[0:13]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:23]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:39]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:53]Kính mời quý thầy, quý phật tử ngồi xuống. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta học bài Hoằng pháp số 8, nói chuyện với đồng bào sắc tộc, tức là đồng bào thiểu số, ít người. Kỳ tới chúng ta sẽ học cái bài nói chuyện với anh em Kitô giáo. Kỳ tới nữa chúng ta học bài nói chuyện với anh em Hồi giáo, rồi chúng ta kết thúc cái phần hoằng pháp đàm đạo để bắt đầu bước vào phương pháp diễn giảng. Thì khi mà kết thúc cái phần đàm đạo này chúng ta sẽ thi học kỳ. Có thể là cái kỳ thi học kỳ chưa có tổ chức, hay là tổ chức gì á chúng ta vẫn làm bài thi trước để chúng ta bước qua cái học phần khác.
[1:38]Chúng ta làm bài bằng cách là tưởng tượng chúng ta gặp một đối tượng, những đối tượng nó không cần phải đi theo những đối tượng mà chúng ta đã học trong từ trước tới giờ, chúng ta tự mỗi người tìm một đối tượng và tự tưởng tượng dựng một câu chuyện, những cái hỏi đáp qua lại. Mà nếu chúng ta dựng một cách thông minh, nghĩa là trả lời được những câu hóc búa thì coi như điểm cao. Còn bước qua tới cái phần diễn giảng thì phần đầu chúng ta vẫn còn học một số lý thuyết, rồi đi qua những phần sau chúng ta bắt đầu đi vào thực hành dần dần, tức là đi vào ứng khẩu. Diễn giảng ứng khẩu mới đầu chúng ta sẽ ứng khẩu những đoạn 10 phút, 10 phút.
[2:16]Thì khi mà ứng khẩu như vậy chúng ta sẽ đều thực hành làm bài kiểm tra, là quý thầy mỗi người phải có một cái máy thu, hay là ba bốn người một cái máy thu cũng được. Rồi mỗi khi ra một cái đề tài, chúng ta ứng khẩu chúng ta giảng vào trong cái máy đó, rồi chúng ta nộp lên, cái đem về chùa chúng tôi chấm, chấm là nghe lại. Đầu tiên vô cứ xưng tên, xưng pháp danh, rồi bắt đầu giảng một đoạn theo đúng với đề tài yêu cầu trong từng phút. Rồi kết thúc cái phần diễn giảng làm sao chúng ta giảng được 30 phút trôi chảy, hấp dẫn là coi như thành công, yêu cầu ngang đó thôi. Rồi sau đó cuộc đời còn lại của mình thì mình phát triển,
[2:54]mình muốn nói ba tiếng đồng hồ thì kệ mình, lúc đó chừng mở mắt ra dòm lại không còn ai trên giảng đường thì thôi kệ mình. Nhưng mà kết thúc khóa học thì 30 phút mà giảng thật ngon lành là thành công. Giảng đạo 30 phút thôi, thành công, bước đầu chỉ nên như vậy. Cái bài giảng đầu tiên của tôi là được 15 phút. Hồi đi chơi lơ tơ mơ vô trong gặp cái trường hạ, vô thăm quý thầy, bỗng nhiên bữa đó ông thầy giảng sư ông đi đâu vắng, cái mấy thầy ơ mời kéo vô, kéo vô giảng. Năm đó mới 30 tuổi à. Vô cái trường hạ lúc đó Tăng Ni đang ngồi, chả biết chả chuẩn bị gì trơn, thầy bắt vô ngồi dí xuống cái ghế giảng sư ngồi giảng.
[3:32]Nói đúng 15 phút chào đi xuống, bye bye vĩnh biệt luôn, trốn luôn.
[3:39]Đồng bào sắc tộc là gì? Lần sau chúng ta nhớ là chúng ta sẽ nói chuyện với người Kitô giáo nha, chúng ta chuẩn bị cái suy nghĩ về chút xíu về họ.
[3:51]Đồng bào sắc tộc là những cái cộng đồng hay là những cái bộ tộc nhỏ trong một quốc gia lớn. Ở trong một quốc gia lớn thì thường thường có một cái người, chủng người gọi là người Kinh, người đó chiếm số đông, người đó nắm quyền ưu tiên, nắm quyền lực chính của quốc gia đó. Còn những người bộ tộc mà họ sống thành từng cái cộng đồng nhỏ mà thường nằm ở nơi vùng biên giới hoặc là trong rừng rậm, thường như vậy. Nhưng mà gần đây thì họ cũng dời ra họ sống gần với người Kinh. Mà có những quốc gia nhiều khi thấy người Kinh là tới hai ba nhóm người khác nhau, hai ba sắc tộc khác nhau, nói là người Kinh nhưng mà sự thật
[4:31]là tới ba cái nhóm người chính hoặc là hai nhóm người chính, còn những bộ tộc nho nhỏ, nhỏ lại là người sắc tộc khác nữa. Ở đây thì chúng ta nói với tính cách đặc thù của Việt Nam, là chúng ta từ Nam tới Bắc ta có một giống người Kinh là cái dân số chính trên đất nước này, rồi sau đó chúng ta có nhiều cái bộ tộc nhỏ hơn, như người Mường, người Mán, người Nùng, người Thái, người Mèo, người Dao, người Ê Đê, người Ra Đê, người Tày, nhiều nhiều lắm, nghĩa là kể ra chúng ta tới như một trăm mấy chục sắc dân lận ta. Và những người này thì thường họ ở trên biên giới và họ không có cái ý thức quốc gia lớn.
[5:09]Và từ xa xưa, đôi khi họ thấy có bên nước A qua oánh với nước B gần cái chỗ họ, rồi cái thấy có người của nước B tới báo cho biết là các anh là thuộc nước B nha, từ đây về sau phải lệ thuộc triều đình, phải vâng lời triều đình nước B, họ cũng ừ ừ dạ dạ. Tới sau họ thấy xảy ra một trận đánh tơi tả, cái nước A tới, từ đây em thuộc nước A nha, anh phải lo triều cống hoặc là lệ thuộc theo luật lệ của triều đình bên A, họ cũng ừ ừ, họ chả biết, họ chả biết quốc gia. Thì cái phần đất mà họ ở đó nhiều khi cái nước nào mạnh đánh được, chiếm thì coi như họ thuộc quốc gia đó, nước khác lại đánh chiếm, họ lại thuộc quốc gia kia,
[5:44]đổi qua đổi lại, tự chính họ họ cũng không có ý thức quốc gia gì rõ ràng lắm. Đó là tình hình như vậy. Mà điều lạ là như trên thế giới như nước nào cũng có những bộ tộc ít người như vậy, ít người như vậy. Mỗi cái bộ tộc như vậy mà chúng ta gọi là một người sắc tộc, một đồng bào sắc tộc là họ phải có cái điều kiện là họ có một ngôn ngữ riêng. Nơi ngôn ngữ riêng họ có một cộng đồng riêng nên họ có cái tập quán riêng và có tín ngưỡng riêng. Có những sắc tộc hiền lành và cũng có những sắc tộc hung hãn. Mà điển hình nhất mà chúng ta hay gặp nhất là những người da đỏ ở châu Mỹ, ở Bắc châu Mỹ. Khi mà cái người châu Âu họ đến họ khám phá
[6:24]cái châu Mỹ thì nơi đó không có một quốc gia lớn có sẵn, nó chỉ có một vài quốc gia ở vùng Nam Mỹ, Trung Mỹ có cái nền văn minh kỳ lạ. Họ để lại những cái tháp trong rừng rậm lớn y như kim tự tháp Ai Cập vậy, là quốc gia Inca, quốc gia Maya. Những người Mỹ họ tới họ khám phá trong rừng rậm Amazon họ ngạc nhiên lắm, họ ngạc nhiên lắm, họ thấy những cái tháp sừng sững, tháp đá lớn mênh mông, họ khám phá những con đường đá còn nằm nguyên trong rừng, là có cả đô thị, có cả đường cống, tức là cái nền văn minh phát triển khá cao. Và cái cấu trúc đô thị rất giống với cấu trúc Ai Cập, mà cách nhau một cái biển Đại Tây Dương mênh mông,
[7:04]nên sau này có cái truyền thuyết là lúc hai cái châu nó gắn nhau rồi nó từ từ nó tách tạc ra, lục địa trôi dạt nó tách cái Mỹ châu từ từ từ từ dời xa qua, để ở giữa nằm cái Đại Tây Dương mênh mông, chứ lúc trước là nó dính nhau, vì vậy mới có cái nền văn minh giống nhau là đều có những kim tự tháp như vậy hết, đó cũng là giả thuyết. Nhưng mà còn cái phía bắc của Mỹ châu, tức là cái nước Mỹ hiện nay, cái Canada hiện nay á, thì là những sắc dân da đỏ. Sắc dân da đỏ thì họ nhiều ngôn ngữ, nhiều vùng, có những cái sắc dân rất là hiếu chiến, là đụng một chút là phải giết sạch bộ tộc khác để họ cai trị, mà cũng có những bộ tộc họ hiền lành.
[7:40]Thì cái ký ức mà cái thời mà người Anh, người Pháp, người Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha đổ bộ vào châu Mỹ để mà đi chiếm đất thì đẫm đầy cái máu của người da đỏ, bởi vì họ phải tiêu diệt cái người bản địa họ mới chiếm được cái miếng đất đó. Khi họ tới họ thấy mấy đứa con nít da đỏ cầm vàng chọi nhau chơi, họ té ngửa hết trơn. Cái thứ mà họ mơ ước, thèm chảy nước miếng mà bây giờ con nít ở đây coi không ra gì, cầm như cục đá chọi. Cho nên vì vậy họ quyết tâm họ phải chiếm châu Mỹ, một cái xứ quá nhiều tài nguyên, thế là máu người da đỏ đổ xuống đầy, họ diệt chủng, giết gần hết luôn, không còn gì hết.
[8:14]Cứ sau này đến khi mà tương đối họ đã ổn định rồi họ mới ra cái luật bảo tồn những sắc dân da đỏ lại thì người da đỏ không còn bao nhiêu người hết. Còn trước đó thì người da đỏ họ ở đầy hết. Thí dụ họ từ cái ranh núi bên kia qua cái ranh núi bên đây là cả một cái thung lũng mênh mông, dọc theo con sông là của họ. Nhưng mà tới chừng người da trắng tới thì họ phải chiến đấu chống lại nhưng mà họ không có súng, người da trắng có súng, bắn chết hết. Rồi sau này những cái người Mỹ mới lập quốc đó, cái chủ trương của họ là diệt chủng người da đỏ. Họ cứ bao vây hết những cái buôn tộc họ kéo lại, tập trung lại bắt lên, họ bắt tập trung lại hết,
[8:47]bắt tập trung lại rồi cũng tưởng là cho họ một chế độ định cư gì, không. Một lát sau là lệnh từ trên xuống xả súng giết sạch không còn một người nào hết, chôn mất hết luôn. Nên là những sách của Mỹ, những chuyện của Mỹ, những phim của Mỹ nói đầy về những điều đó. Có cái phim là Khiêu vũ với bầy sói, kể chuyện một người lính da trắng được giao đi đóng một cái đồn ở xa, đóng một mình ở, chung quanh là những cái bộ tộc bí mật. Thì anh mình buồn quá, ban đêm anh cứ đốt lửa lên, anh nhảy, anh múa một mình tại không có ai làm bạn, buồn quá, thì có mấy con sói nó lại nó đứng nó rình rình nó coi, thì lại có mấy người da đỏ họ cũng lại rình coi,
[9:24]thì họ gọi tên nhau thằng múa với sói, thấy múa. Nên cái tên họ gọi theo cái gì họ thấy thôi, là thằng múa với sói. Rồi sau đó anh này anh mới hiểu ra được cái chế độ diệt chủng của chính phủ Mỹ lúc đó, anh bất nhẫn anh bỏ đi theo cái bộ tộc da đỏ đó, anh sống với họ và bảo vệ họ chống lại một cái bộ tộc khác, bộ tộc Sioux rất là hung hãn, vậy, nhưng rồi cuối cùng cả hai bộ tộc đều bị giết chết hết, không còn người nào. Phim thấy đó. Trong cái cuộc mà kháng chiến chống ngoại xâm của nước ta á thì những cái bộ tộc ở biên giới phía Bắc là phên dậu của triều đình. Lúc đó, những cái người bộ tộc như là người
[10:02]Nùng, người Mèo hen, họ có cái lãnh địa rất là lớn, nói là bộ tộc chứ họ không còn là những bộ tộc nhỏ nhỏ nữa mà họ mênh mông và kéo dài cả cái vùng Tây Bắc, nhiều dân tộc nhưng mà người Mèo, vua Mèo hoặc là người Nùng ở biên giới đó họ có thể nói được cả tiếng Quảng Đông, là một bộ phận rất là lớn. Thì khi mà Trung Hoa muốn chiếm Việt Nam ta thì luôn luôn họ làm hai công việc trước. Một là họ cho gián điệp đi vào mua chuộc quan chức trong triều đình để người quan chức triều đình làm nội ứng cho họ trước, tiết lộ hết bí mật quân sự này kia nọ hết cho họ. Và cái thứ hai là họ khuất phục những bộ tộc biên giới để biến
[10:37]thành lực lượng của họ á, là luôn luôn ngày xưa đều như vậy. Nhưng mà cha ông ta hồi thời đó thì cũng luôn luôn đi trước một bước là đến kết hợp, đoàn kết, ngoại giao, khuất phục những cái bộ tộc phía Bắc trước để mà giữ lại làm phên dậu cho mình để mà chống lại với quân phương Bắc. Còn cái việc nội ứng triều đình thì tùy tùy duyên, tùy cái khôn ngoan hay không mà khám phá ra được, giống như thời nhà Trần vậy. Mông Cổ chúng ta đừng tưởng họ rừng rú, về chính trị, quân sự, tình báo họ cũng rất giỏi. Cái trận đánh đầu tiên thì họ chủ quan, họ thấy nước ta nhỏ quá kéo quân vô đánh cái ầm, nghĩa là triều đình mình trốn đi liền.
[11:15]Ảnh vô chiếm được Thăng Long xong mình quay lại mình quất mình đánh, 13 ngày sau đuổi ảnh ra khỏi đất nước liền, ảnh sợ. Lúc đó là quân Mông Cổ chưa chiếm được Trung Hoa, phía Nam Trung Hoa. Ảnh đánh mình để ảnh lấy phía Nam ảnh bọc ảnh đánh lên Trung Hoa thôi nhưng mà bị thất bại. 28 năm sau anh đã chiếm được Trung Hoa rồi, Hốt Tất Liệt bắt đầu chuẩn bị chiến dịch đánh xuống phía Nam, đánh xuống Đại Việt. Thì họ lần này họ khôn ngoan, họ cho người đi mua chuộc quan chức trong triều đình, rất nhiều hoàng thân quốc thích của nhà Trần đã bí mật theo giặc. Và họ đi họ mua chuộc những cái người dân tộc miền Bắc.
[11:50]Nhưng mà nhà Trần lúc đó như là cái đức của dòng họ của triều đình còn sáng nên trong triều đình có nhiều người tài, nhất là như Hoàng tử Trần Nhật Duật, con vua Trần Thánh Tông. Hoàng tử Trần Nhật Duật ổng có cái biệt tài là ổng am hiểu hết những cái phong tục, tập quán và ngôn ngữ của người sắc tộc ở miền Bắc. Không biết từ nhỏ là ổng đã có cái đam mê kỳ lạ, ổng cứ cho người đi tìm những sắc tộc đó về ổng học tập quán, học ngôn ngữ của họ. Đến khi bắt đầu triều đình tới lúc mà biết là ngày nào Mông Cổ sẽ tràn xuống á thì phải lấy cái vùng biên giới phía Bắc làm phên dậu thì Trần Nhật Duật là người đi ngoại giao.
[12:24]Ổng bước vô ổng gặp những cái vua của cái người Mèo, người Nùng vậy là ổng ngoại giao ổng nói là khuất phục hết, lạ lùng như vậy. Ổng có cái tài ví dụ như người đó thì họ hay uống rượu uống rượu cần á là họ họ hút rồi họ uống nhưng mà uống bằng miệng, hút bằng miệng á là bình thường, có những người siêu đẳng hút bằng mũi. Hít vô mũi vô bao tử. Thì những người mà uống rượu siêu đẳng mà hít được vậy chứ cái niêm mạc của mũi nó rất là mỏng rất là nhạy, mình hít nước không mình cũng sặc á chứ đừng nói hít rượu. Mà cái người mà uống rượu siêu đẳng hít được thì Trần Nhật Duật vô là uống rượu hít bằng mũi luôn. Thấy sợ luôn.
[12:59]Thế là cách nói chuyện nghĩa là cách diễn tả là đều ăn ý với họ hết nên họ rất là thương. Họ thương từ nào giờ họ có cái mặc cảm xa cách với người Kinh, nhưng mà có người Kinh hiểu họ đến độ như vậy, sử dụng cái ngôn ngữ của họ tài tình như vậy cái họ thương. Thế là họ thiết lập mối quan hệ với triều đình ở Thăng Long và trở thành phên dậu của triều đình trong cái việc chống nhà Nguyên nhờ cái công lao của họ cũng lớn. Thì ngày nay cũng vậy, ngày nay vào cái thời mà kháng chiến chống Pháp, lúc mà người Pháp họ xâm lấn Việt Nam thì họ cũng có một cái chiến dịch, một cái sách lược đối với người dân tộc thiểu số
[13:35]là họ đến đó họ gieo vào đầu cái người thiểu số là phải chống người Kinh, phải cách ly khỏi người Kinh, không coi người Kinh là anh em nữa. Mặc dù trước đây thì triều đình ta cứ theo truyền thuyết là Mẹ Âu Cơ có trăm trứng á, 50 con theo mẹ lên nguồn, 50 con theo cha xuống xuôi, cho nên mình có cái thái độ rất là hay. Nhưng mà Pháp họ vào thì họ chia rẽ ra, mà lập lại những cái lực lượng, những cái quân đội ở khắp Đông Dương, bên Lào, bên Miến Điện đều có một cái quân đội của cái người thiểu số riêng. Ở Việt Nam ta thì có lực lượng FULRO được cũng là do Pháp nó tổ chức, trở thành một cái lực lượng quân sự mà để chống lại kềm chân
[14:10]người Kinh, chứ không có để cho đoàn kết với người Kinh. Đó là ý đồ rất là ác độc của cái người thực dân. Thì lúc đó chính sách của Nhà nước ta từ cái thời kháng chiến là đã đoàn kết với người dân tộc, từ thời Bác Hồ vậy đã luôn luôn đoàn kết với người dân tộc để tạo thành một cái mối cái sức mạnh bền vững của toàn dân, đó là chính sách như vậy. Và thêm nữa là bây giờ thì trong cái nhiệm vụ hoằng pháp của ta với cái lòng từ bi của đạo Phật phù hợp với cái tinh thần đại đoàn kết quốc gia thì chúng ta vậy, chúng ta cũng phải có cái bổn phận, chúng ta phải có cái lý tưởng, chúng ta phải xác định cái lập trường
[14:45]là phải đem ánh sáng Phật pháp đến với những anh em người cái vùng dân tộc. Chúng ta không có để cho cái tình trạng mà Phật pháp đẹp đẽ như vậy chỉ có soi sáng những người Kinh vốn đã văn minh rồi mà lại bỏ quên cái người anh em sắc tộc thiểu số ít văn minh của ta. Nên vì vậy chúng ta phải có cái lập trường này, Giáo hội ta phải có cái lập trường này, nhưng chỉ tiếc rằng trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam từ xưa đến giờ chưa bao giờ có một cái quan điểm, một lập trường, một sách lược để khuyến khích tăng ni đi về những vùng sâu vùng xa tiếp cận với anh em người đồng bào sắc tộc để giáo hóa, chúng ta chưa hề có.
[15:24]Ngày hôm nay chúng ta học bài này cũng là những bài đầu tiên, quý thầy có lập trường này và chúng ta cũng đề đạt cái nguyện vọng này lên với Giáo hội để Giáo hội có cái hướng đi mà sau này cho tăng ni tiếp cận với người đồng bào sắc tộc thiểu số.
[15:40]Rồi cái việc mà hoằng pháp đối với cái người sắc tộc thiểu số nó còn có ý nghĩa rất là lớn, có ý nghĩa rất là lớn. Khi mà ngày hôm nay á có những cái thế lực ngoại bang bên ngoài họ đem một cái tôn giáo xấu, một tôn giáo lạ họ đi truyền ở trong các cái vùng dân tộc. Thì cái người dân tộc ta thì đang còn nghèo, còn thiếu, họ đến họ cho ít tiền, ít gạo, ít cá khô, ít muối rồi họ dụ theo đạo của họ. Mà dụ theo đạo của họ cũng không phải là lòng tốt, không phải là vì cái lòng thương yêu cái đồng bào sắc tộc mà thực ra chỉ là để xúi đồng bào sắc tộc nổi loạn chống lại người Kinh, để chia rẽ cái khối đoàn kết dân tộc rồi
[16:20]chống phá chính quyền, làm bất ổn đất nước ta. Chứ họ không hề thương yêu và họ rất mong muốn làm sao người Kinh ra tay sát hại người Thượng là họ vỗ tay họ reo mừng liền, họ đăng báo lên để họ bắt đầu họ tiếp tục những chiến dịch chống phá kế tiếp theo. Nhưng mà Nhà nước ta rất là kiềm chế, có những lúc có những cuộc bạo loạn của người dân tộc nhưng mà cán bộ được lệnh không bao giờ được phản ứng. Thấy họ tấn công vào trụ sở thì cán bộ tung cửa sổ bỏ chạy không được phản ứng lại, rồi từ từ để cho người mà họ có nghiệp vụ họ sẽ đến họ xử lý, xử lý một cách êm thấm á và giải thích trở lại. Cho nên đó là cái khéo của ta trong chính sách.
[16:58]Nhưng tuy nhiên cái người đồng bào dân tộc vì họ đã theo cái đạo xấu, lòng họ lúc nào cũng bị kích động bạo loạn, lúc nào cũng đang sôi sục nên những vùng Tây Nguyên, Tây Bắc ta đang như cái lò lửa. Vì vậy nếu mà chúng ta đem được đạo Phật đến ở những vùng đó mà thay thế được những cái đạo xấu đó, chính ta cũng góp phần làm cho bình yên đất nước ta, phá tan cái âm mưu xấu của những kẻ địch bên ngoài. Đây ngoài cái việc mà lòng từ bi đem đạo pháp, nó còn cái ý nghĩa thiêng liêng khi mà ta là một người công dân của nước Việt, chúng ta góp phần làm ổn định cái an ninh, hòa bình cho đất nước của ta nữa.
[17:34]Nên ý nghĩa này rất là lớn chứ không phải là nhỏ, nên mỗi người ta phải có cái gánh vác như vậy. Tuy nhiên khi mà đến với đồng bào sắc tộc để có những cái cuộc tiếp xúc đàm đạo thì chúng ta nên hiểu qua một số đặc tính. Thì những cái số đặc tính này rồi ta thấy cái người tăng ni á rất là khó mà lăn lóc vào những cái vùng đồng bào. Bởi vì sao? Bởi vì cái đời sống của họ không phù hợp lắm. Ta đi vào người tu mình phải giữ uy nghi, ăn uống đâu đó nó cẩn thận từng chút, vào đó không thích hợp. Cho nên cái bài này thường á ở bước ban đầu á là ta nên khuyến khích người cư sĩ làm điều này, tức là người cư sĩ
[18:13]nên mang cái tâm nguyện là đem Phật pháp vào vùng đồng bào sắc tộc. Mà đằng sau cư sĩ là là quý thầy quý cô, là Giáo hội, là quý thầy quý cô sẽ khuyến khích. Quý thầy ở chùa cứ làm giám đốc thôi, quý Phật tử tới chùa nói: "Đằng kia bên kia có cái bộ tộc" là quý Phật tử tới đó giùm thầy, đem quà tới mình quyên mớ quà tới vào đó tặng người ta rồi kêu người ta về đây, đưa người ta về đây quy y, thầy sẽ quy y cho người ta, vậy á. Chứ đích thân quý thầy quý cô mình vào thì không tiện lắm. Chừng nào sau này ở trong đó có những điều thuận tiện rồi thì ta hãy vào, hay hơn ha. Thì chúng ta phải biết qua một số đặc điểm của
[18:51]đồng bào để chúng ta dễ làm việc nói chuyện. Thì đây là những cái đặc tính, những đặc điểm á mà chúng ta để ý. Thứ nhất là thế này, là các sắc dân thiểu số khắp nơi trên thế giới vẫn có một số điểm tương đồng dù như là họ chưa bao giờ liên lạc với nhau. Nước nào cũng có một số bộ tộc rải rác rải rác mà họ không đi đâu nhiều, nhưng mà chẳng hiểu sao họ giống nhau một số điểm kỳ lạ vậy á, à một số điểm rất là giống nhau. Ví dụ như là họ có cái tài thiện xạ, họ đều có cái vũ khí để săn bắn là cái tên, cái nỏ, cái ná. Thấy không? Đó, và họ rất là thiện xạ. Ngay cả Việt Nam ta cũng vậy, ừ cái chuyện là lúc mà rừng còn nhiều chứ giờ rừng hết
[19:30]rồi không biết sao, rừng nhiều á, nhỡ họ muốn leo lên họ bắt một cái con gì ở trên cao thì một người ở dưới leo lên, leo cây leo tuốt tuốt tuốt lên tới nơi. Khi họ leo lên rồi cái họ không có mang cái tên, họ không có mang cái ống tên này lên sao đó cái họ mới hú dưới đưa họ cái tên, hay là bị rớt tên thì cái người ở dưới họ mới lấy cái tên của họ lắp vào cái cung họ nhắm vào cái búi tóc ổng ở trên á, họ bắn trịch, ghim trịch vô ngay cái búi tóc ổng ở trên á. Xong kia mới thò tay ổng rút cái tên trong búi tóc ổng ra ổng giương vào lắp vào cái cung ổng bắn cái trịch cái trúng cái con chim gì rớt liền.
[19:59]Mà họ tỉnh bơ, họ bình tĩnh, họ tự tin đến cái mức cái thiện xạ của họ khủng khiếp như vậy. Mà như quý thầy không có tóc thì thôi, để vô bây giờ dính ót liền chứ không nói. Mà không biết sao ở trên thế giới bộ tộc nào cũng giỏi thiện xạ hết, giỏi hơn người Kinh. Nên người Mông Cổ mà họ giỏi thiện xạ thì thật sự họ cũng là những bộ tộc họ phát triển nè, mà không hiểu sao họ phát triển được, họ quyền lực mà chiến tranh rộng khắp thế giới, từ một bộ tộc rất nhỏ. Ha, Thành Cát Tư Hãn là từ một bộ tộc rất nhỏ. Một cái đặc điểm nữa là thế này, là cái người mà lãnh đạo bộ tộc á, người ta hay gọi là già làng á,
[20:36]à người trưởng tộc hay trưởng làng thường là người có khả năng tâm linh. Có một thời gian cái người phù thủy riêng, cái người trưởng làng riêng, nhưng mà đa phần cái người trưởng làng cũng là những người phù thủy, họ có khả năng tâm linh để họ có thể là cầu nguyện, chữa bệnh cho cái người trong làng của họ. Rồi họ có thể là thư, bùa chú đồ gì đó, vân vân, giải thích những chuyện thần linh, người chết này kia nọ, vân vân. Mình giải thích nhiều khi cũng mê tín trật lất à, nhưng mà nhiều cái cũng sợ khủng khiếp, nhiều cái cũng hiệu quả. Ví dụ cái bùa, cái thư ém của họ rất là đáng sợ. Hồi đó tôi nghe kể chuyện, nghe có một ông già,
[21:10]lúc thời gian tôi sống với ổng, ổng kể là hồi trẻ thì ổng có cái máu đi buôn, rồi ổng với người bạn, hai người mới đi vào những đồng bào dân tộc ở vùng Lâm Đồng để họ buôn. Họ biết trong đó có những món đồ cổ rất quý mà người dân tộc họ không biết giá trị mà người Kinh mình thì biết. Coi như có ngôi tượng cổ, thì mình chỉ cần đem đến hai ba ký cá khô mình đổi cái cho mất cái tượng, mà tượng về bán mười lượng vàng, cái đồ cổ mà. Hoặc là cái sừng tê giác, hoặc cái ngà voi, đem tới chừng mấy ký muối, mấy ký cá khô, vác bao gạo lên là lấy mất cái đó về. Họ không biết. Rồi nên họ lợi dụng cái ngây thơ của người sắc tộc để họ đi buôn và kiếm được lời.
[21:49]Nhưng mà bởi vì lợi dụng quá, ác ý nên có ngày trời trả báo. Ổng mới kể chuyện là lần đó đi nực nội nên ổng với cái người bạn ổng men men tìm suối tắm. Thì khi mà tìm suối tắm thì không ngờ lúc đó cũng có mấy cô sơn nữ đang tắm. Sơn nữ tức là mình dùng cái chữ theo của mình á là con gái người sắc tộc. Mà quý thầy biết cái sơn nữ tắm thì họ tắm làm sao không? Biết không? Hả? À đóng ờ. À thôi, giờ đó là điều mà mình không thể nói rõ ràng, quý thầy cứ tưởng tượng thôi ha, nó đại khái vậy á. Thì tức là hai ông, một cái ông mà ổng kể chuyện tôi nghe á thì ổng không có cái máu dê, nên là ổng thoát, ông kia ổng có cái máu dê,
[22:31]nên ổng sàng sàng ổng chào, ổng hỏi rồi ổng sàng xuống ổng tắm chung. Ổng tắm chung và ổng có vài cái cử chỉ của cái máu dê nó thúc đẩy không? Trong đó ổng lựa cái cô đẹp nhất để ổng có những vài cử chỉ, thì bỗng nhiên mấy cô kia thấy như vậy cái hú lên, hú những tiếng hú kỳ lạ thì ổng sững sờ. Ông kia thì ổng đứng phía xa xa ổng nhìn ổng cũng sợ quá, không biết chuyện gì nữa, chết cái thằng này, nó dê người ta thì chắc bị giết bây giờ. À tiếng hú lảnh lảnh lảnh lảnh lên, hú một lát thì bắt đầu người trong làng chạy ra. Người trong làng chạy ra họ reo những cái tiếng nói gì của họ, cái họ bồng ổng chạy luôn vô làng, và những cô gái đâm đầu chạy theo.
[23:06]Ông này ổng sợ quá rồi, ổng có một mình thân ổng mà ổng thấy người ta mặc khố, mặc đồ vạm vỡ, thời đó lúc đó là cái người dân tộc chưa có ăn mặc như người Kinh bây giờ, nghĩa là khoảng bảy chục năm trước cái người dân tộc họ còn mặc khố, mặc đồ, bây giờ ăn mặc như người Kinh nhìn không biết nữa. Giờ cũng quần jean, áo pull đồ bình thường không biết, chứ hồi xưa là họ mặc khố, mặc đồ, quấn xà rông đồ không à. Thấy những người vai u thịt bắp đen thui mà vác ông kia chạy luôn vô làng, ổng rụng rời hết trơn. Một mình ổng giờ không biết tính sao nữa, ổng men men vô làng thì một lát ổng mới phát hiện là vô đó họ làm lễ cưới.
[23:37]Họ làm lễ cưới ổng đó luôn, tức là ổng vô bắt đầu ổng mới thấy là không phải là họ làm cái gì hung dữ nên ổng mới vào để ổng kêu gỡ bạn ra, thì mấy người kia nói: "Không không, ông về đi, ông về đi, thằng này nó cưới vợ ở đây rồi, không có không có đi đâu được nữa hết trơn á." Mà lỡ mới có chút xíu à, chưa có gì hết trơn á, mà họ coi như đó là cái việc cầu hôn và họ đồng ý làm liền, tức khắc luôn, nên quý thầy cẩn thận, quý thầy cẩn thận. Thế là ổng thui thủi ổng về, ông kia là chịu thua luôn á, nghĩa là một mình ổng làm sao chống lại nguyên bộ tộc. Ổng về rồi cái hai ba năm sau ổng tìm lên lại,
[24:06]ổng cũng có dịp đi đâu buôn ngang đó cái ổng men men vô đó, thì đường xá lúc này nó dễ đi hơn, ổng tìm lại cái người bạn. Thì ổng vô cái hình ảnh ổng kể là thấy ông kia quấn xà rông, ngồi trên cái nhà sàn có hai đứa con ngồi đó. Thì lúc này là cho tiếp tự do rồi, cũng chào hỏi xong rồi nói nhỏ: "Bây giờ anh trốn về với tôi. Trốn, trốn, tôi chuẩn bị xong hết xe cộ." Ông này ổng lắc đầu ổng mếu máo: "Không được đâu anh ơi. Ở đây mà lấy con gái người ta rồi mà trốn đi, anh đi chưa ra khỏi cửa anh ói mửa anh chết liền, họ có bùa thư ém hết." Thì chẳng biết chuyện có thiệt không mà ông kia ổng sợ lắm, ổng sợ là không dám nhúc nhích và coi như nhập quốc tịch người
[24:37]Ê Đê luôn, nhập quốc tịch Ê Đê luôn, không còn nhúc nhích gì được nữa. Nên có những điều mà người Kinh mình thì thấy không có sao nhưng mà đối với người sắc tộc hình như họ hiểu cách khác. Cho nên quý thầy cẩn thận khi mình đi vào những vùng đó. Có cái cái đó đó, có cái thư cái ém mà nó có hiệu quả, mình cũng chả biết sao nữa. Rồi cái một đặc tính của họ nữa là cái mê tín. Cái người dân tộc họ có nhiều cái niềm tin kỳ lạ lắm, mà giải thích rất là vô lý. Ví dụ như là nhà đó vừa đẻ đứa con thì ít bữa tự nhiên có con trần lục nó càng qua cái làng đó là kết tội cái đứa con mới đẻ ra liền, mà đem giết liền.
[25:09]Nên những cái đó gọi là mê tín mà rất là tàn nhẫn. Hoặc là truyền thuyết về Ma Lai, quý thầy có nghe Ma Lai chưa? Ma Lai là sao? Ma Lai rút ruột, tức họ tin rằng có một loại người mang hình hài con người nhưng mà sự thực người đó là Ma Lai. Đêm khi mọi người ngủ hết thì cái người đó tự nhiên cái đầu rút ra khỏi cổ kéo theo cái đùm ruột rồi bay bay lơ lửng, bay lờ đờ đi tìm để ăn những thứ đồ dơ, nhất là ăn phân người. Mà ăn nhằm phân của ai đi ngoài đồng mà không đậy kỹ thì cái người chủ, tác giả của cái đống phân đó sẽ bị đau bụng mà chết, à nguy hiểm như vậy. Cái người đó xong rồi họ gần sáng họ cái đầu họ lại bay về họ ráp vô cái mình họ,
[25:48]nhét vô cái cổ chui xuống, họ sống bình thường lại, ban ngày không biết gì hết. Họ tin vậy đó. Mà nghĩa là người nào mà có cổ ba ngấn là là người đó Ma Lai. Trong khi theo cái khoa tướng số của mình, ai mà cổ ba ngấn là là quý tướng, người đó sẽ rất là giàu, Phật mình ba ngấn mà, thấy không? Vậy mà chứa cái niềm tin về Ma Lai có cả một thời gian dài người ta tin nha. Hồi nhỏ tôi cũng tin dữ lắm, nghe ai cũng kể. Hồi nhỏ nhớ đi ăn bánh ướt có cái bà bán bánh ướt, bả ngồi cái tướng bả phúc hậu và cổ bả ba ngấn, cứ nhìn bả sững sững hoài. Cứ nói bà này chắc Ma Lai. Rồi nói, thích ăn bánh ướt nhưng mà lại ăn bả cứ dòm bả sững sững sững sờ
[26:23]đó, thầy nói bà này chắc Ma Lai không biết ban đêm bả có bay ra không. Mà người ta kể nhiều chuyện rùng rợn á làm cứ tăng thêm niềm tin, giống như bên Tây phương họ tin về ma cà rồng vậy. Là cái con ma cà rồng nó mạnh khủng khiếp, nó cắn hút máu ai thì người đó cũng biến thành ma cà rồng, vân vân. Cái niềm tin vô lý mà cứ tồn tại. Mà có nhiều cái mê tín vậy lắm. Họ tin về thần này, thần kia. À dường như là không ai xóa được. Vậy mà bây giờ đạo Tin Lành truyền tới xóa được, cũng hay thiệt. Mấy các ông mục sư ông truyền tới ổng xóa luôn. Một cái đặc tính của họ nữa là họ có những vị thuốc thiên nhiên chữa bệnh rất là hay.
[26:56]Ờ những cái lá cây, những rễ cây và họ hay giấu, không biết tại sao. Họ sợ người Kinh vô chặt hết thuốc họ nếu họ tiết lộ. Ờ có những cái bệnh gì đó họ chỉ cho mình uống vài cái lá mình hết liền. Nhiều khi bộ đội vào rừng gặp mấy người bệnh này kia nọ, đi ngang buôn làng họ tuốt vài cái lá họ nấu cho uống hết bệnh liền, sốt rét sốt đồ bay liền, hay. Bây giờ đó nhiều cái hãng dược họ mới lân la họ làm quen với cái đồng bào sắc tộc để họ đi khám phá cái thuốc đó, họ nghiên cứu dược tính, họ chế thành thuốc họ bán, ăn cắp bản quyền luôn, họ không cho biết đó là họ đã nghiên cứu từ cái bộ tộc đó. Họ giấu không cho biết, họ lấy từ thảo mộc trong rừng cây này,
[27:30]cây kia, nhưng mà thực sự là họ ăn cắp bản quyền của các đồng bào sắc tộc. Họ giả bộ cho người đến làm quen, tìm ra được rồi họ lấy rồi về nghiên cứu rồi họ không trả bản quyền đồng nào, vậy thôi. Và họ có nhiều phương pháp chữa bệnh rất là lạ. Tôi nhớ hồi tôi còn nhỏ, lúc đi làm rẫy, làm rẫy chung với mấy người đàn bà người Thượng, thì lúc mà nói chuyện qua lại thì mới hỏi bà là: "Thường thường gia đình người Thượng như bà vậy sinh con nhiều hay ít?" Bả nói: "Sinh ít thôi, mình muốn sinh bao nhiêu mình sinh, không muốn sinh nữa mình ngừng lại." Mới nói ngạc nhiên: "Bà có cách nào mà kế hoạch hóa sinh đẻ?"
[28:05]Trong khi lúc đó là cái kỹ thuật của Tây y nhiều khi vẫn không chắc ăn. Cái mới nói bà bả mới vạch cái bụng bả ra, lúc bả vén cái xà rông bả, nơi cái vùng rốn của bả nó có mấy cái dấu nhang, thì bả nói là: "Nơi chỗ này nè nếu mà lấy nhang mình chích vào thì ngừng đẻ liền." Mà mấy cái đó đến đây mình vẫn không biết nha, và họ truyền với nhau điều đó rất là hay, ha. Hoặc là một cái người đàn bà khi mà sinh con cũng vậy. Theo như người Kinh mình thì phải làm sao? Phải kiêng cữ ở trong bóng mát ha, phải nằm lửa bao nhiêu tháng. Còn họ vừa đẻ con ra bồng đứa con thảy xuống suối rửa liền, suối rửa liền, nếu nó sống được sống, không sống được thì chết,
[28:39]bỏ, nhưng mà thường là không đứa nào chết hết, lạ vậy đó, mình dòm thấy hết hồn. Và người đàn bà đó chiều hay mai có bữa đi vác cuốc xới đất bình thường đi. Trong khi người Kinh mình phải kiêng cữ dữ dội lắm. Thì vì sao? Thì ra họ có cái vị thuốc, cho cái người sản phụ uống vô một cái là cứng cáp trở lại liền như một người chưa từng sinh đẻ, lạ lùng như vậy, rất là mầu nhiệm. Có một lần có một cô Phật tử, cô cũng kể chuyện, cô nói: "Ngày xưa con cũng sinh đẻ, cái mẹ con mới gặp được người Thượng, cái mẹ con biết cái họ có vị thuốc nên mới xin họ. Thì họ thương tình về họ làm nhưng mà họ giấu cái vị
[29:13]đó họ đốt ra, đen hết mình không biết là vị gì. Rồi bả cho con uống một ly rượu trộn với nó, thế là con cứng cáp liền, khỏe mạnh lại liền, tới bây giờ không bệnh hoạn lặt vặt nữa." À những cái thuốc lạ như vậy. Nên những cái đó cũng là cái bí mật và cũng đáng là để ý, ừ. Một cái đặc tính nữa mà chúng ta để ý là họ có cái lối diễn đạt à cụ thể. Tức là cái ngôn ngữ họ không có nhiều chữ như ta, họ không có nhiều chữ. Cho nên để diễn tả những cái điều phức tạp, trừu tượng thì họ nói những điều rất là cụ thể. À mình không quen thì mình không hiểu, nhưng mà cái ý rất trừu tượng, nhưng mà lời thì rất là đơn giản, nghe rất là dễ thương.
[29:54]Ví dụ như là ừm có một lần có một cái gia đình người Ê Đê lên trên chùa Phật Quang đây. Thì sau ổng dự lễ thành đạo, rồi trước khi về ổng gặp ổng chào ổng về, gia đình hai vợ chồng, mấy đứa con. Thì ổng nói rằng: "Cái chùa này vui quá". Thay vì ổng nói là giống như là à về đây thấy có cảm giác giống như sống trong gia đình, thì không có chữ cảm giác, không có chữ như gia đình, ổng nói nè: "Ở đây giống như ăn chung một nồi cơm". Ăn chung nồi cơm tức là ở trong gia đình đó, ổng nói như vậy cái mình nghe mình hiểu. Tức là cái ý thì rất là lớn, nhưng mà cái từ rất là đơn giản, vậy. Hoặc là ví dụ người Kinh mình á mà cầu nguyện thì cầu nguyện sao?
[30:35]"Trời Phật cho con là được no ấm ha, sung sướng, đầy đủ, cơm đủ ăn đủ mặc", như vậy. Thì cái bên người sắc tộc họ không cầu nguyện như vậy, họ cầu nguyện là: "Cầu trời cho con một ngày đỏ lửa ba lần". Ngày đỏ lửa ba lần là sao?
[30:54]Vì thường họ không đủ cơm để nấu ngày ba lần. Ai mà ngày đỏ lửa ba lần, nấu ăn ngày ba lần là người rất là giàu ở trong bộ tộc, chứ không như người Kinh, ừ. Nên có những cái lối cầu nguyện như vậy, mình nghe mình hiểu. Hiểu để sau này mà khi mình nói chuyện, mình không có dùng những cái từ phức tạp, trừu tượng, mà mình chỉ có cái cách nói giống như họ như vậy, dễ hiểu. Hoặc là cái người mà khỏe mạnh á thì nói cái thằng đó hay anh đó vác được con nai về nhà. Nghĩa là đi săn, bắn được con mồi rồi là vác được về tới nhà luôn là người rất là khỏe. Chứ thường là phải kêu ba bốn người khiêng, phụ cắt xẻ ra từng phần, rồi chứ không có vác được
[31:30]nguyên cái con vật đi về, làm như vậy nữa. Hoặc là thấy cái người đó tử tế, thì họ không có chữ tử tế. À họ chỉ nói là người đó thằng đó nó bẻ đôi con cá khô. Mà cái miếng cá khô là cái thứ quý đó, thủy sản ở dưới miền xuôi mà đưa lên bán là cá khô là cái món mà hàng mà mà quý. Mà mình có con cá khô mà mình bẻ ra làm đôi mình chia cho là tử tế lắm, tử tế lắm, nhưng không có chữ tử tế, nói vậy là phải hiểu, vậy. Nên cái người mà họ đi truyền đạo vậy đó, mấy người mà truyền đạo, cái kế hoạch của họ khủng khiếp nha. Đó là họ từ bên Mỹ, họ học cái tiếng Ê Đê của họ mười mấy năm trước, rồi họ thả về vùng dân tộc, họ đóng vai là một cái người đi buôn bán phế liệu,
[32:09]buôn ve chai đi vô trong buôn làng, họ mặc đồ cũng sình xoàng như cái người sắc tộc. Họ đem cái bao đi. Họ tới nơi, tới cái nhà người sắc tộc họ ngồi trước nhà, cái họ nói là họ đi lỡ bữa, cho họ ngồi đây họ ăn cơm phía trước này một chút. Cái khi nói: "Không, nhà tôi không có cơm". Nói: "Không không, tôi có, tôi có đem theo hết nè để tôi ăn". Thì họ bày ra, những cái điều họ bày ra ăn chơi là cái người ngồi trong nhà thèm rỏ rãi liền. Mở ra bánh mì, cá khô, muối, thịt chà bông. Nhưng mà họ đâu ăn một mình, họ cắt, họ mời gia đình ăn với họ cho vui, cái ông đó ăn. Chia ra, cá khô bẻ ra làm đôi, rồi trúng mánh liền.
[32:42]Là đúng nguyên tắc của họ là người tử tế. Họ mời ăn xong cái họ chúc phúc này kia nọ ha, cầu Chúa rồi gia hộ xong, rồi lần sau họ tới nữa. Lần này tới thì giống như người trong nhà thiệt rồi. Cưng rồi phải không, bắt đầu lại cũng đem cho, lần này đến cho quần áo, cho mền mùng, rồi nói là: "Theo đạo tôi này kia nọ", rồi là dụ theo đạo liền. Cứ đi cái màn đơn giản vô cùng, chịu khó mà tế nhị, bẻ đôi con cá khô thôi, xong liền. Đấy cách họ Tại họ biết tập quán, họ biết tập quán, họ đánh vào dính liền. Còn mình đứng mình nói chuyện Bát Nhã Ba La Mật Đa là họ vác chổi chà họ rượt mình liền, không biết gì hết.
[33:15]Mình phải nói những ngôn ngữ như họ nói, đây là điều ta để ý như vậy, ừ. Những cái giáo hội ở Tin Lành từ bên Mỹ á mà họ có những chương trình họ dạy tiếng Ê Đê từ mấy chục năm trước, tức là họ đã có một cái kế hoạch là họ sẽ đem cái đạo họ về đây truyền ở những cái vùng dân tộc của ta. Họ cho người học những tiếng đó hết, vậy, rồi họ thả người về đây truyền đạo. Trong khi ngày hôm nay ta vẫn ngây thơ, ta chưa hề có một kế hoạch nào để truyền đạo, truyền Phật pháp vào trong vùng dân tộc, ta chưa hề nghĩ rằng điều đó. Vậy mà những người nghĩa là tôn giáo bạn của ta, họ đã nghĩ ra điều này năm sáu chục năm trước,
[33:50]họ đã cho người học tiếng Ê Đê, mở lớp dạy tiếng Ê Đê cho những người truyền đạo. Và mình sẽ hỏi ai mà chịu cực từ bên cái xứ Mỹ mà qua đây lặn lội lên Tây Nguyên để truyền? Nhưng có những người họ nhận cái sứ mạng đó và họ được trả lương cao. Họ làm những nhiệm vụ gọi đặc nhiệm, họ gọi là đặc nhiệm. Sứ mạng đặc biệt, special missionary, sứ mạng đặc biệt gọi là đặc nhiệm. Họ len lỏi vào những vùng sâu, họ sống trà trộn, nói được cái tiếng của ngôn ngữ dân tộc để họ truyền cái đạo của họ. Mà trong khi giáo hội ta chưa hề có kế hoạch nào hết. Cho nên sau này chúng ta phải có kế hoạch, ta tuyển, ví dụ như Thầy Minh Lắng nè,
[34:27]đó, đi vô truyền đạo, có thầy gì đó đen đen đó, cũng đẹp giống lắm, thầy đó được, cho to lên một tí. Nhưng chúng ta đừng có cái nghĩ người dân tộc là người đen nha, như ở ngoài Bắc người Mường, người Thái, người Tày họ trắng còn hơn cái Thầy Đức Hoàng ở đây, trắng kinh khủng đấy, ừ trắng đẹp trai vô cùng. Và ta sẽ thấy thế này, là mỗi một bộ tộc như vậy họ có cái ngôn ngữ riêng. Do đó, là không ai có thể là đem Phật pháp du hóa từ cái đồng bào này rồi lang thang qua đồng bào khác, tại mình không thể biết nhiều ngôn ngữ được. Vì vậy, là ta chỉ nếu mà mình có cái tâm nguyện giáo hóa đồng bào sắc tộc, mình chỉ cần giáo hóa một bộ tộc thôi, à một bộ tộc.
[35:09]Nào giờ đó là chúng ta học ngôn ngữ, cổ ngữ hay là sinh ngữ, nhưng bây giờ chúng ta nên biết một cái tiếng dân tộc. Ngoài tiếng Việt là chúng ta phải giỏi rồi, chúng ta nên biết thêm chữ Nho để đọc kinh bằng chữ Nho, chúng ta nên biết thêm chữ Pali để biết cổ ngữ Pali, chúng ta nên biết tiếng Anh để biết cái sinh ngữ mà mở cửa ra thế giới, và chúng ta nên biết một tiếng dân tộc, nên biết một tiếng dân tộc nào đó. Ừm chúng ta biết một tiếng vậy để giáo hóa. Ở ngoài vùng Tây Nguyên đó, có một vị Thượng tọa nổi tiếng là thầy Giác Sĩ ở bên Khất Sĩ. Thầy Giác Sĩ ông là người ông sống với người dân tộc, ông biết được tiếng Ê Đê,
[35:44]ông có viết được tiếng Ê Đê và ông dịch kinh Phật ra tiếng Ê Đê. Ông viết cuốn sách là "Đức Phật Và Giáo Pháp Của Ngài" bằng tiếng Ê Đê, song ngữ, một bên trái là tiếng Ê Đê, bên phải là tiếng Việt. Vừa rồi cái đoàn từ thiện của chùa Phật Quang, chúng tôi có mới đi tặng quà ở Đắk Lắk về, mình tổ chức để mời sư Giác Sĩ giảng cho đồng bào rồi mình mới tặng quà, thì mời trong bộ tộc cái vùng đó ra cũng khoảng ba bốn trăm người họ ra. Họ là toàn là Tin Lành không, nhưng tin gì đó kệ họ, mình cứ giảng đạo Phật bằng tiếng Ê Đê xong mình tặng quà để mình gieo vào lòng họ là ngoài cái tôn giáo lúc nào cũng có thể
[36:21]kích động bạo động lại có một tôn giáo rất là từ bi, rất là thanh bình. Thì Sư Giác Sĩ ổng gần như độc nhất vô nhị ở đất nước mình, hình như chưa có người thứ hai, chưa người thứ hai. Nên sau này chúng ta hy vọng là sẽ có nhiều cái tấm gương như vậy. Chúng ta biết chữ Nho, chúng ta biết tiếng Anh, nhưng chúng ta phải biết một tiếng dân tộc, vậy, ừ. Đặc biệt á, có cái người gọi là người Mán, họ cũng còn tên khác là tên người Dao, họ ở ngoài miền Bắc, nhưng mà sau này họ cũng có di cư một số vào trong miền Tây Nguyên để họ sinh sống. Thì người này dường như là tổ tiên họ là một người theo đạo Phật,
[36:56]nên họ để lại những cái lời dạy của tổ tiên là phù hợp với đạo Phật: ngũ giới, vấn đề ăn chay, đời sống thật thà, và những câu niệm Phật là Nam Mô Quán Thế Âm Bồ Tát, ừ. Cái Bồ Tát họ đọc là phù sọt, đó là Bồ Tát, cũng là Nản Mồ Woan Si On Phù Sọt gì đó, cũng là Nam Mô Quán Thế Âm Bồ Tát, mình nghe mình hiểu ra. Thì ra tổ tiên họ là người đã theo đạo Phật, nhưng mà họ không biết, họ không biết là họ là đạo Phật, cho đến khi những người Phật tử ta đến tiếp xúc với họ và cho họ biết là tổ tiên họ đạo Phật, văn hóa họ là đạo Phật, họ mới vỡ lẽ ra. Và những câu niệm của họ mình đọc với câu niệm của mình
[37:32]y chang nhau, cái họ từ đó họ rất là mừng, và họ biết rằng họ không cô độc, tín ngưỡng của họ cũng là tín ngưỡng của người Kinh lớn lao như thế này, họ rất là vui. Còn đồng bào Khmer ở miền Tây Nam Bộ như ở Trà Vinh, Sóc Trăng hay Bạc Liêu thì những người này là những di dân lâu đời từ Campuchia qua, rồi có các sư, các sãi đi theo với họ để chăn dắt họ nên họ lập những ngôi chùa. Những cái chùa Khmer đất rộng, cây cổ thụ to cả mấy trăm năm, cái cây dầu, cây sao mấy trăm năm. Và họ sống cũng cộng đồng với nhau theo cái tín ngưỡng Phật giáo từ lâu đời, à. Và chúng ta cứ tưởng như vậy là bình yên,
[38:09]rồi đối tượng đó đã theo đạo Phật rồi, ta không cần phải hoằng pháp, nhưng không, nhưng không, người anh em Tin Lành của ta khôn hơn ta, vô đó truyền đạo luôn, và lấy được rất nhiều người theo đạo Tin Lành. Đến khi ông Cả, ông Lục ổng biết ổng la lên: Trời, sao mấy người đi bỏ đạo Phật, đạo ông bà? Cái mấy người nói: Theo đạo Phật mấy ông phải cúng mấy ông, còn theo ông này cái ổng cho tiền, đơn giản vậy thôi, bỏ đạo liền. Đây là điều ta phải suy nghĩ, có những điều êm ả thanh bình từ nhiều ngàn năm nhưng ngày hôm nay không đúng nữa. Ngày hôm nay phải thay đổi nếu chúng ta muốn Phật pháp phát triển.
[38:44]Đơn giản chỉ là vì theo đạo này phải cúng, ngày nào ông Lục ổng đi khất thực hay ổng muốn cất chùa là mình phải đóng góp, còn mấy cái ông này thì tới ổng cho tiền. Đơn giản chút xíu đó thôi. Và cái nhược điểm của bên các sư Nam tông là như thế này nữa, quý thầy để ý, ở các nước như Lào, Miến Điện, Thái Lan, Campuchia nó có cái tục lệ là cái người thanh niên lớn lên là phải sao? Phải đi tu 3 năm, rồi lúc 3 năm hoàn tục trở lại thì người ta mới dám gả con gái, người ta nghĩ rằng thằng này nó vô chùa nó học đạo được, nó đàng hoàng. Và như vậy, cái việc mà một cái người Sa-môn đắp y ôm bình bát đi giữa cuộc đời, đi giữa cái làng quê hẻo lánh như
[39:27]vậy, nhìn dáng thanh thoát như vậy, đối với cái người Kinh mình, đối với người Bắc tông mình là hình ảnh cực kỳ thiêng liêng nha, một hình ảnh đẹp, một hình ảnh thoát tục. Nhưng với con mắt của cái người mà đạo Khmer thì có thiêng liêng không? Không, cái thằng đó đi tu để lấy vợ, hoàn toàn không thiêng liêng. Chính vì lý do đó, Tăng bảo không mạnh, không mạnh. Cũng có một lần đó có mấy sư lên tới trên chùa tôi để nhờ giúp đỡ để mà cất chánh điện, cái tôi mới vận động kêu quý Phật tử ở cái vùng Trà Vinh đó họ đến giúp đỡ, chứ mình ở xa mình cũng không lo không xuể. Thì cái người sau này một Phật tử mới lên mới nói thế này, nói:
[40:00]Thầy ơi, không phải là không có tiền nhưng mà bởi vì cái người dân Khmer họ không có cúng. Lý do họ không cúng là gì? Tại họ không biết ông sư đó ổng tu bao lâu. Có ổng đã tu hơn 3 năm mà không chịu ra nhưng mà sợ đến năm thứ 5 ổng sẽ ra, có ông đã tu 10 năm nhưng mà tới năm thứ 11 có khi ổng bỏ ra, tại vì chuyện bỏ ra là chuyện thường ngày ở huyện. Hiếm cái người mà vượt ra lên đi luôn suốt cuộc đời tới thành ông Lục, ông Cả luôn, hiếm có người như vậy, thành một Hòa thượng luôn, hiếm có, còn đa phần nếu 100 người rớt còn một hai người đi tu suốt đời còn bao nhiêu người từ từ đến năm nào đó mỏi mệt cái bước ra, bước ra.
[40:38]Vì vậy nên cái người Phật tử họ không có niềm tin. Bây giờ ta mới thấy, chúng ta tưởng cái tục lệ lớn lên đi tu 3 năm là hay, không ngờ lại là một điều thất bại. Bởi vì sao? Bởi vì chuyện xuất gia không phải chuyện đùa, không phải chuyện giỡn chơi. Đối với người Bắc tông, chúng ta xuất gia là làm sao? Đem hết cuộc đời còn lại của mình theo đạo, chỉ quá bất đắc dĩ thôi thì ta mới đành phải hoàn tục, và chuyện đó quá đau khổ mà đôi khi quá nhục nhã. Chứ còn bình thường ai cũng muốn đã xuất gia rồi là suốt cuộc đời và chẳng những hết kiếp này còn phải bao nhiêu kiếp khác mình luôn luôn là một người, người Sa-môn, một người Tỳ-kheo.
[41:12]Không phải chuyện chơi, nhưng mà bên kia cái quan niệm họ dễ dãi nên làm thất bại. Sau này có một số quý thầy Bắc tông ở bên Tây phương cũng bắt chước cái màn đó. Khi một người cư sĩ tới tu tham dự một khóa tu 1 tháng, khóa tu 2 tháng, cái vô cũng truyền giới Sa-di, cũng cạo cái đầu, tu 2 3 tháng xong hết khóa tu rồi cái xin giải y hoàn tục để tóc lại đi về. Mấy thầy thấy đúng là mấy thầy giỡn chơi thiệt á, cái y của Phật, cái việc xuất gia của Phật mà đem giỡn chơi. Muốn tu khóa tu 2 3 tháng thì cứ tu 2 3 tháng chứ đâu có gì đâu, nhưng mà đừng xuất gia và đừng thọ giới, tại xuất gia thọ giới là phải cả cuộc đời.
[41:48]Mà bên Tây phương giờ còn có cái màn đó mà mấy thầy Việt Nam mình cũng làm á, làm ẩu á, cái đó mang tội chết á. Cái việc xuất gia là việc thiêng liêng, mà chính vì cái xuất gia là cái thiêng liêng, là khi quý thầy cạo cái tóc rồi là đi suốt cuộc đời, nhờ như vậy nên khi người Phật tử họ nhìn cái người xuất gia họ kính trọng, tại họ biết là có thể là quý thầy đó còn có nhược điểm nhưng mà cái lý tưởng của quý thầy đó là kiên định và suốt đời, còn cái người vấp ngã hay là trở lui là rất ít, tỷ lệ rất ít, cho nên khi cứ nhìn tổng quát quý thầy vậy mà họ đặt lên niềm kính trọng họ ít có sai lầm, ít có sai lầm, bởi vì thầy nào cũng đi hết cả đời tu.
[42:26]Thế còn mà chư số đông mà dòm ông này không biết ổng mấy năm nữa, ông kia không biết mấy năm nữa, tự nhiên họ nhìn hình dáng Tăng đoàn họ coi thường. Cho nên vì vậy Bắc tông với bên Khất sĩ cũng vậy, coi vậy chớ mà hay. Cái chuyện xuất gia là chuyện thiêng liêng là chuyện nhiều đời không phải chuyện đùa, cái đó lại là hay. Cho nên vậy cả cái người đồng bào Khmer ta cũng phải độ họ chứ không phải là coi thường. Cái người đồng bào họ không có nhiều cái đại từ xưng hô như người Kinh Việt Nam, chỉ người Kinh Việt Nam thôi chứ mấy người nước khác cũng đơn giản lắm. Bên Mỹ thì cứ I với You phải không?
[42:56]Ông nội nó cũng kêu You, con nó nó cũng kêu You. Còn người Việt Nam mình á, ông là ra ông mà cháu ra cháu phải không? Người lớn mình xưng kêu ông kêu bà, mà người nhỏ mình xưng con, tức là cái đại từ của mình mình thay đổi thay đổi liên tiếp. Cũng một chữ mà có khi là ngôi thứ nhất, có khi là ngôi thứ hai. Ví dụ như mình gặp một cái người lớn mình xưng là, mình kêu người đó là? Là cô hay là mình kêu người đó là thầy hay là cậu, phải không? Cậu là chú. Nhưng mà khi mình gặp người nhỏ hơn thì mình cũng xưng là? Mình xưng mình là cậu. Cái người già cái mình kêu người đó là cậu, nhưng mình gặp đứa nhỏ quá cái mình xưng là cậu,
[43:32]rồi còn mình nói một cái người thứ ba thì mình? Cậu. Như vậy cái người gặp bà già lớn mình kêu cô, à nếu mình là người nữ, mình lớn gặp đứa nhỏ cái mình xưng là cô, nhưng mà cái người sau lưng mình kêu cổ, mấy này ngộ lắm nha. Cũng một cái mảng ngôn ngữ lạ. Nó có cái tôn ti trật tự ở trong cái lối xưng hô của người Kinh Việt Nam, Việt Nam thôi chứ nước khác không có, có tôn ti trật tự và cái tôn ti trật tự cực kỳ phức tạp đó là cái nỗi đau khổ cho cái người nước ngoài muốn học tiếng Việt Nam. Tức là họ học cái gì cũng dễ, tiếng Việt Nam nghĩa là văn phạm đồ tương đối ổn định cái gì cũng dễ học mà đụng tới xưng hô rồi là
[44:08]khóc, khóc ròng luôn á, khóc ròng luôn không biết xưng sao. Gặp một người cái kêu ông, lát quay lại kêu anh, lát kêu mày, quên không nhớ, không nhớ. Còn cái người mà người sắc tộc vậy, cái chữ nó là cái người ở phía sau, ai cũng kêu nó không biết ông già có kêu nó không, chứ còn già làng nói như vậy tôi cũng có một số người Phật tử quy y mình ở cái vùng trên đồng bào Tây Nguyên, thì họ khen tôi dữ lắm. Mà họ khen rồi họ nói thế này chứ: Sư phụ của mình á, nó giảng không có chỗ chê. Mà tôi cũng đoán trước chuyện này, tôi đoán trước chắc là trên đó mình bị kêu bằng nó hoài, tới chừng Phật tử về kể nói dạ lặp nguyên văn như vậy cái tụi con phải cản:
[44:50]Không không, không được kêu Sư phụ là nó. Nói: Ủa, không được kêu nó bằng nó hả? Không kêu Sư phụ nó.
[44:58]Cái người như người già làng hay trưởng tộc là người họ kính trọng ấy mà sau lưng cũng là nó tuốt luốt luôn, cái chữ nó họ nghĩ là bình thường. Nhưng mà đối với người Kinh thì cái chữ nó là cái gì coi thường, sư phụ thương thì thương, có treo hình sư phụ nghĩa là ngon lành vậy đó mà hễ mở miệng là Sư phụ mình nó, nó ốm nhom ốm nhách là nó vậy đó, nó vậy.
[45:19]Trong lòng cái người dân tộc á, họ tiềm tàng một cái mặc cảm là bị người Kinh khinh rẻ, coi thường. Luôn luôn như vậy. Mà đúng như vậy, vì người Kinh là ở cộng đồng phát triển, văn minh, ăn ở sạch sẽ, có quần có áo, có phương tiện, có tiền bạc giàu có, còn người Kinh họ nghèo, họ chậm tiến hơn. Trừ một số người sau này người Mường, người Dao thì họ sống rất là sạch sẽ, căn cơ như người Kinh. Còn một số người họ sống nhiều khi hơi kém văn minh, hơi kém văn minh. Vì vậy người Kinh hay coi thường và họ biết điều đó nên họ có cái mặc cảm khi tiếp xúc và họ không muốn sống gần người Kinh. Như có những vùng người Ê Đê vậy, cái người Kinh vào cất nhà ở với họ là ít
[45:56]bữa từ từ họ bỏ buôn họ đi mất, họ vô trong sâu hơn, họ không thích ở gần. Vì sao vậy? Bởi vì người Kinh quá sạch sẽ, đâu đó ra đó, nhà vệ sinh đâu đó, còn họ cứ lùm thùm rồi họ biết, họ nhìn họ so sánh họ biết và họ mặc cảm, thay vì họ sửa đổi giống người Kinh họ không chịu sửa, tại vì đông người làm giống như họ nên họ cũng giữ cái bừa bãi của họ nhưng rồi họ bỏ đi để khuất con mắt người Kinh, để họ tiếp tục sống theo cái họ thích. Rồi khi mình vào làng của họ cũng vậy, cái mặc cảm họ bị người Kinh khinh rẻ rất là nặng. Cho nên nếu cái người nào mà sống hòa đồng được với họ họ quý ghê lắm. Ví dụ mình vào nhà họ thì họ sẽ mời mình uống nước,
[46:30]mà họ biết mình là sạch sẽ nên họ phải rửa cái ly. Chứ cái ly họ để đó thì không cần rửa, uống hết năm này qua năm kia cũng cái ly đó đó, bao nhiêu miệng cứ đưa vô uống. Họ thấy mình tới họ mời thì họ biết mình kỹ lưỡng nên họ chế nước vô họ rửa, họ chế vô họ thò ngón tay vô quậy quậy quậy ngoáy tạt đi cái họ múc nước mời mình uống. Cái ngón tay họ nó còn dơ hơn cái miệng ly kia. Nhưng mà mình phải uống à, không uống là họ giận, không uống là họ đụng trở lại cái mặc cảm của họ như vậy. Rồi hôm nào họ giữ mình ở lại ăn cơm, họ nấu nồi cơm, họ múc cái nước mình liếc ra mình coi thế nào xuống cái ao múc mà đầu bên kia ao là cái chuồng heo.
[47:01]Thì quý thầy cứ ăn cơm bình thường, tại vì nhiều khi mình tăng sức đề kháng sau khi mình ăn cái nồi cơm á, bỗng nhiên từ đó không cái gì xâm phạm được vào cơ thể mình nữa, không con vi trùng nào dám đụng tới mình nữa, và không người nào dám tới gần bên mình nữa, không ai gần. Hoặc đôi khi họ có những cái món ăn, vì người dân tộc ngày xưa đó lúc mà rừng còn nhiều đó, họ có thể săn bắn. Sau này cái rừng bớt rồi nên cái tài nguyên trong rừng họ không có, rồi họ ăn những cái thứ lá cây, lá đồ mà họ biết họ ăn không chết thì họ đem về họ ăn. Mà có những cái nồi rau hay một cái trái họ bằm bằm họ nấu mình ăn mình ăn vô rồi không biết chỗ nào để nhả.
[47:34]Tại vì nhả ra là mình khinh thường họ là từ đây không nhìn mặt mình nữa, mà nuốt vô thì mình mình quá tội nghiệp mình á. Nó đắng không thể tưởng tượng được. Có những cái trái như vậy mà họ ăn ngon lành đó nha, không biết sao nữa. Họ ăn ngon lành, mà rất là đáng thương, rất là tội nghiệp họ, ừ. Đa phần là cái người đồng bào dân tộc họ kém kinh tế, thậm chí có những cái buôn làng thiếu đói, họ không có gì ăn. Lâu lâu có miếng cơm rất là mừng, rất là tội nghiệp. Vì vậy là ai mà đến với người đồng bào mà mang cho họ quần áo, mang cho họ thực phẩm, mang cho cá khô, mang cho muối họ thương lắm. Bởi vì cho họ những điều mà họ rất là cần.
[48:12]Lợi dụng điều này nên những tôn giáo xấu đã vậy, đem ít đồ đến cho rồi dụ theo đạo, dụ theo đạo xong rồi xúi họ nổi loạn chống người Kinh. Những cái đạo đó rất là ác. Nên vì vậy nhà nước chúng ta cũng đang tìm cách là nâng cao cái đời sống của người đồng bào dân tộc để cho họ đừng bị lợi dụng theo kẻ xấu. Thì bên cạnh đó Phật giáo ta cũng vậy, ta phải vừa tìm cách giúp đỡ họ trong cái đời sống thiết thực, là lâu lâu nên tổ chức những cái đoàn ta đến thăm những người đồng bào đó, chúng ta mang cơm, mang gạo, mang thức ăn thực phẩm đến cho họ, rồi ta truyền cái giáo lý đạo Phật đến, để cho họ đừng có bị tin theo một giáo lý một chiều nào khác.
[48:49]Rồi có hai ba đạo như vậy, bên kia có xúi nổi loạn thì nhờ cũng có đạo Phật kéo họ lại rồi, như vậy ha. Dưới đây là chúng ta có những cái mẫu mà nói chuyện giữa ta, thì cái này là quý thầy tưởng tượng mình là người Kinh là Phật tử thôi chứ cái mẫu đối thoại này không phải là dành cho quý thầy, mà cho cái người Phật tử nói chuyện với người dân tộc để mà đem Phật pháp đến cho họ, rồi đưa họ về chùa ha. Cho nên cái buổi nói chuyện hôm nay thì cái cách nói chuyện nó không giống bình thường cho nên hôm nay chúng ta không có hỏi đáp nhiều như bữa trước, chúng ta nghe nhiều hơn. Lâu lâu có câu nào mà hay thì quý thầy trả lời.
[49:24]Đầu tiên là chúng ta đến chúng ta sẽ hỏi họ cái gì đó bâng quơ để làm quen. Thì thường cái điều họ quan tâm là rẫy bái, đất rẫy như thế nào để họ trồng rẫy vân vân vậy. Mình sẽ hỏi họ là: "Anh chị có làm rẫy được nhiều không?" Ừm. Thì cái câu trả lời họ thường là thế này là họ không làm được nhiều, là họ sẽ làm họ phá miếng rẫy, họ trồng được vài năm lúc đó đất nó bạc màu, rồi đồng thời người Kinh nào muốn mua mà đồng thời họ cũng đang thiếu nợ tiền của người Kinh. Họ hay đi mua chịu gạo, mua chịu cá khô. Rồi đến lúc nào đó thì người Kinh thấy nhiều tiền quá trả không nổi thì người Kinh gợi ý:
[49:59]"Thôi mày bán tao miếng đó." Bán miếng đó là xóa nợ, thế họ bán liền. Cho thêm ít gạo nữa rồi họ đi qua họ phá miếng rẫy khác, nên họ không có nhiều rẫy. Và lần lần những cái miếng họ đã phá thì lọt vào tay người Kinh hết. Và người Kinh lợi dụng cái đó để mua được đất giá rẻ, và từ từ cả một vùng mênh mông ngày xưa của người dân tộc giờ thành đất người Kinh hết, họ mua bằng tiền mà. Đây cũng là một cái điểm, cái ác của người Kinh mà người Kinh cũng phải trả giá. Thay vì ta thương yêu cái người anh em dân tộc đi, lợi dụng cái khó khăn của họ để lấy đất của họ, mà đây là cái kẽ hở thế là cho mấy cái tay truyền đạo xấu mới lợi dụng nó nói, nói:
[50:36]"Đất này là của ta, phải không? Cái đám người Kinh nó vô nó chiếm của ta, bây giờ ta phải đòi lại, ta đánh đuổi nó đi, ta phá nhà nó đi, đuổi nó đi ta lấy đất lại." Thì người dân tộc bình thường thì họ cũng hiền nhưng mà có người xúi họ làm. Hễ có người xúi thì làm, họ cũng ngây thơ. Thế là họ chuẩn bị đá, sỏi, ná thun, dao rựa, rồi ngày nào đó họ lên xe máy xới đó, họ chở đi từng đám từng đám ra họ la hét rồi chống đối, đuổi người Kinh đi để họ lấy đất lại. Là vì lý do đó, lý do là có người xúi, mà lý do là bởi vì cái mối quan hệ của ta với cái người thường ta không thương yêu, ta không có cái tử tế,
[51:12]ta không thương yêu cái người anh em kém thế hơn mình, nên cái quả báo phải xảy ra. Thường thường trong cuộc sống vậy, là đúng cái đạo lý á là ai kém thế hơn ta, ta phải nâng đỡ chứ ta không được chà đạp, ta không được ăn hiếp, ta không được coi thường, đó là đạo lý của con người. Thì cái người dân tộc cũng là cái người kém thế hơn ta, nhưng mà thường ta ỷ vào cái cộng đồng của mình đông hơn, ta văn minh hơn, ta tiền bạc hơn nên ta hay ép họ, mà đó là điều ác. Cũng giống như vậy, như hôm qua tôi đi Bình Dương thăm cái bà cụ, mẹ của một sư huynh, lâu quá không thăm là sợ bà mất rồi mình không gặp mặt thì cũng ân hận.
[51:49]Trên đường về, lúc đó xe chạy vụt qua cái ngã tư thì tôi thấy có một cái người họ đi băng qua đường, một cái tay trái họ thì nắm một cái xe kéo, trên cái xe đó có chất những cây chổi, dường như họ đi bán chổi, và cái tay bên kia thì cầm cái cây gậy họ quơ quơ. Thì như vậy người đó là người gì? Người mù. Nên xe chạy vụt qua tôi quay nhìn lại thì đúng là người mù, và lòng mình quặn đau, lòng quặn thắt. Trời trưa nắng, họ đi bán một cây chổi, một cây chổi mua chừng bao nhiêu tiền? 5.000, thì bán một cây chổi lời được nhiêu? 500 đồng. Bán bao nhiêu cây mới đủ mua một lít gạo? Năm cây, 10 cây gì đó.
[52:29]Mà một lít gạo đủ để sống một ngày không? Đủ để lo gia đình mình, đủ để cơm ăn áo mặc và đủ để tích trữ ngày mai hay đủ để có thể có thuốc khi lúc mình bệnh hoạn không? Hoàn toàn không. Những người đó tương lai mờ mịt. Những người đó là những người kém thế trong xã hội. Nhưng mà những người có đôi mắt sáng này không hề thương yêu, không hề lo cho họ. Hoặc là những người tật nguyền ví như họ cụt mất hai cái tay, họ không thể cạnh tranh với cuộc đời, họ kém thế, hoặc là cụt hai cái chân, họ kém thế giữa cuộc đời. Nhưng mà những người lành lặn như thế này, những người sáng mắt như thế này không lo cho họ, không thương yêu họ, đó là cái ác, chúng ta nói thẳng là cái ác.
[53:08]Chúng ta đừng nghĩ: "À bây giờ tôi không hại ai là tôi không ác." Không, không được. Chúng ta có bổn phận bắt buộc đối với những người kém thế hơn ta trong xã hội này, trong cuộc đời này. Còn nếu ta nói rằng: "Tôi không hại ai là tôi không làm gì tội", là quan niệm sai lầm, tà kiến. Chúng ta nhìn thấy những người tật nguyền trong cuộc đời này mà ta không làm cái gì, không có bổn phận gì với họ là ta ác đó. Đúng ra vì nhà nước ta vậy hay là cộng đồng ta vậy, có một nơi chúng ta nuôi những cái người tàn tật, tật nguyền đó, và chúng ta tìm cách cho họ được tu hành, được làm phước, làm phước thôi chứ không cần làm ăn.
[53:41]Đừng nghĩ là họ phải tạo một cái nghề để sống, tại cái nghề họ sống cũng không có tới đâu, nó không đủ khá giả, mà quan trọng cho họ làm phước. Họ có phước rồi bỗng nhiên cuộc đời họ từ từ nó sướng lên dần dần, có thể cái tật nguyền đó không hết, mắt họ không thể sáng lại, tay chân họ không thể mọc lại, nhưng mà nếu họ có cái phước thì tự nhiên về già họ cũng đỡ cực, họ được sung sướng, chứ không phải là kiếm cho họ một cái nghề thủ công để họ làm đâu, họ nuôi sống họ qua ngày, tới chừng họ bệnh cũng không đủ tiền để sống đâu. Bởi vì ta không có tin vào đạo lý nhân quả nên ta không có cái chính sách là
[54:10]giúp cho người tật nguyền có cơ hội làm phước để họ có cái phước vươn lên. Một ngày nào thế giới tin vào nhân quả mới biết rằng để cải tạo thân phận con người, tức là nâng cái phước người đó lên, thì lúc đó thế giới mới có cái chính sách là giúp cái người tật nguyền làm phước, còn ngày nay chưa có. Chúng ta còn phải tiếp tục nhìn thấy những người tật nguyền là nghèo khổ sống trong đời lê lất như vậy. Thì cái người dân tộc cũng vậy, họ là những người kém thế hơn ta, ta phải thương họ, chứ không được lợi dụng mình ỷ có tiền giàu, mình cứ cho họ vay nặng lãi, bán họ bán mắc và mua họ cái nông sản họ đem ra bán thì mua rẻ.
[54:49]Không được ác độc như vậy, không được tàn nhẫn như vậy. Chúng ta phải thương họ, ừ. Thì khi mà họ trả lời là họ hay bán đất cho người Kinh thì mình mới nói là: "Sao anh chị không trồng cây ăn trái để mà mình hưởng lâu dài khỏi phải dọn hoài?" Thì họ nói là trồng cây biết chừng nào mới có ăn. Họ không có đủ kiên nhẫn và đủ kinh tế để chờ đợi, phải không? Cho nên là làm mùa nào ăn mùa đó. Phá rừng đất tốt rồi hai ba mùa đất xấu mình bán lại cho người Kinh mà lúc đó là mình nợ người Kinh cũng nhiều rồi, thì cứ vậy cái màn đó. Thì mình sẽ nói rằng nếu mà hết rừng rồi thì nước sẽ bị khô sớm vào mùa nắng, là hết mưa cái hết nước liền.
[55:24]Mình mà phá rừng là ông trời ổng giận. Giàng á, Giàng tức là trời. Tại ông Giàng ổng cho mình rừng để mình có chim, có thú, có chóc, có những cây trái trong rừng có cuộc sống mà có nước. Bây giờ mình phá rừng là những điều đó biến mất, ông Giàng ổng giận. Cái nguyên tắc của rừng là tại sao có nước? Tại vì thì cái cây như thế này, rễ ngang nè, cái đuôi chuột nằm sâu xuống, và những cái rễ nè. Thì cây có cái tâm linh, hễ mà cái rừng cây mà rậm rạp á tự nhiên gọi mưa tới. Một cái bí mật không biết tại sao mưa cứ tới đó, dội nước xuống. Hễ mất rừng rồi là vùng đó ít mưa liền, lạ lùng. Còn cái đuôi chuột mà của những cây cổ thụ cả mấy trăm năm,
[56:01]cả ngàn năm á, nó mọc sâu tới năm sáu chục thước sâu dưới lòng đất, và những cái rễ này là cái máy bơm nước nha. Những cái tế bào của rễ cây là tự động nó kéo nước lên, nó kéo nước lên để nó nuôi cây. Nhưng mà luôn luôn nó kéo dư hơn cái cây cần. Ví dụ cây đó là cần 10 lít nước thì nó sẽ kéo lên khoảng 100 lít. Nó bơm dưới lòng nước sâu á, bơm dưới cái vỉa nước ngầm dưới đó nó kéo tuốt lên, mà kéo lên nó kéo dư cho nên nó thải nước ra chung quanh. Những giọt nước nó thải á ẩm ướt hết cả cái vùng này, thì những cái cây con nhỏ hơn, rừng thì nó cả cây lớn và cây con, cây con tiếp tục những cái rễ nó kéo nước lên lần nữa, nó giữ nước lại.
[56:34]Nghĩa là nhờ rừng rậm rạp thì nước ở dưới lòng sâu kéo lên trên bề mặt, và bề mặt, ở nơi nào mà có rừng dày thì bề mặt luôn luôn ướt đẫm, tạo thành hồ, tạo thành ao và tạo thành những dòng chảy, thành những dòng sông, dòng suối. Mà ở trên sát mặt đất này mà có nước tức là có sự sống cho muôn loài khác luôn, cho con người, cho con vật, cho con giun, con trùng, con dế, con ong, con bướm, tất cả mọi loài đều sống nhờ nước lên trên bề mặt này. Còn không có rừng, nước tuột xuống dưới vỉa ngầm dưới sâu, trên bề mặt khô khan thì tất cả sự sống biến mất. Chúng ta nhớ điều đó, rừng rất là quan trọng. Ở đây chúng ta có anh Thuận là cán bộ kiểm lâm ở
[57:11]rừng Nam Cát Tiên hôm nay cũng đi nghe pháp. Anh là một người cũng rất yêu thương rừng. Quý thầy có nghe cái bài "Rừng Ơi" của tôi soạn chưa kìa? Chưa nghe à? Đó là điều đau khổ. Mất nửa cuộc đời nếu mà chưa nghe bài hát Rừng Ơi. À hôm thì có cái anh Thanh Bạch, anh MC á, quý thầy biết anh Thanh Bạch không? Thanh Bạch thì biết, còn bài Rừng Ơi không biết. Vậy, đời đó, vậy đó. Bạc bẽo vậy. Thì anh Thanh Bạch mới hỏi là: "Do cái động cơ nào mà thầy soạn cái bài Rừng Ơi nhưng cảm động vậy?" Thì tôi chỉ trả lời một câu rất gọn, tôi nói là: "Thầy yêu rừng một cách cực đoan và cuồng tín." Trả lời một câu thôi, không nói nhiều.
[57:54]Thì mình nói chuyện với họ là nếu mà cứ phá rừng như vậy thì hết nước là họ sẽ khổ ghê lắm. Hết mưa một cái là dòng suối chảy dứt liền, dứt chảy liền, là đời sống họ khốn khó. Nên họ cũng than đúng là họ phá rừng, họ cũng trồng cà phê, bắt chước người Kinh trồng cà phê nhưng mà hết mưa cái là hết nước tưới liền. Rồi có mấy cái người tới họ cho mình tiền, kêu theo đạo, thờ trời thì ông trời phù hộ. Rồi hỏi mình thờ ông nào? Mình nói mình thờ ông nào? Mình thờ? Thờ Phật, nói mình thờ Phật. Thì mình nói là thờ Phật, mình nói liền, nói: "Phật là vị thánh cao cả nhất trên đời." Cái họ nghe hơi ngạc nhiên, tại nào giờ họ hiểu là ông trời mới
[58:30]là lớn nhất, bây giờ tự nhiên mình nói có ông Phật lớn nhất họ mới ngạc nhiên. Họ mới nói: "Ông Phật với ông Giàng với ông trời là ông nào ở trong, ông nào ở ngoài?" Thì mình trả lời làm sao? Mình nói ông nào ở ngoài, ông nào ở trong? Quý thầy hiểu trong ngoài gì không? Ví dụ như mẹ với con thì ai ở trong ai ở ngoài? Con ở trong phải không? Thì mẹ mới ngoài mới đẻ ra con, tức là ai ở trong là người nhỏ, là bị cái người kia đẻ ra, cái người ở ngoài là cái người đẻ người ở trong, nhớ như vậy không biết thầy nhớ. Thì như vậy bây giờ hỏi ông trời với ông Phật là ông nào ở ngoài ông nào ở trong, tức là ông nào đẻ ra ông nào, như vậy là ông nào lớn hơn ông nào, nhớ như vậy.
[59:08]Thì mình phải nói là ông Phật ở ngoài, ông nào cũng ở trong hết, nói rõ ràng như vậy. Tức là có ông Phật mới đẻ ra mấy ông kia. Họ nói: "Ủa, tại sao vậy? Đó thầy nghe mấy người kia nói là là ông trời là ổng lớn nhất rồi mà, ổng làm ra mọi thứ." Nói không, có ông Phật ổng dạy cái điều đúng thì người nào làm theo ông Phật người đó mới làm ông trời, người đó mới làm ông thần được. Còn nếu mà không có ông Phật dạy á thì ai làm trật thì không có ai làm trời làm thần được hết. Cho nên là ông Phật là ở ngoài, Phật là số một, ông Phật cao nhất. Ông Phật cao như cái đỉnh núi cao nhất đằng kia, phải không?
[59:42]Ông Phật sáng nhất như mặt trời trên cao. Rồi mình cứ nói thẳng câu khẳng định không có giải thích. Đối với người dân tộc không giải thích, nói khẳng định như đinh đóng cột thôi. Quý thầy nhớ cái cách nói như vậy. Hỏi ai cao nhất? Ông Phật. Ông Phật là đỉnh núi cao nhất, ông nào cũng thấp hơn, không cần giải thích, nói vậy. Nói cho mạnh họ nghe. Chứ đừng nói nhiều, đừng lý luận tại sao, họ không cần biết tại sao. Thì họ sẽ thắc mắc họ hỏi lại là: "Tại sao mấy người kia nói là ông trời ở ngoài?" Phải không? Thì mình sẽ nói là: "Tại vì mấy ông đó không có biết, không biết." "Chứ vì sao vậy?" "Tại vì ông Phật
[1:00:14]á là ổng dạy hết cho mọi ông trời, ông gì cũng vậy, muốn làm trời phải nhờ ông Phật dạy. Không có ông Phật dạy là không làm trời được." Họ nói: "Ông Phật dạy cái gì?" Thì mình sẽ trả lời làm sao? Ông Phật ổng dạy cái gì? Dạy cái gì?
[1:00:32]Ông Phật ổng dạy cái gì? Này chơi xấu ha, cái tên nó mất tiêu hết trơn ta, hả?
[1:00:41]Chơi xấu nha, tên đâu mất tiêu hết trơn rồi? Cái gì á? Thiện Hạnh trả lời coi. Nếu mà họ hỏi mình ông Phật dạy cái gì mà ổng lớn hơn ông trời, mình trả lời sao? "Dạ Mô Phật, kính bạch thầy, ông Phật dạy làm phước." Họ không hiểu chữ phước, không hiểu chữ phước. "Dạ Mô Phật, rồi ổng dạy giúp đỡ người khác với lại biết trồng cây
[1:01:10]không phá rừng."
[1:01:14]Rồi, ai có ý kiến bổ sung không? Rồi được rồi. Ai có ý kiến bổ sung? Đưa cái micro đi, đưa trúng ai mà người đó từ chối thì mất một điểm nha, trưởng lớp đâu rồi? Trưởng lớp đâu kìa? Tập nói để nói chuyện với người dân tộc cho quen chứ. "Mô Phật, thưa thầy là ông Phật dạy dạy cho chúng ta cùng ăn cơm một mâm."
[1:01:44]Thì không, thì cứ thoải mái nói, mình nói cái nào nó dễ hiểu vậy đó, cứ có cái hình tượng dễ hiểu. Ai có ý kiến bổ sung không?
[1:01:54]Đưa micro qua bên đây nè, đưa micro qua bên đây. Không phải, bên kia kìa, có người kia xung phong, có người góc kia, thầy nào đó xung phong. Hỏi ông Phật dạy làm sao mà ổng lớn hơn hết nè? "Kính bạch thầy, Phật dạy cho người Thượng cũng như nói là như dòng suối ạ."
[1:02:17]Nói vậy không hiểu. Nói gì không hiểu. Ai bổ sung gì không? Ai bổ sung gì không? "Dạ Mô Phật, kính bạch thầy, nếu như người dân tộc hỏi thì ông Phật ổng dạy gì thì nói rằng khẳng định rằng là ông Phật ổng dạy những cái đạo lý như đạo lý nhân quả." Nói rõ hơn chút được không? Nói cho người dân tộc hiểu được không? "A Di Đà Phật. Mô Phật, nếu mà họ hỏi vậy thì con xin thưa lại Mô Phật thì ông Phật dạy mọi người phải thương yêu nhau.
[1:02:55]Dạy cũng như con cá khô mà bẻ làm đôi vậy." Nói thì không trật ý mà nghe chưa đã, nói lại. "A Di Đà Phật, bạch thầy cùng toàn thể đại chúng, theo con thì con sẽ trả lời rằng ông Phật sẽ dạy cho chúng ta có được đời sống ấm no, vui tươi và biết làm những cái công việc như trồng rẫy là đi làm những cái sự việc ở trong bộ tộc của người đó."
[1:03:26]Nghe chưa đã, nói lại. Hồi nãy có người nói nhân quả là nói tới đó rồi đó nhưng mà cái cách diễn đạt chưa có ra thành cái người dân tộc, nói còn giống người Kinh quá, phải nói giống người dân tộc mới được. "Mô Phật, bạch thầy, nếu mà người dân tộc hỏi vậy thì con sẽ trả lời là ông Phật ổng dạy là nếu mà làm theo những điều của Phật dạy thì sẽ được như là đỏ lửa."
[1:03:54]Ổng dạy cái gì cái đã rồi mới làm theo nha, quan trọng là ổng dạy cái gì cái đã rồi mới làm theo. Thôi tôi trả lời luôn cho, trả lời: Phật dạy mình trồng cây gì thì ra trái đó. Đúng là nhân quả phải không? Mình trồng cây cà thì ra trái cà, trồng cây chanh thì ra trái chanh, bắt đầu mình mới gài vô: "Nếu mình trồng cái cây ghét thì sẽ ăn trái ghét. Mình làm chuyện bạo loạn thì người ta ghét mình cả đời. Còn nếu mình trồng cây thương thì sẽ ăn trái thương, người ta sẽ thương mình suốt đời." Mới đầu mình nói cây cà, cây chanh, bắt đầu mình gài qua trái ghét, trái thương là họ hiểu nhân quả chứ mình nói nhiều nhân quả họ không hiểu, kìa.
[1:04:32]"Nếu gặp ai mình vui vẻ, gặp ai mình cũng cười thì người ta sẽ thương mình, giúp đỡ mình. Thấy mình trồng cây thương mình được ăn trái thương." Phải không? "Nên mình theo Phật thì mình cứ trồng cây thương thì cả đời mình sẽ được người ta thương yêu, giúp đỡ. Còn mình theo mấy cái đạo kia nó xúi mình ghét, mình bạo loạn, nổi loạn, tức là mình trồng cây ghét thì suốt đời bị người ta ghét hoài." Mình nói câu đó vừa nói nhân quả đạo Phật mà vừa ngăn chặn cái sự mà xúi giục của các tay truyền đạo kia tối ngày cứ xúi nổi loạn không. Hiện nay Tây Nguyên như một lò lửa, hiện nay như vậy, bởi vì các tay truyền đạo cứ đằng
[1:05:06]sau xúi nổi loạn chống người Kinh, lúc nào cũng vậy. Nên chúng ta nói những cái câu này vừa nhân quả mà vừa ngăn chặn cái mầm mống bạo loạn của họ đi. Rồi họ sẽ hỏi thế này: "Nhưng mà trời hạn hán như vậy là Phật có cho mưa hay không? Chứ mình xin ông trời hoài là không mưa nha, vì không biết là bây giờ đổi qua xin ông Phật không biết có mưa hay không?" Giờ mình trả lời làm sao? Ai nói tiếp? Xung phong ào ào lên đi. Cái này là thực tế rồi nha, trả lời cho suôn nha. Đó. "Trời hạn hán quá mà xin trời thì không được rồi mà không biết giờ bây giờ đổi qua xin Phật, giờ nghe nói ông Phật cao ha, bây giờ đổi qua xin Phật không biết được không?"
[1:05:48]"Mô Phật, kính bạch thầy, nếu mà xin ông Phật thì sẽ có cho mưa là theo lý nhân quả thì cũng như hồi nãy thầy nói thì lý nhân quả thì mình trồng cây nhiều thì mình khuyên người ta nên trồng rừng thì để có cái sự giữ nước, thành ra có sự mưa. A Di Đà Phật." Ý rất chính xác nhưng mà cách nói còn người Kinh quá. Thôi cũng cho một điểm nha, cho một điểm. Mình nói thế này: "Là Phật dạy mình trồng cây gì thì ăn ăn trái đó. Mình trồng cây ướt thì ra quả ướt, trồng cây khô thì ra trái khô. Mà mình chặt rừng nó khô hết trơn thì tức là trồng cây gì? Trồng cây khô thì trời khô đúng rồi, phải không? Bây giờ từ đây mình cứ ráng trồng cây ướt tức là giữ rừng,
[1:06:30]trồng thêm cây xanh thì tự nhiên sẽ có trái ướt, sẽ mưa thấm đẫm hết. Đó là Phật dạy mình, chứ còn mà Phật không có cho mình một điều mà mình đã làm ngược lại. Mình trồng cây khô mà nói Phật cho mình trái ướt là không có được." Mình nói như vậy là đỡ cái lỡ họ cầu không mưa mình không có sao, tại mấy người chặt rừng quá, chứ không nói Phật không linh, phải không, phải vậy, phải khôn cái đó một chút xíu. "Chặt rừng nhiều quá, mình trồng cây khô thì sao mà giờ có mưa nữa?" Đó. "Nên bây giờ mình trồng cái cây ướt tức là mình biết giữ rừng, không cho ai chặt phá, ai cầm dao vô rừng là mình chặn đuổi ra liền.
[1:07:04]Chẳng những như vậy mình trồng lại thêm rừng, trồng thêm cây cho nó xanh hơn nữa. Như vậy là khi mà cây nó xanh rồi, đất đai xanh rồi thì tự nhiên trời sẽ mưa, nước suối sẽ đầy." Nói như vậy. Mình nói như vậy tức là mình đẩy cái cầu xin qua bên nhân quả. Rồi họ sẽ nói: "Như vậy lâu quá. Như vậy trồng cây mà để lên cây xanh để mà có mưa xuống lâu quá, bây giờ làm sao cho mình khỏi đói đi, rồi mình sẽ giữ rừng sau." Thì mình trả lời làm sao? Hả? Giờ làm sao? Trước mắt làm sao cho khỏi đói? Giờ mình trả lời làm sao? Hử?
[1:07:40]Trả lời sao? Cái đó không có trả lời. Khi mà họ nói tới cái câu mà họ đói quá, họ cần ăn cái cái đã rồi sẽ trồng rừng, giữ rừng sau thì câu đó không có trả lời, mà câu đó phải gì? Mình chạy về chùa mình, mình vận động Phật tử đem gạo tới cho họ thôi. Nhớ nha nha. Chớ tới đó không có nói nữa. Tới đó mọi đạo lý đều giả dối. Dù Phật pháp cao siêu cỡ nào mà lúc đó tìm cách nói để không phải cho họ ăn gạo đều là giả dối hết. Khi mà họ đã than đói rồi thì tất cả chúng ta có bổn phận phải giúp họ. Mọi lời nói đều vô nghĩa. Lúc đó mình chạy về chùa, mình gặp các Phật tử mình, mình xin gạo chở lên tặng cho họ.
[1:08:22]Là như vậy, rồi xin bên nhà nước, kêu nhà nước có chính sách đãi ngộ. Nhớ như vậy. Hễ đụng tới cái miếng ăn, đụng tới cái đói của bao tử rồi thì không có nói đạo lý nữa, mà phải làm bằng hành động cụ thể. Cho nên quý thầy mình vậy cũng phải biết giỏi vận động những việc làm từ thiện để giúp người nghèo khổ như vậy. Nhớ nha. Nhưng mà mình cũng phải gài, dĩ nhiên là mình sẽ về chùa mình xin liền, nhưng mình cũng gài cái hình ảnh chùa cho họ. Mình nói: "Được rồi", lúc đó không có hứa hẹn. Lúc đó không có đem đạo lý giải thích mà mình phải hứa liền, nói: "Được, được, được, được, tôi sẽ về chùa, tôi xin gạo tôi đem lên liền cho anh em liền." Thì họ sẽ hỏi:
[1:08:57]"Chùa là cái gì, ở đâu?" Mình trả lời sao? Họ hỏi: "Chùa là cái gì, ở đâu?" Mình trả lời sao? Họ chưa đi đâu, họ hỏi trước, mình trả lời nghe hấp dẫn rồi mới đi, mới đi về chùa quy y ha? Giờ hỏi: "Chùa là gì, ở đâu?" Trả lời đi. Xung phong trả lời nhanh lên. Micro nằm đâu rồi? Thì người nào cầm micro đứng lên nói luôn.
[1:09:23]Nói cho nhanh, phải xung phong giơ tay nói ào ào lên.
[1:09:30]Mô Phật, thưa Thầy là con sẽ nói chùa là nơi Phật ở. Đúng, chính xác, rồi thêm nữa, chưa chưa hết ý. Cái nữa. Phật ở có mình ổng buồn lắm. Và các đệ tử của Ngài, những vị đệ tử của Ngài. Quý thầy, quý cô, quý tăng ni đó ha. Mình phải giới thiệu liền, họ hỏi tới là mình lợi dụng mình giới thiệu cái đẹp của chùa, cái hay của chùa liền để cho họ về, để đưa họ về chùa quy y chớ. Ha, thì nói cái ý đó không ai cho con điểm á. Nhưng mà thế này, tôi bổ sung thêm một chút nè, tức là chùa là nơi thờ Phật hay mình nói nơi Phật ở cũng được, nhưng thờ Phật. Ở đó có quý thầy, quý cô tu hành và dạy dỗ cho mình,
[1:10:06]cho mình biết trồng cây tốt lành để cả đời mình được ăn trái, trái tốt lành và ở đó quý thầy, quý cô rất thương yêu người, người dân tộc. Mình phải nói thêm câu đó. Mà không biết quý thầy, cô có thương yêu thiệt không biết nữa, nhưng mà phải quảng cáo cái đã. Bây giờ phải bắt buộc, giờ mình phải bắt buộc quý thầy, quý cô phải thương yêu người dân tộc. Đây là chính sách của Phật giáo, không thể khác được. Có một lần tôi gặp mấy người Ê Đê vậy, họ mới kể là trước đây họ có đến chùa ở Sài Gòn họ ở. Họ tuy là người dân tộc nhưng mà họ có cái thiện căn gì với đạo Phật á, nên họ xin đi xuất gia. Nhưng mà khi thấy họ là người dân tộc rồi thì ông thầy trụ trì không
[1:10:42]bao giờ ngó mặt tới, rồi chúng huynh đệ cũng không ai nói chuyện, Phật tử vô chùa biết họ là người dân tộc rồi cũng không ai nói tới họ, rồi buồn họ bỏ chùa đi luôn và họ mất niềm tin. Tại họ thấy họ mang cái mặc cảm trở lại hễ họ là người dân tộc thì họ không được thương yêu, không thương yêu. Bây giờ vậy, chúng ta phải thay đổi cái mặc cảm của họ và chúng ta nói với họ rằng ở nơi chùa đó có quý thầy, quý cô rất thương yêu họ, thương yêu những người dân tộc. Và quý thầy, quý cô phải nhớ đây là sự thật, nói nhưng phải làm nha, nói ở đó quý thầy, quý cô thương yêu người dân tộc. Thì bây giờ vậy, quý thầy để ý điều này:
[1:11:15]Thì cái người đến chùa á, nếu là người Kinh thì quý thầy có thể là mình lơ lơ mình bận mình đi làm chuyện gì cũng được, giao cho ai có trách nhiệm. Nhưng nếu đó là người dân tộc tới chùa mình thì làm việc gì cũng ngừng lại ra tiếp họ một chút xíu, mời họ ăn uống đàng hoàng một chút. Nhớ như vậy, tại vì họ luôn luôn mặc cảm. Nhớ điều đó. Thì họ cũng sẽ than thở là mình đến chùa sợ mấy cái người Kinh coi thường, họ nói thật cái mặc cảm của họ ra. Thì mình mình trả lời sao? Nếu họ nói rằng nói: "Mình không đến chùa đâu, đến rồi mấy người Kinh họ coi thường." Đây là một sự thật mà mặc cảm thật tới lúc họ bộc lộ ra và mình phải giải tỏa.
[1:11:51]Mình giải tỏa làm sao, mình nói làm sao? Xung phong nhanh lên. Không còn thời gian nữa. Nhanh lên đi, cầm micro chạy ào ào đi mới được, giơ tay ào ào lên mới được.
[1:12:04]Phải đưa tới là phải nói nha, không được từ chối, từ chối mất điểm à. Cái gì vậy? Mất điểm à. Dạ Mô Phật, con sẽ nói với họ là quý vị khỏi lo, tới chùa quý Phật tử là quý thầy đã dạy dỗ rồi, cho nên không có khinh thường quý vị, quý vị cứ tới tự nhiên.
[1:12:25]Thì cũng được á nhưng mà chưa đã. Rồi, đưa người khác, ai bổ sung thêm ý nào không? Ai bổ sung thêm ý?
[1:12:33]Hãy thương yêu micro như thương yêu người dân tộc nha. Đưa tới chụp liền, nói liền.
[1:12:42]Mô Phật thưa Thầy, thì con sẽ nói là: Ở nơi chùa nơi đó là cũng như một gia đình, một nồi cơm chung. Quý vị đến đó sẽ được cái tình thương của mọi người, giữa con người với con người đối xử với nhau tử tế bằng một tấm lòng chứ không có ai ghét ai đâu mà quý vị mặc cảm với nhau. Hãy đến đó và hãy thương yêu nhau giống như mình ngồi chung một nồi cơm ở trong gia đình vậy. Thì thôi mình lợi dụng cái tiếng dân tộc nói vậy cũng được, cho điểm. Nhưng cái câu trả lời là thế này: Chỉ có mấy người Kinh dị á mới coi thường người dân tộc, chớ người Kinh hiểu biết thì luôn luôn quý trọng anh em người dân tộc
[1:13:18]vì xưa kia chúng ta đều là con của mẹ Âu Cơ đẻ ra từ 100 cái cái trứng. Mình dựng cái câu chuyện trở lại truyền thuyết của dân tộc ta liền. Nhưng mà người dân tộc họ bác liền. Họ không tin. Tại sao không tin? Tại vì mấy cái tay truyền đạo. Tức là mấy cái tay truyền đạo nó vô nó cứ nói là cái người Kinh mà nói mẹ Âu Cơ đẻ ra 100 trứng là nói dốc, không có. Người dân tộc không có là dính anh em với người Kinh, họ nói để họ chia rẽ, phải nói luận điệu rất ác độc. Nghĩa là ông cha ta đã có một cái truyền thuyết rất đẹp để đoàn kết người Kinh và người Thượng thì cái đám mà truyền đạo tầm bậy tầm bạ nó vô nó phá vỡ truyền thuyết đó, nó nói là nói dốc.
[1:13:54]Cho nên là ta phải dựng lại cái niềm tin về truyền thuyết 100 trứng của mẹ Âu Cơ. Thì cái câu này của một người Phật tử mà trả lời và tôi ghi vào đây lại, thì người này câu trả lời rất là hay thế này. Có mấy người ác độc là mới nói rằng không có truyền thuyết 100 trứng. Họ muốn anh em người Kinh và người Thượng chia rẽ với nhau. Chúng ta nhớ trong truyền thuyết thế này: 50 con theo cha về về xuôi, chúng tôi là thuộc 50 người con mà theo cha về xuôi, cho nên chúng tôi lấy họ cha. Còn các anh em người dân tộc là 50 con theo mẹ lên nguồn nên lấy họ họ mẹ. Vì người dân tộc đến bây giờ vẫn lấy họ mẹ nha,
[1:14:32]họ vẫn theo chế độ mẫu hệ, nên chứng cớ rất là rõ. Vì chúng tôi theo cha về xuôi nên chúng tôi lấy họ cha, vì các anh em theo mẹ lên nguồn nên các anh em lấy họ mẹ. Chứng cớ vẫn còn. Nên ai mà nói rằng truyền thuyết đó nói dốc là người đó ác. Do đó là chứng cớ đã có rồi, muôn đời chúng ta là anh em, vì vậy phải thương yêu gắn bó với nhau, cột dính lại với nhau. Chúng ta không cho ai xen vào chia rẽ, chẻ anh em ta ra như là chẻ cây tre. Nhớ luôn luôn phải có hình tượng nói như vậy, như chẻ cây tre, phải không? Nên cái đạo nào mà nói người Kinh - Thượng không phải anh em thì đó là những cái đạo ác, đạo xấu.
[1:15:08]Cái đạo đó là cái đạo mà mình dùng cái chữ gì đó dùng, để cho nó thối tha, thôi bỏ đi đừng có theo mấy đạo đó nữa. Thì họ nói thế này: "Bây giờ lỡ người ta cho tiền, lấy tiền ha, giờ tôi theo đạo ông Trời rồi, bây giờ đi chùa có sao không?" Họ sợ. Nghe mình nói tình anh em người Kinh, người Thượng là nghe thấy đẹp, nó đẹp hơn, đẹp hơn là chia rẽ. Thì họ bây giờ họ cũng muốn đi chùa nhưng họ sợ, họ nói: "Bây giờ tôi lỡ lấy tiền để tôi theo đạo, rồi bây giờ tôi đi chùa có sao không?" Thì mình trả lời làm sao? Đứng lên trả lời nhanh. Ai trả lời nhanh lên. Không, bây giờ đi chùa có sao hay không thôi, đi chùa có sao không?
[1:15:48]Lỡ theo đạo ông Trời rồi giờ đi chùa có sao hay không? Mô Phật, thưa thưa Thầy, nếu mà người ta nói vậy ấy thì con nói á là à tiền thì cứ lấy, đạo thì đừng theo. Không, họ nói đi chùa có sao hay không chứ mình chưa có nói tới cái bỏ đạo kia. Họ hỏi đi chùa có sao hay không? Dạ Mô Phật, con nói không sao. Vì sao không sao?
[1:16:16]Vì à đạo Phật có có những điều à hay hơn.
[1:16:23]Chỉ đơn giản là vì ông Phật ở ngoài. Nói vậy thôi là xong ngay. Phải không? Hồi nãy mình nói rồi đó, ông Phật ở ngoài, không nằm ở trong hết nên mình theo Phật là giống như mình bước ở dưới cái nhà sàn mà leo lên trên cái nhà nhà sàn. Đó, mình dùng cái hình tượng như vậy. Ông Phật ở ngoài, không nằm ở trong hết, cho nên bây giờ mình theo đạo nào không biết nhưng mà mình đi chùa, tức là giống như mình đứng ở dưới đất mà mình leo lên cái nhà sàn của mình, nên tốt không sao hết. Bắt đầu họ cũng phân vân ha, nói: "Mấy ông kia nói ông Trời lớn hơn ông Phật, còn anh thì anh nói là ông Phật lớn hơn ông Trời,
[1:16:52]mình không biết ai đúng hết." Họ hay xưng mình, mình không biết ai đúng hết. Phải không? Mình phải hỏi lại họ: "Tại sao ông Trời lớn?" Họ nói: "Tại ông Trời ổng làm ra tất cả." Nói họ nói ổng Trời làm ra trời, đất, mây, gió, núi, sông, người Kinh, người Thượng gì ông Trời cũng làm ra hết. Thì mình nói nè: "Bây giờ kêu ông Trời làm mưa đi." Kêu làm, nói: "Mình có kêu, ông Trời ổng không làm, không mưa." Nhớ không? Rồi họ hỏi lại mình: "Vậy ông Phật làm mưa được không?" Mình nói: "Ông Phật ổng dạy mình cái cách để làm mưa. Ông Phật không làm mưa nhưng ổng dạy mình cách làm mưa là mình trồng cái cây mưa để ra trái mưa, mình trồng cây ướt ra trái ướt,
[1:17:27]đừng chặt rừng, đừng phá rừng, hãy trồng rừng, trồng cây nhiều thì sẽ có mưa nhiều." Đó là cái khác nhau giữa ông Trời, ông Phật. Ông Phật ổng dạy mình làm nên mọi cái mình muốn, mình sẽ trồng cây mình sẽ được điều đó. Còn bên kia là mình phải cầu xin mà cầu xin cũng không được. Thấy không? Bây giờ có ông Trời đó nói hạn hán đó cầu đi, ngon cầu đi, cầu không được. Cho nên mấy cái ông kia là ở trong hết, nằm ở thấp. Ông Phật là đỉnh núi cao nhất. Mình đứng đó mình chỉ đỉnh núi, cái chỗ nào cao nhất mình chỉ. Cái đỉnh núi cao nhất, ông Phật là mặt trời sáng nhất, ông Phật là người cha hiền lành nhất,
[1:18:00]thương yêu nhất là mình cứ tống vô khỏi cần giải thích, cứ nói cho mạnh vô. Không cần lý luận nhiều, cứ nói cho mạnh vô, thấy không? Bây giờ ví dụ như họ bây giờ cắc cớ hỏi: "Giờ tôi muốn có nhiều cái tờ giấy mà có hình ông già có râu, tôi đi tôi mua đồ thì tôi phải làm sao?" Thì mình trả lời làm sao? Nói:
[1:18:22]"Bây giờ làm sao? Ông Phật ổng dạy làm sao mà có nhiều cái tờ giấy mà có cái ông già ổng có râu trong trỏng đó. Để tôi đi tôi mua đồ, ra mua cá, mua gạo rồi đồ ăn. Giờ ông Phật ổng dạy cách nào trồng cái cây gì mà nó ra mấy cái tờ đó?" Nói là trồng cây gì ra trái đó, bây giờ trồng cái cây gì mà nó ra cái tờ đó đó, ngon hái cái tờ đi, giờ mình nói làm sao? Giờ trả lời sao?
[1:18:48]Ai trả lời đi, trả lời đi.
[1:18:53]Kính thưa thầy, ông Phật ổng sẽ chỉ cách để mà
[1:19:01]có được những cái tờ giấy có ông già có râu đó.
[1:19:08]Rồi mình sẽ chỉ họ trong cuộc sống giống trong một cái bộ tộc phải thương yêu nhau, chia sớt cho nhau. Một điểm, chính xác. Đi vào đạo lý chung liền. Chính xác là chỗ này. Chính xác là chỗ này, đúng như vậy.
[1:19:27]Tại vì cái đạo lý mà thương yêu giúp đỡ nhau trong cộng đồng thì người Kinh cũng phải như vậy phải không? Người Thượng phải như vậy, người xuất gia cũng phải như vậy, người tại gia cũng phải như vậy. Cho nên cuối cùng chúng ta phải đưa tới đạo lý này hết. Đạo lý là ai sống trong cộng đồng phải thương yêu giúp đỡ nhau, tử tế với nhau. Không phải tiêu cực, ai có bệnh mình tới chăm sóc, ai đói mình chia cơm, ai có làm nhà mình tới mình phụ, phụ đưa tranh dựng cột lên, ha. Thì lâu ngày tự nhiên mình có cái phước, mình có những cái may mắn khiến mình có cơm ăn, có áo mặc, có cái nhà to, có gạo đầy bồ,
[1:19:56]có cá khô chứa đầy tủ, có xe chạy đi chơi và có nhiều cái tờ giấy có ông già có râu. Ha. Nhưng mà mình nói mấy cái người kia đó, mình tự nhiên đem tới cái tờ giấy có ông già có râu tới đưa cho mình rồi suối mình đi bạo loạn thì họ đưa mình tiền nhưng mà họ kêu mình trồng cái cây ghét. Thì sau này mình bị người khác ghét nên đừng có theo, đừng lấy tiền mấy người đó, đừng nghe lời mấy người đó. Thì họ sẽ hỏi làm sao, nói sao? Lỡ lấy tiền, lỡ theo đạo rồi thì sao? Đó thì bắt đầu mình dùng lại cái câu đó, tiền thì cứ lấy nhưng mà đạo thì đừng. Mình phải nói thêm câu nữa, tiền thì cứ lấy nhưng mà mấy cái đạo ba xạo thì đừng có theo.
[1:20:37]Thấy không? Vậy. Mình mới lợi dụng câu đó mình nói liền. Họ mới hỏi là: "Tiền lấy rồi phải theo đạo, không theo đạo rồi họ đòi tiền lại, mình không có tiền trả." À, thì lúc đó mình sẽ lợi dụng đó mình tấn công luôn, mình nói: "Đạo Phật không có như vậy. Đạo Phật cho là không bao giờ lấy lại, không đòi, không bắt theo đạo mà chỉ kêu mình thương yêu nhau, kêu mình trồng cái cây cái ngọt để ăn trái ngọt. Chứ không có suối mình bạo loạn, không có suối mình trồng cái ghét, mà cho là cho luôn, không bao giờ đòi. Đạo Phật mình tốt hơn mấy đạo đó, cho nên anh em đi về chùa Thiên Khánh với tôi để quy y nha." Quy y, nói vậy.
[1:21:14]Thì cái cách mình nói chuyện vừa rồi vậy, nãy giờ là chúng ta có cái mẫu nói chuyện à vừa đơn giản vừa dứt khoát để mà đưa đạo Phật đến với những anh em người dân tộc. Những cái người mà phát nguyện mà đi vào vùng xa để độ cho đồng bào là những Bồ Tát ở thế gian đó. Tại vì sao vậy? Tại vì nếu mà chúng ta làm việc đạo ở kinh thành, ở thành thị á, chúng ta dễ được cái lợi dưỡng, ha. Mình tụng thời kinh Phật tử cũng cúng mình, hoặc là mình thuyết pháp giỏi người ta cũng cúng mình, nên mình dễ có lợi dưỡng. Mình đời sống mình dễ thoải mái, mình có quần áo, có xe, có phương tiện để học hành với làm việc đạo.
[1:21:50]Còn mình đi vào trong cái vùng dân tộc mình giáo hóa thì mình được cái đó không? Chẳng những không được mà còn mất rất nhiều, tốn rất nhiều. Phải vận động với xin xỏ đem lên cung cấp cho họ. Nên cái người mà đi làm việc đạo mà biết rằng vào đó không được cái gì mà còn phải tốn kém hơn, mà vẫn đi vào đó để làm thì người đó là sao? Đúng là Bồ Tát rồi. Cho nên vào cái vùng dân tộc mà độ một người bằng độ ở ngoài người Kinh 100 người, công đức rất là lớn bởi vì chúng ta rất là cực. Mà đó là lòng từ bi của đạo Phật. Chúng ta luôn luôn quan tâm, chăm sóc, thương yêu với những người yếu thế, những người ít có cơ hội để gần gũi Phật pháp.
[1:22:28]Mà chúng ta vẫn nghĩ được với những người như vậy thì tấm lòng của chúng ta thật là là đáng quý. Phật sẽ thương yêu những cái vị Bồ Tát như vậy. Ừm. Cái đoạn cuối chúng ta đọc. "Đã đến lúc ta phải có bổn phận đem ánh sáng Phật pháp đến cho anh em người Thượng. Cùng là con người với nhau, thế mà ta được duyên lành có giáo lý của Phật để sống, để tu, còn những người anh em dân tộc thì chưa biết gì. Lòng từ bi của đạo Phật không cho phép ta bỏ mặc như thế. Ta sẽ rủ nhau phát nguyện đi đến với đồng bào dân tộc để đem đạo lý cao cả của Phật thắp lên các buôn làng ở đó để cho không một góc đất, một góc trời nào mà thiếu ánh sáng Phật pháp thiêng liêng."
[1:23:08]Xin chúc cho quý thầy sau này trở thành những vị Bồ Tát dấn thân nơi những vùng sâu xa hiểm trở để đem ánh sáng Phật pháp đến cho mọi miền. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:23:22]Kỳ rồi thì quý thầy làm bài hơi ít thì có người nói với tôi là thầy không thấy câu hỏi, không biết làm sao phải không? Cái cách làm việc của những bài này là như thế này. Làm hôm trước là giờ là chúng ta học nhiều đối tượng phải không? Ví dụ như người trí thức, người trẻ em, bây giờ là người dân dân tộc. Thì trong mỗi bài học chúng ta đều có những cái mẫu đối thoại rồi phải không? Thì chúng ta tiếp tục tưởng tượng, chúng ta viết thêm những mẫu đối thoại bổ sung. Ví dụ: cái người trí thức chúng ta đã học họ đã hỏi như thế, ta đã đáp như thế thì chúng ta viết tiếp đoạn sau, người trí thức sẽ hỏi như thế nào, ta sẽ đáp như thế nào.
[1:23:57]Chúng ta viết tiếp cái bài trẻ, trẻ sẽ hỏi thế nào, ta đáp thế nào. Bây giờ bài dân tộc ta học như vậy rồi, chúng ta tưởng tượng tiếp là người dân tộc sẽ hỏi thế nào, ta sẽ đáp như thế nào. Bây giờ bắt đầu dùng trí tưởng tượng là để giải quyết hết những cái bài tập còn mắc nợ, phải không? Bây giờ chúng ta chuẩn bị cho bài học kỳ. Cái bài thi học kỳ sắp tới thì như thế này. Là chúng ta còn học hai bài nữa. Kỳ tới chúng ta học bài nói chuyện với người Kitô giáo, kỳ tới chúng ta sẽ học bài nói chuyện với người Hồi giáo rồi ta chấm dứt cái phần mà đàm đạo hoằng pháp để chuẩn bị bước qua cái phần phương pháp diễn giảng.
[1:24:30]Thì à khi mà hết cái bài Hồi giáo, chúng ta sẽ bắt đầu thi học kỳ. Thi học kỳ là chúng ta không lên lớp làm. Chúng ta sẽ làm bài ở phòng rồi tới giờ đem nộp luôn, đem nộp lên. Thì trong cái bài làm đó, cái đề bài ra như thế này: là chúng ta tưởng tượng chúng ta gặp một đối tượng bất kỳ, không cần phải theo những đối tượng mà chúng ta đã học. Và trong cái người đó với ta có một buổi nói chuyện đàm đạo với nhau, họ hỏi và ta đáp, có khi ta hỏi họ đáp, chúng ta tưởng tượng một cái buổi nói chuyện đàm đạo. Và trong cái bài làm đó nếu chúng ta tưởng tượng ra được những câu hỏi hóc búa của họ và ta trả lời một cách rất thông minh thì được điểm cao nha.
[1:25:08]Đó, cách làm và quý thầy cũng chuẩn bị ý tưởng từ từ. Vì chúng ta học hai lần nữa là chúng ta làm một bài thi của thi học kỳ là chấm dứt luôn. Sau đó chúng ta bước vào phương pháp diễn giảng. Còn tới cái kỳ thi học kỳ của trường tổ chức thì chúng ta không cần phải lên lớp nữa, chúng ta nộp bài luôn. Để chuẩn bị. Thôi nghỉ ha, nghỉ.
[1:25:28]Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả,
[1:25:43]đệ tử và chúng sinh
[1:25:50]đều trọn thành Phật đạo.