thấy không phải chỉ trong lĩnh vực tâm linh mới có mê tín đâu, khoa học cũng có mê tín nữa. Đó nên chúng ta phải hết sức cẩn thận. Và sao? Cái mê tín rồi chúng ta bị lợi dụng nha. Chúng ta tin vào một điều sai lầm, sau đó mình bị dắt mũi, mình bị người ta lợi dụng rồi không còn gì. Tiền cũng hết, mà phúc cũng không có. Nhớ như vậy, ta đầu tư công sức tiền bạc vào cái điều mê tín, ta mất hết.
[40:32]Tiền hết, của hết và không có phúc. Rất nhiều người khi đến gặp chúng tôi cũng nói như vậy: "Trước khi gặp thầy, chúng con đã tốn hết cả mấy trăm triệu, cả tỷ đồng để cúng bái như thế này thế kia". Và có người nói bán luôn cả nhà để đi theo một cái nghi thức gì đó, và đến ngày hôm nay trơ trụi không còn gì, tay trắng mà phúc cũng hết luôn. Đó là mê tín để rồi ta bị lợi dụng, do đó là chúng ta đừng để bị mê tín lừa gạt mình. Sống lúc nào cũng phải sáng suốt, không ham lợi và tin sâu nhân quả.
[41:14]Ngay trong đạo Phật ta cũng bị mê tín luôn. Ngay trong Đạo Phật ta cũng bị mê tín. Có những tông phái, những giáo lý đưa ra những lý thuyết nghe cao siêu, huyền hoặc nhưng sự thực là vẫn là mê tín. Ngày hôm nay chúng ta khoan nói điều này. Ngày hôm nay chúng ta chưa phải lúc để vạch ra từng điểm trong Đạo Phật đã xuất hiện mê tín như thế nào. Chúng ta chưa nói hôm nay, nhưng mà chỉ mong rằng tất cả những tăng ni, phật tử chúng ta hết sức cẩn thận vì trong Đạo Phật vẫn xuất hiện mê tín và thậm chí có những người họ giả mạo Đạo Phật truyền bá mê tín rồi trở thành lực lượng chính trị phản động. Ví dụ
[42:00]họ giả vờ họ là Đạo Phật, họ mang hình tướng của Đạo Phật, họ kêu gọi nhiều người theo họ, sau đó họ bài bác nhân quả. Họ nói đừng tin nhân quả. Sau đó họ kêu dẹp bàn thờ ông bà gia tiên đi. À và khi mà gom người đông rồi, bắt đầu họ công kích nhà nước. Mà cái dấu hiệu mà dẹp bàn thờ gia tiên đi là ta nhớ đó là dấu hiệu của thế lực chính trị phản động. Vì sao vậy? Bởi vì bao nhiêu nghìn năm qua, cái nhà ai mà có cái bàn thờ gia tiên á là Tổ quốc còn ở trong lòng họ. Ta còn thờ cha mẹ, ông bà, tổ tiên, tức là ta còn Quốc Tổ, nha, ta còn Quốc Tổ trong lòng mình và còn Tổ quốc trong lòng mình. Còn thờ Quốc Tổ tức là còn thờ Tổ quốc.
[42:54]Mà sở dĩ ta còn thờ Quốc Tổ bởi vì ta còn thờ tổ tiên. Nếu dẹp cái tình cảm yêu kính đối với ông bà, tổ tiên mình, tức là ta cũng mất luôn cái tình yêu thương với Quốc Tổ của mình, có nghĩa là trong lòng mình không còn Tổ quốc. Cho nên để dẹp đi cái sự thiêng liêng của Tổ quốc, người ta yêu cầu mình phá bỏ cái bàn thờ gia tiên trước. Mà những người đó mới ban đầu họ mạo nhận họ là Đạo Phật, rồi sau đó bỗng nhiên họ biến tướng trở thành một loại tôn giáo rất kỳ lạ mà dấu hiệu đầu tiên là kêu ta bỏ bàn thờ ông bà mình. Nên nhớ, quý phật tử nghe mà ai xúi mình bỏ bàn thờ gia tiên, biết ngay đây là một thế lực giả mạo tín ngưỡng
[43:40]để chuẩn bị làm một công việc xâm lược ta tiếp theo lần nữa, nhớ như vậy. Ta bàn thờ gia tiên ta không bao giờ bỏ vì đó là Tổ quốc ta cũng nằm nơi đó đó, ông bà ta cũng là Tổ quốc ta nằm nơi đó. Còn thế nào là cuồng tín? Mê tín là một chuyện rồi, còn thế nào là cuồng tín? Cuồng tín có nghĩa là bảo vệ niềm tin của mình bằng một thái độ hung dữ, bạo lực là trở thành cuồng tín. Nhớ đến vậy. Cái người mê tín là đã đáng trách rồi, còn đáng trách hơn nữa là cái người cuồng tín là dùng cái thái độ hung dữ, bạo lực để bảo vệ niềm tin của mình và người này sẽ trở thành kẻ phạm pháp. Nhưng mà khi họ đã cuồng tín rồi, họ bất chấp luật pháp.
[44:27]Họ bất chấp luật pháp, bất chấp mạng sống của những người khác, chỉ cần bảo vệ cái niềm tin của mình là được rồi, nên thế giới rất sợ cái hạng này, rất sợ cái hạng mà bảo vệ niềm tin của mình bằng sự hung dữ, bạo lực vậy. Nên ở đây là ta cần hiểu điều này là ta tránh mê tín là thứ nhất là đừng hùa theo số đông. Dù có nhiều người nói với ta những điều lợi lộc gì đó, ta tránh đừng có hùa theo họ vì dù số đông vẫn chưa chắc là đúng nếu không đúng với luật nhân quả nha. Ta biết cái tai hại của mê tín là làm cho ta bị tổn phước, làm cho ta mất đi trí tuệ và khi ta chết, ta sẽ sinh về một cái cõi bất an.
[45:14]Nhớ như vậy. Và điều cuối cùng, ta phải cố gắng lập lại chánh tín bằng cách là thường sám hối, lễ Phật, phải tin sâu nhân quả, học nhân quả, phải rủ mọi người bỏ đi cái mê tín, học kinh Phật chính thống, diệt cái tham lam chính trong lòng mình và thường lắng lòng thanh tịnh trong thiền định. Vì khi lòng ta thanh tịnh rồi, ta có trí tuệ để biết điều gì đúng sai giữa cuộc đời này. Hôm nay, nhân ngày lễ Thượng Lương của chùa Hưng Long này là chúng ta được cái sự ủng hộ của các vị lãnh đạo của nhà nước. Các vị đã có mặt ở đây để chứng tỏ, xác chứng với mọi người rằng là nhà nước ta hết lòng ủng hộ Đạo Phật.
[46:02]Cái vấn đề còn lại là trách nhiệm của tăng ni và phật tử, chúng ta tu làm sao, giáo hóa làm sao cho đúng với Đạo Phật để ta có cái tâm linh nâng dậy cả dân tộc của ta. Ta góp phần vào sự phát triển của đất nước và góp phần vào sự phát triển của thế giới này. Được như vậy, phúc báu của ta rất là to lớn. Xin kính chúc cho các vị lãnh đạo là những người mẫu mực, đáng kính cho nhân dân yêu quý, nương tựa. Xin kính chúc cho chư tăng ni mỗi một ngày một giáo hóa được phát triển và cũng xin kính chúc cho quý phật tử được nhiều may mắn, phước lành trong cuộc sống này, việc tu hành được tinh tấn. Chúng ta nhớ góp sức với nhau, cứ xây dựng những ngôi phạm vũ như thế
[46:46]này nha, để cho cái tâm linh của dân tộc ta ngày một phát triển. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.