[0:33]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên chư Tôn đức, kính thưa quý phật tử. Đến hẹn lại lên, đến lễ chúng ta lại về để tưởng nhớ đến cái sự xuất hiện của một con người phi thường, siêu nhân, vĩ đại đến với trần gian để lại đây một kho tàng đạo lý siêu việt mà giúp cho thế giới này cân bằng lại.
[1:02]Ta chưa dám nói là giúp cho thế giới này trở thành thiên đường thực sự, nhưng đã cân bằng lại rất nhiều so với một cái cõi trần gian mà con người vẫn thường sân si, hơn thua, ác độc. Nếu không có cái đạo lý của Phật dạy thì thế gian còn thê thảm hơn nhiều.
[1:27]À hôm nay vậy, nhân ngày Phật đản đây, chúng ta có một đạo lý chia sẻ với nhau để phân tích về tâm trạng vui vẻ hay buồn chán.
[1:44]Hiện nay trên thế giới xuất hiện một cơn bệnh gọi là bệnh trầm cảm. Bệnh trầm cảm là gì? Bệnh trầm cảm là bệnh một dạng bệnh tâm lý. Tự nhiên người ta khởi lên cái nỗi buồn không tìm ra nguyên nhân. Cứ buồn, cứ buồn và khởi những ý nghĩ nó càng lúc càng chồng chất cái nỗi buồn không tìm ra nguyên nhân. Và thường những người bệnh đó nếu không chữa trị kịp thời đều tự mình tìm đến cái chết, đều tự tử hết, tìm không ra nguyên nhân. Mà cái đỉnh điểm của cái cái bệnh trầm cảm mà muốn quyên sinh đây là vừa rồi một chiếc máy bay mà bay từ Tây Ban Nha về Đức ha, một người phi công phụ
[2:29]vì lý do là trầm cảm buồn chán đã tìm cách tự tử, mà tự tử một mình thì lại sợ gì? Sợ buồn. Cho nên tìm cách là đâm máy bay vào núi chết sạch 150 người. Thế ban đầu khi nghe chuyện thì ai cũng nghĩ chắc có yếu tố khủng bố. Nhưng khi phân tích các hộp đen, điều tra hết lại cái tâm lý, cuộc đời của người cơ phó thì kết luận rằng người này bị trầm cảm. Vì những nỗi buồn và đã nghiên cứu cái chết, mà cái đau đớn nhất 149 người cùng chết rất oan mạng. Tội nghiệp nhất là ông cơ trưởng khi mà bị ổng dụ cho uống thuốc lợi tiểu, cái ông kia phải đi tiểu. Ông kia vừa đi ra là ổng khóa chặt buồng máy bay lại
[3:17]mà buồng máy bay đã ngăn chặn không tặc không thể nào phá được, nên khi ông cơ trưởng mà thấy máy bay lảo đảo lao xuống thì ổng la, ổng hét, đập đủ thứ nhưng mà không làm gì được. Rồi cái khoảnh khắc mà máy bay đâm vào vách núi thì tức khắc chết sạch. Tất cả cơ thể người ta tan nát vỡ liền, chết hết không còn gì. Đó là đỉnh điểm của một dạng bệnh trầm cảm đưa đến quyên sinh mà giết luôn cả 150 người. Vậy cái bệnh đó là gì? Hôm nay ta nghiên cứu một chút để ta hiểu thêm một dạng tâm lý, một dạng bệnh, một dạng nhân quả, và ta cũng hiểu thêm ta phải cần sống như thế nào giữa cuộc đời này để tránh cái nỗi khổ cho mình và cho mọi người.
[4:06]À trong đời chúng ta, đã có những lần chúng ta bị buồn vô cớ, có chưa ạ? Có không? Đó, đó là dấu hiệu của bệnh trầm cảm, buồn không biết nguyên nhân. Nhưng mà cái may của ta là cái buồn đó nó qua một chút rồi thôi, đúng không ạ? Đúng. Còn cái bệnh trầm cảm là nó buồn luôn, dứt không được và không muốn dứt. Tự mình cứ suy nghĩ bậy bạ để cho nó buồn nữa buồn nữa. Lạ như vậy, tự mình suy nghĩ tiếp cho nó buồn tiếp buồn tiếp. Đó là bệnh trầm cảm. Ví dụ như thế này, tại sao gọi là mình buồn thoáng qua rồi còn có dạng bệnh mà cứ làm cho mình tự mình làm mình buồn nữa buồn nữa? Ví dụ như là ta đang ngồi nhìn dòng sông,
[4:51]bỗng nhiên nó nổi lên một cái cảm xúc, một cái cảm thọ buồn rời rợi mà ta không biết tại sao. Tụi con bị chưa? Có rồi phải không? Đó là ai cũng bị trong đời, một cái dư tàn của nỗi buồn nào còn lại trong tâm hồn mình từ những kiếp trước mà ta không biết. Còn cái mà bệnh á thì nó bắt đầu thế này: ví dụ mình đang ngồi ngắm dòng sông trôi lững lờ như vậy thì người ta nhìn người ta làm thơ, người ta nhìn ta nhớ người thương ha, người ta nhìn ta nhớ tới chùa, còn bắt đầu mình nhìn nói: trời, sao cuộc đời nó buồn tẻ, lặng lẽ này quá, sông trôi sao lững lờ, đó mình tự mình suy nghĩ mình làm buồn. Cái bỗng nhiên có một đống rác nó trôi qua,
[5:30]cái mình lại dựa vào đống rác mình lý luận tiếp: đời đã buồn rồi còn ai lại vứt rác xuống dòng sông, đời này thiệt là đáng chán á, sao con người không có ý thức gì hết trơn, thiệt là buồn. Rồi xong cái cái lúc đó mình thấy một cái thuyền đi ngang trên người có người đánh cá, cái mình lại khởi nghĩ tiếp: thiệt đời sao nó buồn quá, người ta phải mưu sinh vất vả rồi đi sát sanh, cứ tự mình khởi ý nghĩ buồn buồn thêm buồn thêm chồng chất, rồi nó xuất hiện cái cảm giác buồn rời rợi. Mình bị cảm giác buồn rời rợi thoáng qua cái hết, còn cái người bị trầm cảm á họ cứ khởi nghĩ lên khởi nghĩ lên sao cho nó buồn, nó thu thập nó tích lũy cái nỗi buồn
[6:04]hoài rồi cái cảm giác buồn nó không tắt luôn. Bắt đầu nó nó không tắt luôn, nó không giảm xuống luôn. Là đó, bắt đầu bệnh trầm cảm. Thấy là nó tới cảm xúc rồi. Mà nếu mà đi scan tìm trong não khám bệnh, không thấy bệnh, không thấy một cái tổn thương nào trong não cả, mà tự cái nỗi buồn nó cứ vang lên. Nãy giờ nghe thầy nói như vậy ta hiểu dần dần được chưa, hình dung ra cái bệnh trầm cảm chưa? Đó. Và như vậy cái bệnh trầm cảm này nó nguy hiểm hơn bệnh thất tình. Bệnh thất tình cũng làm ta buồn, nhưng mà nó có nguyên cớ. Phải không? Hỏi tại sao bạn buồn vậy? Mình trả lời vì người yêu bỏ, có câu trả lời. Còn cái bệnh trầm cảm mà hỏi:
[6:54]sao anh buồn vậy? Nói: đời đáng chán. Không có câu trả lời, tức là tự họ suy luận, tự họ tạo ra nỗi buồn, tự họ tạo ra nguyên nhân rất lãng nhách thì ta biết ngay người này bị trầm cảm và nếu không ai canh giữ họ tự tử lúc nào không biết. Nên nỗi buồn quá rồi tự tử hết, quyên sinh hết là như vậy. Nên ở đây là hôm nay ta phân tích này để thấy cái nhân quả của nó như thế nào, bệnh lý nó cái dạng nó như thế nào mà tìm cách vượt qua. Thì ngược lại trên đời cũng vậy, cũng có những cái người họ lạc quan,
[7:30]ý chí họ kiên cường dù ở trong nghịch cảnh.
[7:35]Ý chí kiên cường dù trong nghịch cảnh, vì trong thuận cảnh thì vui là bình thường, còn ngay trong nghịch cảnh, mọi cái đau khổ chia đến cùng cực mà quyết không buồn, quyết giữ vững cái tinh thần lạc quan yêu đời để sống, để phấn đấu, để xây dựng. Thì cái này là tốt hay xấu? Quá tốt. Nên cái người nào mà được cái tinh thần lạc quan, ý chí này cũng là cái phước rất là lớn, chứ không phải mà tự nhiên có được. Nghĩa là ví dụ như bây giờ nói thất nghiệp, nói: thôi kệ, để mình học được cái đời sống nghèo mà biết thương người nghèo, không buồn ha, tìm ra một cái lý luận để không buồn. Dù lúc mà ví dụ nghe thất nghiệp là ai cũng rầu, đó.
[8:21]Hoặc là người bị tai nạn, nhưng cái ông đó bị xe tông một cái cưa mất cái chân, cái bạn bè vô thăm ổng, ổng nói: hổng sao, giờ ổng mua mua chiếc giày khỏi mua hai chiếc, đỡ được phân nửa tiền, tức là vẫn nói tếu được, vẫn vui được. Mặc dầu bữa đó nhìn người ta rầu thối ruột, mà ổng cứ vui được, là vẫn lạc quan, dứt khoát không chịu buồn. Thì người đó cũng có cái phước lớn. Và ở trong đạo Phật là dạy ta cái điều đó. Cái quan trọng nhất của đạo Phật là dạy ta cái tinh thần không phiền não. Bát phong xuy bất động. Bị người ta hạ nhục đến tận cùng, vẫn bình thản, không giận hờn, không buồn ghét. Ta mưu hại, người ta vùi dập, ép mình đến tận cùng,
[9:04]cũng bình thản không buồn, không giận, không ghét, không thù. Đạo Phật dạy ta cái điều đó là điều căn bản, mà người tu trong đạo Phật tiến đạo được hay không cũng là nhìn cái đó, cũng là nhìn cái người đó coi họ bình thản được trong nghịch cảnh hay không, lạc quan được trong nghịch cảnh hay không. Đó là cái dấu hiệu của sự tu hành. Vì vậy cái người mà tu đúng trong đạo Phật thì dứt khoát không được bị trầm cảm, vì cái điều kiện của đạo Phật, cái đánh giá trong đạo Phật, cái giá trị của người tu theo đạo Phật phải là không được buồn, không được phiền não. Nên vì thế ví dụ như ta gặp những người tăng ni
[9:46]tu hành mà khi xảy ra chuyện gì cái họ buồn phiền thì ta biết người này tu sai với tinh thần của đạo Phật, vì tu theo đạo Phật không được buồn, phải bình an, thanh thản trước mọi vấn đề. Như hôm qua mà khi giảng ở Đại Tòng Lâm thầy có kể chuyện một hòa thượng ở ngoài Trung vậy đó, chùa thì nghèo, Có ông thầy đó được ai chia cho một cây vàng để trong tủ, ai lén lấy mất tiêu. Ổng buồn quá ổng chạy lại báo thầy mình. Than với ông thầy: "Thầy ơi, cây vàng con để trong tủ bị mất." Ông thầy chỉ nói một câu: "Trước khi không có cây vàng này, thầy trò mình cũng sống mà con." Nói một câu một ha! Tức là ông thầy ổng bất động.
[10:27]Mà đối với cái người nhà quê ở một cái chùa nghèo, một lạng vàng lớn lắm, nhưng mà ông thầy ổng tỉnh bơ. Mà ổng nói một câu cái người đệ tử tỉnh ra liền. Thấy cái bình an của ông thầy mình, cái người đệ tử tỉnh ra và phải hiểu tu là phải như vậy. Nên nếu ai tu đúng trong đạo Phật, cái điều đầu tiên, cái yêu cầu đầu tiên, cái điều kiện đầu tiên họ là không được phiền não. Nên trị cái mầm của cái bệnh trầm cảm ngay từ đầu. Mà để không phiền não thì cái gì mà dễ kích động ta phiền não nhất? Cái gì nhẹ nhẹ, đơn giản nhất mà dễ làm ta phiền não nhất? Là cái gì? Những lời nói qua nói lại ở trong đại chúng,
[11:09]chê một câu trách một câu, dễ làm người ta tự ái phiền não lắm, đúng không ạ? Tự ái nên chỉ cần một vài câu nói thôi, ta tự ái lên liền là mình mất đạo tâm, mất đạo hạnh, mất đạo lực liền. Nên cái người tu trong đạo Phật ấy, cái cửa ải đầu tiên: đừng tự ái. Người ta hạ nhục không giận, ta nói xỏ nói xiên không giận, người ta coi thường mình cũng không giận, không giận không buồn, đó là cánh cửa đầu tiên. Và nhờ chăm chăm giữ gìn cái tâm mình như vậy, nên người tu trong đạo Phật đúng thì không bao giờ mắc bệnh trầm cảm. Nhưng mà nhìn ra cuộc đời, do nhiều người không biết Phật pháp, khi bị mắc bệnh trầm cảm không hay,
[11:53]không ngăn chặn nó, không diệt trừ nó, không coi nó là một điều sai lầm, mà cứ nuôi dưỡng nó, cái nó phát lên thành bệnh lớn luôn. Nó phát lên thành bệnh lớn là sao? Đó là một dạng ung thư của tâm lý. À. Cái ung thư của tâm lý nó khác với cái ung thư của thể chất. Cái ung thư của thể chất á là nó có một cái u cái bướu phình ra, phình ra từ từ từ từ, mà không có thuốc gì chặn nó lại được. Tự nó cứ phình ra phình ra rồi nó xâm lấn hết mọi sự sống của cơ thể, mình chết luôn vì kiệt sức vì đau đớn. Đó gọi là ung thư của thể chất. Ví dụ ung thư ở trong não thì nó không làm mình buồn, nhưng mà nó làm mình đau đớn, rồi đến khi nó chèn ép hết não rồi hôn mê chết luôn.
[12:36]Hoặc là nó ung thư ở những bộ phận dưới: ung thư phổi, ung thư gan, một cái u nào đó mà nó tự phình ra mình không cách nào kềm nó lại được, thuốc thang gì cũng không kềm lại được, rồi ừ không biết là năn nỉ nó được hay không thì không biết, nhưng mà không làm gì chặn được hết cho tới khi nó xâm lấn hết, nó ăn hết cơ thể, nó giống như một con vật tự phát sinh trong cơ thể mình, ăn hết sức sống trong cơ thể mình, cắt, xéo, giày xéo, hành hạ cơ thể mình, rồi chết luôn, nó cướp sự sống mình luôn. Đó là ung thư của thể chất, nhìn thấy được, mổ ra dòm được, bóc ra được, giải phẫu được, nhưng mà cái tế bào còn lại của nó vẫn tiếp tục sinh sôi nảy nở.
[13:18]Còn cái bệnh trầm cảm là một dạng ung thư tâm lý, vô hình, không thấy, soi X-quang không thấy, siêu âm không thấy, mổ não ra cũng không thấy, scan không thấy, nhưng mà tự cái nỗi buồn nó cứ tuôn trào không kềm chế được. Mà nếu có một loại thuốc trị trầm cảm, thí dụ như có một thời gian người ta nghiên cứu loại thuốc là Prozac, người ta cho rằng thuốc Prozac là trị bệnh trầm cảm, uống vô cái không buồn nữa. Nhưng mà tiếc là để không buồn nữa thì cái thuốc đó nó diệt một số bộ phận của não, làm não mất chức năng luôn một số điều, tức là người đó đơ đơ tê tê, rồi kỳ kỳ, người tững tững tưng tưng ở một khía cạnh khác.
[14:01]Nghĩa là dùng cái thuốc để đừng buồn thì bắt đầu cũng mất đi những cái chức năng khác của con người. Ví dụ không còn yêu thương ai được nữa. À, lạ vậy. Thì ra là hễ người nào còn buồn là còn biết yêu thương, người nào mà hết buồn là cũng hết yêu thương. Như vậy nói: "Thưa thầy, nếu mà tu theo đạo Phật là dứt khoát không buồn, tức là người tu theo đạo Phật không yêu thương ai?" Không, buồn chứ. Người tu trong đạo Phật buồn và buồn nhiều lắm. Buồn cái gì? Buồn vì vì nỗi khổ của chúng sinh. Đó. Buồn vì nỗi khổ của chúng sinh nên Bồ Tát bất động, không khổ. Bồ Tát xót xa vì nỗi khổ chúng sinh, ta gọi là biết buồn, nhưng cái buồn đó một vị Bồ Tát vẫn sao?
[14:49]Vẫn tịch nhiên, lặng lẽ, bình an, bất động mặc dù lòng xót xa vì nỗi khổ của chúng sinh. Cái buồn đó được đặt tên trong đạo Phật là tâm Đại bi. Chữ bi là bi ai, là buồn đó. Đại bi là cái nỗi buồn rất lớn của một bậc Bồ Tát. Người tu theo đạo Phật đi trên con đường Bồ Tát thì có cái Đại bi là nỗi bi ai rất lớn, nỗi buồn rất lớn, khó chia sẻ được. Vì sao? Vì nhìn thấy nỗi khổ của chúng sinh. Mà vì sao là có cái nỗi bi ai lớn? Tại sao có tâm Đại bi? Bởi vì lòng yêu thương vô hạn. Nên ta nhớ, cái buồn và cái yêu thương nó đi chung với nhau, mất một cái cái kia mất luôn. Ví dụ mình không thương ai thì cũng chẳng bao giờ mình buồn vì chuyện đời.
[15:41]Như có một lần vậy, có một người hỏi: "Bạch Thế Tôn, có lần con nghe Thế Tôn giảng rằng, con nghe các vị tôn giả đệ tử Thế Tôn giảng rằng, thuật lại lời của Thế Tôn rằng, Thế Tôn nói rằng ái là nguyên nhân của đau khổ. Con không hiểu điều này. Tại sao ái, yêu thương là nguyên nhân của đau khổ?" Thì cái ông này ổng không phải là một người mà tu tập sâu xa, nói mà sâu xa trong tâm lý ổng không hiểu, Đức Phật giải thích bằng một ví dụ hết sức đơn giản. Thì Đức Phật mới nói thế này: "Bây giờ ví dụ như trong cái làng này của ông có một cái người đó chết, ông có buồn không?" Ổng nói: "Dạ, con không buồn." Nói: "Vì sao?" Nói:
[16:26]"Tại ổng chả máu mủ ruột thịt gì con cả, nên ổng chết kệ ổng, thì con quá đi đám tang viếng một chút thôi chứ không buồn." Rồi Đức Phật hỏi tiếp: "Vậy nếu cái người mà cái hàng xóm gần nhà ông chết, ông buồn không?" Nói: "Bắt đầu hơi hơi, tại họ gần mình lâu quá đó, nên cũng có tình cảm, nên ổng chết là bắt đầu buồn." Nói: "Đó, có thương là có buồn. Rồi ví dụ bây giờ vợ ông chết, ông buồn không?" Nói: "Dạ, con đau khổ cùng cực á. Đây là người mà con hết sức là yêu thương. Đó đây là ông chồng tốt, hết sức yêu thương vợ mà. Mà vợ con chết chắc con thiếu điều không sống được, nếu không có bà vợ kế tiếp tới liền thì con thiếu điều không sống
[17:00]được." Nên là có thương là có đau khổ, có thương là có đau khổ. Vì ông kia ổng nghe ổng hiểu ra, à, ổng nói: "Bây giờ nếu ông nghĩ rằng cả cái làng này đều là người ruột thịt của ông hết mà cả làng chết hết thì ổng sao?" "Dạ, chắc con tự tử chết luôn vì buồn chịu không nổi." Đó là do đó Đức Phật nói là ái là nguyên nhân của của đau khổ. Ta có yêu thương thì ta có đau buồn. Đó là cấu trúc của não ta, cấu trúc của tâm lý ta. Cho nên khi một người tu theo đạo Phật mà trải lòng yêu thương khắp tất cả chúng sinh thì cũng xuất hiện một nỗi buồn tràn ngập cả pháp giới này, mà kinh Phật gọi là tâm đại đại bi. Đó.
[17:43]Nhưng cái buồn đại bi của Bồ Tát thì nó cao thượng, nó cao thượng, cái tình yêu thương nó bao la đó nó không có cá nhân, nó cao thượng, cho nên Bồ Tát buồn mà như không buồn. Còn ta buồn thì ta khóc sướt mướt, ta lăn lộn thảm thiết, gào thét ha, giãy đành đạch. Còn Bồ Tát buồn vì nỗi khổ của chúng sinh nên Bồ Tát vẫn sao? Vẫn trầm mặc, lắng lẽ, vẫn mỉm cười, vẫn ngồi thiền, vẫn tu tập và làm vô số công đức. Nó khác với cái giãy đành đạch của cái chúng sinh mà khi đau buồn, hai cái khác nhau. Còn cái người trầm cảm lại vậy: "Vậy thưa thầy, cái người trầm cảm thương ai mà buồn dữ vậy? Buồn không có nguyên cớ." À, đây mới là lạ nè.
[18:25]Tức là cái người trầm cảm xuất hiện một nỗi buồn không từ tình yêu thương ai cả. Vì nó lý do nó nằm ở một chỗ khác bí mật, nên đó ta mới gọi là ung thư của tâm lý. Cũng giống như ung thư thể chất, tự nhiên cái u nó mọc lên lớn dần lớn dần, tìm không ra nguyên nhân, y học bó tay. Đến bây giờ, kính thưa, y học không biết tại sao cái u nó mọc. Thì cứ nói lý do này lý do kia là ăn hoá chất độc hại, rồi người mà dùng mỹ phẩm nhiều quá, rồi nói thành ra là bị ung thư, phải không? Rồi đó, còn nếu mà đừng có ham ăn cái hàng la lết ngoài đường phố nha, đừng có ăn vặt, đừng vô mấy chỗ mà thế giới ăn vặt mà đóng tiền trong
[19:07]đó hoài, vì trong đó thức ăn hoá chất nhiều lắm, rồi đừng có mà mà tắm kênh Nhiêu Lộc, kênh rất là bẩn. Đó, vậy đó, nó có những nguyên nhân như vậy. Nhưng mà ở đây, cái u thật sự tìm không ra nguyên nhân. Thỉnh thoảng khi mà bác sĩ hỏi làm sao bệnh sao, soi vô cái tự nhiên có nguyên một cục u trên cổ to quá chừng, tìm không ra nguyên nhân. Là bác sĩ thật ra tìm không ra. Rồi còn cái bệnh trầm cảm là một dạng ung thư tâm lý cũng vậy. Người nhà đi tìm điều tra, hỏi coi nó buồn vì chuyện gì. Nó không có chuyện gì. Có người yêu bỏ? Người yêu vẫn còn đó, vẫn gởi thư, vẫn nhắn tin, vẫn lên Facebook nói những lời yêu
[19:48]thương đàng hoàng, không có gì, không mất bổn phận ngày nào. Một ngày đủ mười tin, lật máy ra nó chết rồi, lật máy ra ngày nào hai người nhắn qua nhắn lại, đếm đủ chỉ tiêu mười tin không thiếu tin nào. Nói: "Vậy nó buồn cái gì? Thầy cô giáo có ghét không?" Không, thầy cô giáo rất thương vì nó học cũng giỏi, không sao, cũng đàng hoàng, tìm không ra nguyên nhân. Mà cứ buồn cuồn cuộn cuồn cuộn rồi tự tử chết. Đây là rất là lạ. Cũng vậy, cái thân bệnh là ngoài ý chí của con người, ngoài ý muốn của con người. Vì tự nhiên mình phát sốt lên cái, tự nhiên mình nhiễm siêu vi B, rồi tự nhiên mình bị thương hàn, mình có muốn không?
[20:24]Không muốn, tự nó bệnh. Cái bệnh trầm cảm cũng vậy, tự nỗi buồn nó khởi lên, mình không muốn buồn mà tự nó buồn, và khi nó buồn rồi, nó làm giống như mình muốn buồn vậy. Đây là điều rất là lạ. Nên nãy giờ ta nghe một dạng này là Phật tử ta nghe để ý để chi? Để nữa mình chặn cái nỗi buồn trong lòng mình, đừng để nó phát bệnh trầm cảm, là một loại ung thư tâm lý. Mà Phật tử ta hiểu điều này rồi, ta có thể chữa được cho rất nhiều người chung quanh mình. Vì họ có thể cũng bị ung thư tâm lý này, thành cái bệnh trầm cảm mà đang đe doạ thế giới, nha. Thế giới hiện nay mỗi năm không biết bao nhiêu người chết vì cái bệnh trầm cảm.
[21:01]Trầm cảm là một dạng bệnh tâm lý mà nó là dạng ung thư, tự vì nó phát cho tới khi người ta tự tử chết luôn. Thì nó cũng giống như một số dạng bệnh tâm lý khác, như một số dạng bệnh tâm lý khác có khi chữa được. Ta nói ví dụ như có cái bệnh gọi là bệnh ghen tuông. À. Có cái người họ mắc bệnh ghen tuông mà không hiểu lý do... Ví dụ như có cái ông chồng vậy đó, mắc cái bệnh ghen. Bà vợ đi chợ về cái, nói: "Sao bữa nay bà về sớm vậy?" Nói: "Thì mua đồ xong rồi về." "Chứ không phải là bà bà bà về sớm để bà hẹn với thằng nào hả?" Bà vợ sừng sững nhìn ông thấy ông chồng. Cứ nghi. Hoặc bữa về trễ, nói: "Sao đi chợ về trễ?" Nói:
[21:42]"Tại phải chờ cái bà kia bả thối tiền." "Hay không phải chứ không phải bà gặp cái thằng nào bà nói chuyện hả?" Tức là tìm đủ lý do để mà hờn ghen, trách móc, nghi kỵ. Bà vợ sống không nổi. Thì ngược lại bà vợ cũng vậy, có những bà vợ mắc bệnh ghen kỳ lạ, ông chồng cũng sống không nổi. Làm cái gì cũng bị nghi, giải thích cái gì cũng bị nghi cũng không được, sống cũng không nổi. Cho nên gần cái người bị bệnh tâm lý mà ghen tuông, thường là cuối cùng là đổ vỡ hôn nhân hết. Họ nói: "Dạ vậy thôi con khỏi ghen." Nói: "Khỏi ghen thì người kia họ bồ bịch thoải mái, không sao cả." Nói: "Vậy ghen chút chút?" Nói:
[22:16]"Ghen chút chút thì khổ chút chút." "Như vậy con phải làm sao bây giờ?" Vô chùa tu đi, đừng lập gia đình khỏi ghen, mệt lắm.
[22:26]Hoặc là người mắc cái bệnh đa nghi. Người mắc cái bệnh đa nghi là nhìn ai cũng nghi họ xấu một điểm gì đó. Ví dụ như thấy họ đi chùa tinh tấn á, nói: "Cái này phải đi chùa thiệt không ta hay là đi chùa để dụ mấy ông thầy?" Hén. Đó là cứ nghĩ bậy nghĩ bạ không à, lúc nào cũng tìm cách nghĩ xấu cho tâm cái gì đó, là cái bệnh đa nghi, cũng là một dạng bệnh tâm lý. Rồi thí dụ như người ta ngồi im lặng nghiêm trang nghe pháp, nói: "Đóng kịch hay quá ha, giòm coi đoan trang đạo mạo đóng kịch hay quá ha", là cũng nghi người ta. Còn ví dụ người ta đi xăm xổng đi nhanh, nói: "Lượn qua lượn lại gây chú ý ha." Thật sự là cứ đoán mò tâm lý người
[23:06]ta, gán cho người ta những cái tâm lý mà người ta không có. Đó cũng là một dạng bệnh đa nghi mà mình đa nghi như vậy tổn phước dữ lắm, tại mình cứ nghĩ xấu người ta. Có một cái dạng mà mà mà nó nói là như bác sĩ nhìn đâu cũng thấy vi trùng, đấy cũng là vì bệnh nghề nghiệp đó, bệnh nghề nghiệp. Thế là khi mình gặp bác sĩ, đầu tiên ổng nhíu mày ổng nhìn coi mình này nhiễm trùng ở đâu. Thế là cứ tự trong đầu nghĩ ra một cái list tất cả những cái điều xấu để mà ngăn chặn nhưng mà nghĩ ra cũng là thành riết thành cái bệnh nó là như vậy. Có một cái bệnh rất kỳ cục là bệnh thích ăn cắp vặt. Có những người nổi tiếng mà đi vô cái shop lượn qua lượn lại là cũng lén bỏ món
[23:49]đồ vô trong túi rồi đi ra, mà nhiều khi là camera nó phát hiện rồi nó bắt. Ta có nghe chuyện đó không ạ? Có không? Có, có những cái người vậy đó, thành danh rồi mà thích ăn cắp vặt. Nói: "Sao vậy?" Vì có hai cái: thứ nhất nó hồi hộp nó đã lắm, khi mình ăn cắp vậy đó, mình rình rình coi không ai thấy nó hơi cảm giác hồi hộp, cảm giác nó rất là đã; cái thứ hai nữa là mình lấy được món đồ mà không phải bỏ tiền ra mua, nó cũng sướng lắm. Đó, cái bệnh tâm lý rất là lạ mà có nhiều người mắc cái bệnh tâm lý ăn cắp vặt. Mà nếu mà có những người cái bệnh ăn cắp vặt nó phát triển lên cái nữa thành trộm cướp chuyên nghiệp, mà có những người nó không thành
[24:28]trộm cướp chuyên nghiệp mà nó cứ thành ăn cắp vặt cả đời. Ăn cắp vặt cả đời, rất lặt vặt. Có những người nhiều khi họ đàng hoàng lắm nha, thấy cũng mặt mày cũng sáng sủa, nhưng mà ai hở gì là thò tay bỏ lượm liền. Mà khi mà nói chuyện với họ, không bao giờ ta thấy họ là một người xấu cả, nói chuyện thời sự, kiến thức đầy đủ, thậm chí có thể nói chuyện đạo lý đồ ngon lành luôn, nhưng mà mình để đồ mà mình hở hở cái là bốc bỏ túi liền, mà hỏi chối liền. Nó là một dạng bệnh cũng là bệnh tâm lý không giải thích được chứ phải sao. Rồi có cái bệnh là bệnh kiêu ngạo. Chà, mấy người bệnh kiêu ngạo này khổ lắm.
[25:06]Có người bị bệnh kiêu ngạo, kiêu ngạo là lúc nào cũng thấy mình hơn người khác, luôn luôn tìm cách để chứng tỏ mình hơn người khác, luôn luôn tìm cách lý luận tự biện minh cho mình là hơn người khác, tự nói trong đầu, lúc nào cũng tìm cách nghĩ người khác thấp hơn mình, lúc nào cũng nghĩ mình giỏi hơn người khác, mặc dù không nói ra. Không nói ra nhưng mà nó cứ hiện ra, nó hiện ra bằng ánh mắt, bằng cái thái độ khinh khỉnh, bằng cái lời chê người này chê người kia. Mà cái người mà mắc cái bệnh kiêu ngạo rồi là cuộc đời tàn tạ, từ từ thất bại hết, không làm gì được, không thành công được, không ai dùng tới,
[25:41]không ai ngó tới, mà nếu nặng hơn nữa là bị tai biến nằm một chỗ luôn. Có một lần vậy, cái thì đến nhà một người Phật tử, cái có cái ông đó ổng bị bệnh cũng tai biến nằm luôn một chỗ, thì thầy cũng không biết, cái sau cái người vợ mới dắt thầy vô để thầy nhìn, thì bước vô thầy nhìn thầy ngạc nhiên liền, thầy nói: "Ủa, ông này giỏi quá. Ông này là người rất có tài." Dạ nói dạ nói đúng, trước kia ảnh rất có tài. Và thầy nói: "Cũng rất kiêu ngạo." Nói: "Dạ, cũng đúng luôn." Có tài và rất kiêu ngạo nên quả báo là nằm tai biến một chỗ luôn. Đó có những cái bệnh, còn nếu mà không tai biến thì cũng vậy đó, cũng ngồi đó mà hận đời chửi đời, nói:
[26:23]"Tao như vậy mà sao đời không biết tao? Không đứa nào mà dùng tao? Tụi bay không biết trọng dụng, kính trọng người như tao?" Cứ tự cuồn cuộn trong tâm mình tự khen mình mãi cho tới khi mình đã thất bại tận cùng của đất rồi, như rác rồi mà vẫn khởi tuôn lên những ý nghĩ tự cao, cho mình là hơn đời hơn người. Đây cũng là một dạng ung thư tâm lý cho tới khi tiêu sạch không còn cái phước nào nữa rồi chết rồi không chắc trở lại làm người được. Đây là một dạng bệnh rất nguy hiểm. Vì vậy mà thầy luôn luôn dặn Phật tử mình phải tác ý khiêm hạ, lúc nào cũng coi mình như như cỏ rác, như cát bụi là để chặn cái bệnh
[26:59]này nha, chứ lỡ dính cái bệnh này một cái mà không nhổ ra được, cuộc đời mình vứt đi, không xài được nữa, thất bại tới liền. Rồi có một người dạng bệnh nữa là bệnh ham thích tình dục vô độ. Ham thích tình dục vô độ mà vượt qua mọi cái ranh giới luật pháp, lễ giáo, giới hạn để thỏa mãn tình dục và dĩ nhiên cuối cùng lại vô tù thôi, bệnh đó thì trước sau cũng vô tù, nhưng mà vì một lý do gì đó mà cứ ham thích tình dục vô độ, mà bây giờ người ta gọi là bệnh nghiện tình dục rồi phải đi chữa trị rất là vất vả. Việt Nam mình thì ta không có định gọi nó là một loại bệnh, ở Việt Nam mình cũng chưa có cái cơ sở để chữa trị nhưng ở bên nước ngoài
[27:42]họ có, họ định bệnh này là loại nghiện tình dục và cần được chữa trị. Nhưng ở đây bằng cái nhãn quan của đạo Phật ta biết đây là một loại bệnh ung thư tâm lý. Tự nó cứ cuồn cuộn cái ham thích tình dục để rồi ta đi tìm thỏa mãn tình dục, vượt qua hết giới hạn, hết luân thường lễ giáo, luật pháp làm bậy bạ hết và kết thúc ở trong tù luôn, vô tù cũng chưa hết bệnh. Rồi có một dạng bệnh tâm lý nữa là bệnh ảo vọng. Ảo vọng là tự dệt cho mình một cái hy vọng ở tương lai rằng mình sẽ trở thành người vĩ đại, rằng mình sẽ trở thành Thủ tướng, mình sẽ trở thành một đại đế ha, mình sẽ là một tướng quân bách
[28:23]chiến bách thắng trên sa trường, tự mình cứ ảo vọng như vậy. Mà những cái ảo vọng như vậy nó giết sạch hết cái phước của mình luôn. Nó có mấy cái loại ảo vọng: một loại ảo vọng về về danh tiếng, à có người đó nghĩ mình sẽ lên sân khấu hát rồi cả thế giới này phải khóc ha, phải reo hò, phải nhảy múa mỗi khi mình xuất hiện, cứ tưởng tượng mình là ca sĩ siêu sao nha, rồi cứ ngồi tưởng tượng chỗ mà mỗi khi mình cất lên cái giọng cho mọi người nghe thì chỉ hơn con vịt đực một chút xíu, nhưng mà nó là một dạng ảo vọng; hoặc là có người tưởng tượng mình sẽ trở thành một nhà bác học siêu phàm là chế ra đĩa bay bay liên hành tinh, cứ ngồi tưởng tượng;
[29:06]rồi một dạng ảo vọng nữa là tưởng tượng mình là những lãnh tụ, mình là vua, là chúa, là Thủ tướng, là Chủ tịch, là Tổng Bí thư vân vân, toàn là ảo vọng. Và một loại ảo vọng còn khủng khiếp hơn tất cả những ảo vọng đó nữa: tưởng tượng mình là bậc thánh, tưởng tượng mình là một thiền sư đắc đạo, tưởng tượng mình là một A La Hán đắc đạo. Cái bệnh này có bao nhiêu phước từ quá khứ đốt sạch hết trơn luôn, không còn chút phước nào để sống luôn, chết rồi làm trâu làm chó liền vì cái ảo vọng này. Cho nên đây cũng là một dạng bệnh mà có ai biết người đó bị bệnh để mà chữa đâu, tại nó nằm thầm kín ở trong
[29:40]đầu á, chỉ thấy người đó tự hết phước lần lần, thấy người đó bình thường trước đây cũng sống giống như mình, cũng vui vẻ, cũng hòa đồng, cũng hoạt bát, bỗng nhiên bây giờ tự nhiên họ hết phước dần dần, mặt mày xấu đi từ từ, làm cái gì thất bại cái đó, đi đâu ai cũng ghét, mình cũng không hiểu tại sao. Nói: "Ủa, tôi với thằng đó chơi với nhau bình thường lắm, hai đứa bạn rất là ổn định mà bỗng nhiên tự nhiên cuộc đời nó cứ tuột dốc tuột dốc tuột dốc, mất hết không còn gì nữa, chẳng hiểu tại sao." Không ai biết rằng người kia bị bệnh ảo vọng, tưởng tượng trong đầu mình là những người đặc biệt phi thường, hết phước sạch luôn từ quá khứ.
[30:16]Cho nên để ngăn ngừa cái bệnh ảo vọng này thì chúng ta cũng phải tưởng tượng ngược lại, tưởng tượng mình là cái gì? Tưởng tượng mình là một một em sinh viên thanh niên trẻ lên chùa Phật Quang bưng hầu mọi người từng hộp cơm, từng chai nước nha, và hạnh phúc trong điều đó thôi. Chỉ xin được làm người hầu hạ cho tất cả chúng sinh, chỉ xin cúi xuống nhặt cái rác mà người ta đã lỡ tay làm rơi, chỉ xin được vào nhà vệ sinh mình quét dọn lại cho nó bớt đi cái mùi hôi mà cho người sau vào sử dụng cho dễ chịu, chỉ xin như vậy thôi, chỉ xin làm người hầu hạ, hầu tất cả mọi người trong cuộc đời này. Mà nếu mình nghĩ được điều đó, mình tưởng tượng được
[31:03]điều đó thì phước tự nhiên nó cứ tăng dần tăng dần. Lạ lùng như vậy, chưa làm được mà mới tưởng tượng vậy thôi mà phước tự nhiên tăng dần. Thì cũng hai người bạn chơi với nhau, nói: "Tụi tôi nói chơi với nhau rất là bình thường, hai đứa giống hệt nhau, mà sau này nó gặp hên, nó đi đâu ai cũng thương, làm việc gì cũng thành công, còn tôi thì cứ từ từ mà tiến." Đâu ai biết rằng cái người kia họ cứ ngồi họ tưởng tượng họ là người hầu, một người hầu hèn mọn của tất cả chúng sinh. Họ chỉ ngồi họ tưởng tượng đó thôi mà cuộc đời họ cứ thành công lên từ từ, còn mình quên tưởng tượng điều đó, mình tác ý bình thường quá nên cuộc đời
[31:39]mình cứ bình thường mà đi lên, còn người kia họ lên đặc biệt luôn, đi tới đâu ai cũng thương mến, chỉ bởi vì trong đầu họ cứ nghĩ rằng họ là người hèn mọn, xin được hầu hạ tất cả mọi người trong cuộc đời này. Đó như vậy. Bí quyết là vậy đó.
[31:58]Nguyên nhân bệnh tâm lý mà nhất là cái bệnh trầm cảm từ đâu? Nó cũng là nhân quả thôi. Cũng là có nguyên nhân gần, nguyên nhân xa. Ví dụ khi ta bị bệnh, bị ốm thì nguyên nhân gần là ta bị nhiễm siêu vi. Vậy đó. Mà nguyên nhân xa thì cũng một cái ác nghiệp nào của kiếp trước rớt lại thôi. Thì tại sao ta buồn vời vợi? Thì nguyên nhân gần thì nó cũng là một vài cái tác nhân phụ, nhưng quan trọng là nguyên nhân gốc, nguyên nhân xa là kiếp xưa ta làm nhiều người buồn quá. Bây giờ bỗng nhiên ta mắc bệnh trầm cảm không có lý do. Kiếp xưa ta không đánh đập ai hết nhưng mà ta có vài cái động tác nhẹ nhẹ làm cho chúng sinh buồn thiếu điều muốn
[32:43]tự tử thì kiếp này ta sẽ bị trầm cảm, bị buồn vô cớ. Nói: "Thầy làm cái động thái nhẹ nhẹ gì mà mà làm người ta buồn?" Có không? Có cái gì mà làm rất nhẹ mà người ta buồn chết được? Ví dụ cái gì? Ai biết? Ví dụ thế này, bây giờ cái thời đại mà công nghệ thông tin á, mấy cái chuyện đó dễ làm lắm. Ta mở điện thoại ra. Ta nhắn tin cho người ta yêu: "Em yêu dấu, cảm ơn em đã yêu anh 3 năm nay. Đủ rồi. Thôi, ta chia tay. Em đừng nhắn trả lời lại cho anh nữa." Chấm dứt, cúp máy. Rồi ở đầu dây bên kia chuyện gì xảy ra thì tụi con quan sát sẽ thấy ngay, nha, quan sát sẽ thấy ngay là tự nhiên có người bị cấp cứu
[33:38]bệnh viện rồi cháy nhà gì đó, rồi đủ thứ chuyện xảy ra. Có nghĩa là chén đĩa bay tứ lung tung, tivi bị đập rồi hết trơn là không có biết lý do luôn. Chỉ vì một tin nhắn rất là nhẹ, rất là khả ái, rất lịch sự, rất đàng hoàng. Đó, đó là những điều mà ta làm rất nhẹ nhưng mà trầm trọng vô cùng, phải không ạ? Có những điều trên cuộc đời như vậy. Đó, nói tại sao vậy? Nó cũng liên quan tới yêu thương, ừ, hoặc là có một đứa con ở cù bơ cù bớt đâu đâu không biết, phải được gia đình ở nhận nuôi, nuôi nó đàng hoàng. Cái lớn lên cái chia gia tài nó sao cái nó không vừa ý. Nó ngồi nói: "Đúng mà, tôi là cái thứ con nuôi, cho nên mấy người đâu có
[34:24]coi trọng tôi, đâu có thật lòng thương tôi đâu, đâu có coi tôi là máu thịt đâu." "Thôi, ba đừng có nói gì hết á. Con biết mà. Con là con nuôi trong cái nhà này nè. Con đâu có được cái gì đâu. Thôi được rồi, nếu không được á thì con đi." "Không. Từ từ đã con." Bắt đầu nó quậy. Thì những cái điều mà nó suy nghĩ là nghĩ bậy, chứ cha mẹ nó cũng yêu thương nó nhưng mà nghĩ nó khả năng nó chỉ quản lý cỡ đó, cho nhiêu đó thôi. Nhưng mà bắt đầu nó tự nó bịa ra lý do nó là con nuôi, nó nói nặng, nó nói nhẹ rồi nó xách gói nó đi mất. Thì cha mẹ buồn không? Rất buồn vì bị nghĩ oan, vì nó không đủ cái tầm để nó hiểu được cái
[35:05]suy nghĩ của cha mẹ nuôi nó mà nó kết luận bậy và nó kết luận người ta một điều xúc phạm vô cùng là người ta không có đạo đức. Trong khi người ta thương nó, thương như con ruột, nuôi nó biết bao nhiêu năm trời, cái tình đó là không thể kể được nhưng mà đến cuối cùng nó phủi nhận cái tình thương, cái đạo đức của người ta. Chính vì cái phủi cái đạo đức của người ta đó mới là cái xúc phạm lớn, thế là làm người ta buồn không biết bao nhiêu năm cho tới chết. Đó, trong cuộc đời chuyện đó nhiều không? Nhiều, nhiều lắm. Trong cuộc đời người ta thương nhau người ta bỏ nhau nhiều không? Nhiều, nhiều lắm.
[35:36]Trong cuộc đời này người ta chấp mỗ, kết tội nhau nhiều không? Nhiều, nhiều lắm. Và đó, nỗi buồn xuất hiện vì những điều này, vì những điều ta ta làm buồn nhau. Đó là buồn trên tình cảm thôi, trên sự xúc phạm thôi, còn những loại buồn khổ mà vì cái sự mưu hại nữa. Ví dụ như vì cạnh tranh, cái người này mưu hại giết một người kia. Gài bẫy, biết xe gài cho chiếc xe lao xuống vực. Rớt xuống vực chết, chết để lại vợ con. Thì cái vợ con sao? Cả đời đau khổ. Cả đời đau khổ là cứ nhớ tới chồng mình mà thương, con nhớ tới cha mà khóc. Tất cả những nỗi buồn nó cộng lại thành cái gì? Thành nghiệp cả. Mà trên đời này chuyện đó nhiều không? Không ít.
[36:28]Đi một cuộc chiến tranh đi qua, nỗi buồn để lại trên mặt đất này đầy, tràn ngập hết. Nỗi buồn nhiều hơn máu rơi, nhớ như vậy. Máu rơi xuống vài lít thôi, nhưng mà nỗi buồn để lại là lênh láng, tràn ngập. Một người chết thì vài lít máu rớt ra, nhưng mà nỗi buồn để lại sau đó là lênh láng. Và chính vì vậy, nghiệp cuồn cuộn cuốn lại, trói lại, bó lại cả cái thế giới này. Cả cái thế giới này bị bó lại, bị bị nhấn chìm trong nghiệp. Nghiệp gì? Nghiệp chúng sinh làm buồn khổ lẫn nhau. Và cái buồn đó, cái nghiệp đó nó bay quẩn vơ trong không gian này, nó gặp đúng cái người nào mà ngày xưa đã từng gây nỗi
[37:14]buồn cho người khác, nó nhập vô trong tâm người đó, thế là người đó xuất hiện một cái ung thư tâm lý, bị một cái nỗi buồn vô cớ, không biết nguyên nhân và cứ tự mình làm mình buồn tiếp, làm mình buồn tiếp, tự nghĩ, tự nghi buồn tiếp cho tới ngày kết thúc mình bằng cái chết là xong. Đó, bệnh trầm cảm là như vậy. Hôm nay ta hiểu được rồi phải không ạ? Ừ. Nên vì vậy,
[37:39]chúng sinh khắp thế giới này thường hay gây cái nghiệp làm buồn lòng nhau. Có những chuyện buồn chút chút, nhưng có những chuyện làm buồn sâu sắc, kéo dài. Và như thế, cái người có đạo đức, người biết tu hành, một bậc hiền thiện thì tâm lúc nào cũng tinh tế để đừng làm buồn lòng người khác. Nhớ như vậy, càng tinh tế chừng nào, càng đạo đức chừng nào thì ta cẩn thận từng lời nói một để không làm buồn lòng ai. Chúng ta nhìn lại cuộc đời mình coi mình đạt được cái đạo đức đó chưa, đạt được sự tinh tế đó chưa? Hay là ta muốn nói thì nói, muốn cư xử sao thì cư xử, ai buồn thây kệ thì ta là một loại vô minh, ngu dốt và ác độc.
[38:30]Còn nếu mà ta thuộc loại người tinh tế, khi cư xử lúc nào cũng cẩn thận, đừng để người khác buồn dù buồn rất ít thì ta được xếp vào bậc hiền thiện, đạo đức. Đó, mà cái ranh giới này sao? Mong manh lắm. Nếu chúng ta ích kỷ, tham lam, sân hận thì ta sẵn sàng làm cho người khác buồn mà không cần biết là ta thuộc loại ác độc, là người không có đạo đức. Còn cái người mà tu hành chân chính theo lời Phật dạy, biết yêu thương, biết quan trọng tới cái nỗi buồn khổ của người khác thì hết sức cẩn thận trong từng lời ăn tiếng nói, trong từng cái cư xử. Ví dụ như là mình đang ngồi với nhau ở đây, ừ thì cái mình chưa có cơm,
[39:23]ừ mấy em mấy em sinh viên cái mang cơm tới mà lúc đó em còn có một hộp à. Em đưa tới một hộp mà mình ngồi hai người, một người bên cạnh mình cũng là người lạ chứ cũng không quen gì, thì ngồi cạnh nhau. Em đưa tới một hộp rồi nó chạy đi lấy nữa, mà không biết nó chạy đi bao lâu thì nó tới hay nó còn nhớ hay không. Nó lo nhiều quá, ở đây lo đưa một hộp nó quên mất, nó quên là vẫn còn thiếu một hộp. Nơi khác kêu cái nó chạy mất nên mình còn một hộp à. Thì lúc đó mình cầm hộp cơm, mình làm sao?
[39:53]Mình rất lịch sự, mình mới nói với người bên cạnh: "Chị chờ chút nha, lát nó đem tới." rồi mình mở ra mình ăn. Đó là mình rất lịch sự, rất lịch sự.
[40:06]Và bên cạnh mình cái người đó làm sao? Buồn sâu sắc, buồn tê tái mà không nói thành lời. Đó là đó mình gây một nỗi buồn rồi đó, thấy không? Còn như thế nào mới là người hiền thiện? Thì mình lật đật mình đưa người kia, mình mời liền, đúng không ạ? Mình mời liền: "Thôi thôi chị ăn đi." Nói: "Em còn chờ được, nãy mới ăn no quá, chị ăn đi, ăn đi rồi nó đem tới bây giờ liền, không em chạy qua em lấy à. Mấy em nó dễ thương lắm." Tức là như vậy là sao? Người kia vui vì được tôn trọng. Không phải họ vui vì họ được ăn đâu, mà vui vì được tôn trọng. Ta nhớ nha! Cái được ăn không phải là vì để no, mà khi ta được ai mời ăn là ta được tôn trọng.
[40:45]Nhớ, cái tiếng mời ăn là sự tôn trọng, yêu thương, chứ không phải mời ăn là mời để ăn. Đó là lý do mà khi ta ra ngoài Bắc á, khi ta bước vào nhà người ta đang ăn cơm thì người ta mời liền: "À mời bác ăn cơm ạ!" Mà thật sự có khi cơm đã hết rồi. Trên mâm không còn một hột nào, nhưng mà người ta vẫn mời thì cái mời đó nhiều khi mình nói người ta mời lơi, không phải, cái mời đó là sự tôn trọng. Vì cái ăn là phẩm giá chứ không phải ăn để no, nhưng được mời ăn là sự tôn trọng nên người Bắc gặp là mời. Mà khi biết là người ta mời vì sự tôn trọng thì mình cũng lịch sự mình đáp lại: "Dạ vâng vâng, mời bác ăn đi.
[41:26]Em no rồi, em ăn rồi." Thì cái người mà nói em no rồi, ăn rồi, vì sự thực bụng đói thấy mồ, nhưng mà liếc xuống thấy cái mâm cơm nó đã cạn rồi, nhưng mà họ đều lịch sự với nhau như vậy. Còn ở trong Nam thì khác. Thầy mà ra ngoài Bắc á, hễ mà thầy gặp Phật tử, thầy mời ăn cơm thì người ta nói: "Dạ con no rồi." Thầy nói: "Người này không phải đệ tử thầy." Hễ đệ tử thầy hỏi: "Ăn cơm chưa?" là phải trả lời một câu là: "Con chưa ăn cơm." thì người đó mới là đệ tử thầy. Còn mà trả lời nói: "Con ăn cơm rồi." thì nói người này không phải đệ tử thầy. Cái sau này các Phật tử biết ý thầy đó, hễ vô gặp thầy hỏi:
[42:00]"Ăn cơm chưa?" "Dạ con chưa." Ráng xuống ngồi ăn thêm một chén nữa muốn chết luôn. Mà bởi vì nói ăn rồi là chết, không phải đệ tử thầy. Ở đây vậy, cái sự tôn trọng là cho người ta một niềm vui. Và chỉ có người đạo đức mới hay đem đến người khác niềm vui mỗi khi có cơ hội. Còn cái người không có đạo đức và không quan tâm tới niềm vui của người khác, ai buồn kệ người ta, miễn mình sướng thì thôi. Đó. Sống như vậy là ích kỷ, là độc ác. Nên ở đây cái đạo đức nó tới cái chỗ tinh tế là lúc nào cũng quan tâm tới niềm vui của người khác. Mà quan tâm tới niềm vui của người khác là gì? Là nhiều chuyện lắm, trong đó có một điều
[42:49]là làm cho người khác cảm thấy được tôn trọng, được yêu quý. Nhớ như vậy nha! Khi ta làm cho ai đó mà người đó cảm thấy được tôn trọng, được yêu quý là ta cho họ một niềm vui tinh thần. Mà những điều đó nhiều khi không tốn kém nhiều mà đó chính là đạo đức, đó là tinh tế, đó là lịch sự, đó là cao quý, đó là đạo đức. Còn mà ta bất cần thì ta không tinh tế. Còn những chuyện lớn hơn như mưu hại, giành giựt, tham lam, cướp đoạt thì nó khủng khiếp rồi, cái đó nghiệp báo nó khủng khiếp lắm. Ở đây chúng ta đang nói tới những nỗi buồn tinh tế thôi, nhẹ nhàng. Nói bây giờ gặp một người bị trầm cảm thì ta chữa làm sao?
[43:34]Xin thưa, người đó không tự chữa được. Ừm khi xuất hiện cái trạng thái trầm cảm rồi, người đó cứ tự tự làm cho nỗi buồn nó lớn lên thêm, chứ người đó không muốn dằn lại cho đến khi người đó tự tử chết luôn. Nên nếu mình biết cái người chung quanh mình có một người nào bị trầm cảm thì mình phải sám hối giùm người ta thôi, chứ người ta bó tay rồi. Mình phải lạy Phật bí mật, nói xin Phật gia hộ cho con sám hối thay bạn con. À bạn con đang bị bệnh tâm lý, xin cho con sám hối thay. Ngày xưa bạn con đã tạo bao nhiêu nghiệp, nay xin Phật tha thứ. Xin cho con đem Phật pháp đến để bạn con hiểu, xin cho bạn con yêu thương được mọi
[44:15]người, xin cho bạn con có đạo đức, sống vị tha, đem niềm vui đến cho người. Mình cứ mỗi ngày mình cầu nguyện giùm, sám hối giùm thì nhờ cái thần lực của Phật, bỗng nhiên người kia khựng cái bệnh lại. Bệnh chặn lại, nó không bị tuôn trào tuôn trào cái nỗi buồn nữa. Lúc đó mình mới đến nói chuyện về Phật pháp. Đó, đến nói chuyện về lòng từ bi, tình yêu thương, sự hy sinh, sự giúp đỡ, về việc làm phước: phải đi đắp đường, bắc cầu, phóng sinh, phải làm cái điều gì cho mọi người vui. Đó, mình rủ người kia mà đi được vài lần là người kia bệnh tự bớt từ từ. Ban đầu chỉ có bí mật mình cầu nguyện giùm cho người ta thôi.
[44:53]Nhưng có một trường hợp mà hết bệnh trầm cảm bất ngờ làm Thầy cũng ngạc nhiên. Thì lần đó Thầy giảng cái bài "Biển Đông dậy sóng", trong đó thì nói về tình yêu nước rất là tha thiết, rất là nồng nàn và rất là quyết liệt. Thì bài đó cũng giảng được mấy năm rồi. Cái hôm đó Thầy đi Nghệ An gặp cái ông, ổng đến ổng chào. Ổng nói: Thưa Thầy, trước đây con bị trầm cảm và muốn tự tử, nhưng một lần vô tình con nghe được bài Biển Đông dậy sóng của Thầy, tình yêu nước con bùng lên lại, tự nhiên bệnh trầm cảm biến mất luôn. Bây giờ con sống bình thường trở lại. À và con biết đến chùa, biết làm phước. À lúc đó Thầy mới phát hiện ra một điều:
[45:34]Nếu người ta có một cái tình cảm cao thượng trấn giữ trong nội tâm mình thì người ta không bị một cái bệnh tâm lý rác xâm chiếm. À, một cái tình cảm cao thượng trấn giữ trong tâm mình là gì? Là loại tình gì? Thứ nhất là tình yêu nước, phải không ạ? Nên tình yêu nước là một đạo đức đặc biệt mà cũng là một vũ khí đặc biệt trấn giữ trong lòng ta để ta không bị những cái tâm lý xấu nó xuất hiện, không bị những bệnh tâm lý mà làm ta khốn đốn. Tình yêu nước đặc biệt. Đó là lý do mà bao nhiêu bài giảng của chùa Phật Quang ta nhắc đi nhắc lại tình yêu nước rất nhiều là vì vậy. Nhiều người cứ nói sao Thầy giảng mà nói chính trị? Thầy nói:
[46:21]Không, cái tình yêu nước không phải chính trị, mà tình yêu nước là một đạo đức phải có của con người. Nhưng mà Thầy bất ngờ, Thầy không ngờ là khi mà có tình yêu nước rồi, nó diệt cái cái bệnh trầm cảm của một người mà ổng vừa nói như vậy. Thế nên nếu tất cả chúng ta trong lòng ai cũng có cái tình yêu nước thì bậy bạ nó không xâm nhập vào tâm hồn ta được. Như hôm kia Thầy có nói chuyện với các em sinh viên, thanh niên á, Thầy nói: Tụi con phải yêu nước và trong cái thời buổi hiện nay, trong tình hình hiện nay, những biến động mà ta không lường được thì tụi con phải yêu nước và sẵn sàng, sẵn sàng yêu thương và sẵn sàng chiến đấu.
[47:03]Yêu nước ví dụ mình nói à tôi yêu nước lắm, tôi yêu nước lắm, cái tình yêu nước đó nó không thật, nó không thành một cái sức mạnh. Mà tụi con yêu nước đến khi nào từ trong đầu tụi con nghĩ rằng mình sẵn sàng chiến đấu vì Tổ quốc, sẵn sàng hy sinh xương máu vì Tổ quốc, sẵn sàng chết vì Tổ quốc thì cái tình yêu nước đó nó bùng lên, xuất hiện ra liền, có thật liền. Còn trước khi tụi con nghĩ được cái ý nghĩ là hy sinh cái cái cuộc sống này cho đất nước thì tình yêu nước kia vẫn chưa thật, vẫn chỉ mới là lý thuyết, vẫn chỉ mới là một suy nghĩ, chưa thành cái tình thật sự. Chỉ khi nào trong lòng tụi con nghĩ rằng mình sẵn sàng chết vì Tổ quốc
[47:42]yêu thương này thì tình yêu nước xuất hiện liền, tự nó có liền. Tụi con đã có điều đó trong tâm mình chưa? Có chưa? Nhiều đứa chưa đó nha. Tụi con phải tập, phải toan nuôi cái ý nghĩ đó: sẵn sàng chết vì quê hương, thì tình yêu nước xuất hiện liền. Và khi tình yêu nước thật sự có rồi, giữ tâm hồn mình rồi thì đừng hòng mấy cái bệnh tâm lý tào lao nó xuất hiện được nữa nha. Trầm cảm lại biến mất liền, ảo vọng là biến mất liền, rồi kiêu ngạo biến mất liền, vân vân, từ từ nó diệt hết. Đó là cái thứ nhất: tình yêu nước. Tình gì nữa? Tình cảm vĩ đại nào nữa cần phải trấn giữ trong tâm hồn mình nữa? Tình nào?
[48:22]Tình yêu đạo nha, tình yêu Phật pháp. Tình yêu Phật pháp là tình kính yêu Đức Phật cái tuyệt đối, tình kính yêu cái giáo lý mà Phật đã dạy, tình kính yêu những vị xuất gia tu hành chân chính. Đó, khi mà tụi con nhìn cái tượng Phật, tụi con nghĩ như là Đức Phật sống động giữa đời mà chỉ muốn quỳ xuống lạy thôi. Đọc một trang đạo lý hay lắng nghe một lời đạo lý, lòng mình xúc động không cùng thì đó là tình yêu đạo pháp. Nhìn những bậc chân tu xuất hiện giữa đời, những người mà giới hạnh thanh tịnh, tinh tấn tu tập, lòng mình thương yêu dạt dào, đó là tình yêu đạo, là tình yêu đạo pháp. Mà nếu trong lòng mình có cái tình yêu đạo pháp này rồi thì bệnh tâm lý bậy
[49:11]bạ không xuất hiện trong lòng mình được nha, cũng là một cách như vậy.
[49:19]Có ai coi cái phim mà Life is beautiful? "Life is beautiful", Đời là đẹp. Phim của Ý, phim nó được bao nhiêu giải á, Oscar. Là trong phim có một người đàn ông rất là lạ, ổng luôn luôn lạc quan, yêu đời. Và vì cái tính lạc quan, yêu đời của ổng đó, ổng giựt được vợ của một người kia. Cái cô kia cổ bị ép buộc phải lấy ông chồng giàu, nhưng mà phát hiện ra ông này ổng lạc quan quá, cổ lại yêu cái tính lạc quan đó, nên hai người trốn đi lúc mà cái đám cưới đang xảy ra. Thì thương nhau rồi lấy rồi có đứa con. Bắt đầu phát xít Đức đánh tới thì ổng và đứa con bị bắt. Bắt vô trại giam rồi thì nhốt chung với nhiều người
[50:05]và cảnh rất là khổ, nhưng ổng sợ con mình buồn. Thế là cái một cái tên sĩ quan Đức mặt hằm hằm đi vô: Tôi dặn các anh năm điều, nghe không? Điều thứ nhất: Thằng nào bước ra khỏi đây bắn chết liền nha. Đứa nào mà tụi bay là phát hiện mà nói một câu nào phản động bắn chết liền. Dặn năm điều. Thì đứa nhỏ nó không biết được cái tiếng Đức, nó nhìn ông kia mặt hằm hằm mà nói ra năm điều. Cái thì ổng sợ là là đứa con ổng mà hiểu được sự thật thì nó sợ. Ổng mới quay lại ổng nói là: À cái người sĩ quan Đức đây dặn chúng ta năm điều trò chơi. Nếu người nào mà ở trong đây mà nghiêm cương, tốt được, sau này sẽ được thưởng một chiếc xe tăng.
[50:40]Nên là thật, ổng nói ổng ổng bịa ra lập tức năm điều để cho đứa con ổng đừng có buồn. Thấy đứa con thích quá, cười, là chơi trò chơi với bố. Phim nó đi qua nhiều cái cung bậc, nhiều cảm xúc, nhiều nỗi khổ, ông kia cứ giữ cho con mình vui, không cho con mình buồn. Cho tới cái ngày mà ổng biết rằng cái chỗ trú ẩn của ổng lộ rồi, ổng mới nói thế này: Con ở yên đây nhé. À khi mà con nghe một tiếng súng nổ lên thì con cứ đừng bước ra. Một lát sau nữa sẽ có những người xe tăng đến thưởng con, những người lính đưa con đi nha. Thế là tay lính móc ra, lính Đức móc ra dắt ổng đi. Tới bức tường cái anh bắn đùng, rớt xuống chết liền.
[51:17]Thằng con ở một mình ở trong cái góc đó chờ. Chờ một lát sau cái bắt đầu xe tăng của Đồng minh kéo tới cái nó bước ra nó chạy nó đón. Cái cái nó nói câu: Ồ, it's true! Đó là sự thật! Tức là ba nó nói thế nào: khi mà thắng thì được là cái người lính trên xe tăng bồng lên. Cái là người lính thấy tự nhiên đậu chiếc xe tăng đó đứa bé nó chặn, thắng lại, lại bồng nó lên xe tăng, chở nó đi, lại không biết ba mẹ là ai. Rồi sau này cũng gặp lại mẹ nó. Nhưng mà cái câu chuyện đó mình cười cười mà cười rớt nước mắt luôn. Vì ông đó ổng gì? Ổng lạc quan và ổng giữ cái niềm vui cho gia đình mình, không bao giờ để vợ buồn, không bao giờ để con buồn.
[51:54]Trong cái cảnh mà bị nhốt vào cái cùng cực của nỗi khổ vậy, vẫn giữ cái niềm vui cho mọi người. Bộ phim á dạy cho ta bài học lớn. Dạy cho ta bài học lớn là trong cảnh khổ khốn cùng, vẫn giữ niềm vui cho mọi người. Còn chúng ta nghĩ lại chúng ta thấy mình tệ bạc. Nhiều khi trong cuộc sống hạnh phúc bình thường thế này với nhau mà vẫn làm buồn lòng nhau, phải không? Đó, nên cái cuốn phim kia vậy, cho ta bài học lớn: Trong cảnh khổ mà vẫn giữ niềm vui cho nhau. Ta hãy lấy đó làm bài học thì trong cuộc sống này cũng vậy, đừng có làm buồn lòng nhau. Nhất là ta không có chuyện gì phải khốn cùng như thế nữa,
[52:32]đất nước ta trong thanh bình, đang dựng xây nha, thì không có lý do gì để làm buồn nhau, cứ cố gắng mà cho nhau niềm vui như vậy.
[52:42]Có những hình mẫu làm buồn lòng người khác: hút chích, phá hết gia sản, cờ bạc, chơi bời nha, không chung thủy trong tình yêu, hôn nhân, chửi mắng bậy bạ, bỗ bã, hay thích hạ nhục người khác, chê bai người khác, thích đem chuyện xấu của người này người kia đem ra kể tùm lum. Nãy giờ Thầy liệt kê vậy có trúng bệnh của ai không cà? Có trúng không? Ủa, trúng hơi nhiều rồi nha.
[53:15]Đó, vì những hình mẫu mà làm vui lòng nhau: là biết bố thí, cúng dường, đắp đường, bắc cầu, giúp đỡ; biết quan tâm, chăm sóc nhau; khéo nói những lời tôn trọng vì từ cái nội tâm tôn trọng nhau; và quan trọng là ta phải biết thiền định để kiểm soát tâm hồn mình. Có thiền định kiểm soát tâm hồn mình để cho tâm mình dứt khoát không được buồn. Mà khi mình giữ được lòng mình bình an thì mình giữ được cái sự bình an, niềm vui của bao nhiêu người khác. Chùa ta cũng vậy, có một lần đi qua một giai đoạn vô cùng khốn đốn, chùa không còn một hạt gạo, không còn một vật dụng gì hết. May mắn là Thầy theo lời Phật dạy,
[54:01]Thầy bình thản giữ sự bình yên coi như không có chuyện gì. Nhờ vậy mà biết bao nhiêu người vững lòng đứng vững trở lại để mà tiếp tục tu hành.