[0:19]Xin cung thỉnh đại chúng
[0:29]niệm Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:54]Nam Mô Bổn
[1:09]Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn
[1:20]Sư Thích Ca Mâu Ni
[1:30]Phật.
[1:42]Xin cung thỉnh Thượng tọa giảng sư an tọa, xin mời toàn thể các Phật tử an tọa.
[2:33]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa, kính bạch chư tôn thiền đức Tăng Ni. Kính thưa toàn thể các Phật tử có mặt trong chùa Kim Sơn chiều hôm nay. À hôm nay à Thầy trụ trì Phật Quang và phái đoàn chư Tăng Ni, Phật tử à chúng tôi
[3:05]có duyên lành
[3:09]đến tại chùa Kim Sơn theo lời mời của Thượng tọa trụ trì để diễn pháp cho quý Phật tử.
[3:23]Thì trong cái dịp này, Thầy Chân Quang tức là Thầy trụ trì chùa Phật Quang không có à dự định là đi Nha Trang, bởi vì Thầy đi Hà Nội thành là bước tiền ghé Nha Trang thăm viếng các thân hữu.
[3:44]Nhưng mà do cái sự mến mộ của chư tôn đức cũng như của Phật tử, cho nên chiều hôm nay à Thầy Phật Quang đã tới đây để nói chuyện đạo lý với lại chúng có mặt hôm nay. À phải nói rằng khi mà bước lên cổng chùa Kim Sơn thì chúng tôi rất hồi hộp. Thì tôi cũng phải là giảng sư cho nên là hồi hộp ít, nhưng mà không biết là Thầy Phật Quang có hồi hộp nhiều không? Nhưng mà thấy Thầy có vẻ hơi cảm động đó. Bởi vì thấy quý Phật tử rất là chấp tay, rất thành, thành kính à đứng ngay bên đường trong cái thời tiết cũng nóng, ờ ờ nắng. Và với cái lòng thành như vậy thì quý Thầy rất là cảm động và Thầy à rất khen, Thầy rất khen Thầy nói là:
[4:44]“Phật tử Nha Trang thấy dễ thương lắm.” Có đúng vậy không? Đúng không? Thì đó là cái điều mà chúng tôi rất là rất là xúc động trong cái buổi hôm nay. Cho nên giờ này là chúng tôi à thưa lên Thầy Phật Quang hay là nói cho mọi người chút. Cho nên chúng tôi xin trước hết tán dương cái đạo tâm cái thiện tâm, thiện chí của toàn thể các Phật tử đã vì Phật pháp mà đến tham dự đông đủ, khích lệ tinh thần tu học của Phật tử tại địa phương. Thì bây giờ đây, chúng tôi không muốn à chiếm nhiều thời giờ, chỉ là vài lời mở đầu như vậy. Tiếp theo là để nhường lại cho Thầy giảng sư. Và xin mời toàn thể quý Phật tử trang nghiêm và giữ gìn
[5:45]yên lặng để chừng pha bắt đầu nghe về chánh pháp chiều hôm nay. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. À Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên hai quý Thầy, quý Ni sư, xin chào quý Tăng Ni và quý Phật tử. Nhưng xin quý Phật tử đừng có tin những gì mà Thầy Giác Người mới nói. Bởi vì Thầy là một giảng sư xuất sắc ở thành phố, là người ở trong Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương. Thầy đi giảng dạy khắp nơi, Tăng Ni rất thương, rất thích. À và cái làm Thầy là nghĩa là những điều mà chúng tôi sắp sửa làm là đang múa rìu qua mắt thợ của hai vị giảng sư đang ngồi chình ình ở kia. Nhưng mà chúng tôi bây giờ mới hồi hộp, hồi nãy thì cảm động, bây giờ mới hồi hộp.
[6:33]Vì sợ múa rìu qua mắt thợ, ra gì? Rồi hai vị giảng sư đó là tiếng tăm lừng lẫy. Mà ở đây nè, à nói chuyện chút xíu cho vui, đây là hình ảnh đẹp. Thật ra thì như chúng ta biết á là một tay vỗ thì không nên tiếng, nhiều tay vỗ thì mới nên tiếng thì cái tòa nhà Phật pháp cũng vậy. Mỗi người chúng ta đến với Phật pháp là chúng ta tìm cái chân lý, lẽ phải. Cuối cùng, chúng ta tìm thấy được cái cái lợi ích, cái an vui, cái hạnh phúc. À chúng ta thấy như vậy. Nhưng mà cái việc mà lợi ích, an vui, hạnh phúc mà chúng ta tìm được nơi đạo Phật á thì nó có liên quan đến một cái vấn đề là cái sự hòa hợp, thương yêu, đoàn kết trong đạo Phật.
[7:15]Và hình ảnh mà mà khi a chúng tôi à sắp sửa nói vài câu chuyện đạo thì quý Thầy đã ngồi đó để chứng minh và hỗ trợ tinh thần. Tại vì quý Thầy biết là tôi hay có cái bệnh là run á. Ngồi trước Phật tử mà nói chuyện hay run nên quý Thầy ngồi đó để bảo vệ, hỗ trợ. Thì đây là một cái hình ảnh đẹp trong đạo Phật. Mà không phải riêng chỉ như vậy đâu, là quý Thầy đã ngấm ngầm hỗ trợ cho chúng tôi rất nhiều trên con đường hoằng pháp mà cái công đức đó không thể nói trong một hai lời mà hết được. Chỉ có điều là nhiều khi ví dụ như quý Phật tử có biết đến chúng tôi, quý Phật tử đâu có ngờ rằng đằng sau lưng chúng tôi là những người
[7:53]anh vĩ đại, những bậc đàn anh vĩ đại đi trước mình, giỏi hơn mình nhưng mà nâng đỡ người đàn em để người đàn em phát triển. Nói điều này là không phải là để khen quý Thầy suông cho vui. Nói điều này để quý Phật tử lấy đó làm một bài học, một bài học không thành lời mà nó giá trị hơn bao nhiêu là bài học có lời khác. Ví dụ như chúng tôi có thể thuyết bao nhiêu bài pháp dài dằng dặc nhưng vẫn không bao giờ so sánh được với một cái nghĩa cử của quý Thầy, là một người đàn anh cao cả mà núp đằng sau để hỗ trợ cho đàn em mình tiến lên. Cái đó là một bài pháp vô giá, không nói lời nào nhưng mà giá trị hơn tất cả những điều khác.
[8:34]Và chúng tôi muốn là quý Phật tử để ý điều đó để trong cuộc sống của mình, trong việc tu hành, việc làm đạo của mình, nhất là các Tăng Ni đó, sau này quý Tăng Ni lớn lên hãy học cái tấm gương đó. Dù có thể là mình giỏi hơn người huynh đệ mình, không hoặc có cũng có thể mình dở hơn người huynh đệ của mình, nhưng trong tâm luôn luôn lúc nào cũng tìm cách hỗ trợ cho huynh đệ mình bước tới. Thì nếu mà được như vậy, sau này Phật pháp sẽ phát triển huy hoàng, rực rỡ. Còn nếu mà chúng ta cứ đố kỵ, chia rẽ nhau thì đạo Phật cứ tàn lụi hoài, cứ yếu ớt hoài. Cho nên ở đây thì chúng tôi à nói, nhưng mà đây là những người làm.
[9:11]À quý Thầy, quý Cô, quý Phật tử nghe chúng tôi nhưng mà xin hãy bắt chước cái tấm gương bên đây. À còn nhìn vô chúng tôi thì chán lắm, nghen. Bây giờ chúng ta đi vào vấn đề một chút. Hôm nay có duyên gặp nhau, chúng tôi xin trao đổi về một vấn đề thuộc về cái tâm thức trong đạo Phật, có cái tựa là: Ý thức. Ừ cái đề tài này hơi trừu tượng và hơi khó, cho nên là quý Phật tử cố gắng chăm chú lắng nghe và có trường hợp nào mà mình có thể là chưa hiểu kịp thì có thể là thỉnh băng để nghe lại. Cái bài hôm nay hơi khó, hơi trừu tượng. Chúng tôi cũng cố gắng hết sức. Và khi khi mà con có giảng gì sai thì thỉnh quý Thầy
[9:50]chặn ngang, giơ tay chặn ngang chỉnh liền cho kịp thời, chứ không để để cái trật này hiểu lầm thì... Cái ý thức, cái chữ ý thức nó có ba nghĩa theo ba cái hệ thống phạm trù khác nhau, cùng đều nói về tâm lý hết, nói về tâm lý hết, nói về đạo đức, về tâm lý. Nhưng theo ba cái hệ thống khác nhau thì chữ ý thức lại có ba cái nghĩa khác nhau. Cái hệ thống thứ nhất là hệ thống theo sáu thức trong đạo Phật. À thì ý thức là một trong sáu thức đó. Cái này nghe hơi giống như tụng kinh nha. Có buồn ngủ thì cũng tốt, thôi lâu lâu nghe kinh ngủ cũng được. Trong đạo Phật, Đức Phật có chia ra sáu loại thức là:
[10:28]nhãn thức, nhĩ thức, gì nữa? Nhờ quý Thầy, quý Cô chắc nắm, còn Phật tử gì nữa? Tỷ thức, phải không? Thiệt thức, thân thức và ý thức, ha. À nhãn thức là gì? Mình hiểu một cái để hiểu những cái kia. Và trong đạo Phật có chia ra làm ba cái nhóm để hợp lại thành cái thấy của mình, mà trong Trung Quán Luận, ngài Long Thọ có nhấn mạnh lại một lần nữa. Có ba cái nhóm thế này: thứ nhất là cái hình ảnh bên ngoài gọi là ngoại cảnh, trong kinh gọi là sắc trần, tức là cái hình ảnh bên ngoài, thứ nhất. Cái thứ hai là con mắt của mình, gọi là cái căn ha, lục căn phải không? Nhãn căn. Mà bây giờ mình gọi là là giác quan, giác quan và con mắt.
[11:13]Đây, là có hai có con mắt và có cái ngoại cảnh. Như vậy mình nhìn được chưa? Được chưa? Chưa, thiếu cái nữa. Thiếu cái là bây giờ gọi là thần kinh thị giác á mới nhận những cái hình ảnh qua con mắt bắt đầu mới phân tích, phân tích, đối chiếu và lặp lại hình ảnh đó trong não mình, mình mới thấy được. Như vậy là có ba cái nhóm: một là cái hình ảnh bên ngoài để mình để là cái bị nhìn, cái con mắt là cái được tiếp nhận cái hình ảnh đó, và cái thần kinh thị giác để xử lý những cái hình ảnh bên ngoài. Thì cái thần kinh thị giác để xử lý hình ảnh bên ngoài đó, ngày xưa Đức Phật gọi là nhãn thức, nhãn thức.
[11:52]Cho nên những cái điều mà Đức Phật thuyết pháp cách đây hơn 2.500 năm, bây giờ mà đối với khoa học hoàn toàn ăn khớp, không có gì sai hết. Nên chúng ta càng nể Đức Phật. Khoa học càng tiến bộ thì đạo Phật càng được chứng minh là sâu sắc. Thì mỗi một cái cái nhóm để chúng ta nhận thức nó đều có ba cái loại như vậy: một cái là ngoại cảnh bên ngoài, một cái cái giác quan và cái thần kinh bên trong não. Ví dụ âm thanh cũng vậy, một cái tiếng nói bên ngoài, tiếng lá cây xào xạc bên ngoài là một ngoại cảnh. Chúng ta nghe, ví dụ cái người đó khóc, người đó cười, người đó chửi, người đó mắng mình, mình chưa có trong tâm mình chưa có biết gì hết.
[12:28]Nhưng phải nhờ cái tai phải không? Cái tai mới nhận cái sóng âm vào. Và khi cái sóng âm đó vào mới lập rồi đi vào trong gặp cái thần kinh thính giác, ngày xưa Đức Phật gọi là nhĩ thức. Thì cái thần kinh thính giác hay nhĩ thức đó mới lặp lại những cái tiếng nói bên ngoài của người ta đó vào trong não mình, tái hiện lại. Mình mới biết là à à, cái người đó vừa mới khen mình, người đó vừa mới nói xỏ mình, người đó mới nói móc mình gì đó, mình mới bắt đầu mới buồn, thương, giận, ghét theo đó. Như vậy nó có ba cái nhóm này. Chúng ta thấy đó ba cái ba cái như vậy. Thì bây giờ là chúng ta không nói cái cái giác quan nữa, chúng ta nói hai cái thôi.
[13:05]Tức là muốn thấy được cảnh bên ngoài phải có cái nhãn thức phải không? Muốn nghe được tiếng thì phải có nhĩ thức. Muốn ngửi được mùi thì phải có tỷ thức, thần kinh của cái tỷ thức. Rồi muốn nếm được thức ăn biết ngon dở là phải có thần thiệt thức phải không? Mình muốn rờ một vật mình biết nó cứng, mềm, nóng, lạnh, trơn, nhám thì phải có là thần kinh xúc giác, tức là thân thức. Đúng, thân thức đó, tức là thần kinh xúc giác. Vậy ý thức nó biết cái gì? Cái thức thứ sáu là ý thức. Tức là mỗi cái thức nó biết một cái, phải không? Biết một cái đối tượng, một cái. Vậy ý thức để biết cái gì?
[13:46]Bởi vì bên ngoài mình có năm cái đối tượng là sắc, thinh, hương, vị, xúc, thì bên trong có năm cái cái thức để biết năm đối tượng đó. Vậy ý thức để biết cái gì? Ý thức không phải để biết sắc trần. Pháp trần, đúng. Pháp trần là gì? Đó đó, mình hiểu sai đó. Hầu hết người ta định nghĩa pháp trần là hình ảnh lưu lại, không phải, không phải. Là hầu hết sách định nghĩa như vậy. Nhưng hôm nay chúng ta mổ xẻ lại. Ta mổ xẻ lại chút nha. Bây giờ ví dụ trong tâm mình có suy nghĩ khởi lên mình biết không? Biết không? Biết không? Biết, sao không biết. Rồi ví dụ mình buồn mình biết không? Vui mình biết không?
[14:32]Mình thương ai mình biết không? Ghét ai mình biết không? Cái gì biết cái đó? Cái gì biết những cái tâm đó? Đúng, ý thức. Đó, đã nhận ra chưa? Như vậy năm cái thức kia là để mình biết được ngoại cảnh, thì còn cái ý thức là để biết chính cái hoạt động của nội tâm của mình, đó là ý thức. Rồi dễ không? Bài này dễ hiểu không? Hiểu chưa? Rồi, xong rồi đó. Nhưng mà sự thực á là ý thức không có biết hết đâu. Ý thức biết một phần thôi, khả năng của ý thức nó cũng cạn lắm. Vì sao? Vì cái tâm thức của mình rất là sâu. Vì cái hoạt động rất là vi tế, mà tự mình biết lấy những hoạt động trong tâm mình không biết hết.
[15:18]Nên có có nhiều trường hợp ví dụ mình có cái tâm mình ích kỷ, nhưng mình là người ích kỷ. Mà mình có thấy mình ích kỷ không? Không, không bao giờ. Ví dụ ai mà nói mình ích kỷ thì mình sao? Mình cãi phải không? Mình thề là không bao giờ mình ích kỷ. Tại mình nhớ là hôm qua mình mới cho người ta mượn mượn tiền đàng hoàng mà chỉ có yêu cầu là lúc mà trả lãi 30% gì đó thôi. Không bao giờ mình ích kỷ, mở lòng cho mượn ví dụ vậy. Ừ. Thì Vì ai nói? Vì cái mà người ta thấy mình ích kỷ mà mình không tự thấy mình được, tức là cái ý thức của mình không biết được hết tâm của mình, phải không? Chỉ biết một phần thôi.
[15:58]Nhưng mà bây giờ ví dụ mình đang mình đang nghe pháp thì trong tâm mình chợt có cái ý nghĩ khởi lên là là không biết nghe pháp xong chùa có đãi gì ăn ngon ngon hay không, ví dụ cái ý nghĩ khởi lên. Và lúc đó mình cũng nhận ra luôn, phải không? Mình nói mình vừa có cái suy nghĩ đó. Mình biết được cái suy nghĩ của mình. Thì những cái suy nghĩ càng càng như vậy, dễ dễ như vậy mình thấy được, còn những suy nghĩ quá xa mình không biết. Nói ví dụ như là mình cái ích kỷ thì nó trầm trầm khó thấy như cái nổi nóng, cái nóng tính. Có người nói mình á: "Sao anh nóng tính quá vậy?". Mình có chịu không? Không, mình mới gân cổ mình cãi:
[16:33]"Tôi nóng hồi nào?" phải không? Xắn tay áo lên: "Ai nói tôi nóng?", ví dụ vậy. Cho nên mình không thấy hết, thấy một phần. Nhưng mà cái ý thức là cái thấy được cái nội tâm của mình. Khi mình có vọng tưởng, mình biết khi có vọng tưởng. Khi mình không có vọng tưởng, mình biết mình đang không có vọng tưởng. Mình có suy nghĩ hoặc không suy nghĩ mình có biết. Phải không? Phải không? Không trả lời. Vì sao? Bởi vì có những lúc nào mình tự để ý trong tâm mình á mình mới biết, phải không? Còn mình không để ý, mình không biết là mình có suy nghĩ hay không suy nghĩ. Như vậy là cái lúc mình để ý vào nội tâm mình
[17:09]á là lúc mình có cái tỉnh thức, tỉnh giác. Còn lúc mình không để ý nội tâm mình thì mình mắc chạy theo cái năm thức kia để mình biết chuyện bên ngoài. Ví dụ mình biết là tiếng gió thổi, à tiếng lá reo, hay là cái cảnh núi đồi, hoặc là cái người đang nói chuyện với mình bàn cái công việc làm ăn, mua bán, hay bàn cái chuyện xây cất chùa. Tâm mình không có để ý chính nội tâm của mình, mà để ý vào công việc bên ngoài. Mình không biết lúc đó mình có suy nghĩ hay không, nên khi nãy chúng tôi vừa hỏi là khi mà tâm mình suy nghĩ hay không mình có biết hay không thì nhiều người đã im lặng. Và im lặng là đúng.
[17:46]Chứng tỏ rằng mình ít có để ý nội tâm mình. Ít để Mình thường hay chạy theo năm cái thức đầu tiên để mà mình biết cái bên ngoài, chứ mình không có luôn luôn xoay lại để đánh giá nội tâm mình. Đây là chỗ khác nhau giữa người tu và người không tu á. Cái người mà có tu á là thường hay xoay lại đánh giá nội tâm mình. Ví dụ mà khi chúng ta gặp người bạn, chúng ta nói chuyện, thì cái người đó kể chuyện trời trăng mây nước, mênh mông tiền bạc, hôm qua trúng vé số rồi trật một con gì đó, ví dụ mình nói. Thì mình có nghe, nhưng mà cái người mà không tu á là chạy theo câu chuyện đó say mê, chạy theo say mê.
[18:23]Ví dụ như là ổng kể chuyện mà ổng hụt tờ vé số mình nghe mình hồi hộp lắm. Thì mình ước phải ổng trúng luôn con đó thì bữa nay chắc ổng cũng rủ mình đi ăn uống, nhậu nhẹt hay ổng chia mình nửa tiền, vân vân. Mình hồi hộp, mình theo cái lời ổng kể chuyện. Đó là người không tu. Còn người có tu á vẫn vừa dùng cái nhĩ thức để nghe câu chuyện đó, mà vẫn vừa dùng ý thức để đánh giá nội tâm mình đang diễn biến như thế nào, là coi tâm mình có hồi hộp không, có tham, có muốn gì không, có tức không hay có mừng hay không. Đó, vì khác nhau giữa người có tu và người không tu là chỗ mà sử dụng ý thức nhiều hay là sử dụng ý thức ít.
[19:01]Nhưng bây giờ mà chúng ta đang nghe pháp cũng vậy, là chúng ta cứ chỉ lắng nghe cái lời pháp, chúng ta phân tích lời pháp, mình đang dùng nhĩ thức rất nhiều á. Sự thực có dùng ý thức, nhưng một lát nữa nói. Nhưng mà ít có người nào vừa nghe pháp mà vừa luôn luôn kiểm soát trong tâm mình là diễn biến như thế nào. Mình nghe pháp mà tâm mình có thanh tịnh hay không, hay là mắt vẫn thấy, tai vẫn nghe mà tâm vẫn mơ tưởng đến một tô bún bò Huế, chay, chay thôi không nói mặn, ví dụ vậy. Tức là mình không theo dõi diễn biến. Còn cái người mà có tu á thì họ vừa nghe pháp, mặc dù đó là chân lý hay không chân
[19:35]lý không biết, nghe nhưng mà vẫn theo dõi nội tâm mình đang diễn biến như thế nào, thì theo dõi thôi. Những con người đó sau này thành những bậc thánh, những người phi thường. Chỉ đơn giản dùng ý thức luôn luôn đánh giá nội tâm mình. Đó là cái ngã rẽ giữa người người biết tu và người không biết tu, đơn giản vô cùng, đơn giản. Dễ không? Như vậy dễ tu không? Dễ không? Khó à. Ai nói khó giơ tay lên? Không, nói thiệt tình á, ai nói khó giơ tay lên? Ai nói dễ giơ tay lên? Có người dễ không giơ, khó không giơ, không biết người này tu làm sao ta? Nhưng sự thật nói người nói dễ á, cũng không phải là sai,
[20:21]bởi vì thấy cái việc luôn luôn kiểm soát nội tâm mình là tu được phải không? Nhưng mà cái người nói khó cũng không sai luôn, vì sao? Vì cái việc mà luôn luôn nhớ để kiểm soát nội tâm mình, nó lệ thuộc rất nhiều vào phước quá khứ. Mình mà không có phước, mình mà hay làm tội, mình hay quên lắm, mình hay quên nội tâm mình, mình hay chạy ra ngoài cảnh, ít có giữ được tâm mình. Chút xíu đơn giản thôi, chút xíu một việc mà rất là dễ tu, chỉ cần để ý coi tâm mình diễn biến như thế nào, đơn giản vô cùng, vậy mà không có phước là không thành công, lạ như vậy. Nếu mình không có công đức quá khứ, mình không nhớ, không nhớ để giữ được tâm mình, để theo dõi được tâm mình.
[21:00]Cái chữ nhớ đó, chúng ta nhớ trong đạo Phật gọi là chữ, chữ gì? Niệm, chánh niệm đó, đó là cái thứ bảy trong Bát chánh đạo. Người mà có được chánh niệm là công đức rất lớn, người đó thường hay nhớ để mà theo dõi tâm mình. Còn người ít có nhớ theo dõi tâm mình, người này không có chánh niệm, cũng là người thiếu phước. Cái mà làm cho chúng ta hay nhớ để theo dõi tâm mình á, nó lệ thuộc vào công đức. Bởi vậy, tu gì thì tu, phải chịu khó làm phước làm cái nền tảng trước. Nghĩa là dù chúng ta có hiểu thiên kinh vạn quyển, dù chúng ta có học được rất nhiều bằng cấp, dù chúng ta có nghe được rất nhiều bài giảng,
[21:40]thì cái việc làm đầu tiên của chúng ta vẫn phải là siêng làm phước trước đã. Không có làm phước, thì việc tu không có gì bắt đầu hết, dù chúng ta hiểu rất nhiều. Đây là điểm ban đầu quan trọng. Mình trở lại mình nói nè, là ví dụ khi chúng ta ý thức biết được tâm mình khi buồn, khi vui, khi thương, khi ghét, khi tốt, khi xấu, nhưng mà cái mình có suy nghĩ hay không suy nghĩ mình biết nó dễ, cạn, còn khi tâm mình có thương có ghét, rất khó thấy. Bởi vì cái thương cái ghét nó nằm rất sâu, nó nằm trong vô thức. Lát mình nói về vô thức lại. Là nó chỉ ló lên phần cạn, mà nó chìm dưới cái phần sâu. Ví dụ bây giờ mình gặp một cái người bạn,
[22:18]mình thấy mến, mình thấy mến mến cái mình phát hiện: à, mình có mến người bạn đó. Biết không? Có không? Biết không? Biết phải không? Có, bởi vì mình biết được một phần, nhưng mà nó sâu thăm thẳm bên trong là mình thương cái người bạn đó da diết, day dứt, rồi khắc khoải, trăn trở, mình không biết, mình chưa biết đâu. Tới chừng nó xảy ra mới thấy, mới thấy là cái tình thương mình dành cho người bạn đó nhiều hơn là mình tưởng. Mình nói cái người bạn mà nói da diết, day dứt quá thì nghe không hiểu phải không? Hơi giống bê đê. Mình nói, mình nói thế này, nói là cái người yêu, tình yêu nam nữ đó, tình yêu nam nữ nó sẽ rõ hơn.
[22:56]Cái này là chắc là do quý thầy kể, tôi không rành nha, do quý thầy kể.
[23:03]Là quý thầy kể rằng khi một người hồi còn trẻ mà gặp một cái người khác, tự nhiên thấy mến, về nhà nhớ mà không biết tại sao, thì mới biết mình có, có làm sao? Có thương cái người đó, có thương. Mà chỉ tưởng mình thương bâng quơ thôi, phải không? Mà đâu có ngờ rằng sau này chết lên chết xuống, rồi cuối cùng là không được gì hết đành phải đi tu. Không biết hả? Xin lỗi không có không có ám chỉ nói xấu nói lẫy nói xiên quý thầy, không có ám chỉ điều đó, xin lỗi, nói ai thôi chứ không phải nói quý thầy ở đây, nói ai. Là khi mà mình biết mình thương cái người đó, mình biết có một phần mà không ngờ cái tình thương nó lớn hơn mình tưởng.
[23:44]Ví dụ cái ghét cũng vậy. Ví dụ mình gặp một cái người, mình thấy bực bực, dĩ nhiên là do kiếp trước mình có oan trái, mình không biết, nhưng mình gặp người đó tự nhiên mình thấy nó hơi khó chịu trong bụng mình. Thì cái ghét mình khi ai hỏi mình ngồi mình suy nghĩ, mình nhìn vào tâm mình, mình xác nhận: à, sao tôi cũng không thích người đó lắm. Nhưng mà nếu mà sự việc nó xảy ra từ từ, xảy ra từ từ, cái mối quan hệ kéo dài, mình mới phát hiện không phải mình mình không ưa, mà là mình căm thù người đó tận xương tận tủy mà không biết tại sao. Đó, nghĩa là như vậy. Cái ý thức mà biết nội tâm mình mà biết về vấn đề
[24:20]tình cảm á, biết được một phần, không biết hết. Còn những cái suy nghĩ á thì mình biết rõ, tương đối biết rõ. Ví dụ như mình ngồi mình suy nghĩ là ngày mai mình sẽ đi đến gặp ai bàn công chuyện gì, thì mình suy nghĩ mình thấy rõ, còn việc thương ghét ai mình thấy một phần. Còn cái tâm mình tốt như thế nào, xấu như thế nào, thì mình lại biết rất ít thôi, biết rất ít, không biết nhiều, mà chỗ này mới là quan trọng của việc tu. Là làm sao mà mình biết được tâm mình cái tốt cái xấu, biết thật kỹ, biết thật rõ, thì mình đã biết tiến một bước rất dài trên đường tu tập. Vì sao vậy? Là có thể là do cái tự ái nó che, do cái tự cao,
[25:02]do cái cái ảo tưởng về chính mình, mình luôn luôn tưởng mình tốt. Ở đây có ai nghĩ mình xấu không, giơ tay lên? Có không? Vậy đó là những người tu hành vĩ đại, tiến một bước rất dài mới nghĩ mình xấu, thiệt á. Nãy giờ mình nghe được ba khoảng bốn người nói là có thấy mình xấu, còn lại bao nhiêu người thì tươi cười, cười xã giao. Nên việc mà tự cho mình xấu khó vô cùng, đúng không? Nhưng mà nếu mình hỏi một người khác, thì có thể người ta nhận xét về mình đúng hơn là người ta nghĩ mình có xấu. Nhưng mà dĩ nhiên cái đánh giá bên ngoài nó không chính xác lắm đâu, khi đúng khi sai à chứ không chắc ăn.
[25:45]Mình gặp một người rất có trí tuệ mà rất khách quan á, họ đánh giá về mình mới đúng. Chứ còn bình thường một cái người phàm phu họ đánh giá về mình cũng không chính xác. Vì mình tốt nhưng họ đánh giá mình xấu, hoặc mình xấu họ có tình cảm nên họ đánh giá mình tốt, thì không chính xác. Còn chính mình đánh giá về mình thì hầu như sai, không đúng, ít đúng lắm. Mà cái người mà tự mình đánh giá mình tốt xấu mà đúng, thì người này phải nói rằng tiến một bước rất xa. Trong cái tâm cái mức định đã tiến một bước khá dài và trí tuệ rất cao mới đánh giá được chính xác tâm của mình. Nên ví dụ như là một cái người đó họ gạn lọc tâm họ đến
[26:23]mức độ rất là tốt, thuần thiện, họ đạt được mức định khá và trí tuệ rất sắc bén, nên họ biết tâm họ cỡ nào. Một người khác bước lại chê họ, chê mà cũng không phải chê nặng lời, chỉ nhận xét thôi, nhận xét như nói: Thật ra tâm bạn chưa tốt, tâm bạn còn tham, còn ít từ bi, còn ích kỷ. Họ nghe họ cười, họ cười, họ không giận, không tự ái nhưng họ biết người kia đánh giá sai, bởi vì tự họ đánh giá họ rất sắc bén. Vì trường hợp đó là cái người có cái cái cái trí tuệ. Còn một trường hợp ví dụ như là một người khác lại họ khen, họ khen mình nói: Bạn thật là quá sức từ bi, quá sức trí tuệ, tâm của bạn thiệt là hiếm có.
[27:07]Người này cũng cười thôi, họ biết họ cũng chưa đạt được như vậy, cười. Vì cái người mà có trí tuệ đó mới biết mình rất chính xác. Mà khi mình tự biết mình rồi, cái lời nói bên ngoài không lung lay, không lung lay. Mà cái khó nhất nhất của một cái người á là cái mức độ kiêu mạn, đó đó là cái khó thấy nhất. Ví dụ như là mình nổi nóng lên mình biết mình còn nóng tánh, để qua nhiều lần, qua nhiều lần gặp chuyện không vừa ý mình có nổi nóng, nên mình biết mình còn nóng tánh. Gặp cái người ta phê bình, nói bạn còn nóng tánh, mình công nhận người ta nói đúng. Nhưng có một cái rất khó biết, rất khó thấy là cái kiêu mạn,
[27:45]cái tự hào, cái cái kiêu ngạo á, cái hãnh diện á, kiêu hãnh á, cái đó rất khó thấy. Ví dụ bây giờ mình thấy mình rất hiền lành, đối với mọi người mình rất khiêm tốn, cung kính, lễ độ, có người lại nói: Tôi thấy anh còn kiêu mạn ngầm ngầm. Mình nhìn không ra, mình nhìn không ra, mình không phản đối nhưng mình tự mình không thấy. Nhưng mà chỉ có cái thế này: Nếu mình là người tốt mà nếu mình thuộc lời Phật dạy, mình mình đánh giá rằng có lẽ cái người bạn mà họ phê bình mình họ đã phê bình đúng, dù mình chưa thấy cái kiêu mạn của mình. Vì sao vậy? Bởi vì theo lời Phật dạy, chỉ có chứng tới bậc A-la-hán
[28:23]mới chấm dứt được cái kiêu mạn thầm kín. Còn chưa chứng được A-la-hán hoàn toàn, thì ai cũng còn bị cái kiêu mạn thầm kín, dù bên ngoài có vẻ hiền lành. Khi mình tin được lời Phật dạy như vậy, thì mình cũng ráng giữ cái hạnh khiêm hạ, khiêm tốn, hiền lành, cung kính mọi người. Nhưng mà khi có một người tới phê bình mình là: Tôi thấy anh cũng còn có cái kiêu mạn ngầm ngầm, mình tin liền, chắc chắn là chắc có, mặc dầu mình không tự thấy. Nên ở đây là nhờ mình vừa có cái hiền lành, có trí tuệ, vừa hiểu được lời Phật dạy, nên mình đã chấp nhận cái sự phê bình người khác, chứ từ cái ý thức trong tâm mình mình không đủ sức thấy cái kiêu mạn của mình.
[29:02]Do đó, chúng ta nói cái ý thức là cái thấy được nội tâm mình mà không thấy hết đâu, có cái thấy được, có cái không thấy được. Nhưng mà ở đây chính nhờ có cái ý thức này mà mọi người mới tu hành, mình chuyển hóa nội tâm được. Nếu không có cái ý thức mà để tự biết tâm mình, thì vĩnh viễn không có chuyện tu hành, vĩnh viễn chúng sinh ngả lại trôi lăn luân hồi sinh tử luôn. Nhưng mà cũng may, cũng may là cái cấu tạo của nội tâm mình nó có một cái bộ phận gọi là ý thức, và chúng ta đã sử dụng cái ý thức này để tu hành, nhờ nó để tu hành mà tiến lần lần. Nên cái nguyên tắc tu hành á, trước hết là thứ nhất là:
[29:40]Biết được tâm mình như thế nào. Như là nãy giờ chúng ta nói đó, tâm mình đang đang động hay là đang đang tịnh, phải biết như vậy, biết như thế nào, diễn biến. Thứ hai là mình phải nhận định được cái diễn biến của tâm mình đó là đúng hay sai, thiện hay ác. Đây là cái chỗ mà mà một bước nhảy vọt, một bước để chuẩn bị từ phàm phu mà thành thánh là chỗ này, là tự mình đánh giá được tâm mình đúng hay sai, thiện hay ác. Vì ít có ai mà những khi mình sai mà dám tự cho mình sai, khi mình ác, tự cho mình ác. Chúng ta đã hoàn toàn hết cái sai trong tâm chưa, tất cả chúng ta ngồi đây? Chưa. Đúng là chưa phải không? Ha.
[30:27]Nghĩa là ba thầy ngồi đây thì có thể là đã hoàn toàn hết, nhưng mà ngoài ba thầy ra thì mình không bảo đảm là chúng ta đã hoàn toàn hết sai trong tâm mình, phải không? Ai mà hết sai hoàn toàn nữa không? Giơ tay lên rồi chúng tôi lên đây mời ngồi kế luôn. Bây giờ, trong tâm trong tâm chúng ta đã hoàn toàn hết cái ác chưa? Hết chưa phải không? Đó, ngoại trừ ba thầy đây. Có nếu ai giơ tay lên đã hoàn toàn hết ác thì mời lên đây ngồi luôn. Như vậy là chúng ta đã thành thật. Mình biết rằng tâm mình chưa có hoàn toàn hết sai, chưa có hoàn toàn hết ác. Mình nhận định như vậy là cái đúng đầu tiên á. Nhưng mà thế này, ví dụ như mình vừa khởi một niệm sai lên mà ngay đó
[31:08]mình biết nó sai liền, cái người này người này là vĩ đại không? Rất vĩ đại. Chút xíu đó thôi, bên ngoài không ai biết đâu. Nhưng mà người dám đánh giá được cái sai trong tâm mình, người đó là người chuẩn bị để làm thánh về sau á. Vì sao? Vì người phàm phu không bao giờ chịu nhận mình sai. Chỉ có những người mà sau này làm thánh được á thì bây giờ mới dám nhận mình sai. Mặc dù bên ngoài người ta chưa biết, bên ngoài người ta chưa biết. Nói ví dụ, ví dụ bây giờ có một món tiền đem chia, chợt trong tâm mình khởi lên là mình muốn chia được nhiều phần hơn những người kia, thì cái khởi chợt nhẹ lên đó bên ngoài họ không biết.
[31:51]Chỉ có mình mình biết, mà ngay lúc đó mình tự chê mình luôn. Mình nói không được, khởi tâm này là tham lam, là ích kỷ, không công bằng. Lẽ ra mình phải nhường cái phần nhiều cho bạn mình, không được giành phần hơn. Tức là tự mình mắng lấy mình, tự mình trách lấy mình trong tâm khi mà cái niệm sai vừa khởi lên. Người nào mà được như vậy, người đó chuẩn bị làm thánh về sau. Mà nếu một người xuất gia mà được như vậy thì người xuất gia đó sau này là cái cội cây bồ đề cho chúng sinh nương tựa. Quan trọng vô cùng, chỉ là tự mình biết mình sai. Còn mà nếu quanh năm suốt tháng mà chưa bao giờ mình thấy một cái niệm nào
[32:29]của mình sai, thì thì con đường tu của mình chưa tiến bộ nếu là Phật tử. Mà nếu là tăng ni, thì người này sau này không phải là chỗ nương tựa cho chúng sinh. Tại sao vậy? Để gọi là một người làm cái chỗ nương tựa cho chúng sinh, tức là người đó làm thầy được của Phật tử, dạy được cho Phật tử. Mà dạy được cho Phật tử là dạy điều gì? Dạy điều đúng, sai, thiện, ác, phải không? Dạy cái đúng, cái sai, cái thiện, cái ác để cho Phật tử biết mà tu. Mà chính bản thân mình không nhận ra được cái sai của mình thì mình dạy ai? Dạy ai? Không dạy được, phải không? Chính mình đã từng đi qua nhiều cái sai lầm và mình nhận ra được hết những sai lầm
[33:12]đó, thì những người đó sau này mở miệng mà dạy, dạy câu nào chính xác câu đó. Nè chúng tôi không biết đâu, chúng tôi biết hai ông sư huynh của mình, là một ông là Giác Viên, một ông là Viên Giác. Là hai ông này, ổng
[33:30]Nói chứ hai hai hai vị sư huynh của tôi đây là những người mà chuyên gia Vì thầy trụ trì mới gặp nên chúng tôi không có biết, nhưng mà tôi nghĩ là chắc thầy trụ trì cũng vậy. Nhưng mà trước hết tôi xin được phép khen hai ông sư huynh mình cái đã. Là hai vị sư huynh mình tối ngày toàn kể chuyện xấu của mình không. Tối ngày, nghĩa là khi mà gặp hai vị cứ ngồi toàn kể chuyện xấu mình, nói là à mình đã sai cái này, mình đã sai cái kia. Nhiều khi tôi ngạc nhiên, tôi nói thiệt sao hai ông ông sư huynh mình vĩ đại quá không biết. Ừ. Nghĩa là nhìn cái cái sai của mình rất là sắc bén, nhìn sai những cái sâu rất là trong trong trong tâm rất là sâu.
[34:05]Và đúng là như cái quy luật đã nói, khi một cái người mà nhận định được cái sai của mình, thì người đó nếu là xuất gia thì sẽ là chỗ nương tựa của chúng sinh, mà đúng như vậy. Hiện nay là hai vị này đã dụ dỗ được rất nhiều Phật tử. Phải không? Đúng không ta? Ngoài Nha Trang có thấy đúng không? Ở Sài Gòn là đúng vô cùng. Hai người này đã dụ dỗ rất nhiều Phật tử. Bởi vì hai người này khi mà gặp Phật tử phân tích cái sai, cái đúng trong cái đời sống, trong cái suy nghĩ của người Phật tử quá chính xác, quá từ bi nên họ rất là nghe. Mà vì sao? Bởi vì trước đây, hai vị này đã nhìn những cái sai của mình rất là sắc bén.
[34:45]Nên khi chúng tôi kể điều này, chúng tôi muốn nhắc nhở nhất là tăng ni, những tăng ni trẻ chúng ta đang bắt đầu học tu đó, thì hãy nhớ lại kể từ giờ phút này cho đến cuối năm mình tổng kết lại là có phải năm nay mình đã thấy được cái sai trong tâm mình nhiều hơn năm ngoái hay không? Nếu mà năm nay năm ngoái thì mình ít thấy mình sai, đúng không? Năm ngoái có thấy mình sai không? Ai nói mình sai mình còn cự nữa phải không? Nhưng mà năm nay không, năm nay hết năm nay mình sẽ hứa với Phật là mình sẽ luôn luôn thấy được cái sai mình thật là sắc bén, thật là chính xác, mà mình phải thấy luôn 10 năm như vậy. Thấy luôn 10 năm như vậy.
[35:26]Khi mà mình thấy cái sai mình 10 năm như vậy, kỹ lưỡng như vậy, thì chúng tôi tin rằng sau này khi quý tăng ni mình tỏa đi trong khắp nẻo đường cuộc đời này, có khi mình về một cái vùng sâu xa, cái vùng của người dân tộc, hoặc có khi mình về một cái vùng phồn hoa đô hội để mình an trú một cái chùa nào đó, mình sẽ chắc chắn luôn là một người làm lợi ích cho Phật tử. Bởi vì cái tu là chỗ đó, nhận định được cái đúng, sai, cái thiện, cái ác là quan trọng nhất. Mình dùng cái ý thức biết được tâm mình, mà thêm một bước nữa là đánh giá được cái đúng, sai, thiện, ác thật kỹ lưỡng. Mà quý Phật tử mà nếu biết được như vậy,
[36:02]quý Phật tử là những người tiến bộ vượt bực, nên luôn luôn thấy cái sai của mình. Cái thiện thì thôi nó được rồi phải không? Thì là tốt rồi, không có gì để bàn, mà cái mà mình nào giờ mình không nghĩ là mình sai, ngày hôm nay mình thấy mình sai là một bước tiến lớn, đó. Thì phải thấy được ba năm như vậy, năm năm như vậy, 10 năm như vậy thì người này mới bắt đầu hết lỗi. Bắt đầu lỗi còn rất ít, còn rất ít. Phải 10 năm như vậy. Thì bắt đầu mà tới từ thứ năm thứ ba thứ năm thứ 10 trở đi thì ý thức mình bước sang một giai đoạn nữa là đánh giá tâm mình đang là động hay là yên tĩnh, có niệm hay không có niệm.
[36:42]Giai đoạn đầu á mình đánh giá cái niệm khởi lên trong tâm mình là đúng hay sai, thiện hay ác. Mình đánh giá nhiều năm nhiều tháng như vậy, bắt đầu tâm mình từ từ nó thuần thiện, không còn sai, không còn ác nữa thì nó thường hay định, nó thường hay định. Hết cái đi ngút con đường thiện rồi bắt đầu nó đi tới cái định rất tự nhiên. Bây giờ, giai đoạn kế tiếp, mình đánh giá tâm mình đang định hay đang động. Đó, bắt đầu bước vào thiền á, bước Thường thì thường là chúng ta không có đợi đến 10 năm sau là mình mới đánh giá tâm mình định hay động, mà ngay từ bây giờ, lúc bước vào đạo, mình đã nhiếp tâm trong thiền
[37:19]định, tập quan sát, giữ tâm mình ở trong thiền định rồi. Nhưng cái mà thiền định đó chưa có cơ sở, chưa có gốc, chưa có nền. Phải đi qua cái thuần thiện trước tới chừng cái định nó mới có gốc, có nền. À cái điều này chúng tôi không có phân tích sâu ngày hôm nay, chỉ nói chút xíu thôi là thế này: Khi chúng tôi nghe một người nào tu thiền và nghe báo cáo rằng người đó vào định dễ dàng, chúng tôi vui không? Vui không? Sao không? Kỳ vậy? Muốn trù cho người ta động hoài hả? Mình nghe một người khác mà tu nhanh chóng vào định, mình mừng không? Không. Tại sao? Giỏi. Ở đây là toàn thánh nhân tương lai mới mới trả lời được câu này. Đúng như vậy đó.
[38:10]Khi chúng tôi nghe một người tu thiền à lên núi tìm sư học đạo rồi về nhà bắt chân lên toạ cụ ngồi và không bao lâu, trong một tuần, hai tuần tâm đã bắt đầu nhiếp được, chúng tôi rất lo lắng, rất lo lắng. Vì đi vào định mà chưa đi qua giai đoạn đạo đức sâu thẳm, đi vào định nhanh mà chưa đi qua giai đoạn đạo đức sâu thẳm là một điều rất đáng ngại về sau. Người này vào định nè, rồi có thần thông nè, có kiến giải về thiền nè, có thể nói năng lưu loát, giải thích giảng giải tùm lum về thiền, nhưng mà chính trong sâu thẳm người đó đạo đức chưa được củng cố thì thế nào dạy cũng sai, thế nào bản thân người đó cũng dễ dính vào đường tà.
[38:58]Không có đạo đức rất dễ rơi vào đường tà. Nên đây là điều nguy hiểm. Nên chúng tôi thích khi một người mà tu tập thiền định, nghĩa là tu theo Phật giáo là phải tu thiền, thì người này đã đi qua một giai đoạn vất vả, cực khổ rèn luyện đạo đức bản thân mình, nghĩa là thấy được cái sai trong tâm mình rất kỹ trước đó, rồi sau đó hãy vào định thì đây là những người mà cái nhân quả tốt, cái mầm mống tốt, cái cột trụ tốt cho Phật pháp. Như vậy. Nên khi nghe một người mà tu ba bốn năm mà trầy da tróc vảy chưa có được nhiếp tâm, mà chỉ sửa cái hạnh thì tôi rất là mừng. Tôi nói đập Phật có căn bản, cứ đập Phật như vậy hoài có căn bản.
[39:40]Còn nghe một người tu vài ba tháng cái có kiến giải để trình, có định để trình người khác, trình thầy mình, thì tôi tôi đánh giá rằng người này về sau thất bại, không thành công. Dù bước đầu là có nhập được thiền một chút nào đó. Đây là điểm Hôm nay chúng tôi không phân tích điểm này sâu, chỉ nói một chút xíu thôi. Ừ. Rồi Hồi nãy chúng ta nói á là cái ý thức biết tâm mình là nhận định được đúng hay sai, ờ định hay động. Và cái cái thứ ba là chọn, mình phải chọn là giữ cái tâm mình ở trong cái thiện và giữ cho cái tâm mình trong cái yên tĩnh, đó. Cái quyết định mà chọn bỏ cái tâm ác không theo,
[40:18]cái quyết định mà chọn bỏ cái tâm vọng tưởng không theo, cái chọn đó, cái quyết định đó thì nó thuộc là nó thuộc về tới bốn phần ở trong tâm mình. Cho nên phân tích về tâm nó trừu tượng lắm, Phật tử nghe có thể buồn ngủ đó, nhưng thôi chịu khó vì nó cũng sâu sắc. Nghĩa là khi tâm mình có cái sai khởi lên, mình biết nó là sai đã là trí tuệ rồi, quyết định bỏ nó không giữ nó nữa thì nó thuộc nhiều cái thành phần ở trong tâm mình. Hoặc cũng vậy, một vọng tưởng vừa khởi lên mình thấy được rồi mình quyết định bỏ nó, thì cái mà quyết định bỏ nó không nó ngầm lắm, nó không thành lời đâu. Nhưng mà sự thật nó do bốn cái yếu tố trong tâm mà tạo thành.
[40:58]Cái thứ nhất là thuộc về hành uẩn. Hành uẩn là cái quyết định hành động bỏ chọn giữ lại hay không á là hành uẩn. Cái thứ hai là thuộc về công đức, là người có phước á mới bỏ được cái điều xấu, cái động. Chứ còn không có phước không bỏ nổi, mình không chịu chọn mà không bỏ đâu. Cho nên cái công đức nó vẫn ngấm ngầm nó chi phối cái sự tu hành trong nội tâm sâu kín của mình, công đức rất quan trọng. Cái thứ ba là cái trí tuệ, hồi nãy là cái ý thức mà chúng ta tu là có trí tuệ biết sai biết đúng rồi, và cái trí tuệ này nó cũng liên quan đến cái chánh kiến nữa. Cái trí tuệ, chánh kiến nó gần giống như nhau mà nó cũng
[41:35]hơi khác một chút, thôi mình phân tích ra luôn. Tức là mình biết cái nào đúng sai, thiện ác, động hay là định thì thuộc về chánh kiến, đó vậy, là bốn yếu tố. Thôi giờ mình trở lại nói về ý thức chút. Là năm thức trước á giúp chúng ta nhận định được ngoại cảnh, còn cái ý thức á đánh giá tâm ta khi ta tiếp xúc với ngoại cảnh, đó. Ví dụ bây giờ là chúng ta ra bên ngoài mình thấy cuộc đời phồn hoa đô hội loè loẹt, mọi người ừm nhiều những cái cám dỗ, nhiều những cám dỗ. À cám dỗ thì nó nhiều lắm mình kể không ra hết, kể mà kể quá nó cũng kỳ, nhưng tuy nhiên mình đối diện với những cái ngoại cảnh như vậy
[42:14]thì nhờ có ý thức mình cũng coi cái tâm mình đó như thế nào. Ví dụ ví dụ như là mình thấy á mình thấy tiền à tâm mình có khởi tham hay không, đó cái đánh giá về tâm mình là thuộc về ý thức. Còn thấy tiền, vàng ngọc bày ở trước mặt thuộc về nhãn thức năm thức kia, phải vậy không? Khi chúng ta tu tập thiền định thì cái chánh niệm tỉnh giác là cũng nhờ vào cái ý thức này đó. Thường á là cái vọng tưởng suy nghĩ nó kéo cái sự chú ý của chúng ta chìm theo cái vấn đề của nó. Ngoại cảnh cũng kéo cái sự chú ý của ta đi theo nó, là có hai cái nó kéo chúng ta, làm chúng ta chăm chú chúng ta chạy theo. À ví dụ như bây giờ mình xem một bộ phim,
[43:02]một bộ phim truyền hình đi, một bộ phim truyền hình. Ở ngoài Nha Trang hay chiếu phim gì ta? Ở ngoài hay chiếu phim, có chiếu phim Hồng Kông không? Cái phim mà cãi lẫy nói hoài, nói lải nhải nói hết bộ phim mà tắt tới tắt lui á, có không? Có phải không? Phim Đại Hàn hả? Đó, có đạo hữu này rất là giỏi, đã theo dõi rất là kỹ những bộ phim Đại Hàn như vậy, thiệt hay thiệt. Không? Thì khi mà mình theo dõi bộ phim như vậy á thì mắt mình, tai mình chăm chú theo cái tình tiết, diễn biến, đồng thời là cái sự chú ý trong tâm mình cũng chạy theo những cái tình tiết, cái nội dung phải không? À coi cái người nhân vật này ác, nhân vật kia xí xọn,
[43:38]nhân vật nọ chảnh chọe, ví dụ vậy là mình cứ chạy theo, chạy theo. Chớ mình không có quay lại coi cái tâm mình như thế nào. Thì đó đó, có hai cái. Ví dụ bây giờ một người họ đến họ nói chuyện làm ăn với mình, vì mình là người Phật tử, một người khác họ tới họ rủ mình làm ăn, nói: "Bây giờ anh bỏ vốn với tôi, mình đi nuôi à nuôi một cái, bây giờ nuôi tôm nuôi đồ nhiều quá người ta có giành hết trơn rồi, bây giờ mình nuôi một cái mà ít có người biết nuôi là nuôi nuôi đỉa, ví dụ nuôi đỉa trâu ví dụ vậy, cái ít ai biết cho nên mình nuôi bảo đảm là không có bị cạnh tranh. Đầu tiên anh bỏ ra 200 triệu là tui sẽ bỏ ra 200 triệu,
[44:17]rồi mình sẽ nuôi được một cái ao, lâu lâu mà nó đói quá thì mình nhảy xuống một chút cho nó ăn rồi mình leo lên thì nó no rồi. Bảo đảm ba tháng là mình sẽ bán nhà." Ví dụ vậy. Thì khi mà mình ngồi mình nghe bàn chuyện làm ăn á, cái tâm mình sao? Mình có bao giờ mình tự đánh giá tâm mình lúc đó không? Không, mình lo đánh giá gì? Cái công việc phải không? Cái nội dung, cái tình tiết coi lời ít nhiều như thế nào vân vân, đó vậy. Là là thường thường tâm mình á hay chạy theo cái vấn đề của cái ngoại cảnh hoặc là chạy theo vấn đề của vọng tưởng. Bây giờ mình bắt đầu suy nghĩ, ổng rủ mình xong rồi mình nói:
[44:53]"Thôi anh để cho tôi tôi tính lại rồi tôi sẽ gọi điện thoại báo cho anh." Mình bắt đầu về mình nằm gác tay gác chân lên trán mình mình suy nghĩ là bây giờ nuôi đỉa bán không biết thả đầu tiên là lấy nguồn ở đâu rồi thả bao nhiêu một ký, một con vân vân, không ai cạnh tranh thì đúng rồi đó, nhưng mà sợ cũng không ai mua, thấy không? Không ai cạnh tranh với mình mà cũng không ai mua nữa thì không biết lời lỗ thế nào. Mình ngồi mình suy nghĩ, lúc đó mình có đánh giá được tâm mình động hay định không? Không, mình chạy theo vọng tưởng. Đó, nên thường là cái chú ý hay chạy theo một là vọng tưởng trong
[45:26]tâm mình, hai là ngoại cảnh mà mình đang tiếp xúc, ha. Thì bây giờ lúc mà tu thiền á thì mình lại dùng cái ý thức đó mình tách ra mình quan sát nội tâm mình một cách khách quan. Đó là chỗ người tu hay không tu là ở chỗ này. Cái cái chú ý của mình thay vì chạy vào ngoại cảnh, thay vì chạy theo vấn đề nuôi đỉa, giờ cái chú ý mình dừng lại để mình quan sát coi tâm mình như thế nào. Thì lúc đó người ta thấy mình nhẹ nhàng lắm. Ví dụ cũng bàn chuyện làm ăn á nhưng mình vừa bàn mà vừa kiểm soát tâm mình, đó là người biết tu. Mà đó là người mà sống đạo giữa cuộc đời đó. Mà quý thầy, quý cô cũng phải vậy,
[46:05]tại khi ra làm Phật sự nó nhiều chuyện nghĩa là lăng chiêng đủ thứ chuyện hết trơn, nhiều việc phải bàn, phải tính toán đủ thứ hết. Nhưng mà khác nhau ở một chỗ là cái người đời á hễ tính là chạy tuốt luôn, không bao giờ đánh giá được nội tâm mình lúc mình đang tính công chuyện. Còn người tu thì hay hơn là vừa tính công chuyện mà vừa đánh giá tâm mình, khác nhau chút xíu, thành ra người biết tu hay không biết tu. Dễ không? Dễ không? Nhưng phải ráng, thấy không? Thấy rất là dễ, rất là gần nhưng nhưng mà khó và chính vì khó chúng ta phải ráng. Cho nên cái người nào vậy cái khó đó nó không hình, không tướng mà mình ráng được sau này mình tiến đạo rất là xa
[46:47]vậy, vừa tính công chuyện mà vừa xem tâm mình, cái khó là cái đó, ừm. Tuy nhiên là nếu mà mình luôn luôn kiểm soát được tâm mình á thì tâm mình sẽ yên tĩnh dần dần, sáng tỏ dần dần, sáng suốt dần dần. Trí tuệ tăng lên. Thì để hỗ trợ cho cái sức tỉnh giác, cho cái ý thức của mình luôn luôn nhớ mà đánh giá được tâm mình, quan sát tâm mình á, cũng nhờ có mấy cái căn bản mà chúng tôi có nói trong bộ phim video "Bước đầu vào thiền" á, ở đây quý Phật tử coi chưa? Quý quý cô, thầy coi chưa? Chưa hả? Coi đi, rất là hấp dẫn, bộ phim rất hấp dẫn, hay gần bằng phim của Hồng Kông nè. Chúng tôi có nói là cái nền tảng của thiền là ba điều:
[47:28]một là công đức, hai là đạo đức, ba là khí công. Khi mình có ba điều đó rồi, tâm mình rất là dễ có chánh niệm, dễ kiểm soát nội tâm của mình, đấy. Thì đó là nãy giờ chúng ta nói là cái ý thức có cái nhiệm vụ là biết được nội tâm của mình và chúng ta lợi dụng cái ý thức đó để chúng ta tạo thành cái sự tỉnh thức, tỉnh giác trong cái việc tu tập thiền định chuyển hóa nội tâm mình. Đó là cái nhiệm vụ thứ nhất của ý thức. Nhiệm vụ thứ hai của ý thức là biết được pháp trần. Hồi nãy cô nào nói đúng, là biết được pháp trần. Bởi vì ngoại cảnh cũng có sáu loại ngoại cảnh. Sáu loại ngoại cảnh. Chỗ này mình thấy đạo Phật thiệt hay á.
[48:10]Đúng là ngày xưa Đức Phật thật là tuyệt vời.
[48:16]Đức Phật phân tích ngoại cảnh có sáu loại. Loại thứ nhất là hình ảnh, thấy không? Hình ảnh, cái hình dáng bên ngoài, cái forms, hình thức bên ngoài. Cái ngoại cảnh thứ hai là? Âm thanh, cái tiếng động bên ngoài, sound. Cái thứ ba là?
[48:38]Mùi. À thứ tư là? Vị. Và thứ năm là? Năm mình không biết kêu cái gì, nhưng mà mình phải rờ mới biết nó. Là cái cái mà để nhận được bằng xúc giác đó, thì mình không biết khoa học không có, không có. Nhưng mà ngày xưa thì trong đạo Phật có, nó gọi là à cái xúc trần phải không? Hả? Xúc trần đúng không? Thôi quên rồi. Xúc trần, ờ nói vậy. Đó là năm cái ngoại cảnh. Nhưng mà ngoại cảnh còn một cái nữa là trừu tượng là pháp trần. Pháp trần. Pháp trần là một ngoại cảnh bên ngoài nha, không phải là cái bên trong tâm mình. Bởi vì ngoại cảnh thì nó nằm bên ngoài hết á, không có cái nào bên trong hết. Nhưng mà nó là một ngoại cảnh trừu tượng, năm cái kia là ngoại cảnh cụ thể.
[49:27]Hả ví dụ như mình cầm cái chuông này là Này cái gì ta? Cái khánh không có cái gì lắc lắc hả? Ví dụ mình đây là mình nhìn cái hình dáng ha, là nó là Là sắc, mình gõ gõ. Mình gõ là cái âm thanh. Mình rờ thấy nó như thế nào, ha. Mình ngửi lên thấy nó tanh tanh, mình liếm cái thấy Không biết ai liếm chưa, tui cũng chưa dám liếm. Đại khái, nhưng mà nó nó có năm cái ngoại cảnh cụ thể, thấy không? Đó là cụ thể. Nhưng bây giờ nó nó có cái ý nghĩa trừu tượng nữa. Ngoài năm cái năm cái cái tính chất cụ thể, nó có một cái trừu tượng là cái gì? Nó là cái gì? Nó là một cái pháp khí phải không? Trong đạo Phật dùng để hướng dẫn trong nghi lễ,
[50:13]dùng để nhắc nhở con người theo cái nẻo thiện, theo đường tu. Thì cái mà nó có cái giá trị bổn phận nhiệm vụ của nó, nó là trừu tượng hay cụ thể? Trừu tượng. Hiểu được nó là bằng cái gì? Ý thức. Phải không? Đó. Ví dụ bây giờ chúng ta nhìn ba vị Thượng tọa đây thì cái hình dáng như vậy, đẹp trai như thế, đó là cái sắc trần. Khi các vị cất lên cái tiếng nói là dễ thương, êm ái, trọ trẹ như vậy thì đó là... vì người Huế Quảng Trị nó vậy. Thì đó là, đó là cái cái thinh trần, đó. Rồi khi có người đi ngang chúng ta một cái chúng ta ngửi được cái mùi, đó là... đó là hương trần, mà hy vọng là quý thầy cũng đã đã xử
[50:56]lý cơ thể tắm rửa đàng hoàng mình sẽ nghe hương huệ. Rồi, không việc gì chắc nếm thì không được, nhưng mà nếu lỡ mình chạm mình sẽ thấy à quý thầy mập mạp như thế, ấm áp như thế, nhưng mà xin người nữ thì đừng nha để giữ gìn cho sợ quý thầy đấy. Thì đó là năm cái đó là năm cái ngoại cảnh cụ thể nơi quý thầy, nhưng mà còn cái giá trị trừu tận, trừu tượng nơi quý thầy nữa là cái gì? Là gì? Cái công đức tu hành phải không? Cái trí tuệ tuyệt vời, cái chỗ nương tựa cho chúng sinh, là cái chỗ... gì hay ghê lắm, đó. Thì cái đó là... cũng là ngoại cảnh về quý thầy nhưng có cái ý nghĩa trừu tượng phải không?
[51:34]Hiểu được cái trừu tượng nơi quý thầy mình dùng bằng cái gì của mình? Ý thức. Hiểu chưa? Ý thức là hiểu chưa? Đó. Như vậy nơi mỗi cái sự vật sự việc nó thường hay có sáu cái tính chất ngoại cảnh của nó, mà năm cái cụ thể và một cái cái trừu tượng. Cái trừu tượng đó gọi là pháp trần. Và để đánh giá được cái pháp trần đó bằng ý thức. Đó, như vậy ở nơi cái nhóm thứ nhất về sáu thức trong Phật giáo, chúng ta đã định nghĩa được. Bây giờ chúng ta nói qua cái... Cái thứ nhất nó có hai nhiệm vụ nha. Cái... cái nghĩa thứ nhất của ý thức có hai nhiệm vụ. Bây giờ tới cái nghĩa thứ hai của ý thức là nói về
[52:16]một cái ý nghĩa khác nó không thuộc về ý thức này nữa, không thuộc về cái hệ thống sáu thức nữa, mà thuộc về cái hệ thống tổng quát của tâm thức. Nghĩa là tâm của mình, cái khối tâm thức của mình chia làm hai phần: một phần ý thức và một phần vô thức. Cái phần ý thức là cái phần mình có thể biết được và ngược lại với phần ý thức có thể đánh giá được là phần vô thức không biết được. Cho nên chỗ này không gọi là cái ý thức nghĩa kia nữa, mà chia làm hai cái tâm mình. Những cái tâm nào mình thấy được... Ví dụ như bây giờ mình đi vào một cái đoạn đường vắng vào buổi chiều, đi qua một cái nghĩa trang thì lúc đó mình có cảm giác gì? Sợ.
[52:57]Mình thấy được không? Thấy được chứ. Không thấy được sao nói? Thấy được phải không? Thì như vậy cái cảm giác sợ đó nó nằm ở ngoài ý thức, phải không? Nằm ở ý thức. Còn cái cái vô thức là cái không thấy được đâu, mà không nói được đâu. Nhá, chứ còn như vậy mình có biết tâm mình có sợ rồi sau đó thì mình đâm đầu mình... mình chạy. Mình càng chạy chừng nào thì càng nghe tiếng chân ai đuổi đằng sau chừng... chừng nấy nữa, đó. Có không? Có. Nhất là đi vào cái nhà vắng á, mình đi cứ dòm dòm phía sau hoài, không có ai mà cứ như nghe tiếng chân, càng sợ càng tưởng tượng thì càng có. Cảm giác sợ thì mình thấy. Rồi ví dụ như là...
[53:34]ai mà tự nhiên kêu mình lại cho mình tiền, mình thấy vui không? Không biết sợ vui gì nữa nhưng mà mình thấy được cái tâm đó phải không? Đó là ý thức. Nhưng mà còn có những cái tâm hoạt động rất là sâu kín, không biết được. Những cái tâm sâu kín thì chúng ta ví dụ một chút xíu là sẽ thấy. Chúng tôi cũng hay ví dụ này. Quý Phật tử ở đây ai là người biết võ? Nha Trang nhiều người biết võ, giơ tay lên đi. Giơ tay lên đi rồi... Giơ lên rồi chúng tôi mới ví dụ được. Ai từng đánh võ rồi mới ví dụ được. Ai biết võ giơ tay lên. Như vậy Nha Trang... rồi có người biết, người giấu nghề hơi nhiều đó. Thì khi mà học võ á thì mình phải học gọi là song
[54:16]đấu, hai võ sinh ra đánh với nhau phải không? Đánh với nhau. Thì khi mà mình đánh với nhau vậy đó, mình có suy nghĩ kịp không? Có không? Không. Ví dụ người kia vừa mới vung tay cái tự nhiên mình lòn, lách mình đánh lại liền. Có suy nghĩ kịp không? Như vậy nó có rõ ràng mình... mà mình có phân tích mình biết rõ phải không? Biết rõ cái đòn thế nó ra rồi mình biết mình phải quyết định đánh thế nào mới hợp lý lại. Cái tâm nó nhanh hay chậm? Nhanh khủng khiếp mà... mà mình thấy không kịp, không thấy kịp phải không? Nhưng nó có cái tâm đó. Nó điều khiển cái đòn thế của mình rất là lẹ. Đúng không? Vậy là đồng ý có cái tâm đó không?
[54:55]Tâm rất nhanh, rất tế mà tâm nó điều khiển hành động của mình thì nó nằm trong phần vô thức á, tâm không thấy được. Mà mình xin thông báo một cái tin buồn nữa là cái phần tâm mà không thấy được á nó chiếm khoảng gấp 10 lần cái tâm thấy được. Nghĩa là mình thấy được tâm mình là... là 1/10, còn 9/10 còn lại là những cái tâm mà không thấy được. Khi chúng tôi nói rằng cái phần tâm chìm sâu trong vô thức mà mình không thấy được nó bằng gấp chín lần, gấp 10 lần cái tâm mình thấy được, tôi sẽ bị người khác cười. Vì nếu có một vị thánh mà có đạo nhãn, các ngài mà nghe tôi vừa nói vừa rồi các ngài cười liền. Là vì sao vậy?
[55:38]Vì các ngài mới nói thật như thế này: Cái phần tâm mà chúng ta không thấy được nó nhiều gấp một triệu lần cái tâm thấy được. Như vậy đó, không phải dễ. Nè, những điều mà mình thấy được tâm mình: "À, tâm tôi có buồn, tâm tôi có vui nè, tâm tôi có suy nghĩ thế này, có suy nghĩ thế kia, tâm tôi có giận, không giận." Điều mà mình thấy được á, một phần. Mà thật sự cái tâm đang cùng lúc đó hoạt động gấp một triệu lần mình không thấy được. Nhưng mà có điều nói một triệu lần thì sợ chúng ta nghe giật mình, không tin, nên chúng tôi rút lại, chúng tôi nói rằng cái phần tâm vô thức mà không thấy được chỉ gấp 10 lần thôi.
[56:17]Nhưng thực sự gấp một triệu lần, nói trước như vậy. Nhưng mà thôi cứ tạm thời, đó là một cái khối rất lớn chìm sâu kín trong tâm hồn mà chúng ta thường không tự biết được. Mà chỉ có những người, những vị thánh đã chứng đạo sâu xa, nhập được cái định rất là sâu thì mới phát hiện ra được, khám phá được, thấy được hết những cái tâm sâu kín bí mật đó. Cho nên cái người nào mà phát hiện được cái vô thức của mình, những người đó bắt đầu làm thánh rồi.
[56:47]Thường á những cái tâm mà quyết định, suy luận, sáng tạo, kết nối, truy tìm, lục lọi trong tâm mình á thuộc về hành uẩn mình không thấy được đâu. Nói ra thì được chứ mình không thấy hoạt động như thế nào. Ví dụ khi một người học sinh giải toán cũng vậy, cầm một bài toán ra suy luận từng cái vấn đề, vấn đề kia để đi đến kết luận, sự thực là hoạt động của hành uẩn hoạt động dữ dội. Mình không thấy hết. Không thấy hết. Cái biết của thức uẩn mình cũng không thấy được, vì nó là cái biết chứ không phải là cái bị biết nên thường chúng ta không biết được thức uẩn. Trong tâm thức của mình, thức uẩn là đỉnh cao.
[57:22]Mình tu tập cũng phải dựa cuối cùng vào thức uẩn. Đến khi nào mà chấm dứt được thức uẩn, tức là chấm dứt được vô minh bản ngã, mình đạt được một cái biết khác hoàn toàn, cái biết của bậc thánh, cái cảm ứng vô biên vô lượng thì cái đó khác nữa. Còn hiện tại thì coi như chúng ta chỉ dùng cái thức uẩn để tu thôi, mà tiêu biểu nhất là ý thức. Cái hồi nãy chúng ta nói cái biết được nội tâm của mình đó, đó là cái cao nhất để tu, chứ còn cái biết nó đi sâu nữa còn nhiều cái mình không biết được. Hôm nay mình cũng không có thì giờ để mình nói hết đâu. Bây giờ hồi nãy chúng ta nói với nhau tâm mình chia làm hai phần:
[57:56]cái phần cạn ở trên là phần ý thức là mình thấy được, cái phần chìm sâu ở dưới là phần vô thức mình không biết được, đó. Nhưng mà mỗi người lại có cái ranh giới giữa ý thức và vô thức khác nhau. Chúng tôi ví dụ, bây giờ từ cái bàn này lên tới khoảng này là tâm mình thì có người đó cái phần ý thức họ khoảng chừng ba phân, còn từ dưới ba phân xuống tới cái bàn này là vô thức họ không biết. Nhưng mà có cái người đó cái phần mà ý thức của họ thấy được tâm họ khoảng hai tấc, rồi dưới hai tấc này mới là phần vô thức. Tức là trong chúng ta cái ranh giới giữa ý thức và vô thức khác nhau. Có người đã biết được hoạt động của tâm mình rất nhiều,
[58:36]mà có người biết được hoạt động của tâm mình rất ít, nó khác nhau. Cái gì đã làm nên sự khác nhau đó? Vậy cái người mà biết được tâm mình cái phần lớn á, cái phần ý thức của người đó nó lớn ra, nó rộng hơn, nghĩa là người đó biết được tâm mình nhiều hơn chúng ta, chúng ta gọi người đó là người có... có gì? Trí tuệ, đúng. Đây nè, đó. Trí tuệ thì có nhiều nghĩa lắm, nhưng ở đây cũng là một nghĩa rất đặc biệt của trí tuệ. Một nghĩa rất đặc biệt của trí tuệ là khả năng mà chúng ta thấy được cái phần tâm mình nó nhiều hơn người khác. Có những người đó, thấy được tâm mình một cái phần rất là cạn. Ví dụ như mà ai mà làm mình nóng quá, mình mới thấy được mình đang nóng,
[59:18]còn mình đang hầm hầm bực bực mình không hề biết mình đang nóng nha, đến như vậy đó. Cái người mà có trí tuệ đó, mình mới bực nhẹ nhẹ trong tâm mình đã thấy rồi, thì cái người đó là cái phần ý thức họ rất là lớn, là người đó có trí tuệ sắc bén mà người đó rất dễ tu. Vì tâm mới nhốm nhốm bực bực nhẹ nhẹ đã thấy. Còn có cái người hầm hầm không thấy mà đợi tới chừng mà nóng lên nhảy lên mà đốt nhà giết người rồi đó mới biết rằng mình nóng, là cái người đó phần ý thức họ rất cạn, họ thấy tâm mình không có kịp, không kịp thời để thấy. Đó, thì cũng vậy, có nhiều cái tâm của chúng ta à ví dụ bây giờ mình ganh tị đi, mình ganh tị,
[59:56]ừ như một người phụ nữ, người phụ nữ thì hay có cái tật là ganh nhau về sắc đẹp. Nhưng mà người tu thì chắc không bị, nhưng ví dụ những người không biết tu đi, à mình cũng là một người đẹp, nhưng mà sao gặp người khác cũng là một người đẹp, thì tâm mình có cái ganh tị, nhưng mà cái ganh tị nó còn thầm kín lắm, người này không biết được, tức là không có trí tuệ. Còn cái người có trí tuệ đó, cái ganh tị nó mới nhóm chút xíu như hạt bụi thấy rồi, thấy rồi bỏ luôn, người đó có trí tuệ. Còn cái người mà ganh tị tới cái mức độ mà phải đi nói xấu người ta, phải bôi nhọ người ta thì mới hả lòng hả dạ, rồi lúc đó mới biết mình ganh
[1:00:32]tị, thì người đó cái phần mà họ biết được tâm mình nó quá ít quá, nên gọi là không có trí tuệ. Nên ở đây là khi mà chia đôi cái phần mà mà mà ý thức, vô thức á, để chúng ta nói với nhau là mình đánh giá trong tâm mình, nếu cái phần ý thức mình lớn, tức là mình có trí tuệ sâu, cũng có nghĩa là mình có đạo đức rất là lớn, và cũng có nghĩa là mình tu rất là dễ, mình có cái nhân để làm thánh, là cái chỗ mình thấy được tâm mình rất là nhiều, thấy được rất là lớn. Còn cái người mà thấy được tâm mình ít quá, thì người đó hơi khó tu, rất là nặng nghiệp, thì phải làm sao? Phải lạy Phật sám hối cho nhiều.
[1:01:12]Mỗi ngày phải thường xuyên lạy Phật sám hối. Nhờ cái công đức mà lạy Phật sám hối đó, bỗng nhiên cái lần lần cái cái phần ý thức mình lớn ra dần dần, lớn ra dần dần, nghĩa là mình thấy được nội tâm mình rất là nhiều. Cho nên trong cái việc tu hành á, nói gì thì nói, vẫn phải lấy công phu lạy Phật làm đầu. Đó, nếu mà chúng ta không lạy Phật, cái tâm mình nó cứ u u tối tối hoài. Mà người xuất gia mà làm biếng lạy Phật á, coi chừng hoàn tục không hay á. Hết phước, hoàn tục. Cho nên vì vậy, chúng ta là đệ tử Phật thì phải siêng năng lạy Phật với tất cả cái lòng tôn kính tha thiết. Nhờ vậy mà cái phần ý thức mình nó lớn ra dần,
[1:01:49]để mình biết được nội tâm mình, do đó mình tu tốt hơn, chuẩn xác hơn. Ừ. Rồi nữa là với cái người mà tu tập thiền định á, thì cái phần ý thức nó lớn ra từ từ. Ví dụ như nói là ví dụ như cái phần tâm mình là từ cái mặt bàn này lên tới khoảng cái tay của chúng tôi, là khi mình mới tu á, cái tâm mình được khoảng năm phân, cái phần ý thức mình ở khoảng năm phân, dưới năm phân này là phần cái tâm không thấy được. Nhưng mà khi mình tu tập thiền định á, lâu ngày đó, bỗng nhiên cái phần ý thức nó lớn ra từ từ, nó xuống dưới từ từ, nó lấn từ từ xuống dưới, lấn từ từ xuống dưới. Nên người tu thiền mà tại sao chúng ta nói là định sinh tuệ là vì chỗ này.
[1:02:27]Nghĩa là khi mà mình vào được định á, thì cái phần ý thức mình nó lấn từ từ, nó sâu dần sâu dần. Nghĩa là những cái tâm niệm vi tế trước đây mình chưa biết thì nhờ sức định, bắt đầu mình biết được từ từ. Những vị thiền sư mà đắc định sâu á, mấy vị biết được thẳm sâu trong vô thức mình tâm hoạt động như thế nào, nên những vị đó rất là thánh thiện vì cái đạo đức rất là vững. Mà ngoài ra mà vô được tới vô thức rồi các vị đó còn có thần thông nữa. Đó, nhưng mà ở đây không phải là lúc mà chúng ta bàn. Nè, nhưng mà phải hiểu như vậy. Nghĩa là do đó là chúng ta phải tu tập để mở rộng cái phần ý thức của mình.
[1:03:05]Đó là bổn phận của tất cả những người đệ tử Phật, dù xuất gia hay tại gia. Mỗi người chúng ta đều có một phần ý thức hết, nhưng mà phải mở rộng cái phần ý thức đó lớn dần vào trong vô thức. Mở rộng cái phần đó thì bằng công đức trước hết là phải lạy Phật. Thứ nhất. Thứ hai là phải thường xuyên tỉnh giác xem nội tâm của mình. Đó, khi mình xem, từ từ mình thấy được nhiều. Thứ ba là phải thiền định, lắng vọng tưởng cho hết vọng tưởng để sâu vào định dần dần. Thì nhờ những cái điều như vậy thì bắt đầu là chúng ta cái ý thức lớn dần lớn dần để chúng ta kiểm soát được nội tâm của mình. Chúng ta sẽ là một người có đạo đức rất là sâu,
[1:03:45]có trí tuệ rất là sắc và có cái đạo lý tuôn trào vô tận là nhờ cái phần ý thức mà mở rộng dần mở rộng dần. Là tất cả quý thầy, người nào mà quá sắc bén về lý luận, sắc bén về đạo lý hay tâm hồn đạo đức tự tại đều là những người có cái phần ý thức lớn hơn người thường hết á, lớn hơn người thường. Còn những người nào mà khó tu, phiền não nhiều, ít kiểm soát được nội tâm thì đều là những người mà có cái phần ý thức nó rất là nhỏ. Cho nên để cho chúng ta tu tốt, buộc chúng ta phải mở rộng cái phần ý thức ra. Đó là phần tu hành. Đó. Ngồi tê chân tội nghiệp. Ráng ngồi thiền nha, đó. Do đó là khi mà cái tâm mà ý thức nó lớn dần á,
[1:04:29]chúng ta đi sâu vào vô thức dần dần á thì chúng ta sẽ có trí tuệ hơn, hạnh phúc hơn và từ bi hơn. Đó, đó là chúng ta nói cái nghĩa thứ hai của ý thức, tức là một phần của cấu trúc trong tâm thức chia làm hai: phần thấy được ý thức, phần không thấy được vô thức. Bây giờ chúng ta nói cái nghĩa thứ ba của cái từ ý thức. Thì cái nghĩa thứ ba của từ ý thức có nghĩa là thế này: Cái ý thức này á nó không phải thuộc cái nghĩa trong Phật pháp, mà nghĩa này thuộc về nghĩa xã hội. Nhưng vì nó liên quan và nó cũng liên quan tới đạo đức, cho nên chúng ta cũng nêu ra. Chữ ý thức trong xã hội nó có nghĩa là hiểu rõ
[1:05:12]và chấp hành, hiểu rõ và tuân thủ theo cái điều tốt. Đồng ý không? Ví dụ nói cái người đó, nói người này có ý thức công dân, tức là người đó làm sao? Thứ nhất, hiểu rõ được bổn phận công dân là cái gì, phải không? Là phải yêu nước, phải không? À là phải góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh. À là phải thương nòi giống, thương đồng bào. À phải không xả rác ngoài đường để bảo vệ cái bộ mặt của đô thị mình. À vân vân. Đó, tức là hiểu rõ, đồng thời sao? Là tuân thủ, làm đúng theo điều đó, là người này không bao giờ xả rác ngoài đường. Ở đây ai hay xả rác ngoài đường giơ tay lên. Thầy sẽ biểu dương, tưởng thưởng, là nhờ thầy trụ trì đánh năm hèo.
[1:06:03]Nhớ nha, phải có ý thức công dân là không được xả rác ngoài đường. Đó là như vậy là cái chữ ý thức này theo cái nghĩa xã hội là chúng ta biết rõ và tuân thủ tốt. Là mình là người yêu nước, mình là người Việt Nam có ý thức bảo vệ. Khi thấy đất nước trước với hiểm họa nào, mình biết mình góp phần để chặn đứng lại để giữ cho đất nước mình mãi mãi được thanh bình, được yên vui, được ấm no. Hoặc là ví dụ nói cái người có ý thức kỷ luật. Ví dụ một người đi quân đội đi, họ đi vào làm lính, thì trong quân đội á, cái sức mạnh của của quân đội là? Là kỷ luật. Là phải chấp hành kỷ luật, phải tuân lệnh cấp cấp trên, vân vân.
[1:06:44]Thì mình vì mình không có đi lính mình cũng không biết cái kỷ luật gì ở trong bộ đội phải không hay, nhưng đại khái là phải chấp hành. Nhưng mà nếu có người lính, họ không có thèm giữ kỷ luật, lén rèo leo hàng rào chạy ra ngoài quán chơi, rồi cái leo hàng rào đi vô doanh trại lại, thì cái người đó bị đánh giá là người không có ý thức kỷ luật phải không? Đó. Còn cái người mà họ có cái ý thức kỷ luật tốt, thì gặp bạn bè rủ, họ không chịu, họ nói làm như vậy là vi phạm kỷ luật quân đội, mà vi phạm kỷ luật quân đội là mất cái danh dự của cái quân đội và của đất nước. Họ là một người lính dù là một người lính binh nhì,
[1:07:21]binh nhất, nhưng mà luôn luôn chấp hành kỷ luật tốt, thì cái người đó mình gọi là người có ý thức kỷ luật. Như vậy cái chữ ý thức này nó mang một nghĩa khác với hai nghĩa vừa rồi, phải không? Đó là hiểu rõ cái điều tốt và tuân thủ theo điều tốt đó. Ví dụ bây giờ mình nói ý thức đạo đức nghĩa là làm sao? Nói người đó có ý thức đạo đức tốt, nghĩa là làm sao?
[1:07:46]Nghĩa là người đó hiểu rõ đạo đức là những cái gì, phải không? Đồng thời là sống theo cái tiêu chuẩn đạo đức đó. Ví dụ như trong cái vấn đề đạo đức thì mình biết có một yếu tố là phải thương người, phải tốt bụng, hay giúp người, biết điều đó và thường hay làm điều đó. Đối với con người mình hạn chế cái ghét, đi tiến tới cái không còn ghét ai, luôn luôn thương người, và giúp ai được điều gì mình ráng giúp hết sức mình thì gọi là người đó có ý thức đạo đức. Hoặc là vấn đề là không tham lam là một tiêu chuẩn của đạo đức. Thì một người đó ví dụ như họ đi đường, họ thấy cái người chạy xe cái vèo qua trước
[1:08:25]mặt họ, rớt cái bọc xuống, họ lại họ cầm lên thì đó là một gói 10 triệu đồng. Nhưng mà vì người này là có ý thức đạo đức, cho nên người này không có không có không có lấy, mà đem vào công an, nói: "Tôi thấy chiếc xe đó đi qua, họ đánh rơi cái túi tiền, là đây là một cọc tiền, nhưng mà tôi không có thì giờ để đứng chờ họ quay lại, nên là xin nhờ cái anh em trong đồn công an lập cái biên bản ký nhận là cái gói tiền như vậy, và nếu có người nào đến tìm mà họ diễn tả đúng thì xin trả lại cho họ." Thì như vậy người này mình khen họ là có ý thức đạo đức tốt, phải không? Vì họ đã không tham, mà không tham là một tiêu chuẩn của đạo đức, như vậy.
[1:09:05]Và ví dụ như là ý thức bảo vệ môi trường, là chúng ta biết cái môi trường sống của trái đất là gồm nhiều vấn đề, là môi trường không khí, môi trường nước, môi trường cây xanh, nhiều cái. Nhưng trong đó cái người họ biết rằng phải bảo vệ cái môi trường để cho cuộc sống con người tốt hơn là không được làm ô nhiễm cái không khí, không được làm ô nhiễm cái nguồn nước, không được chặt phá rừng. Họ ý thức hiểu rõ điều đó là quan trọng đối với cái sự sống còn của cái hành tinh này, họ giữ rất là kỹ. Họ không hút thuốc. À, ở đây ai hút thuốc, xin thành thật khai báo trước bình minh, thú tội trước bình minh.
[1:09:41]Nhớ mình là Phật tử, đừng hút thuốc nha, đó cái thứ nhất. Và ví dụ như vấn đề chặt phá cây rừng, thì cây rừng nó là cái nôi của sự sống của nhân loại, nếu mà rừng cây biến mất hết thì con người sẽ chết. Cho nên chúng ta không chặt cây, nhiều cái cây dại mình cũng phải giữ gìn bảo vệ nó luôn. Không quan trọng, không phải làm việc gì quan trọng hơn thì từng chiếc lá xanh, một chiếc lá tươi mình cũng giữ nữa, giữ gìn từng chiếc lá tươi như là da thịt trong người mình thôi, phải không quý vị? Từng bóng cây là thấm đượm ơn trời, nhớ điều đó. Do đó người mà biết như vậy, tuân thủ như vậy, chúng ta gọi là người có ý thức bảo vệ môi trường, phải không?
[1:10:24]Rồi có một câu nói này nữa là người này có ý thức, à không nói ý thức gì, chỉ nói có ý thức thôi, có ý thức. À ví dụ như là
[1:10:36]lúc mà mình đi đến một cái gia đình, mình thăm cái gia đình đó thì lúc đó người ta đang ăn tiệc. Mình vô tình đến người ta không có mời mình, nhưng bất ngờ có chuyện mình đến gặp người ta đang ăn tiệc thì người ta cũng lên tiếng người ta mời mình vào ăn. Nhưng mà mình mình nói về cái câu chuyện cần thiết phải trao đổi và lập tức lui ra liền, không ăn. Cái người đó người ta nghe câu chuyện người ta gọi người này là người có ý thức. Như vậy có ý thức này nghĩa là gì? Cái này nó tổng quát hơn nữa. Hồi nãy có ý thức từng cái chủ đề phải không, có ý thức công dân, có ý thức đạo đức, ý thức kỷ luật, vân vân, còn này nói chỉ có ý thức không à.
[1:11:11]Vậy nghĩa là gì?
[1:11:16]Cái ý thức không này nó còn khó nữa, là vì nó tổng quát, nó phủ trùm mọi vấn đề. Là một con người biết phải trái, biết điều, biết chừng mực, biết nguyên tắc, biết tự trọng, tức là họ biết được nhiều điều và trong lúc đó họ biết nên làm hay không nên làm điều gì, đó gọi là có ý thức. Lúc đó họ ngồi vào ăn thì họ biết ngay rằng nó sẽ gây khó chịu người kia. Tại vì phần ăn đã sắp sẵn, những câu chuyện mà họ trao đổi với nhau là nó có cái nhóm đã họp với nhau, họ đến không chắc đã hợp với cái nhóm đó, mà cái chủ đề người ta nói chuyện có khi là có mặt mình người khác khó chịu, và họ chỉ mời lịch sự thôi.
[1:11:50]Nhưng vì vậy mình cũng cám ơn là mình nói rằng ví dụ nói: "Thôi sẵn gặp bữa mời ăn cơm luôn." Nói: "Thôi cám ơn, hôm qua tôi đã ăn rồi", phải không? Mình từ chối, mình trả lời rồi mình đi luôn ha, lại được khen là mình có ý thức như vậy, đúng như vậy. Mà bây giờ người Phật tử mình phải có cái ý thức gì, ai biết? Thứ nhất là mình coi chừng bị phê bình là kém ý thức. Một người kém ý thức là người như thế nào? Người kém ý thức là người chẳng hiểu phải trái và hay làm phiền lòng người khác, hay làm phiền lòng người khác, phải không, không có ý thức. Ví dụ như là mình đến thăm ai có chuyện gì đó, à nhằm cái lúc là người ta đang bận, người ta cứ cầm coi đồng hồ hoài,
[1:12:34]người ta cứ lật tay người ta coi đồng hồ hoài, người ta cứ mặc áo đẹp vô rồi, mà mình không chịu đi về giùm người ta để người ta đi công chuyện, rồi người ta bực bội, người ta ngồi thở than, rồi một lát người ta mới bắt đầu người ta hỏi mình: "Làm sao? À à nhà vợ con anh làm sao có trông anh không?" Người ta hỏi xa xa gần gần mình cũng không thèm biết luôn, nói: "Ơ kệ nó, trông kệ nó anh ơi, tôi ngồi nói chuyện với anh chút cho vui mà, kệ nó." Rồi tính nghĩa là cái người mà làm phiền lòng người khác, không có tế nhị, không biết phải trái đúng sai, người ta cũng gọi là người kém ý thức, phải không?
[1:13:05]Cho nên khi mình đến thăm ai mình phải hẹn trước, rồi đến thăm trong bao nhiêu thời gian mình về, những việc như vậy. Hoặc là có nhiều chuyện nữa nhiều chuyện nữa mà trong từng trường hợp của cuộc sống thì chúng ta phải tinh tế, phải có trí tuệ để nhận ra mà sống cho đúng để đừng làm phiền lòng người khác, chỉ đem điều tốt đến cho con người. Nghĩa là làm làm làm sao đó người ta thấy mặt mình người ta vui mừng, vì người ta biết mình sống có ý thức, biết chừng mực, biết phải trái, người ta thấy mình là vui. Chứ còn người ta thấy mình đằng kia cái đằng này người ta quẹo người ta đi đường khác người ta né luôn á thì đúng là
[1:13:38]coi chừng mình thuộc loại kém ý thức, phải không? Phải coi như vậy. Còn đối với người đệ tử Phật mình á thì mình phải có cái ý thức gọi là ý thức Phật pháp. Ý thức Phật pháp, ý thức Phật pháp nghĩa là gì?
[1:13:54]Ý thức Phật pháp nghĩa là gì? Ý thức Phật pháp thứ nhất là như hồi nãy chúng ta nói, ý thức có nghĩa là hiểu rõ và và làm theo, phải không? Thì như vậy ý thức Phật pháp có nghĩa là hiểu rõ Phật pháp và làm theo Phật pháp. Đó, người đệ tử Phật chúng ta thì phải có điều đó. Mà hiểu rõ Phật pháp nghĩa là làm sao? Tức là có chánh kiến, biết được đạo lý nhiều, phải không? Nghĩa là mình phải có phước, mình phải siêng năng tìm hiểu giáo lý, rồi nhờ Phật gia hộ để mình gặp được minh sư, mình xem được cuốn sách đúng, mình nghe được cuốn băng chuẩn mực. À chúng ta nói câu này là chúng ta nói không sợ mất lòng á là đây là điều chúng ta phải tỉnh táo, cảnh giác.
[1:14:42]Là vì trong thời gian gần đây, sách Phật giáo được viết rất nhiều, băng giảng của đạo Phật được giảng rất nhiều và người đi giảng cũng nhiều. Nhưng chúng ta phải tỉnh táo đừng tưởng rằng ai nói cũng đúng, đừng tưởng rằng sách nào vẽ viết cũng đúng, đừng tưởng rằng băng nào giảng cũng đúng, phải tỉnh táo. Nhưng làm sao mình biết ai nói đúng ai nói sai, ai viết đúng ai viết sai? Điều đó khó biết lắm, vì nếu mình biết được mình giỏi hơn người ta, phải không? Mình giỏi hơn tác giả, mình mới biết tác giả đúng hay sai. Và mình giỏi hơn thì mình cần học tác giả đó nữa không? Không. Vì mình dở hơn nên mình phải học,
[1:15:21]mà mình dở hơn thì mình lại không biết người ta đúng hay sai. Người ta nói gì cũng nghe thì rất là nguy hiểm. Cho nên do đó, trong cái gọi là ý thức Phật pháp á thì chúng ta buộc phải hiểu rõ Phật pháp, phải biết đúng sai gọi là có chánh kiến. Mà trong việc hiểu rõ đúng sai có chánh kiến á, chúng ta lệ thuộc rất nhiều vào những cái bậc đi trước, những bậc thầy đi trước. Mà những bậc thầy đi trước thì có người chuẩn, có người không chuẩn, chưa chuẩn. Do đó ở đây à chúng ta chỉ còn một cách là chúng ta thường cầu Phật gia hộ. Mỗi đêm chúng ta ngoài cái việc mà tụng kinh, lễ bái thường lệ, chúng ta nên cầu nguyện như thế này:
[1:15:59]"Xin mười phương chư Phật gia hộ cho con gặp được thầy lành bạn tốt, gặp được minh sư, gặp được cuốn sách đúng, nghe được những bài giảng chuẩn theo đúng ý của Phật. À xin cho con gặp được một vị thầy là hoặc là khỏe mạnh, trí tuệ như là thầy Viên Giác ở chùa Từ Tân, hoặc là vị thầy gầy yếu nhưng mà dễ thương như là thầy Giác Nguyên ở chùa Từ Đức", phải không quý vị? Để chúng con học được những điều hay lẽ phải và sau đó chúng con sẽ lặn lội lên chùa Kim Sơn, thầy trụ trì, để chúng con nghĩa là học được những điều chân chính. Nghĩa là thường chúng ta phải cầu nguyện Phật, chứ đừng có ỷ sức mình mình nhận định đúng sai, thường cầu nguyện Phật.
[1:16:43]Phật sẽ âm thầm gia hộ khiến chúng ta gặp được minh sư, thiện hữu, chứ còn tự sức mình không đánh giá được đâu, đó. Và khi mà gặp được vị thầy tốt rồi, chúng ta mới hiểu rõ đúng, hiểu đúng Phật pháp, và phần còn lại là suốt đời còn lại là thực hành theo những đạo lý đó. Đó là gọi là ý thức của Phật pháp. Hôm nay chúng ta gặp nhau một chút, à chúng ta nói năm điều ba chuyện về giáo lý. Chúng ta nói về đề tài ý thức. Ý thức có ba nghĩa: một nghĩa là theo hệ thống sáu thức của Phật; nghĩa thứ hai là theo cái nghĩa tâm lý học chia đôi cái tâm ra làm hai phần, cái phần thấy được là ý thức, phần không thấy được là vô thức;
[1:17:26]cái nghĩa thứ ba của ý thức theo cái nghĩa là nghĩa xã hội học là chúng ta biết rõ cái điều tốt và chúng ta làm theo điều tốt đó. Trong đó chúng ta nhấn mạnh cái ý thức về Phật pháp, là một người đệ tử Phật phải có ý thức Phật pháp, nghĩa là phải hiểu rõ đạo lý của nhà Phật và phải sống theo đạo lý của nhà Phật. Và trong vô số những cái điều mà chúng ta phải ý thức, phải có ý thức, chúng ta cũng có cái ý thức về tình yêu quê hương đất nước. Mà chúng ta cũng phải sống một cách tế nhị, có ý thức giữa mọi người để không làm phiền lòng ai, mà để luôn luôn chỉ đem được cái niềm vui, cái sự thoải mái đến cho những người khác.
[1:18:07]Và trước khi nhường lời lại cho những vị sư huynh vĩ đại của chúng tôi, chúng tôi cũng cầu chúc cho quý thầy, quý cô ở Nha Trang, nhưng quý Phật tử ở đây được nhiều phước lành, thân tâm thường được an lạc, việc tu hành được tiến rất là xa, rồi để một ngày nào đó ở nơi một cái cõi Phật, chúng ta đều gặp lại nhau đông đủ như thế này. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:18:44]Thầy ngồi bên cạnh chúng tôi là Thầy Viên Giác, còn thầy đang nói là Thầy Giác Viên. Cho nên đảo qua đảo lại chút thôi. Mà vì đảo qua thì mập, mà đảo lại thì ốm.
[1:18:57]Là thầy Chân Quang thì chúng tôi mới quen biết đây thôi. Quý Phật tử cũng như quý thầy cô có duyên may thì quen biết lâu rồi. Nhưng mà chúng tôi cố gắng học hỏi ở nơi thầy rất là nhiều điều. Tuy thế cho nên hôm nay khi nãy đại chúng nghe thầy tán dương ba thầy. Thế nhưng mà chúng tôi cũng xin sám hối rằng là chúng tôi chưa hiểu thầy Chân Quang bao nhiêu hết á. Có cái bảo là hiểu thì mới thấy mình hạnh phúc. Có cái thì chưa hiểu mà có cái thì thắc mắc. Cái đó là cái điều mà làm cho chúng tôi biết rằng là mình cái theo như thầy Chân Quang nói là cái trí thức Phật pháp của mình nó còn kém quá. Do vậy tuy rằng chưa hiểu hết thì phần nào chưa hiểu mình để yên.
[1:19:57]Phần nào thắc mắc thì mình gặp thầy trao đổi với cái tình của anh em. Cởi mở cho nhau biết, lắng nghe nhau nói để làm chi vậy? Đó là cái cách hiểu nhau hơn. Và hi vọng chỉ có cách đó cái tầm vóc hiểu về tri thức của mình nó nới ra được chút nào hay chút đó. Bởi vì sự sống của đạo Phật hay sự sống của đất nước Việt Nam hay sự sống của thế giới và muôn loài tùy thuộc vào thái độ xử sự của tất cả mọi người với nhau mà đặc biệt hôm nay là anh em cùng đệ tử Phật với bậc thầy giác ngộ toàn vẹn như chúng ta. Chúng tôi xin thưa lại như vậy để như là một lời tâm tình, cố gắng học hỏi trước quý thầy và đại chúng.
[1:20:54]Xin cảm ơn quý thầy và đại chúng.
[1:20:59]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch chư tôn đức, kính thưa tất cả quý Phật tử, chúng ta đã ngồi đây gần hai tiếng để nghe thầy Phật Quang thuyết pháp và chúng tôi cùng ngồi nghe với quý vị.
[1:21:22]Chúng tôi thấy quý vị vừa nghe mà vừa quan sát thì thấy quý vị Phật tử rất là dễ thương. Có cái sự cố gắng để mà lắng nghe. Tại vì ngồi dưới đất thì phải xoay qua, trở về và chúng tôi biết quý vị mỏi lắm.
[1:21:45]Nhưng mà vì cái sự nghiệp giải thoát, vì tăng trưởng trí tuệ mà quý vị đã cố gắng lắng nghe và tiếp thu khá trọn vẹn.
[1:22:01]Và quý vị không biết quý vị có có thấy hôm nay thuyết pháp có hay không? Hay không? Hay hả? Vì hay cho nên quý thầy Lát nữa thầy hỏi riêng sau lưng nó mới chính xác, còn nói trước mặt không chính xác. Thì tôi thấy có nhiều người đồng ý, gật gật gật gật liên tục. Có khi là đang buồn ngủ thầy, gật cái này nè. Thì tôi thấy là thấy gật cho nên đồng ý như vậy. Rồi cũng có người ngủ được một giấc.
[1:22:34]Và cũng thầm cảm ơn rằng là nhờ từ mấy bữa nay mất ngủ nhưng mà nhờ thầy Chân Quang tới bữa nay cho nên mình ngủ được một tí. Có ai vậy không? Có. Có hả? Thì hôm nay chúng ta đã có cái duyên lành hội ngộ với nhau. Dù hay dù dở thì cái tình đạo cũng như là cái sự nghiệp hoằng dương Phật pháp là nhiệm vụ của quý thầy cũng như của quý Phật tử là đệ tử của Phật. Chúng ta phải có cái nhiệm vụ nó tu học cho bản thân mình, đồng thời
[1:23:13]phát nguyện hoằng dương Phật pháp để Phật pháp càng ngày càng được mở rộng, lại giúp được nhiều người và mình có thể là tác tác động cảm hóa được vào trong xã hội. Hồi sáng, chúng tôi đi ở trên đường ra tới đây đi qua cái khu cái khu mà Thiên Chúa giáo á thì có cái nhà thờ, họ để cái băng rôn ở trước nhà thờ như thế này, "Năm 2002: Thánh hóa gia đình". Tức là năm nay á là cái năm là thánh hóa gia đình là chủ trương, có lẽ đó là chủ trương của giáo hội Thiên Chúa giáo. Thì xung quanh chúng ta mọi người đều đòi hỏi như vậy, nào là thánh hóa, nào là hiện đại hóa, thì chúng ta phải là Phật hóa gia đình.
[1:24:10]Sở dĩ chúng ta tu hoài mà tu trầy, trật hoài mà không tiến được là bởi vì chúng ta chỉ tu một mình. Ông đi chùa thì bà ở nhà. Mà bà tới chùa thì ông ở nhà. Cha mẹ đến chùa, con cái đi chơi. Cho nên á là không có đồng bộ, gia đình không được Phật hóa. Cho nên mình tu không tiến bộ. Mình lên tụng kinh, niệm Phật thì nó coi tivi. Mình tụng kinh thì nó không thèm nghe. Người vợ tụng kinh đương nhiên người chồng là không khoái rồi, dòm qua dòm móc là mẹ không được. Còn con thì không nghe. Rồi Phật có nghe không? Phật thì Phật nói ra bây giờ mình nói lại cho ngài thì ngài đâu có muốn nghe. Thì cuối cùng một mình mình nói cho mình nghe.
[1:25:03]Thành thử làm thế nào để chúng ta hóa độ được cái chúng sinh? Thì trước hết quý vị phải hóa độ được chúng sinh trong nhà mình trước. Cái này gọi là gia gọi là Phật hóa gia đình trước. Và đây là một công việc rất khó. Cho nên ta gọi là thứ nhất là tu tại gia, thấy khó rồi. Mình ra ngoài đường mình nói không ai biết mình hết cho nên mình nói thoải mái. Mình nói ăn cục lăn mình ra. Nhưng mà mình nói trong nhà mình không ai thèm nghe. Bởi vì trong nhà biết rõ mình tỏng tòng tong rồi. Mình nói là đừng giận, bởi vì giận là Phật dạy rằng là xấu lắm, nhưng mà mình á là giận thường khi. Đương nhiên là mình không thể thuyết phục được.
[1:25:45]Cho nên để xã hội hóa và để Phật hóa được gia đình thì trước hết bản thân của mình phải sống cho có đạo lý. Mà ở trong gia đình cũng vậy, phải đối với nhau trong gia đình trong gia đình cho tốt. Mình phải hoàn thiện bản thân của mình để rồi mình cảm hóa, mình thuyết phục được. Người ở ngoài thì mình có thể dùng lời lẽ để nói mà người ta nghe, nhưng mà người trong nhà thì phải sử dụng đến thân giáo. Bản thân của mình trở thành cái bài thuyết pháp để cảm hóa được chồng, được vợ, được con, được những người thân thuộc của mình. Cho nên chúng tôi mong rằng các Phật tử năm nay cũng học theo cái cái chủ trương của Thiên Chúa giáo là Phật năm 2002: Phật hóa gia đình.
[1:26:39]Quý vị đồng ý không? Dạ đồng ý, xin mời quý vị. Kính thưa tôn đức, Kính thưa
[1:26:54]quý thượng tọa, Chúng con toàn thể Phật tử Nha Trang hôm nay có duyên lành được Thượng tọa giảng sư từ xa đến ban cho chúng con một bài pháp. Chúng con không biết lấy gì để đền đáp công đức của chư vị. Hôm nay đây trên con đường du hóa của chư vị, chúng con xin cầu chúc chư vị được an lạc
[1:27:26]và bình an trên con đường du hóa ra Bắc và cũng như là tất cả các Phật tử cùng đoàn của Thượng tọa.
[1:27:38]Và sau đây chúng con cũng xin cảm ơn tất cả chư vị tôn đức
[1:27:45]cũng như các bác đã giúp đỡ cho chúng con có được một buổi pháp hôm nay. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Xin mời toàn thể đại chúng hồi hướng. Nguyện đem công đức này hướng về khắp
[1:28:21]tất cả đệ tử và chúng sinh đều trọn thành Phật đạo.