Transcript: Nền Văn Hóa Chung

[0:13]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Mời quý Phật tử ngồi xuống.

[0:34]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay thì như vậy là thầy lại có duyên hội ngộ đến với các em. Gần bảy năm, nếu mà nói là gặp nhau ở chùa để nói chuyện thì cũng bảy năm rồi. Phải không ta? Tại vì thầy nhớ năm 92 là thầy có đứng đây nói chuyện một lần trong mùa lễ Vu Lan. Rồi không biết mấy năm sau có không? Phật Đản rồi cái gì... không nào. Ừ. Chắc ai... Còn thỉnh thoảng thì các em có lên núi thăm thầy, đâu mà. Hôm nay thì như đã nói thì thầy nói chuyện về đề tài là là một nền văn hóa chung hay một nền văn hóa tương lai cho nhân loại, trong đó chúng ta chúng ta xác định lại cái vai trò của nền

[1:25]văn hóa Á Đông trong cái nền văn hóa chung của nhân loại đó.

[1:31]Đầu tiên thì chúng ta có thể nói qua văn hóa là cái gì. Thì nếu mà em nào đã học qua giai đoạn một của đại học, học về văn minh văn hóa, cơ sở văn hóa Việt Nam thì chắc là biết. Còn ở đây thì thầy nói sơ sơ lại thôi. Văn hóa thì gồm hai yếu tố hợp lại cấu thành. Đây là cái định nghĩa đơn giản, chứ định nghĩa thật thì nó phức tạp hơn nhiều. Cái định nghĩa đơn giản, dễ hiểu thì văn hóa gồm hai yếu tố hợp lại: một á là cái cách sống, lifestyle, một là cách sống và hai là cái trình độ, cái sự tiến bộ, kiến thức của cộng đồng đó. Hai cái điều đó hợp lại thành là cái nền văn hóa. Nếu mà chúng ta tách ra cái sự tiến bộ riêng

[2:28]thì chúng ta sẽ có cái gọi là văn minh. Nghĩa là nếu mà đánh giá trên cái cái tiến bộ, cái mức độ tiến bộ, cái trình độ của một cái dân tộc hay một cái cộng đồng á thì chúng ta gọi đó là cái nền văn minh của cái cộng đồng đó. Còn nếu mà chúng ta cộng cái trình độ tiến bộ đó với cái cách sống của họ thì chúng ta có một cái nền gọi là văn hóa. Thì ở đây chúng ta thấy nếu mà xét cách lùi về đây khoảng hai, ba thế kỷ, trong đó là các nền văn hóa chưa có giao lưu, các phương tiện truyền thông chưa có nhiều thì mỗi một cộng đồng, mỗi một cái vùng có một cái nền văn hóa đặc thù khác nhau. Như chúng ta đến một cái dân tộc nào đó chúng ta sẽ thấy

[3:18]nhiều khi họ gặp nhau họ chào bằng cách là lè lưỡi ra. Thì cái lè lưỡi ra là một cái chào lịch sự. Còn mình bây giờ mà gặp mà lè lưỡi thì nghĩa là gì? Mình hiểu cái nghĩa khác. Mình hiểu là hoặc là lè lưỡi tức là nhát người ta, hoặc lè lưỡi có nghĩa là mắc cỡ. Hử! Không biết ai nghĩ là lè lưỡi thèm ăn không thì thầy không biết. Rồi còn có cái người dân tộc á thì gặp nhau, như mình á thì gặp nhau thì khẽ cúi đầu chào. Khẽ cúi đầu chào là do bây giờ do cái cái mức độ lễ phép bị giảm bớt, cho nên mình chỉ gật đầu nhè nhẹ. Chứ còn cách đây khoảng 30 năm thì khi gặp nhau chào thì cúi cái đầu và cúi luôn cái mình xuống một chút.

[4:00]Thì đó là cái lối chào của của người Việt Nam, của người Nhật họ gặp mình. Đó là một cái cách sống. Hoặc là những cái phong tục khác. Như như ở Tây phương, họ gặp nhau thường là họ ôm hôn thắm thiết. Kể cả người nam, người nữ gì cũng vậy hết trơn á. Cho nên đối với mình do cái lễ giáo của Á Đông, cái sự ngăn cách giữa nam và nữ được được xác định nên mình không có làm cái đó, chứ bên Tây phương thì họ xem đó là chuyện bình thường. Còn có những cái dân tộc còn lạ lùng hơn nữa mà mình nghe mình không hiểu được. Ví dụ có một dân tộc mình cũng không tiện nói tên, nhiều khi một người khách, người khách nam mà đến thăm nhà

[4:39]nghỉ qua đêm thì ông chủ nhà mời ngủ qua đêm với vợ ổng thì xem đó là một phép mà hiếu khách, một sự lịch sự. Bây giờ mình nghe thì mình cái điều đó mình xây sẩm, mình không hiểu được cái cái đó là nó nó nó đi ngược lại những cái nguyên tắc căn bản của con người quá, nên mình không hiểu sao mà bây giờ một vài nơi vẫn còn tồn tại ở những cái vùng cũng gần mình lắm chứ không có xa. Cái đó mình gọi là cái cách sống, cái cách sống. Còn bây giờ cộng thêm với cái văn minh nữa thì thành ra văn hóa. Thì cái văn minh nó là gì? Văn minh thường thì chúng ta đánh giá trên cái trình độ tiến bộ về khoa học trước, cái khoa học kỹ thuật á.

[5:16]Thì tiêu biểu là chúng ta thấy cái sự tiến bộ khoa học của Âu và Mỹ mà bây giờ là choáng ngợp cả thế giới và cả thế giới phải bắt chước. Thì cái người phương Đông của mình vậy, cũng có một cái triết lý riêng, một cái cách sống riêng, một phong tục riêng, cũng có những cái tiến bộ đặc biệt trên một số lĩnh vực. Nhưng mà trước cái tiến bộ vững chắc và logic chặt chẽ của khoa học kỹ thuật, mình cũng phải cũng phải bị thuyết phục và phải đi theo chứ không ai thoát ra ngoài được. Và chính cái sự thành công của các nước Âu Mỹ về khoa học kỹ thuật nó kéo cả cái thế giới này, kéo cả cái nền văn minh của

[5:55]thế giới này tiến lên một ồ ạt, tiến lên mạnh mẽ. Thì trên cái tạm như vậy đó là chúng ta đánh giá là văn hóa là sự kết hợp giữa cái lối sống và cái sự tiến bộ của cộng đồng đó. Thì tuy nhiên là cái sự tiến bộ của cộng đồng đó nó bị ảnh hưởng bởi cái cách sống, cũng như cái cách sống nó bị ảnh hưởng lại từ cái sự tiến bộ đó. Giữa hai cái đó nó có cái tác dụng hỗ tương để thúc đẩy lẫn nhau. Là nếu sao? Nếu mà cái mức tiến bộ thấp á, mức tiến bộ thấp thì chúng ta thấy cái cách sống của họ nó cũng sẽ có những cái điều vô lý, những điều vô lý. Còn cái sự tiến bộ cao thì cách sống họ sẽ có những cái hợp lý hơn.

[6:41]Đó là giữa cái cách sống và cái tiến bộ khoa học, nghĩa là cái văn minh á, nó có hỗ trợ. Ví dụ như khi mà con người ta chưa có có nhìn rõ được cái cái dơ bẩn của vi trùng hay là những yếu tố về vệ sinh, y khoa, vân vân, người ta sẽ sống dơ dáy hơn. Như mình thấy người ta đi cầu trên hồ, trên ao, trên sông, cũng là một cách sống mà do thiếu hiểu biết. Nhưng mà khi người ta hiểu biết nhiều hơn thì những cái cầu mà bắc trên sông, trên rạch thì phải từ từ được dẹp bỏ. Ở đây có ai đã từng có kinh nghiệm đi trên đó chưa? Cũng có người gật đầu. Như đó là mình cũng đã có thưởng thức được một cái cách sống của dân tộc.

[7:19]Bởi vì cái trình độ như vậy cái nó hiện ra cái cách sống như vậy. Nhưng mà trình độ tiến lên thì những điều đó nó bỏ đi. Hoặc là trong vấn đề dinh dưỡng cũng vậy. Ở khoảng thế kỷ thứ 18, 19 thì người ta cho rằng cái vấn đề ăn chay là sai lầm vì nó làm người ta không có không có đủ dinh dưỡng để phát triển. Trước đây người Nhật họ thích ăn chay lắm, nhưng đến khi mà họ tiếp xúc với cái nền khoa học kỹ thuật của Tây phương rồi, từ từ họ bỏ ăn chay hết, họ tăng cái số lượng thịt cá lên. Thì họ cho rằng với cái sự tiến bộ của khoa học lúc đó, cái lý luận của y học lúc đó thì cho rằng ăn chay là dân tộc đó

[7:58]không thể cường thịnh lên được, không thể phát triển nên họ bỏ. Bây giờ thì đến thế kỷ thứ 20, cuối thế kỷ 20 thì lại ngược lại. Nói ăn chay rất là tốt, ăn chay rất là tốt vì sao? Vì người ta tránh được những cái bệnh độc, những sự phát triển của những bệnh mà không chữa được. Ví dụ như ung thư là một, cũng chỉ do cái lối sống ăn đạm động vật nhiều quá mà cái đạm thực vật thì tránh được nhiều cái bệnh bệnh nguy hiểm hơn. Nên bây giờ những người mà ở Tây phương, người Mỹ, người Âu, họ ăn chay nhiều hơn mình nữa. Đó là ở cái nhận thức của cuối thế kỷ 20. Thì mình không biết là qua tới thế kỷ 21 có lật ngược lại,

[8:38]bây giờ đòi ăn mặn nữa hay không thì chưa biết, thôi cứ chờ. Nhưng mà còn phần mình thì ai mà lỡ là đệ tử Phật thì thôi ráng mà ngày rằm, 30, mùng 1 ăn chay, kệ nó. Từ từ để coi khoa học bên ngoài đi tới đâu đi. Đó. Nhưng mà đó chúng ta thấy cái nhận thức thì nó làm ảnh hưởng tới cách sống, ảnh hưởng cách sống, là người ta sống đàng hoàng hơn, tốt hơn, lịch sự hơn, vệ sinh hơn, kỹ lưỡng hơn là do cái sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật. Cho nên rõ ràng là sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật đã ảnh hưởng đến cách sống. Bây giờ ngược lại, cái cách sống nó cũng ảnh hưởng ngược lại cái sự tiến bộ của một cộng đồng đó.

[9:18]Ví dụ, ví dụ như là ở một cái xứ sở người ta có cái lối sống khép kín hoặc là giấu nghề, một người nào đó họ phát hiện ra một điều gì đặc biệt, họ giấu luôn, không cho người khác biết. Sợ cái đưa ra rồi thì mình mình thất nghiệp, người ta bắt chước người ta làm tràn lan hết thì mình không làm được. Cho nên chỉ có là cha truyền con nối. Nghĩa là người cha biết thì dạy cho con, mà người con không được phép dạy cho vợ. Tại vì vì sợ người vợ đó truyền qua gia đình vợ, cái nghề đó bị bị lộ ra bên ngoài. Đó. Do cái cách sống giấu nghề đó thì chúng ta thấy cái mức độ tiến bộ của cả cái dân tộc đó như thế nào? Không có tiến...

[10:01]không không có tiến bộ, và nhiều cái nghề tinh xảo, nhiều cái kỹ thuật đặc biệt đã bị thất truyền. Như khi mà người ta tìm lại cái ngành thiên văn cũng như cái ngành địa chấn của bên Trung Quốc thì người ta mới phát hiện là đời xưa đã có một cái nhà bác học của Trung Quốc họ chế ra được cái máy đo địa chấn cực kỳ chính xác, mà văn cổ còn ghi lại, bây giờ thì không biết cách chế nữa. Ổng chế độc đáo là ổng chế một cái máy có mấy cái đầu con rồng, rồi nó có những cái cái lọ, những cái lọ. Hễ mà cái vùng nào động đất á thì tự nhiên cái hòn bi nó nhả ra từ miệng rồng nó nhả ra nó lăn rớt vô cái cái lọ, mà ổng nhìn ổng đánh giá được

[10:45]là cái vùng đó cách đây bao nhiêu dặm, sẽ bị động đất nhiều ít. Thì cái kỹ thuật đó có một mình ổng biết, ổng tìm ra, mà rất chính xác. Người ta nói rằng ổng đã dự báo động đất rất chính xác, thì bây giờ không ai còn biết cái kỹ thuật đó nữa. Cũng là do cái lối sống giấu nghề đó mà xã hội đã không được tiến bộ. Chứ nếu lúc đó ổng viết tất cả những kỹ thuật của ổng vào cuốn sách rất là tỉ mỉ rồi truyền bá, thì ngày nay có thể là người ta đã có được những phương pháp dự báo địa chấn sớm hơn bây giờ. Chứ bây giờ thì mới bắt đầu có những cái máy vào cuối thế kỷ 20 này thôi, khoảng thế kỷ 20. Chứ còn nếu mà mình học được kỹ thuật Trung Quốc thì ngày hôm nay là

[11:27]là có lẽ cái kỹ thuật mà dự báo địa chấn đã tiến bộ vượt bậc rồi. Cũng như là cái cái dự báo về thiên văn cũng vậy. Nhiều dân tộc họ có cái khả năng mà đoán trước về thời tiết rất là đặc biệt, nhưng mà họ không truyền, rồi bây giờ lại chúng ta phải đi lại từ đầu, nghĩa là khoa học kỹ thuật phải dựa vào những số liệu của họ và những kỹ thuật máy móc của Tây phương để tìm lại. Chứ nếu mà chúng ta giữ được những cái kiến thức, mà truyền bá những kiến thức về dự báo thời tiết mà kết hợp với kỹ thuật thì chúng ta sẽ có một cái nền, một cái ngành mà dự báo thời tiết rất là độc đáo. Nhưng mà họ giấu nghề quá nên thất truyền.

[12:06]Có cái câu chuyện mà có người thành thị mới đi vào cái vùng người da đỏ, gặp một người nông dân, rồi mới mới hỏi ông nông dân chứ: "Không biết là là là là từ đây cho tới ngày mai có mưa hay không?". Thì ông nông dân mới nói là: "Hai ngày nữa, trời sẽ mưa to". Rồi ổng cứ lặng lẽ ổng cuốc đất tiếp. Ông kia mới quay sang người bạn: "Người da đỏ hay thiệt á. Nói một cái ổng biết chắc chắn là hai ngày nữa sẽ mưa to liền". Mới hỏi ổng, mới hỏi kỹ thuật đó: "Thưa ông là ông căn cứ vào đâu mà ông dựa vào đâu, ông base vào đâu mà ông có thể biết được cái hai ngày nữa mưa?". Ổng cũng cứ gầm gầm cuốc đất: "Nghe radio đó".

[12:47]Cái câu chuyện nó đùa vui nhưng mà cho chúng ta biết là cả cái cái ngành dự báo thời tiết của mấy người dân tộc mà ngày xưa rất giỏi, giờ biến mất luôn. Thì cũng vậy, ở bên Tây phương á là cái nôi của khoa học từ cái Âu châu rồi cả cái vùng Trung Cận Đông bây giờ lan qua Mỹ á, mà họ tiến bộ như vậy là nhờ vào cái lý thuyết khoa học của họ không có giấu và được truyền bá rất mạnh. Ở đây chúng ta để ý cái điều này, giữa cái khoa lý thuyết khoa học là một cái, rồi cái cái ứng dụng vào thành kỹ thuật, rồi từ kỹ thuật nó ứng dụng ra cái thương mại là cả ba bốn bước tiến khác nhau. Cái lý thuyết khoa học á, ví dụ như những lý thuyết về toán

[13:27]học, lý thuyết về vật lý, thì nó chưa ứng dụng thành thương mại được nên ở cái giai đoạn đó người ta không có giấu nghề, người ta cứ công bố, và người ta cũng hy vọng là cái phát kiến của mình đem lại một cái giải Nobel nào đó. Mà muốn đem lại giải Nobel, người ta phải công bố trên những tạp chí có uy tín như tạp chí Nature, Science, vân vân. Thì những cái thầy đọc lộn vừa tiếng Anh vừa tiếng Pháp.

[13:54]Thì những cái tạp chí mà công bố như vậy á nó là cái đà để mà người ta phát triển kỹ thuật, rồi từ kỹ thuật người ta mới bước sang lĩnh vực thương mại. Vì cái khoảng cách đó xa quá người ta không có sợ bị thiệt thòi quyền lợi nên người ta không có giấu. Nhưng mà đến khi mà từ cái kỹ thuật nó áp dụng được vào cái môi trường để thương mại rồi, thì bắt đầu họ giấu, giấu quyết liệt, giấu bí mật cực độ luôn để cạnh tranh. Vì nếu ai biết được kỹ thuật đó rồi thì không thể nào mà đem ra kinh doanh được. Giống như vừa rồi chúng ta nghe cái tin là ở cái nước Armenia á, cũng là một cái nước Cộng hòa của Liên bang

[14:29]Xô Viết ngày xưa á, họ mới tìm ra được một cái phương pháp trị bệnh trị bệnh AIDS, SIDA đó, thì cái công thức đó nghe nói rằng là họ trị khá hiệu quả, rất hiệu quả, và họ tuyệt đối không công bố. Và cái công thức đó được bảo vệ bởi cái ngành an ninh của họ, tức là được bởi cái lực lượng an ninh của quốc gia bảo vệ công thức đó. Và cái điều được công bố là một điều mà được họp giữa cái ngành y khoa nè, khoa học nè, ngành an ninh nè, Bộ Kinh tế, nghĩa là với Thủ tướng, chính phủ rồi đó, họp lại để mà giữ bảo vệ công thức đó và tổ chức cái việc chữa trị cho thế giới. Nhưng chính vì cái việc mà họ bảo vệ kỹ quá

[15:09]để mà mà mà kinh doanh á, cho nên người ta đã không được lợi trong cái việc điều trị SIDA, nghĩa là cái số người cứ chết dần chết dần. Còn cái người mà được hưởng lợi ích từ cái việc điều trị đó thì thì không có. Đây cũng là một điều vì lý do thương mại như là cái quan điểm của Á Đông ngày xưa mà làm cho một cái phương pháp chữa bệnh AIDS nó không có được phổ biến rộng, thì chúng ta không biết nói làm sao bây giờ. Vì chúng ta mong thì mọi người làm việc thiện, những điều đó nên hy sinh cho nhân loại. Nhưng mà vì đất nước của họ nghèo quá, họ không có một cái điểm mạnh nào, ưu điểm nào để có thể cạnh tranh,

[15:44]thì bây giờ trước cái cơn đại dịch của thế giới họ lợi dụng cái phương thuốc họ tìm được để có thể làm kinh tế, thì thôi họ cũng là một cái từ thiện với nhân tộc họ, mình cũng không có trách được. Nhưng qua một vài điều dẫn chứng thì chúng ta thấy rằng là giữa cái cách sống và cái sự tiến bộ kỹ thuật có ảnh hưởng qua lại lẫn nhau. Do đó, nếu mà chúng ta, mỗi người chúng ta tìm được một cách sống đúng thì chúng ta sẽ tiến bộ được rất nhiều điều trong cái cái khoa học kỹ thuật này. Đây là mình nói trên cái cái logic thực tế giữa thế gian, nhưng mà điều này nó cũng phù hợp luôn cả với cái luật nhân

[16:23]quả nghiệp báo vô hình, siêu nhiên của đạo Phật luôn.

[16:29]Luật nghiệp báo vô hình siêu nhiên của đạo Phật luôn, là sao? Nghĩa là luật nhân quả nói như thế này: Một người nào mà sống một đời sống có đạo đức thì người đó sẽ tăng trưởng về trí tuệ, nghĩa là đạo đức là cái nhân mà trí tuệ là cái quả. Mà nếu nói gần hơn chút nữa, cụ thể hơn chút nữa thì từ bi là nhân mà trí tuệ là quả, nghĩa là người nào mà sống biết yêu thương những người khác thì trí tuệ người đó sẽ từ từ tăng trưởng. Thì khi mà thầy nói cái điều này là thầy nói trên lý thuyết, không phải trên thực tế, nhưng vừa rồi có một cái chuyện nó chứng tỏ cái điều đó. Thì có một cái gia đình đó cũng là Phật tử,

[17:15]nói Phật tử chứ thì chỉ có người mẹ quy y thôi chứ mấy người con cái trong nhà thì cũng chưa quy y, nhưng mà họ cũng có cái mến thầy, lâu lâu họ hay đến thăm là vậy. Thì trong nhà có đứa con gái lớn học trường Đại học Kinh tế, học bài vở cũng vất vả vậy đó. Thì lần đó nó đến nó thăm thầy, thì thì ngồi nói chuyện, trong khi ngồi nói chuyện thì thầy cũng kêu gọi nó sống một đời sống vị tha. Tại vì giữa cái thế gian mà đầy cái đau khổ, đầy cái sự ích kỷ hận thù này thì chúng ta không nên tưới thêm vào đó những điều xấu cho cuộc đời này nữa, mà cố gắng thay đổi tâm hồn mình để mình đem được một cái

[17:51]gì tốt đẹp hơn, thương yêu hơn, thanh bình hơn đến cho cuộc sống này. Thì thầy ngồi thì chỉ nói vài điều thôi, rồi buồn buồn thì cũng hát một vài câu nhạc đạo cho nó nghe vậy thôi. Không biết sao về tự nhiên nó có cái thay đổi, đối với bạn bè nó sống tốt lên, rồi bỗng nhiên nó siêng làm việc nhà hơn. Lúc trước thì nó cứ ỷ y là vì nó là sinh viên, bài vở nhiều cho nên nó để việc nhà nó cho ba, mẹ, các em nó làm. Nhưng mà khi nó cảm thấy nó cần phải sống vị tha hơn, hy sinh hơn thì nó siêng năng làm lụng này kia nọ. Thì nó nói một điều rất là lạ lùng là như vậy thì giờ học có ít hơn, mà các môn thi thì đều

[18:27]đạt được hết, mà đạt tương đối là thuộc loại giỏi trong lớp đó. Chính nó không hiểu, chính nó không hiểu. Nó có cái môn kỳ rồi á, cả lớp con chỉ có được ba người đạt được điểm thì trong đó có con. Thì nó nói, lúc đó nó mới dường như nó cảm nhận được điều mà thầy nói là chính cái đời sống hy sinh nó tạo thành một cái phước lành trong cái trí tuệ cũng như trong cái kết quả học tập. Thì cái điều này mình không giải thích được. Nếu mình giải thích theo cái logic thực tế, thì nếu mà nó hạn chế bớt cái giờ học để mà lo cho gia đình thì đó là việc làm phước đi thì việc học nó sẽ bị thiệt thòi. Nhưng mà ngược lại cái việc học nó lại có kết quả

[19:05]tốt hơn, thì nếu mình lý luận theo logic bình thường cuộc đời thì mình giải thích không được. Nhưng nếu mình giải thích trên cái nhân quả vô hình, siêu nhiên bí mật của đạo Phật thì đó đó là một điều hết sức là hợp lý, đó là điều hết sức hợp lý. Và con bé nhờ cái vậy nên nó có niềm tin sâu sắc thêm một lần nữa về những điều thầy nói như vậy. Thì ở đây cũng vậy, cái cách sống mà nếu trong cái cộng đồng một cái dân tộc đó, người ta sống tốt được với nhau, người ta hy sinh với nhau, sống thanh bình với nhau thì cái cái trình độ tiến bộ khoa học kỹ thuật người ta sẽ tăng rất là nhanh. Và chúng ta cũng nghĩ rằng tại sao người Tây phương,

[19:45]Âu Mỹ họ dẫn đầu về khoa học kỹ thuật? Bởi vì tổ tiên của họ, tổ tiên của họ là cách đây nhiều thế kỷ, họ có cái lối sống khá cởi mở, khá cởi mở hay là helpful đó, lợi ích lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau. Cho nên, họ không có giấu nghề và những điều đó đã làm thành cái cái sự thành tựu khoa học kỹ thuật ngày hôm nay như vậy. Bây giờ, nếu mà nói về văn hóa thì thường chúng ta phân biệt tạm thôi chứ nó không chính xác là văn hóa giữa Đông phương và và Tây phương. À Đông phương và Tây phương thực ra đó thì đúng ra nó từ một nguồn nhưng không hiểu vì sao nó đã tách biệt, vì cái nền văn hóa của của Tây phương á họ bị ảnh hưởng bởi nền văn

[20:35]minh của Thiên Chúa giáo mà Thiên Chúa giáo thì xuất phát từ Do Thái, mà Do Thái nó cũng là thuộc về vùng Trung Cận Đông mà cũng chính cái vùng đó xuất hiện một cái tôn giáo là Hồi giáo thì rất là khắt khe. Cho nên cái văn hóa với lại cái lối sống của Thiên Chúa giáo và lối sống Hồi giáo chính ra ngay buổi đầu nó không khác nhau lắm. Và từ cái Hồi giáo mình đi dần về phía Viễn Đông, phía Á Đông Á đó, cho đến Cực Đông thì nó có cái nét đặc thù riêng. Nhưng mà khi không hiểu tại sao cũng cái lối sống của Thiên Chúa giáo đó mà đi về Tây phương, từ từ nó biến thái mất luôn, biến thái mất luôn. Bây giờ thì chúng ta đành phải tạm phân biệt ra

[21:17]có hai nền văn hóa là Đông và Tây phương. Thì trước hết chúng ta nhận định thế này, là Tây phương với sự tiến bộ vượt bực về khoa học kỹ thuật đã làm choáng ngợp toàn thế giới. Và chính vì cái cái sự tiến bộ về kỹ thuật của họ quá thuyết phục đi, cho nên nhiều người Đông phương đã ngộ nhận rằng, đã ngộ nhận rằng cái lối sống của họ là một khuôn mẫu tốt, là một khuôn mẫu tốt. Nên bây giờ nhiều người trẻ tuổi, trẻ tuổi thôi chứ già thì có cái cái nhìn lại rồi, những người lớn tuổi thì đã nhìn lại, có thể phê phán cái lối sống của Tây phương như thế nào, nhưng mà lớp trẻ thì thường là bị thuyết phục.

[21:59]Khi mà mình thấy cái gì cũng bên Mỹ bên Tây đưa qua, về cái vi tính cũng là bên Mỹ, bên Tây là phát kiến, vệ tinh, phi thuyền là tàu ngầm, máy bay, cái gì, những phương tiện kỹ thuật mà mới mới nhất thì cái nguồn gốc xuất phát nó cũng từ Tây phương. Bây giờ nói người Nhật đi, họ rất tinh vi trong kỹ thuật, để thành tựu trong cái cái thương mại kinh tế đi, họ cũng phải mua rất nhiều cái phát minh của Mỹ và của Tây phương. Nên chính vì cái sự thành tựu đó, nên nhiều người đã ngộ nhận rằng là cái văn hóa Tây phương, cái lối sống Tây phương là một cái mẫu mực. Nên chúng ta cũng không trách lớp trẻ bây giờ thích hát karaoke,

[22:37]thích hát nhạc rap, nhảy lung tung lung tung gì đó. Rồi đại khái như vậy, bắt chước cái đó, ừm. Nhưng mà do chính vì chúng ta đã lầm tưởng như vậy, nên chúng ta chấp nhận luôn cả cái lối sống buông thả tự do quá trớn của họ. Đây là một cái cái cái sai lầm. Một lát thì chúng ta sẽ đi trở lại vấn đề này. Còn cái nền văn hóa Đông phương trầm lặng, kín đáo với cái sự thua sút về khoa học kỹ thuật cũng gây nên một cái mặc cảm tự ti nơi người Á Đông. Là bây giờ không biết ai hơn ai, không biết cái văn hóa nào hơn văn hóa nào, cái lối sống nào hay hơn. Nhưng mà mình thua người ta về khoa học kỹ thuật

[23:20]nên làm cho mình luôn luôn có cảm giác rằng mình đã thua sút trên mọi vấn đề. Cái tư duy, cái suy nghĩ là mình thua người ta hết và mình phải học hỏi theo người ta. Đó là cái cái suy nghĩ khá thiển cận. Thì chúng ta phải thấy thế này, sự thực á là hai cái nền văn hóa đó đều có cái hay của nó. Chúng ta cũng sẽ bình tĩnh để nhìn lại. Trong một cái buổi nói chuyện hôm nay thì chúng ta không đủ thì giờ để đào sâu nhận định từng điểm, từng điểm hơn thua, cái nào hay cái nào dở của từng nền văn hóa. Đây là điều mà thầy chỉ gợi ý thôi rồi các em theo cái tuổi đời mình lớn lên dần dần thì các em sẽ sống, tiếp xúc, cọ xát với cuộc sống và nhìn ra được những cái

[24:07]điều hay điều dở, những cái phải cái trái của từng cái lối sống một. Do cái trưởng thành của mình, mình nhìn sẽ chính xác hơn. Ở đây thầy chỉ có tính cách gợi ý thôi. Rằng mỗi cái nền văn hóa như vậy nó đều có cái hay và đều có cái dở của nó. Và ở đây là đến một lúc này, đến một lúc mà chúng ta thấy cái sự giao lưu văn hóa toàn cầu nó đã chặt chẽ, cái phương tiện truyền thông nó quá mạnh, quá tinh vi thì phải nói rằng thế giới đã nhỏ lại là các nền văn hóa đã đứng gần sát lại với nhau rồi, đã cọ xát với nhau, đã đối diện với nhau, chứ không còn cách biệt như là cách đây hồi đầu thế kỷ hay là nhiều thế kỷ trước.

[24:49]Nhiều thế kỷ trước, mình không có khái niệm được người Tây, người Mỹ là gì. Nhưng mà ngày hôm nay thì chúng ta vào internet, chúng ta là truy cập một chút xíu, chúng ta có thể tìm đủ thứ, bất cứ điều gì trên thế giới này, nếu mình đủ tiền trả tiền cước phí, dù cước phí Việt Nam còn hơi mắc. Thì do như vậy cho nên là chúng ta có điều kiện để tiếp xúc với mọi nền văn hóa trên thế giới rất là nhanh chóng, dễ dàng. Rồi những cái phương tiện về phim ảnh, là những đĩa CD ca nhạc, vân vân. Nội cái mà mà mà truyền hình của mình mà chương trình Thế Giới Đó Đây, mình ngồi đó mình xem mình cũng biết được rất là nhiều.

[25:27]Rồi cái việc mà những người có tiền ở các nơi họ đi du lịch, họ đến với mình, lâu lâu mình cũng có tiền, một vài người có tiền cũng đi ra nước ngoài, vân vân. Nên cái sự giao lưu văn hóa nó đã trở nên dễ dàng. Thì đây là đến cái lúc mà chúng ta phải suy nghĩ về một nền văn hóa chung cho toàn nhân loại. Chúng ta nói cái điều này có phải nó tham vọng quá chăng? Thực ra nó không tham vọng mà nó là một điều đang đi đến, nó là một điều đang đi đến. Mà nếu chúng ta không thấy trước, không thấy trước thì chúng ta lạc hậu liền. Đợi nó đến rồi mình mới ngỡ ngàng đón nhận thì rõ ràng là mình lạc hậu một lần nữa.

[26:11]Ngày xưa đó, cái từ lạc hậu nghĩa là thế này, người ta trong một cái mức độ tiến bộ như vậy mà mình không tiến bộ được như vậy gọi là lạc hậu. Nhưng bây giờ thì không phải được, bây giờ là mình không dự đoán được là mình lạc hậu. Cái yêu cầu nó gay gắt hơn. Mọi người có đồng ý với thầy điều này không? Ví dụ bây giờ thầy nói như ví dụ người ta có xe hơi để đi, hay là người ta có điện thoại để nói chuyện với nhau, dù điện thoại là có dây, không dây gì đó, mà mình không có điện thoại, mình không biết điện thoại là gì. Nghĩa là cái xứ sở của mình không biết kêu gọi điện thoại là gì, thì gọi là mình lúc đó mình đang lạc hậu với người ta.

[26:53]Còn tương lai á, cái lạc hậu không phải vậy. Tương lai lạc hậu nghĩa là mình không dự đoán được cái sự tiến bộ nó đến, đợi nó đến rồi mới bật ngửa, "Ủa, cái này có hả?" Người đó là người lạc hậu. Mà với người lớn tuổi, ví dụ như thế hệ thầy trở đi thì lạc hậu không lạc hậu không quan trọng nữa, vì nghĩa là mình sẽ không đóng góp được nhiều vào trong cuộc đời này do tuổi thầy già. Coi mặt thầy non non vậy chứ thầy cũng già lắm. Nhưng mà các em là những người đứng lên để gánh vác cái xã hội thì chính các em là những người phải không được phép lạc hậu. Mà không được phép lạc hậu nghĩa là mình có khả năng

[27:31]dự đoán được cái sự tiến bộ của nhân loại. Nên cái trí tuệ mình không phải là bắt kịp cái sự tiến bộ của nhân loại nữa, mà mình phải đủ trí tuệ để dự đoán được cái sự tiến bộ của nhân loại. Nên bây giờ trên thế giới người ta có cái ngành học là ngành tương lai học, futurology, có nghe chưa? Đây là cái ngành dự đoán tương lai đó. Thì cũng vậy, thì chúng ta đang nói rằng là do các nền văn hóa đã cọ xát đối diện với nhau từng giờ từng phút rồi, thì chúng ta bắt đầu phải nghĩ đến cái chuyện có một cái nền văn hóa chung toàn thế giới. Chúng ta phải suy nghĩ về điều này. Thì sẽ có những người họ nghĩ rằng điều này là điều khó thực hiện.

[28:21]Khó thực hiện vì sao? Là vì mỗi nơi có cái lối sống khác nhau, cái lối sống đó nó đã thành cái thói quen, mà hễ là thói quen, habit thì chúng ta gọi là gì nữa? Phong tục, tập quán, phải không? Trở thành cái custom, thành một cái tradition, thành một cái phong tục, tập quán, truyền thống khó thay đổi. Thì bây giờ nói rằng chúng ta tìm một cái lối sống chung cho nhân loại, một cái văn hóa chung mà, cái điều này có vẻ hơi xa vời. Nhưng sự thực không xa đâu, không xa đâu vì sao? Vì với cái sự soi sáng của lý trí, cũng như sự tiến bộ của các ngành khoa học thì nó từ từ nó lòi ra, nó phơi bày ra những cái lối sống không hợp

[29:06]lý, những cái lối sống không hợp lý sẽ từ từ bị phơi bày ra. Thầy nói ví dụ, ví dụ thế này là

[29:17]Có một số dân tộc thường chú trọng đến cái lễ độ, thầy có nói lần thầy nói về cái bài lễ độ. Ví dụ như người nhỏ gặp người lớn thì chào một cách kính cẩn, biểu lộ sự tôn trọng rất là cẩn thận, chu đáo, kỹ lưỡng. Cảm ơn con. Đó bưng nước cảm ơn cũng là thì một cái văn hóa đó. Thì đó là một cái lối sống. Rồi lại có cái dân tộc khác, họ không xem cái điều đó là quan trọng, cái lối sống của họ là người nhỏ gặp người lớn không cần phải gật đầu chào hoặc là chỉ hello, hi, giơ tay thôi là đủ rồi. Thậm chí thậm chí, thầy nói điều này hơi đau lòng, trong đất nước mình đã có một thời gian nghĩa là cái vô lễ được xem là điều bình thường, được xem là điều bình thường.

[30:10]Đây là điều mà thầy nghe kể từ những người mà có uy tín, dĩ nhiên thầy không muốn nói tên cũng không muốn nói vùng. Đến nhà không gặp người lớn, gặp đứa trẻ nhỏ ngồi nó không chào. Nó vẫn tiếp tục gác chân lên bàn xem sách của nó, hỏi: "À, ba con đâu con?" Thì nó trả lời: "Ông không biết." Nó nhỏ mà nó nói "ông không biết". Thì khi mà về mách lại với ba nó hỏi, thì ba nó lắc đầu không nói được. Vì cái lứa tuổi của nó trong thời đại đó xem chuyện đó là bình thường, và không phải là một cô nhỏ. Cho nên đó cũng là một cái lối sống. Thì bây giờ chúng ta so sánh lại là cái việc mà người nhỏ biểu lộ

[30:50]cái lòng tôn trọng đối với người lớn bằng một cái cử chỉ chào hỏi đàng hoàng, đến lúc nào đó cả thế giới cùng phải nhìn chung nhau một vấn đề: Đó là điều đúng. Đó là điều đúng. Thì những dân tộc nào mà xem rằng người nhỏ gặp người lớn không cần phải chào, từ từ họ sẽ thấy điều đó là sai. Và thấy rằng người nhỏ lễ phép chào người lớn là một điều, một cái nền văn hóa đúng. Có một lần hôm ấy chú đó lái xe cho thầy. Thì ba chú ra mới thấy chú lái có vẻ hơi hơi nhanh, ba chú mới mới ổng mới lên tiếng ổng cản, thì chú mới cự lại một vài câu lầm bầm. Thì lúc chú đang đang sung lên thì thầy không có nói, thì trên đường đi thì thầy mới nói.

[31:32]Thầy mới nói rằng: "Dù không phải là cha mẹ mình, mà là một người già bất kỳ nào đó, chúng ta đều phải biểu lộ cái sự tôn trọng. Mặc dù cái người già đó chẳng có dính líu gì với mình, huyết thống, bà con, họ hàng, hàng xóm không có gì, nhưng chúng ta phải luôn luôn trân trọng cái tuổi già. Chúng ta trân trọng tuổi già là chúng ta trân trọng cả cái quãng đời của người đó đã đi qua với bao nhiêu cái vất vả, bao nhiêu cái công lao cho cái thế hệ của con cái của họ, đối với cái xã hội mà chúng ta đã thừa hưởng, với cái kinh nghiệm, với sự trưởng thành, với những cái khổ đau và những hạnh phúc họ đã trải qua.

[32:10]Tất cả những điều đó chúng ta đều phải tôn trọng, dù họ không phải là cha mẹ mình. Bất cứ người già nào. Và với cha mẹ mình thì cái sự tôn trọng đó thêm một bực nữa." Cho nên thầy mới dặn cái người Phật tử, thầy mới rầy và thầy dạy như vậy, là không bao giờ được có cái thái độ xấc xược, vô lễ với người lớn, mà cha mẹ mình là còn quan trọng hơn những điều như thế nữa. Thì những điều thầy nói các em thấy đúng hay sai? Đúng hay sai? Nếu điều thầy là đúng thì sẽ nhiều người cũng thấy đúng như vậy. Và nó sẽ thành một cái tiêu chuẩn văn hóa mà sau này cả thế giới phải công nhận đó là đúng, chứ không thể

[32:48]mà không thể khác được nữa, vì chân lý chỉ có một, không hai, ba. Có thể là có suy nghĩ trong một lúc nhất thời nào đó người ta nghĩ thế này, một lúc khác người ta nghĩ thế kia, nhưng rồi lần lần người ta sẽ tìm thấy điều cái giống nhau, cái chung giống nhau. Ví dụ như trong cái thế kỷ chúng ta ở bên Tây phương vào khoảng thập niên 60, nó xuất hiện cái cuộc cách mạng gọi là cách mạng tình dục. Dĩ nhiên trước khi mà nó bùng nổ thành cái cuộc cách mạng tình dục thì nó đã âm ỉ âm ỉ từ nhiều thế kỷ trước rồi, nhưng đến cái thế kỷ 20 và đến thập niên 60 nó mới bùng nổ ra luôn. Nó bùng nổ đầu tiên là từ những một loạt những cái tác phẩm

[33:30]tác phẩm tiểu thuyết của những tác giả mà họ viết quá quá bạo, họ viết những cái cảnh mà sinh hoạt tình dục nghĩa là quá quá trắn trợn và nhiều người nghĩa là thích đọc, thích đọc. Lần lần nghĩa là các đấng nghị sĩ mà khả kính ở trong Quốc hội cũng biểu quyết cho rằng đó là cái tự do của con người. Rồi người ta sản xuất luôn những cái phim ảnh, những phim về sinh hoạt tình dục luôn, bừa bãi phát hành ra tùm lum. Thì riết rồi người ta cự nự quá mới ghi là phim dành cho người lớn. Nhưng mà nói dành cho người lớn chứ ai ở đó mà canh từng cuốn phim mà cho người lớn hay con nít mà coi. Lúc mà cuộc cách mạng tình dục nó

[34:12]nó phát triển ra đó thì cái cái lối sống của Thiên Chúa giáo bị phá vỡ. Bên Thiên Chúa giáo họ cũng có cái kỷ cương của họ là một chồng một vợ, không ly dị, gia đình ổn định, vững chắc. Nhưng đến khi cuộc cách mạng tình dục nó bung ra rồi thì người ta từ bỏ cái truyền thống đó, người ta dễ dàng ly dị, người ta dễ dàng ngoại tình. Nghĩa là có gia đình rồi đó, người đàn ông thì dễ dàng ngoại tình người khác, người đàn bà cũng dễ dàng ngoại tình với người đàn ông khác. Và thậm chí có những người họ trụy lạc đến cái độ họ đổi vợ với nhau qua đêm để tìm cảm giác lạ. Rồi đó là người có gia đình đó, nó từ từ nó nó xâm nhập xuống

[34:48]mấy lớp trẻ, thì những cái lớp trẻ mà chưa có thành lập gia đình bắt đầu dễ dàng tìm hiểu tìm hiểu cái cái hoạt động tính dục nó là như thế nào trước hôn nhân. Và càng ngày nó càng cái lớp tuổi mà nghĩa là trải qua kinh nghiệm tình dục trước hôn nhân nó càng ngày cái số tuổi nó thấp dần thấp dần. Và hiện nay cái số tuổi trung bình, trung bình thôi, ở bên Mỹ và bên châu Âu là 14 tuổi. Nghĩa là 14 tuổi là họ đã có kinh nghiệm tình dục hết. Bây giờ thì thấy nó như thế này, chuyện này hình như có một lần thầy kể trong một bài giảng, thì bữa nay thầy kể lại, thì có một người Phật tử thanh niên đàng hoàng,

[35:28]gia đình nền nếp, đẹp trai, học giỏi, đang nói chung là được nhiều tiêu chuẩn. Một lần lên chùa lên núi thăm thầy, thì đi với một vài đứa bạn, có đứa con gái. Con gái nếu mà nói xinh thì cũng gọi là xinh, nhưng con mắt thầy thì thầy nhìn thì thấy nó không có xinh, vì khi nhìn thì nhìn vào cái đạo đức á. Cái người mà có đạo đức á tự nhiên nó có cái duyên, nó có cái duyên làm cho mình quý mến. Còn cái người ví dụ như mình lấy con mắt mà đo ra thì đẹp, mũi đo ra đẹp, miệng đo ra đẹp, nhưng mà nhìn tổng quát nó không có cái đạo đức làm cái nền thì tự nhiên nó không có duyên. Thì thầy nhìn thấy cái không có duyên của nó,

[36:05]cũng cũng không quan trọng, thầy nghĩ chắc bạn bè bình thường với nó. Thì nó mới giới thiệu: "Thưa thầy, đây là vợ con." Thầy trợn mắt, thầy nói: "Ủa, vợ nào? Thầy mới gặp con đây chưa có vợ, sao mới đây cái lên có vợ?" "Dạ, con mới làm đám cưới." Thầy hỏi: "Đám cưới nào mà mới đây? Ở đâu vậy?" Nó: "Dạ, vợ con ở bên Bắc Âu, một cái nước ở Bắc Âu về." Thầy bắt đầu thầy nghi rồi, thầy cảm thấy hơi hơi không vui rồi. Tại vì thầy nhìn thầy nhìn cái gương mặt đó thầy cũng cảm nhận được cái điều không yên ổn rồi, thôi chuyện người ta mình cũng không muốn nói. Nhưng rồi tự nó tâm sự với thầy, nó đến ngồi nói chuyện với thầy, nói:

[36:38]"Con nói con có vợ chứ con rầu thầy ơi, không biết đường đâu." Nói: "Sao?" Nói: "Vì chừng nào bảo lãnh thì nó cũng làm giấy tờ mà sao con thấy hết ham." "Hết ham sao?" "Vì nó sống bừa bãi lắm." Hỏi: "Sao nó kể?" "Thì bên đó nó nói là nó có ba cái người bồ chính, còn người bồ phụ thì không biết. Thì nó thích qua đêm với người nào nó qua đêm người đó. Còn nó lấy con rồi đó, mà nó đi đường nó chơi nó gặp thằng nào đó, thì sau đó nó gọi phôn về nó báo đêm nay nó gặp một người bạn trai nó sẽ ngủ lại, nên đừng có trông nó, sáng mai nó về." Đấy, thì thầy mới nói: "Rồi mẹ nó làm sao?" Nói: "Dạ, mẹ nó cũng sống như vậy."

[37:11]Thì thầy thầy bắt đầu thầy kinh hoàng không biết sao nữa. Thì một lần thầy nhớ một lần thầy đi trên xe, xe đò, thì cũng việc nào thầy đi giảng, thì trên núi đi xuống thì ra đi xe đò thì gặp một người cũng ở cái Âu châu mà Đông Âu, thầy nhớ anh chàng đó là ở Hưng-gia-ri hả, Hung-ga-ri, Hung-ga-ri á. Ok, sang Đức anh làm, anh nói tiếng Anh khá giỏi, thì thầy mới bắt chuyện. Bắt chuyện thì nói qua nói lại một lát thì tuổi anh ta cũng khá lớn, ba mươi mấy. Thầy hỏi: "Ủa, tại sao anh chưa lập gia đình?" Thì anh mới nói rằng anh nói là anh thật ra muốn đi tìm một cái cái cuộc hôn nhân bền vững, chung thủy.

[37:46]Nhưng mà bên Tây phương thì khó quá, bên Tây phương thấy khó. Thì thì nào giờ thầy cũng không có kiến thức về Âu châu, nên thầy hỏi thầy mới nói rằng: "Nhưng mà Âu châu chắc đỡ hơn Mỹ?" Hắn nói, ổng nói: "Không, dạ không à." Ổng nói: "Khi đến những cái bãi biển, những cái beach, những cái bãi biển ở cái vùng Âu châu, chúng ta sẽ thấy người phụ nữ họ để ngực trần. Nhưng mà bên Mỹ thì không có. Thì như vậy là ổng nói rằng bên Mỹ đỡ hơn Âu châu." Thì nghe mấy cái nền văn hóa thầy nghe thầy phát mệt rồi. Phát mệt nhưng mà thì mình hiểu cái hậu quả của nó. Thì qua cái việc người Phật tử đó rồi thầy thấy như thế này:

[38:20]Cái đời sống mà bắt nguồn từ cái cuộc cách mạng tính dục mà khoảng thập niên 60 đó, bây giờ nó ảnh hưởng thành một cái lối sống buông thả bừa bãi, cái hậu oán quả đó là gì xảy ra? Hậu quả đó là cấu trúc gia đình không bền vững. Đồng ý không? Với cái lối sống nghĩa là bừa bãi khi chưa có hôn nhân là đã quan hệ mày bừa bãi rồi, rồi đến khi có hôn nhân thì bảo đảm cuộc hôn nhân đó không bền vững. Đồng ý không? Rất đồng ý. Mà cái hậu quả cuộc hôn nhân đó không bền vững thì thì ai lãnh cái hậu quả đó trước? Con cái. Cái người Tây phương họ quan niệm thế này: sống với nhau không hạnh phúc thì thôi cứ chia tay để tìm hạnh phúc khác.

[39:01]Cái quan niệm đó quan niệm hết sức ích kỷ của người Tây phương. Chỉ nghĩ tới hạnh phúc hay đau khổ của riêng mình thôi, hễ là sống với anh không hạnh phúc tôi chia tay, chỉ biết tới bản thân mình. Nhưng người Đông phương không có cái đó. Người Đông phương nghĩ đến con cái. Nên chính cái lối sống mà tạo nên cái hôn nhân bền vững của Đông phương là một điều hết sức là tốt đẹp. Họ có cái hy sinh hơn, chịu đựng hơn vì nghĩ đến con cái. Chính cái nghĩ đến con cái đó chúng ta gọi là vị tha đó, nó tạo thành cái công đức, tạo thành cái phước. Cái công đức, cái phước là một cái gì do cái lối sống hy sinh vị tha mà có được.

[39:38]Nhưng mà cái quan điểm Tây phương họ cạn cợt quá, họ gần gũi quá. Hễ sống không vui với nhau chia tay đi tìm một cái mối tình hay đi tìm một cái quan hệ hôn nhân nào cảm thấy vui hơn, chỉ nghĩ tới bản thân mình thôi. Và cái lối sống cạn cợt đó nó nó đi vào trong cái kỹ thuật của họ, nhất là cái lối chữa trị của y khoa, lối chữa trị của y khoa vậy, hễ là bệnh đâu cứ cố gắng tìm trị đó, và được gọi là cạn cợt, được gọi là cạn cợt. Thế nên, cái hậu quả đầu tiên là con cái chịu, nên con cái không được một cái gia đình ổn định. Và khi con cái không được gia đình ổn định thì cái việc giáo dục con cái có tốt không? Không tốt.

[40:21]Không ai có quyền la nó hết, tại vì mẹ nó cũng không la nó được, mẹ nó mắc bận lo cho chồng mới, lo cho những đứa con mới, mà ba nó có la nó được không? Cũng không được, tại ba này là ba sau, cũng không phải ba ruột nữa, ba ruột nó thì mãi lo đi tìm một mối tình khác nữa rồi. Cho nên gần đây vậy, ở bên Mỹ họ đang kêu gọi trách nhiệm của người cha, nghĩa là người cha phải có trách nhiệm dạy dỗ con hơn vì quá lâu rồi, cái ông cha mà hễ ly dị ổng để con lại cho vợ, ổng đi tìm mối tình khác và ổng không bao giờ có đứa con nào của ổng để ổng dạy hết. Còn người mẹ thì gánh quá nhiều chuyện, nên con cái không được dạy dỗ.

[40:54]Bây giờ những đứa con mà không được dạy dỗ đó, chúng ta mới nói tiếp cái hậu quả kế tiếp là ai chịu? Hậu quả kế tiếp ai chịu?

[41:06]Toàn cái xã hội này chịu, toàn cái xã hội này chịu. Và bây giờ cái kết quả nè: từ cái cuộc cách mạng tình dục nè, đi đến cái hôn nhân không bền vững nè, đi đến con cái không được giáo dục nè, rồi đi đến tới cái toàn xã hội phải gánh chịu cái hậu quả này. Hậu quả nó nằm ở chỗ nào? Nó bắt đầu khởi điểm từ đâu?

[41:37]Từ đâu mà người ta mới bắt đầu nhìn thấy rõ cái hậu quả này, cái biểu lộ rõ rệt nhất? Ai biết? Không lâu đâu.

[41:50]Bắt đầu bằng cái một loạt súng trường nổ lên ở trường trung học Columbine ở thị trấn Littleton, ở bang Colorado của Mỹ mới đây. Nghĩa là hai đứa nó cầm súng nó xả vào thầy cô và bạn học nó. Là cái việc mà nó gây đau khổ cho người khác, nó xem đó là cái thú vui, xem cái thú vui. Thì cái tiếng súng ở Columbine đó là một hồi chuông cảnh tỉnh cho toàn nhân loại chứ không riêng. Đã đến lúc là người ta phải giật mình nhìn lại hết các giá trị cái gọi là văn minh văn hóa của Tây phương lại. Vì nếu cái văn minh của Tây phương nó là hay thì nó đã không có xuất hiện cái tiếng súng ở Columbine, mà tiếp theo đó nó lại một cái tiếng súng ở một cái trường học.

[42:40]Không bao lâu, một loạt súng nổ ở trường Heritage ở Conyers, ở bang Georgia tiếp tục nữa. Đứa khác nó cầm súng nó bắn tiếp nữa, nhưng lần này không có người chết, chỉ có người bị thương thôi. Đây là một điều rất là kinh hoàng. Và đến lúc này là lúc mà chúng ta phải xét lại những giá trị của văn hóa. Cái văn hóa gì nó nằm ở chỗ gì? Nằm ở chỗ cái quan điểm về sự ích kỷ. Cái văn hóa mà nó kêu gọi cái sự vị kỷ nhiều quá thì đây là cái dấu hiệu đưa đến đổ vỡ. Cái văn hóa mà kêu gọi sự chịu đựng vị tha, nó sẽ làm người ta tiến bộ hơn. Nhưng mà cái dấu hiệu kêu gọi một đời sống vị kỷ, thầy đố các em nó nằm ở chỗ nào?

[43:25]Nó nằm ở trong luật pháp mà nó nằm ở chỗ nào?

[43:33]Ai biết?

[43:38]Nó nằm ở trong cái luật pháp và trong Hiến pháp của Mỹ là con người ta được quyền tự do quá đáng. Cái tự do nguyên nghĩa của nó là muốn làm gì thì làm. Nguyên nghĩa của nó: muốn làm gì thì làm. Mà cái muốn làm gì thì làm đó là cái mà rõ ràng quan điểm là quan điểm ích kỷ. Khi mình làm mình không bận tâm đến cái cái ảnh hưởng đối với người khác, đó là một quan điểm ích kỷ. Dĩ nhiên là họ có luật pháp để kiềm chế lại là làm điều này sẽ bị phạt cái này, làm điều kia thì bị phạt cái kia. Nhưng tuy nhiên, cái sự hạn chế luật pháp của họ nó ít quá mà cái tự do nhiều quá. Trong khi đó, cái tự do nó phải là cái phần thưởng của đạo

[44:23]đức, chứ cái tự do không phải là cái quyền bẩm sinh. Điều này thầy khẳng định lại. Có lẽ điều này thầy nói nhiều người sẽ ngạc nhiên. Tự do nó là phần thưởng của đạo đức, chứ tự do không phải là cái quyền bẩm sinh mới đẻ ra mà có. Nhưng người ta đã quan điểm rằng quan niệm rằng: mới đẻ ra ai cũng có quyền tự do bình đẳng. Đây là quan niệm hết sức sai lầm của Tây phương. Thầy chứng minh. Thầy chứng minh. Ví dụ như bây giờ, nhà nhà các em có một két sắt có tiền nhiều,

[44:57]chìa khóa sẽ giao cho ai? Giao người nào? Giao cho cái người nào mà mình xét thấy, phải không? Những người mà mình cảm thấy là nào giờ nói một là một, hai là hai, có uy tín, không tham lam của ai, không trộm cắp gì hết, mình sẽ giao chìa khóa người đó giữ. Còn cái người mà nhiều lần có thành tích nói dối, tham lam này kia nọ thì mình không dám giao. Như vậy cái quyền mà để được giữ cái đó, rõ ràng mình lựa người đạo đức mình cho, phải không? Nên cái tự do để mở két sắt lấy tiền xài việc này việc kia, mình chỉ giao cho người có đạo đức chứ không có giao cho người kém đạo đức. Bây giờ mấy đứa nhỏ ở nhà, mình có con dao bén, vậy mình sẽ giao đứa nào giữ?

[45:38]Dĩ nhiên giao cho đứa nào mà nó cẩn thận, phải không? Nó không hung dữ, hiền lành, nó chỉ biết dùng cái đó làm công việc gia đình, cắt rau gì đó, xắt tàu hũ. Thì nó xắt tàu hũ là nó ở chùa chứ ở nhà chắc xắt thịt không à. Thì những cái đứa ngoan vậy đó thì mình mới giao dao nó cầm, chứ còn đứa nào mà mình đã thấy nó quen là đánh lộn rồi dám đưa con dao không? Đưa dao cho nó cầm chơi rồi thế nào nó cũng đâm người ta. Cho nên cái tự do chỉ được phép trao cho cái người có đạo đức thôi, nó là cái phần thưởng dành cho người có đạo đức thôi. Đây là cái logic rất là hợp lý, các em có đồng ý với thầy không?

[46:15]Đây là cái điều nhỏ, nhưng mà lớn lên trên toàn thể xã hội cũng vậy. Trên cái bình diện toàn xã hội thì điều này vẫn hợp lý như thường. Là cái người nào được quyền mình trao cho cây súng để giữ gìn an ninh cho xã hội? Như cái người công an, phải không? Nhưng người đó phải được đào tạo, nhà nước tin tưởng, có đạo đức này kia nọ. Chứ còn nếu mà không, ổng cầm súng cái đụng nhiều khi ông công an ổng dám đi làm ăn cướp nữa nếu không có đạo đức. Cho nên chúng ta chỉ giao cái quyền rộng rãi cho cái người có đạo đức. Mà chúng ta nhớ lại điều này Khổng Tử đã nói cách đây rất là lâu. Ổng nói rằng là ba mươi tuổi á ổng mới có thể là xác định được cái lập trường

[46:52]của mình, có cái hướng đi vững vàng về cuộc sống, tam thập nhi lập. Ba mươi tuổi rồi mới định cái hướng được cái cuộc đời mình sẽ sống theo cái cách nào. Rồi ổng sống lần lần tới năm bốn mươi, năm mươi tuổi, mỗi năm vậy ổng đều có cái phát triển, đều biết được điều này điều kia, phát triển trí tuệ theo cái hướng đi đúng đó. Vậy mà tới sáu mươi mới tùng tâm sở dục. Tới sáu mươi tuổi, tới lúc đó đó, nghĩa là ba mươi tuổi là đã có hướng đi vững vàng mà tới sáu mươi tuổi thì tất cả những điều ước muốn của mình không ra ngoài đạo lý nữa.

[47:26]Bây giờ, bây giờ thì những cái vị mà ngồi dưới kia, những vị Phật tử mà đã trên 60 rồi, từ 60 trở lên, thì chắc có lẽ là đã vững vàng, nhưng mà ở thế hệ của các em, thì sư bà thì quá siêu rồi thầy không nói, ví dụ như thầy đây thì cũng chưa tới 60, và các em cũng như các sư cô đây thì cũng còn, còn nghi ngờ lắm, giống như thầy đây, là chưa tới 60 thì chưa có cái tùng tâm sở dục, nghĩa là những ước muốn của mình đôi lúc đi ra ngoài đạo lý. Thì như vậy nếu mà trao cho mình một cái quyền tự do rộng rãi thì sẽ có những lúc mình làm bậy. Các em đồng ý không? Nhưng mà đến cái người nào đó mà cái tâm họ,

[48:04]cái đạo đức họ vững chắc, cái điều ước muốn không bao giờ ra ngoài đạo lý nữa thì mình cho họ muốn làm gì thì làm. Thì người này mình được quyền giao cho họ tự do rộng rãi tuyệt đối luôn. Ví dụ bây giờ giao cho sư bà, giao cho sư bà ha, ba cây súng trường, hai cây súng tiểu liên, 5 tỷ đồng, nghĩa là tùm lum hết thì mình cứ yên tâm cứ đi ngủ luôn. Vì biết chắc là không bao giờ sư bà bóp còi, không bao giờ dùng số tiền đó làm gì bậy, chỉ làm việc từ thiện thôi, yên tâm. Tại vì mình biết rằng người này một đời tu hành chân chính và quá trình ba mươi chục năm ở chùa, tất cả mọi điều đều là những việc

[48:39]làm thánh thiện hết, thì mình tin rằng không bao giờ có cái gì sai lầm từ năm khẩu súng trường hay là 5 tỷ đồng đó hết. Vì mình tin rằng không bao giờ có ước muốn ra ngoài đạo lý. Điều này là điều mà Khổng Tử đã nói rất lâu. Bây giờ chúng ta cũng vậy, chúng ta trở lại cái văn hóa Tây phương, họ cho con người cái tự do quá đáng là một cái hết sức chủ quan của họ, một cái quan niệm hết sức là cạn cợt, sai lầm. Vì sao như vậy? Là vì thật ra không nằm trong bài giảng hôm nay, nhưng mà vì họ phản ứng lại cái chế độ phong kiến, điều này chúng ta sẽ nói lần trước. Thì bên cạnh, bên cạnh cái tự do quá đáng,

[49:14]họ có một cái điều sai lầm nữa là cái tự do ngôn luận, tự do văn hóa quá đáng, cho nên phim ảnh của họ, chúng ta mà xem phim Mỹ chúng ta thấy hai điều luôn luôn, hầu hết trong các bộ phim đều có hai điều. Ở đây ai coi phim Mỹ nhiều biết nè: một là bạo lực, hai là tính dục. Hai cái luôn luôn là có. Thì sao bây giờ cái thống kê đó một trẻ em Mỹ thì khi đến tuổi trưởng thành thì nó được thưởng thức 40.000 cái cảnh giết người, thì nó thấm hết vô trong não, trong tủy nó. Cho nên cái việc mà nó cầm súng nó bắn người khác nó cảm thấy là một điều hết sức bình thường, vì cái điều đó nó là một cái văn hóa sống lây nhiễm.

[49:58]Chúng ta nên nhớ rằng cái lối sống văn hóa là cái tập tính của xã hội, nó lây nhiễm, nó giống ngôn ngữ vậy đó. Ví dụ một cái người Mỹ, đẻ ra máu Mỹ nhưng mà nếu sống Việt Nam từ nhỏ thì chỉ nói tiếng Việt Nam, không biết nói tiếng Mỹ. Nó ảnh hưởng, nó là tập tính của xã hội thì cái cách sống của Mỹ nó cũng là ảnh hưởng. Bây giờ, chung quanh người ta không có sống giết người bừa bãi vậy, nhưng mà nó xem phim hết ngày này qua ngày kia, hết ngày này qua ngày kia, cứ bắn giết, bắn giết thì nó thành sự thật, nó xem cái đó là một cái lối sống bình thường, và đúng là đến lúc nào đó, nó bóp họng súng người

[50:29]ta, nó nghĩ chuyện đó bình thường. Bình thường giống như mình chào hỏi người ta. Thì vừa rồi, chúng ta nghe một cái, cái, cái tiếng súng báo động ở Columbine là đứa học trò đó đã bắn chết thầy cô giáo của nó. Sắp tới, chúng ta sẽ nghe tiếp một cái tin nữa. Điều này thầy nói, thầy là dự đoán, mà thầy mong rằng nó không xảy ra vì nó xảy ra là đau lòng lắm. Xảy ra điều gì? Là chúng ta sẽ nghe tin một đứa trẻ vị thành niên, nhỏ tuổi, một nhóm trẻ vị thành niên và nó tổ chức cưỡng hiếp, nó sẽ tổ chức cưỡng hiếp tập thể nào đó. Bởi vì hai cái nền văn hóa tự do phim ảnh của Mỹ mà, nó hai điều, vừa bạo lực vừa tính dục.

[51:12]Chúng ta vừa mới nghe tin động trời về, về bạo lực, chúng ta chưa nghe tin về tính dục, mặc dù nó có rất nhiều rồi, nhưng rồi ngày nào đó chúng ta sẽ nghe chuyện động trời đó xảy ra nữa. Và đó cũng là biểu hiện của cái nền văn hóa tự do quá trớn, muốn làm gì thì làm, muốn nói gì thì nói. Đây là một cái điều, điều dở, do vì cái, cái thói quen là người ta không quen tự kiềm chế. Ở trong cái xã hội mà human rights, human rights, cứ quyền con người, quyền con người, ai muốn làm gì thì làm, muốn làm gì thì làm, người ta không quen tự kiềm chế, đúng là nó xảy ra đủ thứ chuyện, mà họ đã cho cái phần thưởng đi trước mà cái công lao đi sau.

[51:52]Chưa có công lao mà đã cho phần thưởng, nghĩa là chưa có đạo đức nhiều mà đã cho tự do quá nhiều, nên cái nền văn hóa này phải xét lại. Chúng ta không bao giờ được xem một cái, cái tự do quá trớn đó là cái khuôn mẫu để mình bắt chước. Chúng ta sống có cái văn hóa Á Đông là quen kiềm chế, hi sinh bớt cái tự do của mình để có thể hòa nhập cộng đồng, không có xâm phạm đến người khác. Đây là cái văn hóa rất là hay, vì cái mà kiềm chế bớt tự do của mình, tự mình hạn chế bớt tự do của mình, là một cái lối sống khá vị tha, không có vị kỷ. Còn cái thói quen mà kêu gọi cái quyền muốn làm gì thì làm, nó đã, nó đã thúc đẩy, đã phát triển cái tính ích kỷ của con người,

[52:36]mà khi ích kỷ nó đến rồi thì đủ thứ chuyện xấu xa xảy ra hết. Cái tự do nó có cái hay của nó chứ không phải là không. Tự do cái hay của nó là gì? Là nó giúp con người, nó khuyến khích con người sáng tạo, năng động, đúng không? Khi người ta muốn làm gì thì làm, đúng là người ta tự người ta tìm tòi, người ta bươn chải đủ cách hết, và người ta phải sáng tạo, phải năng động để sống, để cạnh tranh. Đó là lý do mà xã hội Âu Mỹ họ tiến bộ về kỹ thuật quá nhanh, do cái sự cạnh tranh như vậy, do cái tự do nên người ta đã được khuyến khích cái khả năng sáng tạo như vậy. Đó là cái ưu điểm của tự do. Nhưng nó hay cái mặt đó là điều chúng ta phải

[53:20]công nhận, chúng ta không thể phủ nhận họ. Tuy nhiên, bên cạnh cái, cái ưu điểm về giúp cho con người sáng tạo, năng động đó, nó cũng làm cho con người ta trở nên ích kỷ dần dần, và bị tha hóa, sa đọa, đồi trụy dần dần, và chính cái, cái mà thiên lệch một bên đó, cái trình độ tiến bộ khoa học kỹ thuật nó phát triển quá nhanh, mà đạo đức không có cái nền để theo kịp thì đến lúc nào đó nó gãy, vì nó không cân đối. Ở đây, chúng ta thấy thế này, đúng là cái tự do đã cho xã hội Tây phương phát triển tột bực về khoa học kỹ thuật, và cũng chính cái tự do quá trớn đó đưa cái xã hội họ đến rớt vào vực thẳm luôn,

[54:08]mà tiếng súng Columbine là một cái dấu hiệu, là một dấu hiệu ban đầu. Đây là điều chúng ta phải hiểu như vậy, nên cái văn hóa đó là cái chúng ta coi lại, chúng ta cần cân đối lại. Cân đối lại là chúng ta nghĩa là chúng ta sẽ bớt đi cái năng động, sáng tạo vì cái tự do bị hạn chế, nhưng chúng ta sẽ không đi vào vực thẳm. Chúng ta phải đánh đổi, hai cái phải chọn một. Dĩ nhiên là không ai chấp nhận một cái sự ràng buộc quá chặt chẽ, vì đó là một cái điều ác độc, bất công, nhưng chúng ta phải cẩn thận đối với cái tự do quá đáng.

[54:50]Có một lần, thầy suy nghĩ cái điều này, thầy suy nghĩ rằng có thể đến vài thế kỷ sau, lúc đó là người ta đã nhìn thấy được cái sai lầm của mọi nền văn hóa, người ta cũng tìm ra được cái ưu điểm của mọi nền văn hóa, người ta tập hợp lại, người ta suy luận lại hết. Đồng thời là cái khả năng của máy tính nó quá tinh vi, khả năng mà máy tính quá tinh vi thì nó sẽ xuất hiện một cái loại hình luật pháp mới, là rất là mềm, là mỗi người sẽ có một bộ luật riêng.

[55:24]Thường bây giờ nó có một, một bộ luật chung cho toàn xã hội, phải không? Bây giờ thí dụ như là Quốc hội đó, ngồi bàn đó là mấy tháng trời mới ra được một bộ luật cho toàn mấy chục triệu con người như vậy. Thí dụ bộ luật hình sự, thì luật hình sự này áp dụng cho toàn thể xã hội luôn. Nhưng mà đến một ngày nào đó, ngày nào đó, vài thế kỷ sau, thì người ta thấy rằng điều này nó sai lầm, vì có những người họ cần tự do nhiều hơn để họ phát triển vì họ đạo đức, nên họ phải muốn làm gì thì làm, nhưng có những người không cho làm gì hết, chỉ làm ra khỏi nhà ba bước là phải có công an đi kiểm soát liền, có những người như vậy.

[56:02]Thì cái bộ luật đó là quy định khác nhau hết, từng cá nhân hết, họ sẽ đo, có máy đo đạo đức từng người, máy đo đạo đức từng người. Ví dụ như cái người này đó, là cho đi tới Mỹ được nè, nhưng người bên kia thì cho đi tới Hà Nội thôi, ví dụ vậy. Cái luật quy định như vậy vì cái đạo đức nó khác nhau. Còn thầy thì không cho ra khỏi thành phố, ví dụ vậy. Bắt ở chùa mà tu thôi, ví dụ vậy, vì cái, nghĩa là tùy theo cái đạo đức mà họ đo được ở trong não nữa. Đến lúc đó, người ta sẽ, đứa trẻ sinh ra, nó đi qua cái máy scanner nó quét cái nó đọc luôn được cả cái bản chất của con người luôn, có thể đến một ngày như vậy.

[56:37]Nó sẽ lập được cái chương trình của đứa trẻ lớn lên sẽ thành loại người gì, nó vừa thử được trong gen, nó vừa scan cấu tạo của não, nó biết hết luôn, lớn lên sẽ là người hung dữ cỡ nào, hiền lành cỡ nào, và với đứa trẻ này nên có một khung luật pháp này và phải kiểm soát nó, để cho nó không tác hại xã hội rồi mới đi phạt, bỏ tù. Đợi nó giết người xong đi bỏ tù là một xã hội không văn minh, lạc hậu, phải chặn không cho nó giết người, và lo giáo dục để nó thay đổi cái quan điểm trong bộ não nó luôn. Thầy nghĩ đến vài thế kỷ sau có thể là chuyện đó sẽ xảy ra, ai còn sống tới ngày đó báo thầy biết.

[57:12]Thì như vậy chúng ta có hai cái cực đoan cần tránh trong cái lối sống. Một cực đoan thứ nhất là cho tự do quá mà không có đường lối dạy đạo đức một cách hoàn hảo, đây là Tây phương. Mà muốn có đạo đức hoàn hảo thì phải dựa vào đâu?

[57:30]Thầy đố các em biết, cái nền tảng của đạo đức là cái gì? Cái yếu tố quan trọng để tạo thành đạo đức là cái, cái tính chất gì? Ai biết giơ tay lên. Thầy nhớ sáu, bảy năm trước thầy hỏi cái trả lời ào ào, lâu quá cái lụt nghề hả?

[57:49]Một yếu tố quan trọng của cái gọi là đạo đức, kỷ luật là khác à, thầy nói đạo đức.

[57:58]Nói lớn lên. Không phải, nói nơi con người đó, cái yếu tố để gọi được gọi đó là đạo đức.

[58:11]Là yếu tố tự giác. Chỉ gọi là đạo đức khi người đó tự giác. Ví dụ thế này, nghĩa là người cha mẹ xúc năm lít gạo mới kêu con đi qua cho nhà hàng xóm, nghĩa là họ nghèo, cái nói: "Con lấy năm lít gạo này đưa qua cho nhà hàng xóm đi con." Đứa trẻ nó không đi đâu. Bả cầm cái roi lên: "Mày không đi tao đánh." Đi không? Thì thằng bé việc mà cầm cái năm lít gạo đi có phải đạo đức không? Không. Còn cái trường hợp á là nó về nó nói: "Mẹ mẹ, cho con năm lít gạo." - "Chi vậy con?" - "Con thấy nhà bà đó hình như đang hết gạo." thì đó là đạo đức. Nó là tự giác, phải không? Nên chỉ được gọi là đạo đức khi một người tự

[58:47]giác làm điều tốt, không có bắt buộc nha. Đúng chưa? Đồng ý không? Tự giác. Bây giờ chúng ta tìm thêm cái nguyên nhân của tự giác nữa. Do đâu mà người ta tự giác làm điều tốt? Chúng ta phải đi tìm như vậy chúng ta mới biết cách nào để tạo thành đạo đức cho con người. Chứ nếu ta không tìm ra thì chúng ta sẽ không bao giờ tìm được cái tạo thành đạo đức cho con người. Khi chúng ta biết đạo đức là tự giác, nhưng mà cái gì làm thành sự tự giác? Cái gì làm cho người ta tự giác làm điều thiện? Cái gì?

[59:22]Cái gì?

[59:30]À em, đứng lên, nói lớn, hả? Sự hy sinh nó cũng là tự giác, nhưng mà cái gì để tạo thành tự giác? Thôi bây giờ thầy nói luôn. Nói ra rồi chúng ta mới thấy nó cũng hơi chua chát, tự giác chứ mà cũng hơi chua chát ở điểm này: Vì người ta tin rằng việc làm tốt người ta nó đem lại một cái phần thưởng cho họ.

[1:00:00]Đây là cái gốc của sự ích kỷ tiềm tàng mà chúng ta không thể phủ nhận được. Chỉ có một vị thánh, vị thánh tuyệt đối vô ngã thì mới làm điều tốt mà không bao giờ nghĩ đến cái kết quả mà mình đạt được. Còn tất cả chúng ta chưa phải là vị thánh tuyệt đối vô ngã đó thì chúng ta cố gắng làm việc thiện vì chúng ta tin rằng việc thiện này đem lại chúng ta một cái phần thưởng, một cái quả báo. Đúng không? Đúng không? Có hai cách để người ta tin rằng người ta sẽ được cái phần thưởng khi làm việc thiện, có hai cách: Một á là người ta tin rằng có một vị thần linh ở trên cao, Thượng đế, biết hết tất cả và vị đó sẽ thưởng thiện, phạt ác.

[1:00:43]Đó là cái cái cái tính cách của các tôn giáo á như là Thiên Chúa giáo hay Hồi giáo, vân vân, các tôn giáo mà thờ thần linh á, vậy. Nghĩa là có Thượng đế trên cao, bây giờ họ cứ làm việc thiện thì khi họ chết Thượng đế cho họ tất cả. Thì chính vì cũng tin vào cái phần thưởng của điều thiện mà bây giờ họ tự giác làm điều thiện. Đồng ý không? Còn bên đạo Phật mình cũng vậy, mình có cái luật nhân quả. Chúng ta tin nơi luật nhân quả rằng làm bất cứ điều thiện nào rồi cũng đem lại một kết quả rất là an lạc, hạnh phúc. Nên vì tin điều đó nên chúng ta mạnh dạn, nỗ lực, vui vẻ, nhiệt tình làm việc thiện.

[1:01:25]Chứ nếu mà chúng ta không tin gì hết, làm thì làm rồi cũng nghèo, cũng đói thôi thì có lẽ không ai làm hết. Không đủ tự giác, mình không đủ đủ thánh thiện đến cái độ mà tự giác mà rồi làm việc thiện mà rồi sẽ không có cái gì hết. Không có. Cho nên ở đây, cái cửa ngõ để tạo nên cái tự giác của đạo đức là luật nhân quả nghiệp báo, là sự tin hiểu luật nhân quả nghiệp báo. Vì chúng ta là đạo Phật, chúng ta không có tin thần linh. Chúng ta tin có cái luật nhân quả công bằng tự nhiên trong vũ trụ. Nó là nguyên lý tự nhiên, cũng giống như là nguyên lý mà lực hấp dẫn của của các thiên thể, phải không?

[1:02:03]Hoặc là những cái nguyên lý về sự truyền động ánh sáng, vân vân, thì cái luật nhân quả này cũng là một cái luật công bình tự nhiên của vũ trụ. Chúng ta tin điều đó. Do chúng ta tin đó nên mình tự giác làm việc thiện. Thấy tự giác thì hay lắm á, chứ nhưng nhìn sâu thẳm trong tâm hồn, nó vẫn có cái vị kỷ thầm kín như vậy. Nên chúng ta không bao giờ được chủ quan, không bao giờ được cả tin, không bao giờ được không tưởng tin rằng con người làm điều thiện một cách hoàn toàn vô tư, khách quan, không mong cái lợi ích cho bản thân mình, không bao giờ có điều đó. Không bao giờ. Điều đó có thể có chỉ với những người mà với cái trình độ tu tập rất là cao siêu.

[1:02:45]Cao siêu hay là trong đạo Phật gọi là những vị A-la-hán, cái ngã chấp đã tan vỡ, thì những người đó suốt một đời, hết kiếp này sang những kiếp khác chỉ lo làm lợi ích cho chúng sinh mà không bao giờ nghĩ đến lợi ích của mình, không bao giờ nghĩ đến quả báo nữa. Điều đó có, nhưng rất hiếm. Còn trên bình diện toàn xã hội thì chúng ta phải phải biết rằng con người ta có làm điều thiện cũng phải xuất phát từ cái tâm vị kỷ. Dù chúng ta phải giáo dục cho cái vị kỷ đó ít đi, nhưng nó là khởi điểm của đạo đức. Nên ở đây, chúng ta phải có cái luật, phải có cái giáo dục sự tin hiểu luật nhân quả để làm cái chìa khóa mà dạy đạo đức cho con người nó cân

[1:03:24]bằng với cái tự do mà con người lúc nào cũng mong mỏi mình được. Con người ta ai cũng thích được tự do, ai cũng thích được muốn làm gì thì làm, nhưng mà cần phải có cái đạo đức để không bị thiên lệch một bên. Đó, chúng ta nói cái cực đoan cần phải tránh là gì? Cho tự do con người quá nhiều mà không có cái đường lối dạy đạo đức hoàn hảo. Nên chúng ta phải dạy đạo đức. Còn cái cực đoan là dạy đạo đức nhiều mà không cho tự do thì đây là một cái bất công, một cái ác độc. Nhưng điều này mình chưa thấy, thường thường trong xã hội chưa thấy. Vì sao? Vì bất cứ ai mà có đạo đức, tự nhiên họ được tự do. Luật nhân quả như vậy.

[1:03:58]Chỉ có cái mất cân đối là cho tự do mà không có đạo đức là xã hội đổ vỡ liền. Còn mà nếu cho người ta có đạo đức, dù mình có bắt người ta ở trong tù rồi có ngày người ta vẫn tự do, rất tự do, vì nó là nhân quả. Vì vậy, chúng ta phải có con đường để cho con người được cái đạo đức trước, rồi tự do sẽ đến với họ, nó là một phần thưởng xứng đáng. Tuổi trẻ chúng ta hôm nay thì khi mà chúng ta nhận định về cái nền văn hóa chung của nhân loại thì chúng ta phải có những cái suy nghĩ như thế này: Thứ nhất, là đừng bao giờ đi tìm tự do cá nhân quá đáng. Đừng có cái ý nghĩ là muốn làm gì thì làm vì điều đó là không khôn ngoan,

[1:04:39]nó mất cân đối và sẽ đưa đến đổ vỡ trong cuộc sống của mình. Đó là cái cái thứ nhất, trong cái cuộc sống, trong cách sống. Trong cách sống của mình, từ đây mình đừng bao giờ nghĩ rằng à mình thích làm gì thì làm nữa. Đó là điều đưa đến đổ vỡ. Muốn làm điều gì chúng ta phải cân nhắc rất nhiều mặt. Đó là cái người tuổi trẻ ngày hôm nay như vậy. Bởi vì sao? Tuổi trẻ chúng ta bồng bột, chưa chín chắn và thường đòi hỏi nhiều quá mà không biết hy sinh. Ở đây chúng ta hạn chế tự do mình nghĩa là sự hy sinh. Chúng ta hãy tu dưỡng cái đạo đức bản thân hoàn chỉnh làm nền tảng, rồi phần thưởng tự do sẽ đến.

[1:05:15]Đó là quan điểm mà chúng ta cần phải có nơi người tuổi trẻ hôm nay. Rồi một điều nữa là chúng ta cần sống có lý tưởng cao đẹp. Cần sống cho có lý tưởng. Một cái tuổi trẻ mà

[1:05:31]không có tươi đẹp khi mà cái người trẻ tuổi đó sống không có lý tưởng.

[1:05:40]Mà lý tưởng là cái gì? Lý tưởng khác với tham vọng nha, chúng mình nghĩ lại một chút nha. Lý tưởng và tham vọng đều là những cái mục tiêu lớn mà mình mong đạt được. Trong đó, tham vọng là cái mục tiêu lớn đó mình mong cái lợi ích cho mình, lấy lợi ích cho mình làm làm yếu tố chính. Còn lý tưởng cũng là một cái mục tiêu lớn trong cuộc sống để mình phấn đấu, nhưng mà cái chủ yếu của nó là lợi ích cho mọi người. Lý tưởng và tham vọng khác nhau. Và ở đây người tuổi trẻ chúng ta, khi chúng ta hiểu rằng chúng ta đừng đòi hỏi tự do mà hãy đòi hỏi đạo đức nơi bản thân mình. Kế đến, chúng ta phải có lý tưởng trong cuộc sống,

[1:06:25]phải trang bị cho mình một lý tưởng vững chắc, cao cả, sâu sắc và lớn lao.

[1:06:36]Thầy nói điều này, thầy không biết là các em nghe trong lòng các em có một chút rung cảm nào không, có một chút là résonance với thầy, có cảm ứng với thầy không? Không

[1:06:50]biết các em đã tư duy qua điều này chưa, hay là cứ lo học lớn lên kiếm bằng cấp rồi đi kiếm việc làm,

[1:06:59]Khi thầy nói rằng cái người tuổi trẻ phải thắp cho mình một lý tưởng lớn lao, mãnh liệt trong tâm hồn là thầy nói bằng cả cuộc đời của thầy. Thầy nói bằng nước mắt, mồ hôi của thầy. Thầy không nói đùa, thầy không nói theo cái sáo ngữ. Thầy không nói ngoài miệng, thầy không nói khẩu hiệu, mà thầy nói bằng cả một cuộc đời dù thầy mới 44 tuổi. Thầy nói bằng cả một cuộc đời vất vả của thầy.

[1:07:32]Cho nên, khi thầy nói điều này, thầy nói rằng thầy sợ là các em chưa có cái đáp ứng reply, chưa có cái cộng hưởng với thầy. Vì chưa từng suy nghĩ về điều này thì đó là một điều hết sức là bất hạnh, thiệt thòi. Thầy vừa nói những cái câu có vẻ hơi bi quan. Nhưng bây giờ thì thầy mong rằng các em cho thầy được cái niềm lạc quan là các em đã từng suy nghĩ rất nhiều về lý tưởng trong cuộc sống. Thầy tin rằng, thầy mong rằng là các em còn trẻ tuổi, còn vất vả với việc học, một vài người đã đi làm, nhưng cái tâm hồn của mình nó tràn đầy cái lý tưởng vì cuộc sống, vì mọi người, không sống cho mình nữa,

[1:08:20]mà sống cho con người, cho xã hội, cho nhân loại, cho đất nước. Những cái điều này thì mình không thể nói một vài lời mà nó phải là một cái sự suy tư, à một cái sự trầm tư, suy nghĩ, huân tập, tích lũy lâu dài, nhiều năm nhiều tháng để nó thành máu, thành tủy trong con người mình. Mỗi một cái suy nghĩ mà mình nghĩ rằng: sau này mình lớn lên làm được việc này việc kia mình sẽ giàu sang, phải dập tắt liền. Mà mình chỉ bận tâm một điều là: lớn lên mình sẽ đem được cái điều gì lợi ích cho con người, đem được cái gì gọi là hạnh phúc, là niềm vui đến cho con người, chỉ bận tâm điều đó thôi. Phải gạn lọc tư tưởng mình rất là kỹ, không để một cái tư tưởng ích kỷ

[1:09:10]hoặc là tham vọng rớt vào tâm hồn mình, phải sống hết sức lý tưởng.

[1:09:17]Ngày xưa, bây giờ thầy nói hơi khoe, thầy đã sống như vậy. Khi thầy đã sống như vậy rồi thì cuộc đời thầy nó đau khổ lắm, thầy khổ ghê lắm. Có những lúc thầy phải đi ngồi vá xe đạp bên lề đường để kiếm sống, và có những khi thầy đi dạy đàn để kiếm sống. Nhưng mà không bao giờ thầy đánh mất cái lý tưởng trong cuộc sống của mình, không bao giờ thầy đánh mất cái lòng thương yêu con người. Mà những người thân của thầy, những người gần gũi nè, lần lần họ mới rút ra một cái kết luận, họ rút ra được kết luận rằng: là sống lý tưởng như thầy không được cái gì hết, vô tích sự. Họ kết luận vậy, và từ từ họ bỏ thầy để họ đi

[1:10:02]tìm một cuộc sống thực dụng khác có lợi hơn. Có lợi hơn là sống mà thương yêu con người, chỉ làm việc lợi ích cho mọi người, làm việc phước, làm việc thiện rồi cuộc đời tiếp tục đau khổ. Từ từ họ bỏ thầy hết. Nhưng mà thầy không mất niềm tin. Thầy cô đơn thầy đi trong cái con đường của mình, thầy cô đơn và cô độc đi cái con đường của mình là hết sức lý tưởng vì cuộc đời, vì con người.

[1:10:28]Bây giờ thì bắt đầu thầy thấy cái điều của mình nó không phải là vô ích nữa. Mà những người thân của thầy mới lần lần ngày hôm nay qua hai, ba chục năm trong cuộc sống mới bắt đầu thấy rằng cái con đường của thầy đi nó không phải vô ích nữa như ngày xưa họ đã nghĩ nữa. Là vì sao? Là vì chính từ cái lý tưởng mà không lung lay đó, thầy mới truyền được cho người khác được. Chứ còn nếu mà thầy là một người sống ích kỷ, thầy không mạnh miệng thầy nói cho người khác nghe, không kêu gọi người khác sống tốt được. Nhưng bây giờ thì thầy không hổ thẹn, thầy mạnh dạn kêu gọi người khác sống tốt được. Và đã có một số người nghe thầy.

[1:11:12]Một vài người nghe đó họ cũng đã bắt đầu họ làm được những điều tốt cho những người chung quanh họ. Và chúng ta thấy cái điều thiện là như vậy, nó lan tỏa. Nó lan tỏa từ những con người khẳng định được cái lập trường tốt trong lòng mình. Thầy cũng vậy, thầy mong các em như vậy. Nghĩa là dù cuộc đời này có đen bạc, có hắt hủi, có đày đọa các em, dù rằng trong cuộc sống sắp tới các em sẽ nhiều lần vấp ngã, sẽ có những lần thất bại, gặp nhiều khó khăn, nhiều nghịch cảnh, thầy chỉ mong rằng không bao giờ các em đánh mất cái lý tưởng, cái tình thương yêu con người, cái lý tưởng là đem lại hạnh phúc cho xã hội,

[1:11:51]cho con người, cho loài người, cho đất nước. Hãy giữ vững cái điều đó. Hãy giữ vững nó như là mình giữ vững cái ngọn đuốc đi trong giông bão, không để cho tắt. Rồi các em sẽ thấy một ngày nào đó cái lý tưởng đó nó làm thành những điều lớn lao trong cuộc sống này. Cái điều lớn lao đó là là sao? Là ngoài những cái hành động tốt của mình nó còn lây lan sang tâm hồn những người khác nữa. Nó thắp cái lý tưởng như ngọn đuốc nó mồi từ cái ngọn đuốc này sang ngọn đuốc khác, cái ngọn lửa ban đầu không mất, nhưng mà những ngọn đuốc khác cứ tiếp tục sáng lên, sáng lên. Cái điều thiện á nó thắp lên trong trái tim người này,

[1:12:26]nó truyền sang trái tim người khác rồi truyền sang trái tim người khác nữa. Miễn là cái người ban đầu lập trường cho thật là vững vàng thì nó sẽ lây lan từ tâm hồn người này sang tâm hồn người khác. Thì lúc đó chúng ta thấy cái xã hội con người rất là đẹp. Khi mà mọi người cái lý tưởng, cái lập trường đối với điều thiện là điều không thể lung lay được, giống như ánh đuốc trong giông bão không thể tắt được. Nó đòi hỏi các em có cái suy nghĩ hết sức là sâu sắc, hết sức thông minh và có lập trường kiên định.

[1:13:01]Tuy nhiên cái điều này, cái kết quả của cái lý tưởng đó có thể là hai, ba mươi năm sau các em mới thấy cái kết quả của nó, mới thấy thấy kết quả vĩ đại mà nó đem đến cho xã hội. Nhưng trước mắt, cái lý tưởng á nó có lợi ích cho bản thân mình trước, là gì? Nó tạo thành cái sức đề kháng trong tâm, giữ gìn mình thoát khỏi những điều xấu.

[1:13:26]Có thể là một người có cái lý tưởng thương yêu con người, làm bao nhiêu điều thiện mà chả làm gì được cả, chưa có cơ hội để làm điều gì cả. Nhưng trước hết, điều xấu không xâm nhập vào tâm hồn người đó được. Hiện nay cái tình trạng mà ma túy nó lan tràn rất là đáng sợ, nó đang phá vỡ cái đất nước này, không đơn giản đâu. Có thể là các em nghe tin qua báo, qua đài mà một vài lần mình đụng chạm nhẹ nhẹ, chưa thấy hết đâu. Nhưng sự thật nó đang tàn phá cái đất nước này. Bởi vì trên chùa thầy có giúp một số người cai nghiện ma túy, cái kết luận của thầy là: không ai cai nghiện được hết. Một khi đã dính vào ma túy rồi thì không có đường thoát ra.

[1:14:13]Người đó có thể cai qua sáu, bảy tháng, nhưng mà một ngày nào đó họ có tiền thì cái cái điều đầu tiên họ suy nghĩ là mua heroin hút lại liền. Không có tiền thì thôi, chấp nhận sống nghèo, hễ có tiền cái điều đầu tiên trong đầu phải suy nghĩ là ma túy trước. Không có ai thành công hết, không ai thành công hết. Đây là điều rất đáng sợ. Mà chúng ta suy nghĩ thôi, nếu mà cứ nhiều người tuổi trẻ bị như vậy thì đất nước này ra sao? Tan vỡ hết. Mà hiện nay lớp sinh viên bị rất nhiều, các em có biết điều đó không? Sinh viên bị rất nhiều, sinh viên Bách khoa bị rất nhiều. Ở trước cổng trường Bách khoa Lý Thường Kiệt bán như một cái

[1:14:49]chợ, mà không biết sao công an không đụng chạm gì tới trơn. Thì cái người mà có lý tưởng trong cuộc sống á, những cái điều xấu không đánh vào tâm hồn họ được. Nào những cái như là những cái điều trụy lạc, à những cái quan hệ tình dục sớm, rồi những cái điều bạo lực, ma túy, vân vân, những điều này nữa không đánh vào tâm hồn người này được nếu người này có một lý tưởng mạnh mẽ trong cuộc sống. Có lý tưởng mạnh mẽ nhưng đừng khoe, khoe mất á. Cái gì cũng vậy, phải kín đáo, kín đáo mới giữ cho bền. Chúng ta thấy nè, những cái loại hình nghệ thuật hiện nay thường thiên về cái tình cảm nam nữ nhiều quá, làm cho người tuổi trẻ hay cứ bận tâm về việc đó đó.

[1:15:33]Những bài hát cứ anh anh em em rồi yêu nhau đi dưới mưa, hẹn nhau gì tùm lum thì thầy cũng không rành lắm, đại khái. Nhưng mà cứ làm mình dễ bắt chước, cứ dễ muốn tìm một cái mảnh tình vắt vai. Vì cứ thấy sao mà thiên hạ yêu nhau đầy hết, mở bản nhạc nào nghe là cũng thương yêu nhau hết, mà mình chưa có cái mảnh tình nào để vắt vai nên cứ ráng mình đi tìm. Rồi tìm trong cái nông nổi, vội vã đó thì thường là cái mảnh tình đó nó rách, vải nó nó mục, không bền. Lâu lâu mình mới nghe được một bài nhạc mà nó ca ngợi cái tình cảm cao thượng như là Những Nẻo Đường Phù Sa thì tự nhiên mình cảm thấy rất là thích, phải không?

[1:16:08]Là vì vì sao? Vì cái tình cảm cao thượng nó đem cho người ta một cái hạnh phúc lớn. Còn cái tình cảm mà ủy mị, ích kỷ nam nữ á nó làm cho người ta đã cái cảm giác thỏa mãn theo cái bản năng. Nhưng rồi để lại đằng sau là những cái gì buồn bã, chán chường. Lâu lâu mà có được mấy bài mà hay vừa hay mà vừa ca ngợi tình cảm cao thượng thấy người ta người ta nồng nhiệt ủng hộ. Ở đây tụi em có thuộc bài đó không? Những Nẻo Đường Phù Sa đó. Ai thuộc thì lát hát cho mọi người nghe. Do đó là cái văn hóa phẩm mà mà cứ ca ngợi cái tình cảm nam nữ là một cái điều cũng là dở, dở của cả thế giới hiện nay. Một ngày nào đó thầy tin rằng đến lúc nào đó các nhà giáo dục cũng như

[1:16:52]các nhà mà kiểm soát văn hóa họ phải thấy điều này, hạn chế bớt lại. Cái đó nó đã có sẵn trong con người, đừng có cần khuyến khích, thì lớn lên tự động tới chừng nào nó yêu khỏi cần khuyến khích. Mà cứ khuyến khích riết sợ nó yêu luôn năm, mười người, khổ vậy. Không khuyến khích thì nó vừa đủ thôi, đúng với cái duyên nghiệp của nó, còn khuyến khích là làm quá. Nên cái cần là là cái thiếu những tình cảm cao thượng, cái mà phải yêu quê hương đất nước, á yêu mẹ, yêu một cái ánh trăng chiếu qua cái cái khung lá cau đang phất phơ lùa bóng dưới dưới sân. Cái thiếu, cái gì thiếu là yêu yêu những những cô gái ngồi trên chiếc

[1:17:27]đò bơi thong thả giữa cái dòng sông miền Tây phù sa nước đỏ. Yêu cái gì? Yêu cái bầy vịt nó đang rỉa mồi đi tìm cá trong một cái ao nho nhỏ ở nơi một cái góc vườn. Những cái điều đó cần ca ngợi lại. Những cái yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu cuộc sống, những cái cao đẹp như vậy nó cần ca ngợi lại, chứ cứ ngồi đó mà anh anh em em riết. Cứ mà cái cô gái tóc đuôi gà mà cái gì.

[1:17:54]Do đó chúng ta thấy nè, chúng ta thấy cái hay của cái lối văn hóa Á Đông là gì? Là thường là kêu gọi cái người nữ tiết hạnh, người nam thì đứng đắn. Nam nữ thọ thọ bất thân ngày xưa, nhớ không? Là ví dụ như khi họ trao đồ gì đó là cũng không có được trao tận tay nữa, người nữ người nam ngày xưa khắt khe vậy đó, để qua cái bàn rồi người người nam lại cái bàn đó lấy, chứ không có đưa trực tiếp đụng nhau lấy mấy ngón tay khều khều, không có chuyện đó. Bây giờ

[1:18:25]Nên chính vì cái mà gọi là cái cách biệt nam nữ đó, nó cũng làm cho nó tạo nên một cái cái cái cái hạn chế bớt về cái mảng năng tính dục và cái xã hội nó được ổn định hơn. Đó cũng là một cái hay của người xưa đó. Mà bây giờ thì mình cứ coi tưởng cái đó là phong kiến lạc hậu nhưng mình đâu biết rằng nó chính là những cái điều hay. Những điều hay mà tôi tin rằng qua những thế kỷ sau người ta sẽ kêu gọi phục hồi lại. Khi mà lý trí con người đã tăng cao lên thì những cái hay cổ xưa sẽ được phục hồi lại. Còn bây giờ thì lý trí con người chưa cao, con người ta mãi chạy theo khoa học kỹ thuật, người ta chưa nhìn được toàn diện của cái nền văn hóa

[1:19:00]cần bao nhiêu cái yếu tố, người ta chỉ thấy khoa học kỹ thuật thôi. Đến lúc nào đó người ta thấy cái yếu tố đạo đức mới là yếu tố quan trọng hơn nữa thì những điều tốt của ngày xưa sẽ được phục hồi lại hết. Chúng ta cũng cần một cái nền văn học nghệ thuật có tính giáo dục cao hơn. Hiện nay do nhân danh tự do ngôn luận ai muốn nói gì thì nói, muốn viết gì thì viết, miễn làm sao kiếm được đông khách đông độc giả thì mình có lợi nhuận, có tiền, có thu nhập cao, đây là một điều sai lầm. Sai lầm. Vừa quan niệm tự do đó thiếu giáo dục, thiếu đạo đức, sai lầm lớn. Sau này thì thầy nghĩ là có lẽ là Quốc hội ở các nước họ sẽ tăng cái tính giáo

[1:19:40]dục trong các văn hóa phẩm lên, dù là một cuốn sách hay một cuốn phim, nếu mà không có tính dạy dỗ một điều gì tốt thì không được cho phép xuất bản. Sau này có lẽ phải như vậy, chứ không để tự do, cứ thấy là ờ không có quá phim, không có xâm phạm chính trị là cứ cho ra. Đây là cũng là một cái sai nữa. Phải có tính giáo dục về đạo đức, chứ không được phép muốn làm gì thì làm. Vì sao? Vì con người ta dễ bị ảnh hưởng, dễ bị ảnh hưởng. Không có phân định, nhất là tuổi trẻ đó, không xem được cái nói như vậy là đúng hay sai, phải hay trái, hễ đọc thấy hấp dẫn tức là bắt chước thôi. Do đó là một tác phẩm đưa ra phải có tính giáo dục,

[1:20:17]chứ không phải là ai cũng đủ phán xét xem là tác phẩm nó hay hay không như là người Tây phương họ quan niệm đó. Họ quan niệm rằng muốn nói gì nói để cho độc giả phê phán. Điều này họ quá tin vào con người, họ cả tin vào tuổi trẻ, không được. Không được cả tin như vậy. Con người ta đa số dễ bị ảnh hưởng và bắt chước. Chúng ta thấy như cái bộ phim gì nổi tiếng vừa rồi đó, Titanic á. Các em có xem chưa? Ai mà chưa xem đâu, coi rành lắm. Thì coi như ổng hư cấu lên một cái mối tình, một người nam, một người nữ trong đó. Bộ phim thì cái kỹ thuật nó tinh vi nên nó được thu nhập cao. Thu nhập cao rồi bây giờ sao? Đi đâu cũng thấy hình ảnh hai diễn viên đó ôm nhau.

[1:20:56]Vô quán cà phê cũng thấy, đi trên xe đò cũng thấy, trên áo cũng in, rồi tập vở vô học sinh học cũng thấy in hai trọc đó ôm nhau nữa. Thiệt không có ý kiến được, không hiểu là cái cái ngành kiểm duyệt nằm ở đâu. Quá bừa bãi. Mà cái đó có gì hay đâu. Chúng ta thấy không? Nên thấy rõ ràng là người ta dễ bị ảnh hưởng, dễ bắt chước mà không nhận định được cái đó là cái đúng hay sai. Mắc mớ gì phải in ra? Nếu chúng ta tìm cái gì hay trong cái nghệ thuật đó thôi, mắc mớ gì cái hay cái người đó ôm nhau mà cứ in tràn lan, đầy đường cuối chợ hết trơn vậy. Bây giờ mà đi mà lật tập các em coi chừng có hình hai người trong đó đó. Phải không?

[1:21:29]Có, có là có.

[1:21:34]Chúng ta không được quyền cái nhân danh tự do ngôn luận mà mà để cho văn hóa phẩm tự do như vậy. Đây là thuộc về trách nhiệm của Nhà nước nên mình chỉ góp ý thôi. Nhưng mình phải đợi là những cái người làm luật, những cái lawmaker ở các nước á, họ họ phải nhìn ra được những điều này.

[1:21:52]Á Đông mình hay là nói đạo Phật có cái điều hay là có cái lối sống thiền, cái lối sống trầm lặng. Cái điều này thì thầy đã nói qua hai ba lần trong những bài giảng nơi khác nhưng bây giờ hôm nay nói với các em thì thầy lặp lại điều này. Các em có thấy là cái tuổi trẻ dễ bị hiếu động không? Cái đó là cái tự nhiên của cơ thể, cái đó cái tâm sinh lý tự nhiên. Và tại sao như vậy? Tại sao tạo hóa tạo ra cái gen hiếu động ở buổi đầu cho cái tuổi trẻ này? Vì đó là sự cần thiết để cơ thể phát triển. Cho nên chúng ta thấy mà đứa trẻ nhốt nó một mình không chịu, ngồi yên thì nó phải vùng vẫy, nó bò, trườn, nhảy cái gì nữa.

[1:22:30]Nó để vận động giống như gió thổi cho cây động thì cây nó mới lớn, phát triển được. Những cái mạch những mạch dẫn nhựa đó nó mới được khai thông để mà nhựa lên nuôi cây. Thì trẻ cũng vậy, cần phải vận động, cơ thể mới phát triển. Cho nên tạo hóa để những cái cái hiếu động là cần thiết ở buổi đầu. Nhưng mà khổ một cái là cái bộ não nó ngược lại với cái cái cơ thể. Cái bộ não muốn phát triển bền bỉ thì lại cần sự yên tĩnh. Nên cái người nào mà đầu óc không suy nghĩ nhiều, thanh thản á, thì người đó rất thông minh. Mà rất là bền bỉ, hoạt động não bộ tới về già cũng còn bền bỉ là do sống thanh thản được.

[1:23:06]Còn cái người nào mà vào thời trẻ mà sống căng thẳng, suy nghĩ nhiều, yêu quá nhiều, vân vân, thương nhớ đồ quá nhiều thì chúng ta thấy về già mau lẫn lắm. Mau lẫn vô đó. Nói vậy xin lỗi vậy mấy cụ kia nhiều khi lẫn là do làm việc nhiều nha, chứ không phải là nói vậy cái đụng chạm. Thật ra lẫn thì nó nhiều lý do, như bệnh đồ cũng có, nhưng mà trong đó có một lý do là bận tâm vì viết thơ quá nhiều, viết thư đồ đó. Rồi hẹn cây me 7:00 mà 7:00 không có là về viết ba mươi bức thư để mà trách móc, vân vân. Những cái điều đó là mình bận tâm. Mai bị mắc thi mà bữa nay cứ viết 10 trang thư trách tại sao 7:00 không có mặt ở gốc cây me, ví dụ vậy.

[1:23:42]Những cái điều đó làm cho mình căng thẳng cái não bộ rồi về già đó, cái bộ não bộ nó nhanh thoái hóa. Nên giữa cơ thể và não bộ nó hai cái ngược nhau. Cái hiếu động cần cho cơ thể nhưng cái sự sống trầm lặng nó cần cho não bộ. Thì bây giờ chúng ta thấy giữa Tây phương và Đông phương á, mỗi cái cần cho một thứ. Cái lối sống Tây phương là lối sống hiếu động, phải không? Thì nó cần ở giai đoạn đầu của tuổi trẻ để phát triển. Cho nên bây giờ mà những đứa tuổi nhỏ cho nó múa, nó nhảy, nó tung bay thì thấy được. Nhưng mà lớn bắt đầu hai mươi mấy tuổi rồi là phải tập cái lối sống trầm tĩnh để chuẩn bị giữ cái não bộ lại.

[1:24:16]Mà tới hai mươi mấy tuổi trở lên rồi mà đứng hát mà còn nhảy lung tung lăng tăng thì coi chừng. Thì cái lối sống quá hiếu động đó nó sẽ tạo nên cái sự căng thẳng não bộ về sau. Ở đây có ai muốn bắt chước Michael Jackson mà vừa múa vừa nhảy lung tung được không? Dám có lắm á. Ở đây có ai biết hát bài Heal the World không? Thầy giảng lát thì cô nói sao:

[1:24:42]Thầy nói người ta mà thầy cũng rành quá.

[1:24:49]Chính vì cái điều mà cái sự sống trầm lặng nó cần cho não bộ mà não bộ mới là cái đỉnh cao sinh hoạt của con người hơn là cơ thể, vì vậy chúng ta phải yêu quý cái lối sống trầm lặng. Mà đây là lối sống của Á Đông, lối sống thiền tiêu biểu nhất. Vì vậy như cái tuổi trẻ chừng mười mấy tuổi á, chúng ta phải siêng tập thể thể thao, thể dục, vận động cơ thể để cơ thể phát triển. Nhưng bắt đầu hai mươi mấy trở lên rồi thì chúng ta phải tập cái lối sống trầm lặng, thanh thản của thiền. Đây là một nét văn hóa độc đáo của Á Đông. Ví dụ như là cái lối cắm hoa cũng là một cái lối sống trầm lắng. Trong đó cái người mà cắm hoa họ lặng lẽ họ nhìn,

[1:25:26]nhìn không suy nghĩ nha, chứ các em đừng tưởng cắm hoa mà ngồi mà suy nghĩ nha, suy nghĩ cái này tượng trưng cho cái này, cái kia tượng trưng cho cái kia. Cái đó lại là vận động tiếp. Họ cắm hoa họ không suy nghĩ, họ chỉ lặng lẽ họ nhìn thôi. Họ nhìn và tự trong cái yên lặng của cái nhìn đó bỗng họ phát hiện ra một cái điều gì cần phải cắm thêm, cái cánh hoa nào phải bỏ đi. Vì sao? Vì cái cái mỹ á nó cũng là một trong cái yếu tố của chân lý là chân, thiện, mỹ. Nên cái chân lý xuất hiện thì cái thẩm mỹ sẽ xuất hiện theo. Mà cái chân lý muốn xuất hiện thì tâm phải yên tĩnh. Nên trong cái tâm yên tĩnh đó tự nhiên họ tìm ra được

[1:25:59]cái đẹp, đó là cái đạo là hoa đạo, hoa đạo. Nên những cái nghệ thuật đó nó thuộc về cái lối sống trầm lắng của Á Đông rất là hay, rất cần cho não bộ. Hoặc là cái phương pháp ngồi thiền của đạo Phật, của khí công Trung Hoa hay là yoga của Ấn Độ, chúng ta bắt chân kiết già ngồi theo dõi hơi thở hoặc là nhiếp trong câu niệm Phật, cho tâm hồn mình lắng hết tất cả những suy nghĩ, buông bỏ hết những chuyện thế gian, rồi tâm hồn đi sâu vào yên tĩnh, nó trở nên rộng rang, thanh thản, sáng tỏ ra, nhẹ nhàng và hạnh phúc. Thầy nói cái hạnh phúc là thầy nói có thật, không phải nói đùa. Khi mà cái định nó xuất hiện thì cảm giác hạnh

[1:26:39]phúc xuất hiện, đây là điều rất là rõ. Và đây là một cái văn hóa quan trọng của người Á Đông. Bây giờ chúng ta nói tới một cái nền văn hóa tương lai của nhân loại thì chúng ta mong là sau này có một cái thế giới nhiều hơn sự khoan dung, toleration, nhiều hơn sự khoan dung. Là trong đó con người ta chấp nhận những cái dị biệt để sống vui với nhau. Thế giới này có quá nhiều điều dị biệt: về chủng tộc, về ngôn ngữ, về tôn giáo, về phong tục, vân vân. Thì chúng ta mong mỏi một cái thế giới loài người mà người ta biết vượt qua những cái dị biệt đó để có thể sống yêu thương nhau được, sống vui với nhau được.

[1:27:25]Đó là cái sự khoan dung. Thì chúng ta mong cái điều này, chúng ta mong và chúng ta phải đóng góp vào cái điều này để cho nó dần dần trở nên hiện thực. Nghĩa là chính bản thân chúng ta phải có cái sự khoan dung trong lòng mình trước, nghĩa là chúng ta bao dung đối với những cái khác biệt. Chúng ta vẫn thương yêu được mọi người dù là con người có những điều khác biệt đối với nhau. Dĩ nhiên có một điều rất khác biệt mà chúng ta rất sẵn sàng thương yêu là người nam nhưng mà gặp người nữ thì rất dễ, dù đó là một sự khác biệt lớn thì thôi cái điều đó là bản năng. Bây giờ mình cần những cái khác biệt khác nữa là về

[1:28:03]tôn giáo, về chủng tộc, về ngôn ngữ, vân vân. Vượt qua những cái hàng rào khác, những cái đó để để thế giới này thanh bình hơn. Đó là cái lý tưởng dù chúng ta biết cái ngày đó còn xa lắm. Con người vẫn còn ích kỷ, còn thù hận lắm, nhưng chúng ta vẫn ước mơ như vậy. Cái chủ nghĩa phát xít mà gieo kinh hoàng cho nhân loại vào khoảng đầu thế kỷ, giữa thế kỷ này nó cũng xuất phát từ cái gì? Từ sự tự tôn chủng tộc. Là chấp vào một cái sự dị biệt mà cho cái cái cá biệt của mình là cái hơn mọi người, và muốn giành cái Trái Đất này cho một mình mình. Nó tạo nên cái nỗi kinh hoàng cho nhân loại. Hoặc là một cái tôn giáo cực đoan như Hồi giáo

[1:28:46]là không chấp nhận được ai khác tôn giáo với mình, tiêu diệt hết để dành cho cái Trái Đất này chỉ thuộc về Hồi giáo, thì những cái điều đó là những điều sai lầm, rất là lạc hậu. Một cái gieo kinh hoàng là do cái chủng tộc, một cái đang gieo kinh hoàng là do tôn giáo. Thì chúng ta đang kêu gọi một thế giới nhiều hơn cái sự khoan dung để cho con người được sống hạnh phúc với nhau, vui với nhau như vậy. Vừa rồi thì đọc trong báo Thanh Niên có trích một cái bài hát mà thầy không có tìm được cái nguyên bản, nhưng thầy thấy hay quá, không biết là có ai đọc không, là Blowin' in the wind, thổi bay theo gió.

[1:29:26]Cái bài đó viết bằng tiếng Anh thì: "Có bao nhiêu con đường mà một người thanh niên phải đi bộ trước khi họ được gọi là một người đàn ông?" Là họ mới trưởng thành.