[0:50]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa thầy trụ trì chùa Phước Huệ, kính thưa chư Tôn Đức hiện diện hôm nay.
[1:02]Kính thưa quý Phật tử, Hòa thượng Thích Minh Trí, trụ trì chùa Phước Lâm ở Cai Lậy, Tiền Giang, cũng bằng tuổi thầy, tịch tịch được 3 năm. Là một vị cao tăng đức độ lắm mà thầy rất là yêu kính thầy Minh Trí. Mà không biết sao ổng mất sớm quá, thầy cứ tiếc hoài. Nói nếu mà hòa thượng Minh Trí mà ổng sống lâu một chút thì Phật giáo mình lại có thêm một bậc cao tăng thạc đức cho chúng sinh nương tựa. Rồi thầy Minh Lộc đây được hưởng cái cái đức của người anh của mình, cho nên cũng nương theo đó mà mà xuất gia tu hành. Rồi cái chắc người anh cũng độ, cho nên thấy việc Phật sự rồi cũng tốt đẹp. Thôi thì có cái duyên vì thầy với thầy Minh Trí
[1:47]ngày xưa cũng có cái tình pháp lữ với nhau. Thầy Minh Trí với thầy bằng tuổi, nhưng mà thầy Minh Trí xuất gia sớm hơn thầy, xuất gia từ nhỏ, được học hành đàng hoàng, chứ không có như thầy. Thầy thì hơi bị dốt. Anh em gặp nhau thì thương nhau. Thương nhau là thầy thấy thầy Minh Trí là cũng là một giảng sư, một giáo thọ tại thầy được học đàng hoàng, tu đàng hoàng, đi giảng dạy khắp nơi. Cũng như thầy cũng vậy, nhưng chỉ có cái là thầy tự học, còn thầy Minh Trí thì được học trường lớp đàng hoàng. Hai anh em rất là yêu quý nhau, mà cái chùa thầy Minh Trí, ổng là giảng sư mà chùa của ổng thì ổng mời thầy về giảng.
[2:21]Tức là ta thấy một cái tấm lòng của một bậc thầy không có biên giới, người ta không có phân biệt cái này của tui, cái kia của tui. Mà thầy Minh Trí ngày xưa vậy. Thì nghe thầy Minh Lộc kể chuyện, có một bà Phật tử rất là giàu mà cảm phục cái đức độ của thầy Minh Trí, đem 100 lạng vàng để trên cái mâm tới cúng, gì đó. Thấy quý chứ? Ở đây có ai có vậy không, dâng thử thầy coi? Đem lên dâng, nhưng mà khi mà dâng cúng nói một lời không phải, trong đó nói một lời hơi có vẻ là ỷ rằng mình cái số tiền này là cúng lớn, thầy gạt cái mâm vàng xuống đất liền, rồi nói: "Đem về hết, tôi không lấy đồng nào." Con người không cần tiền.
[3:00]Còn ví dụ ai cúng chùa mà nói một câu không phải, thầy nói cúng cho Phật, cho Pháp, không phải cho thầy. Mà nếu nói xúc phạm, thầy gỡ đồ thầy trả lại hết, gỡ đồ chùa trả lại hết á, thầy để cái chùa vách lá lại. Tức là con người không không cần tiền mà chỉ cần cái đạo. Chính vì vậy mà Phật tử rất là cảm mến, cảm phục một cái một bậc chân tu như vậy rất là hiếm có ở giữa đời. Cho nên thầy mất rất là là uổng. Hôm nay thì chúng ta chia sẻ nhau một chút cái đạo lý giống như là để tưởng niệm với hòa thượng Minh Trí vậy. Cái đề tài ta là: Sống hướng thượng. Sống hướng thượng. Sống thì ai cũng sống rồi đó.
[3:41]Sống thì ai cũng biết sống rồi đó, phải không? Mình đang sống mà. Nhưng mà sống như thế nào cho nó đẹp, cho nó đúng để khi mà không sống nữa thì cái điều vui vẫn còn tiếp tục. Còn nếu mà ta sống sai thì ta hết sống cái ta rớt vào cảnh khổ á. Mà dễ rớt lắm, không không phải là khó rớt đâu nha. Đừng có nghĩ là mình bây giờ mình làm người rồi mình cứ nhơn nhơn tự đắc, mất thân người hồi nào không hay ạ. Nó ví dụ như là cái người đại gia giàu có cũng vậy. Thấy tiền bạc mình nhiều quá, cứ nghĩ rằng là tài sản mình như vậy thì ai làm được gì. Sẩy một cái mất hết là có thể mất hết, không còn nhà, không còn cửa.
[4:32]Chứ không phải là đơn giản. Thân người cũng vậy, mà nếu mình đang làm người mà mình sẩy tay sẩy chân cái rớt xuống súc sinh liền không hay ạ. Cho nên lúc sống thì sống làm sao cho nó đúng, cho đẹp mà ta gọi là sống hướng thượng á. Hướng thượng tức là hướng lên trên, đừng có hướng xuống dưới. Mà hướng lên trên nghĩa là sao? Hướng lên trên nghĩa là nó có mấy điều. Đó là hướng theo Phật là hướng lên trên, phải không ạ? Hướng theo ma là hướng xuống dưới. Nhưng mà thầy dùng cái chữ ma này nó cũng hơi oan, hơi sai. Thôi để thầy giải thích cái chữ ma, chữ quỷ chút xíu đi cho ta đừng có hiểu lầm. Vì mình đọc kinh xưa với cái hiểu ngày nay cái
[5:19]từ nó nghĩa nó chạy lần lần mất hết trơn rồi. Thôi thầy tạm ngưng đây thầy nói này để hiểu. Cái chữ ma với cái chữ quỷ ngày xưa nó không giống như bây giờ ta hiểu. Bây giờ mình hiểu quỷ nghĩa là gì? Nghĩa là ác quỷ, phải không? Có răng nanh, hại người, bóp cổ người ta rồi làm người ta hộc máu rồi, đại khái là vậy, đó là quỷ. Nhưng không phải, hồi xưa cái chữ quỷ không phải vậy. Hồi xưa cái chữ quỷ chỉ có nghĩa là cái người chết, cái linh hồn xuất ra thì gọi là quỷ. Nên cái chữ quỷ ngày xưa hoàn toàn vô hại, rất là hiền. Chứ không giống như bây giờ mình hiểu chữ quỷ nghĩa là cái gì nó rùng rợn, ác độc, có nanh, có vuốt, không phải.
[6:01]Chữ ma cũng vậy, lần lần mới xuất hiện chữ ma. Ma cũng là gì? Thì ta cứ nghĩ là ma ma nhát người ta đó, hay lâu lâu trong bóng tối hiện hình ra làm mình sợ. Không, chữ ma cũng chỉ là cái vong hồn thôi à. Ai chết rồi mà chưa có chỗ đầu thai mà còn lởn vởn đâu đó thì gọi là ma. Và cái chữ ngạ quỷ là quỷ đói trong kinh Phật á là cõi giới nào?
[6:28]Nói là có sáu đường phải không, ba cõi sáu đường. Địa ngục thì ta biết phải không? Địa ngục tức là cũng cái thân này thôi chứ chả thân nào khác, cũng cái linh hồn này cũng chả phải linh hồn nào khác. Nhưng mà khi mình chết rồi là bị nhốt xuống địa ngục thì gọi là địa ngục. Còn súc sinh thì mình nhập vào thai một cái con vật thì ra mang hình hài khác luôn ạ. Mà nếu còn một chút linh giác thì nhớ được kiếp trước, nghe được tiếng người. Còn mà nếu mất cái linh giác luôn, u mê quá thì mất hết, hoàn toàn làm con thú bình thường theo bản năng. Còn ngạ quỷ là gì? Cũng là cái linh hồn này thôi mà không có ai cho ăn rồi đói gọi là ngạ quỷ.
[7:08]Thành thử tất cả các hương linh trên thế giới này, tất cả các vong linh trên thế giới này từ Việt Nam qua tới Mỹ, Úc, châu, trong rừng, trong bộ lạc, trong tất cả các nơi đều là đều là ngạ quỷ. Nha, ngạ quỷ là cõi đó chứ không có gì lạ hết trơn. Mà tại sao ta cúng thí thực? Tại sao ta cúng chẩn tế? Để là ta cứu cái tất cả những vong linh đó. Chứ không ai lạ. Ba mẹ mình chết đi đâu nếu không lên cõi trời, không xuống địa ngục, không vào súc sinh, ba mẹ mình cũng là ngạ quỷ, nhớ giùm thầy cái đó. Chứ không có hình hài nào khác đâu nha. Chỉ có cái là cái người nào mà ác xấu quá thì nó biến dạng cái hình, ta nghe trong kinh nói là cổ nhỏ,
[7:51]bụng to thì cũng là một dạng bệnh giống như người mình thôi. Ví dụ người mình có bụng to không, có không? Có, xơ gan cổ trướng ăn không được. Đó, rồi cũng phình bụng ra y như vậy thôi. Tức là ngạ quỷ cũng là chỉ là những vong hồn. Tất cả chúng ta ngồi đây, nếu chết mà không lên cõi trời, không xuống địa ngục, không đọa súc sinh thì ta cũng là ngạ quỷ, ngạ quỷ là cõi đó đó, chứ không cõi gì lạ đâu. Mà vì ta nghe có một chữ ngạ quỷ nên ta cứ tưởng là nó có một cõi riêng, không không có cõi riêng, cũng chính là cõi đó thôi. Tất cả mọi vong hồn đầu đường xó chợ hoặc trong nhà ta lâu lâu ta nghe khua đũa khua muỗng á đều là ngạ quỷ, nên ta gọi là gì?
[8:36]Ma. Tất cả ma đều là ngạ quỷ, nhớ chưa? Đó vậy. Mà tại sao gọi là ngạ? Bởi vì đói, tất cả đều đói, tất cả đều đói. Chỉ có cái ngạ quỷ nào, tức là chỉ có những hương linh nào mà may mắn sinh vào cái đất nước như nước Việt Nam mà theo đạo Phật, nha, mà theo đạo Phật, mà cái người đó họ hiểu được cái điều này, thường xuyên cúng thí thực thì cái ngạ quỷ đó nó bớt ngạ, tức là bớt đói, là ma đói mà bớt đói thôi. Đó là những người đó may mắn, tức là lúc còn sống ở trên đời cũng có hay cúng cha, cúng mẹ, cúng ông, cúng bà, cũng có cúng bố thí thí thực, nhưng mà phước cũng còn ít quá nên không có chỗ để sinh,
[9:23]vẫn còn lẩn quẩn cái hương linh đó chờ đầu thai thì được ta cúng thí thực. Ví dụ đem cái bài vị vô chùa, chùa ngày nào cũng cúng thí thực cái mình không đói. Hoặc là ở gần cái nhà Phật tử nào đó, người Phật tử đó cứ mỗi tuần cúng lần hay mỗi nửa tháng cúng một lần mình cũng không đói, tức là nhờ cái phước đời trước. Nên chứ còn nếu buông nó ra mình cũng được xếp loại gì? Ngạ quỷ hết, nhớ như vậy nha. Cho nên là khi ta chết thì chắc ăn trước một cái ta là gì? Ngạ quỷ. Nhớ giùm thầy cái đó, chứ không có gì vinh quang đâu. Nhưng mà khi nào thì không phải ngạ quỷ?
[10:01]Mình đừng bỏ hai cái cõi ác đi, ví dụ địa ngục với súc sinh không tính luôn, thì chỉ khi nào ta, một là ta tái sinh lại cõi người rất sớm. Ta vào bào thai người, được nâng niu, sinh ra được ẵm, được bồng, bế là được bú mớm rồi đó thì không đói. Hoặc là ta về đâu? Lên cõi, cõi trời hoặc cõi A-tu-la, đại khái vậy đó, thì mình no đủ, vậy thôi. Còn không, đều là ngạ quỷ hết. Thì ở đây thế này, ta sống hướng thượng, cái chữ hướng thượng là một cái từ phổ biến của thế giới này, không phải riêng trong đạo Phật, nhưng mà có nghĩa là ta hướng lên trên, hướng là hướng về cõi lành, hướng về cõi Phật, hướng về cõi thánh, đó.
[10:48]Mà hướng về không có nghĩa là ta đòi phải ta sinh lên đó. Bởi vì cái người phải đòi thì coi chừng người đó làm sao? Lại không về được. Cái người mà đòi về thì lại không về được, mà cái người mà không đòi về đó thì coi chừng người ta rước về. À, nên cái hướng thượng là cái kết quả của một đời sống hướng thượng là mình sinh lên trên cõi cõi cao. Nhớ là kết quả, nhưng mà cái tâm của người hướng thượng không phải là người tham vọng, đòi lên cao. Nhớ, chút đó khác nhau một chút xíu, khác nhau một xíu. Vậy nói: "Ủa, vậy sống hướng thượng để làm gì?" Nói: "Sống hướng thượng không phải để sinh lên cõi
[11:30]cao, mà để cho tâm hồn mình không còn vướng bẩn, trong cuộc sống mình không còn thấp hèn, ác độc, thì người đó không đòi lên cao mà chết bắt buộc phải được rước về cõi cao." Nhớ! Cái việc mà trong kinh nói khi ta chết, ta được chư thiên rước hay Phật rước là cái đó không phải là câu chuyện bịa đặt. Cái việc mà khi một người chết mà được rước á, một là ta nghe ta tin, à nói: "Thầy cũng nói kinh nói vậy chắc chết được Phật rước, chư thiên rước", một là tin liền người hoặc là có người không tin, nói chuyện thần thoại nói. Nhưng mà sự thật là có chứ không phải không. Có là vì sao? Bởi vì cái người đó lúc sống có những cái công hạnh,
[12:22]có những đời sống mà làm động lòng ở trên cõi trên, động lòng ở trên cõi trên. Và ở trên cứ chờ người đó chết rồi đưa về, vì coi người đó là thân thuộc của mình, vì ở trên người ta có thần thông mà, các vị có thần thông, ai sống làm sao biết hết. Và người đó sống tu mà làm động lòng ở trên chư thiên. Đó ví dụ thế này, ví dụ như có một lần ngài Đơn Hà, ngài Đơn Hà, ngài Ngô Đạo, ngài Thạch Đầu, cái ngài đến gặp ngài Mã Tổ. Thì khi ngài Mã Tổ vừa gặp mặt cái, nói liền: "Ơ, con ta." Nhận là con liền, mà mặc dầu mới tới gặp lần đầu, ý nghĩa là gì?
[13:07]Tại sao một vị thiền sư lừng lẫy, ngài Mã Tổ, vừa mới gặp ngài Đơn Hà cái kêu: "Con ta", đặt luôn pháp danh, đặt Thiên Nhiên? Nên từ đó ngài Đơn Hà, ngài Đơn Hà là ở cái chùa Đơn Hà, ngài từ đó ngài có cái pháp hiệu là Thiên Nhiên do Mã Tổ đặt. Mà vừa mới thấy mặt, khỏi cần lễ lạy, chưa cần cầu xin, kêu nhận làm con liền: "Con ta, Thiên Nhiên." Nghĩa là cái gì?
[13:34]Nghĩa là ngài Mã Tổ bằng con mắt thánh của mình nhìn vô biết cái người này đã đắc đạo, và nhận làm con mình, từ một người lạ mà xem như là ruột thịt. Hoặc là Đức Phật cũng vậy. Đức Phật là khi một vị tỳ-kheo à tu hành chứng đạo, khi hỏi vậy, Đức Phật nói:
[13:55]"Đó là những người con của Phật, con của Như Lai." Tức là Ngài cũng coi như là con mình, à. Thì như vậy từ cái không phải ruột thịt mà các vị coi như ruột thịt, đó là một lời lời khen ngợi, một tình yêu thương. Thì chư thiên trên trời, chư thánh trên trời hiện nay cũng như vậy. Chúng ta đang sống dưới này thì mình chỉ là gì? Chúng sinh cõi người thấp kém. Nhưng mà nếu ở dưới này ai tu hành đàng hoàng, sống cao thượng, thì lúc đó chư thiên coi làm sao, coi mình như làm sao? Coi như coi như con, coi như con, à, coi như anh chị em ruột trong nhà, nè. Và mà hễ là coi như con như ruột, khi mình chết thì làm sao?
[14:46]Chết thì làm sao? Rước, phải không ạ? Đó là điều hiển nhiên vậy. Giống như chúng ta cũng vậy, à giống như chúng ta bây giờ mình có cái trường học, ừ, trong đó có mấy người sinh viên học xuất sắc, giỏi quá. Học giỏi quá nên là hạnh kiểm thì tốt, học lực thì cứ nhất nhất nhất không. Thì lúc đó mấy cái hãng làm sao? Theo dõi thấy nó tới đặt hàng rồi và nó nói trước là gặp cái người sinh viên đó và nói với trường đó luôn ha, là bây giờ người này ra là tôi mời về hãng tôi. Thì như vậy người kia vừa ra trường thì làm sao? Có xe hơi đậu rước liền, là vì lúc ở trường đã giỏi rồi nên rước, nên cái việc mà rước là điều gì?
[15:28]Một điều rất bình thường của nhân quả, của cuộc sống này, nha, của cõi này. Thì cũng vậy, chúng ta tu ở đây chúng ta sống sao không biết á, mà khi chết thì có người có người rước là bởi vì chúng ta mình tu tốt, như vậy thôi, nên chuyện đó là chuyện bình thường. Còn khi mình à mình vừa chết cái này, không phải rước mà có người tới làm sao? Bắt. Tới bắt. À cũng vậy, thì cũng vậy, giống như là có một cái tên tội phạm trốn ở trong chùa, cái công an sau khi mà điều tra rồi biết cái người này trong chùa mà người này đang lẫn ngồi nghe ông thầy Thích Chân Quang thuyết, nên công an không vô bắt làm chi, phải không, đợi đến lúc nào?
[16:14]Đợi ra khỏi chùa chộp bắt liền. Thì cũng vậy, phải không, mình đang sống trên đời thôi quỷ sứ để đó thôi cho nó sống cho xong đi, hừ, chết biết tay tao liền, vừa hồn lìa khỏi xác là lại còng bắt đi liền. Thì ở đây mình sống vậy đó, cái người mà sống hướng thượng á thì khi chết thì có người rước, mà người sống hướng hạ khi chết thì có người bắt. Thì ở đây mình coi chừng không biết ai rước hay bắt rồi nha. Sống làm sao đó, biết là mình sống mình tu làm sao đó, là cái hướng thượng, hướng hạ là như vậy. Kết quả, nhưng mà bây giờ ta định nghĩa lại hướng thượng là gì? Hồi nãy ta cũng nói là chết thì người hướng thượng về cõi cao,
[16:50]còn cái người mà hướng hạ thì bị bắt về cõi thấp, bị đọa. Nhưng mà cái thế này: Cái người hướng hạ đó có muốn mình chết về cõi thấp không? Không! Nhưng mà làm sao? Bị bắt về, bị nghiệp lôi. Cho nên, không muốn cũng không được. Còn cái người hướng thượng là cái người sao? Không cầu về cõi cao. Nhưng mà sao? Không muốn cũng cũng được, cũng phải được. Đó, nó không có do tâm mình, mà do cái gì? Do cái đời sống của mình, do cái tu của mình, nha, chứ không theo cái muốn của mình, thấy muốn hay không muốn không có, mà do cái công hạnh của mình. Thì bây giờ cũng vậy, nói cái này một chút xíu thì mình cũng nói qua những cái vị mà thích cầu về cõi Phật, thì sao?
[17:43]Thật ra mấy vị mà nóng lòng cầu về cõi Phật thì lại làm sao? Lại khó về, khó về. Đó là thực tế. Có người mới cự, nói: "Phật Di Đà nói rõ ràng, phải không? Ai niệm Phật, chết Phật rước, mà sau nay thầy nói là cầu Phật cầu về Tịnh độ thì lại khó về?" Nói: "Phật Di Đà đâu nói câu đó." Nói: "Kinh nói rõ ràng." "Lật lại trang nào nói thầy nghe, lật cho thầy coi." Nói nè: "Như là cái tỳ-kheo Pháp Tạng ha, khi còn chưa thành Phật đã phát nguyện." Thì nói lúc đó đâu phải Phật đâu, kinh nói rõ ràng chưa thành Phật mà. Thầy nói đâu có sai đâu mà mà bắt bẻ thầy, cự, cằn nhằn thầy. Rõ ràng đâu phải Phật Di Đà nói, mà đó là một người
[18:26]lúc tu thương chúng sinh quá rồi có phát nguyện, chứ lúc ấy chưa thành Phật à, mà Phật Di Đà không nói câu đó à. Nói kinh nói cũng rõ ràng, thầy cũng dẫn chứng là kinh nói chứ không phải là thầy nói à. "Vậy, vậy tụi con cầu xin cõi Tịnh độ Phật Di Đà có rước không?" Thì nãy thầy nói rồi, người càng ham cầu thì lại Phật chậm rước, người nào không cầu thì Phật rước. Nói: "Sao thầy biết?" Nói: "Tại thầy tại thầy cũng là đệ tử Phật Di Đà, nên thầy biết."
[19:01]Mà thầy nói thầy đệ tử Phật Di Đà nghĩa là làm sao? Thầy nói đùa, nhưng mà có nghĩa thế này, bởi vì nó là đạo lý. Nó là đạo lý. Mà cái người hướng thượng không phải là người sốt ruột đi về cõi cao. Thầy đố ai biết tại sao? Còn cái người sốt ruột đi về cõi cao lại không phải là người hướng thượng. Thầy đố ai biết tại sao? Ai biết giơ tay lên trả lời. Lát thầy nói thầy Phước Huệ thưởng. Đố ai biết tại sao cái người hướng thượng lại là người không sốt ruột đi cầu về cõi cao? Rồi, ai giơ tay lên trả lời? Có cái micro không con? Ờ lấy lấy đi con. Dạ kính bạch thầy, theo con người hướng thượng là người
[19:47]không không xót ruột đi về cõi cao, có nghĩa là người này không có không có tự nghĩ cho bản thân mình, người rất là có tâm tu nhưng mà không không nghĩ mình là đi về cõi nào mà mình là tu theo cái tâm của mình. Con xin hết. Nghe cao siêu, khó hiểu quá. Thôi cũng cho tràng pháo tay. Có ai có ý kiến gì khác không? Đây có phật tử này, đưa micro qua đây. Mô Phật, thưa thầy con nghĩ người hướng thượng đó đó là người là họ tu nhưng mà lúc nào cũng thấy mình thấp, mình chưa đủ, chưa đạt được những gì mà đã biết được các vị chư thánh đã làm được. Vậy hả, tức là khiêm hạ phải không? Thôi cho tràng pháo tay, cũng hay.
[20:38]Có ai có ý kiến gì bổ sung không? Đây có phật tử đây, người Hải Phòng đây. Con bạch sư phụ là theo con ấy người hướng thượng tức là người đó làm tất cả các công việc phước đều vì chúng sinh, vì tình yêu thương ạ, mà không nghĩ đến cái danh, không nghĩ đến cái ích kỷ của mình ạ. Con xin hết ạ. Thôi cũng được, cũng được. Nói chưa hết ý, thôi thầy nói luôn cho rồi ha, thôi thầy bổ sung. Ủa còn nữa hả? Rồi nói đi. Dạ Mô Phật, con xin bạch thầy là người hướng thượng là tại vì người đó tu khiêm hạ và vô ngã, không có mong cái việc gì về cho mình cả. A Di Đà Phật. Người diễn đúng một việc ha. Toàn ai cũng cao siêu quá, thầy không hiểu nổi nha.
[21:24]Thầy phải tu lâu lắm mới hiểu nổi mấy câu trả lời này. Nói người hướng thượng không có sốt ruột xin về cõi cao là vì lý do thế này: Bởi vì người hướng thượng có tâm yêu thương chúng sinh, đúng không ạ? Mà biết rằng cái cõi này sao? Cõi này còn rất nhiều đau khổ và còn rất nhiều cái gì? Lầm lỗi. Cho nên khi mình đã tìm được cái đường đi đúng rồi, muốn cho ai cũng ai cũng đúng thế, ai cũng tốt như thế. Mà nếu mình bỏ đi vội quá, cứ sợ là không biết còn ai nối tiếp, còn những người nối tiếp không. Nếu mình còn có mặt ở cõi này thì thêm được một người để mà làm lây lan cái tốt, cái thiện cho cõi đời này.
[22:06]Mình bỏ đi cõi khác sớm thì mất đi một người. Cũng nhiều người làm lây lan điều thiện lắm chứ không phải một người, nhưng mà thêm một người vẫn vẫn đỡ một người. Cứ nghĩ như nghĩ lòng thương chúng sinh mà cứ nấn ná lại, mặc dù biết rằng ở trên cõi trên kia còn nhiều vị thánh siêu việt mà mình phải theo học hỏi. Chứ còn những điều mình có đạt được cái tốt ở cõi này, mình có đạt được cái tâm hướng thượng ở cõi này vẫn còn gì? Vẫn chỉ như hạt bụi thôi so với chư thánh ở trên, nên cũng rất mong về được lạy lễ chư Phật, chư thánh ở trên cõi kia chứ không phải không đâu, cũng mong lắm, sốt ruột lắm chứ không phải không đâu.
[22:44]Nhưng mà biết rằng hễ về cõi kia rồi khó có ngày quay lại. Do sao? Do cái thời gian. Ở trên đó một buổi bằng ở đây mấy trăm năm, mà trong mấy trăm năm trôi qua cái chúng sinh thì sao? Mình không đóng góp được mấy trăm năm, như vậy cũng cứ tiếc. Cứ hiểu như vậy á mà cũng nửa muốn về để để được đảnh lễ chư thánh, nha, nhưng mà một nửa sao? Cũng thấy chúng sinh ở đây khổ mà cứ nấn ná ở lại. Cái người hướng thượng là vậy á, chứ không phải cứ một lòng nhất quyết mà bỏ cõi này mà đi đâu, không có đâu, không có đâu. Cho nên vì vậy cái người sống mà hướng thượng đúng á, ta thấy họ sống, lúc đang sống cuộc đời này họ tích cực
[23:24]xây dựng cuộc đời, chứ không có khép mình thụ động mà gọi là cứ buông bỏ, buông xả, không có đâu. Còn cái người mà thụ động mà đến như lười biếng á, không đóng góp gì cho cộng đồng, cho cuộc đời á thì coi chừng lại là sai. Cứ nghĩ là không, cõi trần gian này là cõi tạm, tôi tu tôi về cõi Phật chứ tôi không ở đây, cõi này tầm thường lắm. Cái người đó lại là sao? Coi chừng sai đó, ích kỷ, chứ không phải hướng thượng đâu, là cầu mong một cách ích kỷ. Còn cái người hướng thượng thật sự là chính là người nặng lòng với với cuộc đời vì biết cuộc đời đau khổ, cuộc đời này tạm bợ, khổ đau, nhưng mà sao?
[24:06]Nhưng mà lúc nào cũng cần những người tốt để cho mọi người nương tựa. Cứ thế gian mà thêm được một người tốt thì cái trần gian này nó chậm tận thế một chút, còn nếu mà cứ trần gian này bớt đi một người tốt thì cái thời gian tận thế nó tới từ từ, tới nhanh hơn. Nên năm ngoái, năm 2012 đó, cứ đồn là ngày 21 tháng 12 năm 12 tận thế phải không ạ? Rồi mọi người hỏi thầy, nói: "Thưa thầy, ngày đó có tận thế không?" Thầy trả lời sao: "Còn nhiều phật tử tu hành tốt quá làm sao mà tận thế được?" Vì cái người tốt vẫn còn thì thế gian không thể tận thế. Thế gian này chỉ tận thế khi nào người tốt gần như hết thì thế
[24:43]gian sẽ sụp đổ liền, sẽ ụp xuống một cái, bão tố, sóng xô rồi đất lở rồi lửa cháy rồi tiêu hết vì không còn người tốt. Nhưng còn người tốt thì không thể tận thế được. Mà ở đây mình thấy phật tử còn đi nghe pháp không? Đây lại được mấy chục người nè, sao mà tận thế được?
[25:04]Còn cái người mà hướng hạ thì họ sống sai lầm, ích kỷ, ác độc thì thôi biết rồi phải không ạ? Mình nói ngồi mình cứ chửi người ta hoài nó cũng kỳ, thôi không chửi nữa. Nhưng mà đại khái là là dù có sợ địa ngục, dù không muốn xuống địa ngục thì vẫn phải phải xuống, dù sợ làm súc sinh vẫn phải đọa làm súc sinh. Quý phật tử có nghe cái câu chuyện hôm trước hình như hình như thầy không biết thầy có kể chưa, một cái ông già mới hai tháng trước ở Thoại Sơn, An Giang bị đọa làm heo không? Có nghe chưa cô? Chưa hả? Đó, cách đây khoảng hai tháng hay ba tháng này chứ không có lâu, mới đây, ở cái Thoại Sơn, An Giang.
[25:44]Báo có đăng rồi họ đi qua sớm, mọi người không nghe. Đó là có cái hai vợ chồng đó, ông chồng làm thợ nề. Ông bố thì tám mấy tuổi mới chết, chết được 6 năm, bỗng nhiên đêm hôm nằm mơ thấy ông bố về nói: "Ba chết ba đọa làm đầu thai làm heo ở nhà bà đó gần đây. Mà con heo đó hình dáng như vậy, con tới thì ba sẽ nhảy lên ba mừng liền, con đem ba về. Đem ba về rồi cúng cho ba ba ngày, sau đó giết ba đi để ba hóa kiếp". Mà cứ nói liên tục, ông chồng thì mắc đi làm thợ hồ, không rảnh, cái nói người vợ, người vợ không tin. Cái sau cái báo mộng cho bà vợ luôn. Cái sáng đó thấy ông chồng đi làm, bà vợ tới đó tìm thì tới đúng con heo
[26:22]có cái hình dáng đó, thấy người con dâu là nhảy chồm lại mừng liền. Cái người con dâu cũng không có tiền, nhà nghèo mới mượn tiền hai triệu rưỡi mua con heo đó về. Mua heo đó về thì cứ quỳ trước sân không dám đi vô, cái người con trai phải thắp nhang ở bàn thờ cửu huyền thất tổ rồi nói: "Con cúng rồi, thôi ba vô" thì chạy tuốt vô nhà. Cái người quanh xóm người ta nghe đồn người ta tới rất là đông, thì nói: "Ba ra ba chào hàng xóm đi" thì chạy ra ủi chân từng người. Không ăn đồ cơm heo nha, không ăn cám nha, cho ăn đồ người thì ăn, cho uống nước trà, ăn bánh Tây thì ăn. Xong tới đông quá, chính quyền họ lại họ kêu phải đem đi chỗ khác thì đem đi.
[26:56]Mà cứ nói là ba tôi kêu cúng ba ngày giết, làm sao tôi dám giết là ba tôi? Thì đây cũng là trường hợp đó, nghĩa là như vậy ông này ổng mắc cái tội gì ổng đọa làm heo, nhưng ổng vẫn còn cái phước gì đó rồi ổng còn cái linh giác của con người, nên nói gì cũng nghe hết, biết hết, làm đúng hết. Đó, đâu dám kêu bằng heo mà kêu bằng ba không á. Là linh giác cũng còn. Là thì chúng ta cũng vậy, mình sẩy một cái mình đọa, đọa làm heo, làm chó chứ không phải thường đâu. Dễ rớt xuống lắm chứ không phải là không. Thì thì mình cũng không hiểu được hết cuộc đời của ông cụ, thôi ta cũng không bàn nữa. Nhưng mà để hiểu rằng là thực ra làm thân người mong manh,
[27:32]hoặc là vừa rồi như cái cơn bão mà Hải Yến nó thổi qua Philippines đó, thổi một cái tan cả một thành phố, chết bao nhiêu ngàn người, tan vỡ hết như một quả bom nguyên tử ném xuống thì ta cũng hiểu cõi đời này gì, mong manh, tạm bợ, kiếp người thì thì khốn khổ. Vậy ta sống trên đời để làm gì? Đó, nhớ như vậy, hiểu coi mình sống trên đời để làm gì, cứ đặt cái câu hỏi đó mà mà tu, mà sửa. Đừng có sống tầm thường. Vì khi cái sống tầm thường, sống tầm thường, sống ham vui, sống chìm trong những lạc thú, chết mình đọa, heo, chó không biết chừng lại khổ hơn bây giờ, khổ hơn nữa. Đừng tưởng là mình bất cần, mình ngang tàng rồi cái khổ nó không dám tới mình.
[28:18]Mình càng ngang tàng chừng nào thì cái khổ nó càng bức bách mình chừng nấy. Nên hôm rồi thầy giảng, không biết thầy giảng ở đâu, như ở Từ Tân, thầy có nói câu này: Cái ta này có thật không? Không. Cái ta này không thật thì cái ta của chúng sinh khác có thật không? Cũng không. Nhưng đừng nói không có cái khổ à. Hễ người nào nói rằng: "Tất cả pháp là không, không ta, không người nên cái khổ không có" thì người đó đọa làm heo liền, vì đã tà kiến. Nhớ như vậy. Hễ sẩy cái câu lý luận cái đọa liền, giống như là cái ông già chồn của ngài Bá Trượng vậy. Có người đến hỏi lúc ổng làm tiền kiếp ổng là cũng vị cao tăng thời Đức Phật Ca Diếp
[29:00]đó, có người nói với người tu cao siêu việt hết rồi còn bị nghiệp báo không? Ổng nói không, đọa làm thân chồn năm trăm đời liền. Nói bây giờ làm sao để thoát? Nói là người càng tu cao chừng nào người đó càng hiểu nhân quả chừng nấy thì thoát thân chồn, ngộ đạo thoát thân chồn. Thì đây ta cũng vậy, nếu có một người nào giảng cho ta nghe về lý không, nói cái gì cũng không hết, cho nên khổ cũng không, người này đọa làm chồn liền, súc sinh liền. Người đó nói sai ý Phật. Vậy ta phải hiểu thế nào? Cái ngã này không có nhưng khổ có à. Mà cái nghiệp chừng nào thì cái khổ càng bức bách chừng nấy. Cho nên vì vậy, phải hiểu rằng
[29:39]vì cái khổ mà Phật ra đời để dạy cho chúng sinh thoát khổ. Còn nếu mà ta phủ nhận cái khổ là ta phủ nhận luôn đạo Phật, ta phủ nhận luôn cái công lao vĩ đại của chư Phật xuất hiện giữa đời này để giáo hóa chúng sinh, ta phủi hết à, mà ta rơi vào tà kiến liền. Nên phải hiểu là cái khổ là cái có thật, mà ta càng ngang tàng, bướng bỉnh chừng nào thì sau này cái khổ nó càng bức bách chừng nấy, ta đọa càng thê thảm chừng nấy. Cho nên đừng ngang tàng, bướng bỉnh, đừng nghĩ là mình hễ mình mạnh mẽ, mình cá tính, mình ngang tàng thì không ai dám đụng tới mình, không. Những người như vậy cái khổ sau này càng thê thảm.
[30:18]Nên cái người hiểu được cái khổ của đời để mà khiêm hạ mà ráng tu thì người đó mới có cơ may thoát khổ. Người phải biết sợ cái khổ để mà tu thì người đó có cơ may thoát khổ. Còn cái người nào mà cứ ỷ mình mạnh mẽ, ngang tàng, không sợ ai trên đời này, cái người đó sau này là người cực kỳ khốn khổ. Nên ví dụ ta thấy vừa rồi có phiên xử mà cái tay mà nó cướp xe bằng cách nó chặt đứt tay người ta cướp xe, nghe không? Lúc mà nó chém vậy nó có tin nhân quả không? Và nó nghĩ có ai đụng nó được không? Không, phải không? Cứ liều lĩnh, tàn bạo, cướp giật mà sống, mà cứ nghĩ rằng đời này mạnh được yếu thua.
[31:00]Cái người như vậy đó là một loại tà kiến khủng khiếp. Mà cái người mà sống với cái quan điểm đó phá hoại cả cái thế giới này. Cứ mạnh được yếu thua, mạnh được yếu thua, không còn luật pháp, mà cũng không còn luật nhân quả, không tin nhân quả, mà cũng bất chấp luật pháp quốc gia. Mà nếu ai cũng bắt chước nó kiểu đó thì không còn ai sống được hết. Cái cõi này trở thành cái cõi gì? Cực kỳ bất an, mình không sống được, mình không tu được luôn. Mình ngồi đây nó vô đây nó cướp đồ của mình liền, mình không ngồi tụng kinh, ngồi thiền gì được hết. Quan niệm của những tay đó là quan niệm cực ác, cho nên nó ra tay quá tàn bạo.
[31:34]Thực sự nó chưa giết chết ai, nhưng mà tòa tuyên án tử hình luôn, bởi vì cái quan niệm đó quá nguy hiểm cho cuộc sống này. Quá nguy hiểm! Mà tại sao nó dám làm như vậy? Vì nó quá ngang tàng. Cho nên đừng tưởng rằng bằng cái ngang tàng của mình mà cái khổ không tới. Nha, cái khổ là cái có thật, và người nào càng ngang tàng chừng nào thì cái khổ càng tới chừng nấy. Cho nên ta chọn một con đường sống hướng thượng, tức là sống khiêm hạ. Ta cúi đầu xuống thì đó chính là cuộc sống hướng thượng, còn ngẩng đầu lên nhìn đời, cái người đó chết rớt xuống à. Nên mình cứ càng nhìn cao thì lại càng chết lại càng rớt xuống, mà cúi đầu xuống người đó chết đi lên.
[32:23]Mà cúi đầu xuống nghĩa là sao? Cúi đầu xuống không phải là cúi gầm gầm vậy hoài, mà lúc nào cũng thấy mình thấp bé, lúc nào cũng tôn trọng được mọi người. Nhớ như vậy. Mà tôn trọng được mọi người nghĩa là làm sao? Ngộ lắm nha, mắc cười lắm. Vì trên chùa thầy thì đệ tử nhiều, người xuất gia, thì các cô chú mới tu nhiều cũng hay mỗi khi sám hối thì nói cái lỗi mình ra. Thì có người sám hối thế này, nói: "Dạ, con bạch trên sư phụ, trên quý thầy, quý cô, con thấy tâm con rất là kiêu mạn, mà con nhìn lại con thấy con không có gì giỏi hết mà nó cứ kiêu mạn." Nó lạ như vậy. Đó, đó cái tâm lý đó có thật á,
[33:07]mà nghe đệ tử thầy nói thầy mới thấy nó là một tâm lý: Mình chẳng giỏi gì đặc biệt hơn ai mà cứ kiêu mạn, cứ không coi ai ra gì. Mà nói: "Bây giờ con có cái gì giỏi nói thầy nghe?" Nói: "Dạ, con thấy không có gì giỏi hết." Mà vẫn cứ khinh đời, khinh người, cứ thấy mình hơn người ta. Lạ như vậy. Rồi vì sao vậy? Bị cái tâm này ở đâu từ kiếp trước mà nó là bản năng tự nhiên. Mà cái người như vậy nếu mà ngồi lên bục giảng mà giảng hoặc là làm trụ trì hoặc làm thầy người ta thì sao? Thì càng sao? Càng kiêu mạn khủng khiếp, đúng không ạ? Càng coi người ta không ra gì. Đó, cái tâm kiêu mạn. Hôm qua cũng vậy, có một cái bà mẹ dắt người con trai lên gặp thầy.
[33:52]Dắt con trai lên gặp thầy thì gặp thầy thì vui mừng, cũng cung kính. Thì thầy thấy người này cũng rất là mộ đạo, hỏi ra là dòng dõi nhiều đời là các vị cao tăng đi tu trong cái dòng họ đó, có những vị nói là: "Ông nội con là ngồi thiền mà tịch, còn cái bà bác gì đó là niệm Phật biết trước ngày chết rồi đi." Tức là dòng dõi tu hành. Và cái mới lên mới nói là có một người nói rằng cái cậu này đời trước cũng là một người tu hành
[34:25]rất giỏi và giữ chức to ở trong chùa, nhưng chỉ vì khinh người. Cái đời này mộ đạo thì mộ mà không làm được gì hết, không thể thành công. Mới hỏi: "Thưa thầy, tại sao con làm cả ngàn nghề rồi mà không nghề nào thành công?" Nói: "Tại đời trước làm thầy tu." Người mà đã từng làm thầy tu rồi ra sống ngoài đời không được, phước nó không còn, nó không có duyên với thế gian, mà vô tu tu không được tại vì mình kiêu mạn. Nó kẹt như vậy. Cho nên cái kiêu mạn nghĩ rằng mình cao, không ngờ lại làm cho mình trở thành trở thành thấp như vậy. Vì vậy, thì nói ví dụ như quý Phật tử ngồi đây cũng vậy, bây giờ thì làm Phật tử, nhưng mà nếu mình là người mà tu tốt thì sau này mình sao?
[35:10]Có khi mình lại là người người xuất gia, phải không ạ? Kiếp này như vậy chớ khi mình đời này một thuần thành một đời, đời sau mình được xuất gia. Và đời mình xuất gia không phải là xuất gia bình thường, có khi mình cũng làm trụ trì, có khi mình cũng làm giảng sư, phải không ạ? Có ai nghĩ mình được vậy không? Cái mặt ngơ ngơ không dám nghĩ gì hết trơn. Mình gieo nhân riết thì cũng phải tới cái ngày đó, phải không ạ? Nhưng mà vì lúc mà làm cư sĩ đời này cái mình cung kính đúng mực, nhưng đến khi đời sau mình làm trụ trì, giảng sư cái mình sao? Mình kênh. Mọi người tới chắp tay cung kính chào mình cái
[35:47]mình thấy mình hơn người ta, lúc đó lại sao? Cái lại đi xuống lại. Rồi khi xuống làm cư sĩ cái mình lại cung kính mình, cúng dường quý thầy, mình thừa sự cái mai mốt mình lên làm tu sĩ, mình trụ trì, trụ trì xong cái mình kênh, cái mình xuống lại. Nó không đi đâu hết trơn, cứ vậy hoài. Cho nên mình nhớ cái điều này để chi? Để khi mà qua đời sau mình làm trụ trì hay làm giảng sư thì sao? Đừng có mà kênh. Phải tôn trọng mọi người. Tôn trọng mọi người. Ví dụ như thầy cũng vậy, thầy cũng làm giảng sư, rồi cũng đôi khi được người ta mời đi giảng nơi này nơi kia, mà theo đúng cái lễ bên đạo Phật, ví dụ một giảng sư đi thì hai bên đứng chắp tay mà chào đón, phải không ạ?
[36:29]Đón chắp tay chào đón, mà thầy có dám thấy thầy hơn mọi người không? Không, không dám. Không dám. Mà thầy đi thầy phải cúi đầu. Vì sao? Vì thầy cúi đầu một lát thầy mới giảng được. Còn mà thầy đi hai bên chắp tay chào thầy, thầy ngẩng đầu thầy đi vậy, lát lên ngọng à, tự nhiên ớ ớ đau cổ giảng không được. Phật quở liền. Còn ví dụ hai bên chắp tay chào, thầy cũng cúi đầu như là thầy tôn trọng, thầy đáp lễ lại vì thầy thấy ai cũng đáng yêu, đáng quý hết thì thầy còn lên đây ngồi cái Phật cho thầy nói: "Ờ thôi, mày biết khiêm tốn cho mày ngồi mày nói." Chớ lúc mà thầy ngẩng đầu lên coi ai không ra gì,
[37:06]lên đây ngồi tự nhiên đau bụng chạy xuống à. Cái đó cái nhân quả vậy. Nhưng mà đâu biết là những người mà ở chung quanh thầy là ai, có những bậc thánh nằm lẫn trong đây, phải không? Nhiều khi là cư sĩ chứ người ta cũng có cái nhân của thánh hiền nên không được coi thường. Chính như vì vậy, mà ai cũng vậy hết chứ không phải một mình thầy, một vị nào làm giảng sư, trụ trì rồi đừng nghĩ mình cao, mà phải sao? Phải càng phải khiêm hạ thì thì không rớt xuống, còn không khiêm hạ rớt luôn à, chết rớt xuống à. Đó mấy cái như vậy. Đó là thầy nói những cái đạo đức căn bản á. Bây giờ sống hướng thượng nghĩa là gì?
[37:45]Thầy hỏi lại câu này lần nữa, ha ha. Hồi nãy là mình nói là mình hướng về Phật, về Thánh, hướng theo Phật, theo Thánh mà mà tu, mà sống, đó là sống hướng thượng. Phải không? Hồi nãy thầy định nghĩa rồi, phải không? Rồi sống hướng thượng nghĩa là gì? Nghĩa là không sốt ruột cầu mong về cõi cao, đó là sống hướng thượng. Rồi sống hướng thượng là gì? Sống hướng thượng là đừng thấy mình cao, đó là sống hướng thượng. Giờ thầy hỏi cái thứ tư: Sống hướng thượng là gì?
[38:21]Sống hướng thượng là sống có ý nghĩa từng giờ từng phút, sống không phí từng giờ từng phút, sống không phí từng đồng mình có, sống không có phí từng miếng nước mình uống, miếng cơm mình ăn, không để phí. Tại sống vô nghĩa, tức là sống phí phạm, thì người đó trả phải trả nợ đời, khổ sở. Còn mình sống từng giờ từng phút không để phí miếng nào hết. Một đồng vào tay mình bảo đảm đồng đó thành chuyện tốt à. Một miếng cơm mình ăn vô là bảo đảm thành cái cơm tốt à. Miếng nước mình uống là thành một cuộc sống tốt đẹp à, không có để phí à. Và ở cái thứ tư, cái câu trả lời thứ tư này là cái sự nghiệp cả một đời của mình:
[39:09]Đừng để phí với tất cả cái gì mà mình mình thọ nhận ở trên đời này. Đừng để phí. Mà làm sao để gọi là sống có nghĩa, sống có ý nghĩa trong từng việc nhỏ, trong từng giờ, từng phút nhỏ? Làm sao vậy? Đừng để phí phạm một đồng nhỏ, một miếng cơm, một tích tắc của cái đồng hồ, đừng để phí. Cái chỗ này đây rồi ta mới thấy là tại sao chúng sinh khổ. Bởi vì chúng sinh phí từng giờ trôi qua. Chúng sinh phí từng đồng, từng hạt cơm, từng miếng nước, phí ghê gớm lắm. Nhìn rồi mới thấy sợ, mới nói tại sao cõi này là cõi khổ. Vì người ta phí quá. Thì cứ nhìn miếng nước uống nửa chừng rồi bỏ, cơm ăn nửa chừng đổ thùng rác, hoặc là ăn no bụng xong
[39:58]rồi không làm chuyện gì cho tốt, rồi sau đó cái sợ dư cơm, dư đường bắt đầu chạy bộ, tức là cũng phí tiếp à. Đó, còn mình ăn miếng cơm vô rồi, dù là cơm đó là tiền của mình mua, nhưng cũng đều nghĩ rằng của của trời, của đất là không để phí phạm một miếng cơm nào. Sống từng giờ từng phút có ý nghĩa thì đố với Phật tử biết sống từng giờ từng phút có ý nghĩa là sống làm sao? Trả lời giùm câu này cho thầy coi. Trả lời cho được cái này đi để rồi biết tu. Ai trả lời giùm thầy câu này? Sống từng giờ, từng phút có ý nghĩa là sống làm sao?
[40:38]Vì mình tu cho tới cái mức nào đó, không được phí một giây. Thầy nói là không được phí một giây là thầy không có cường điệu rồi nha, không có cường điệu á, thầy không có nói quá đâu. Người biết tu không để một giây phí phạm, không có giây nào phí á. Cái câu này thầy nói là hoàn toàn không cường điệu. Một bậc Thánh là như vậy. Có một lần thầy nói chuyện ngày xưa bên chùa ở Trung Hoa có một ông thầy, ông thầy ổng cũng cũng nhỏ thôi, à mà thấy thầy ổng sống cũng hơi xốc xếch. Cái có mấy ông thầy lớn mới nói là: "Đệ à, đi rửa mặt đi." Ổng mới nói: "Dạ, em không có thời gian rửa mặt." Mọi người không hiểu câu nói đó.
[41:27]Tại mấy ông thầy kia chưa có chứng đạo, không hiểu cái ông thầy mà thấy có vẻ hơi dơ dơ. Ổng nói: "Dạ, em không có thời gian." Ví dụ ổng nói một câu khác á thì biết ông này ổng ở dơ thiệt á. Ví dụ ổng trả lời sao đó thì nghĩ ông này ổng ở dơ thiệt, nhưng mà ổng nói câu này: "Dạ, em không có thời gian rửa mặt." thì ông này không phải là người ở dơ thiệt mà ở dơ giả. Ổng có cái khác. Ổng bận cái gì đến nỗi mà không rửa mặt? Đó là một cái câu hỏi cho mọi người. Nên có một lần đó có một lần đó cái cái vợ của một ông quan, quan lớn ở vùng đó bị bệnh. Bệnh mà mấy thầy thuốc chữa hoài không được. Cái đêm báo mộng có một vị Hộ pháp mới đến nói thế này. Nói:
[42:17]"Trong chùa đó có ông Thánh á, có ông Thánh Tăng. Tới chùa đó đi, mời ổng tới đây ổng chữa hết chứ có gì." Cái không kịp hỏi là ai là ông Thánh thì ông vị Hộ pháp biến mất. Cái ông quan ổng mới tới thăm chùa, ổng mời hết các vị chư Tăng trong chùa ra để ổng thăm, ổng chào, ổng hỏi, ổng cúng dường từng vị, từng vị. Mà nhìn hoài không biết ai ông Thánh để mời về chữa bệnh cho vợ mình. Cứ đi thăm chùa xong hết rồi rồi về nhà lại. Nói không biết ai là Thánh Tăng để mời về mà chữa bệnh cho cho vợ mình. Cái sau đó cái có một ông cố vấn ổng mới nói, ổng nói thế này, thế này: "Nói bây giờ nếu mà muốn biết á thì ngài cứ mời hết các vị Tăng trong
[43:07]chùa đó đừng sót một người nào, mà dặn là không sót người nào. Nhỏ lớn mời sạch, bữa đó cho lính lại giữ chùa, còn chư Tăng hễ là người trong chùa đó phải đến đây dự trai tăng hết. Và làm như vậy như vậy thì sẽ biết được là biết được ai là Thánh Tăng." Thế là hôm đó ông quan ổng tới chùa ổng cho người tới thỉnh đàng hoàng và nói rất rõ, không sót một người nào. Và chùa hôm đó bỏ lại cho lính ổng lại giữ. Thì nghe như ông quan lớn ổng mời thì thôi ông thầy trụ trì cũng phải phải phải nhận lời. Thế là hôm đó, buổi sáng là quý thầy nối xếp hàng nhau mà nối nhau mà đi về nhà ổng. Ổng ra ổng đứng tận cổng ổng ổng đón, đón tận cổng vậy đó.
[43:48]Hòa thượng trụ trì đi qua, các vị lớn đi qua, đi qua ổng chào mà mặt ổng buồn so. Cho tới cuối cùng có một cái ông mà ở dơ dơ đó, ông mà không có thời gian rửa mặt á, ông đó mới đi sau cùng. Thì khi mà tới cổng vậy cái ổng chống tay ổng lộn ngược lên ổng đi qua cái cổng. Thì ông kia mới quỳ xuống lạy ông đó, nhờ vô chữa bệnh cho vợ. Thì vô ổng chỉ chú nguyện chút xíu, uống miếng nước là hết bệnh liền. Sau này mới hỏi ra sao? Thì ổng giấu cái cuốn kinh ở dưới cái cái thềm, cái cổng. Thì mấy vị kia là cứ thản nhiên bước qua đâu có biết. Chỉ có cái ông Thánh Tăng mới biết là có cuốn kinh nằm dưới cổng.
[44:30]Tại ổng chôn ban đêm, lén lén chôn ban đêm, đây là tuyệt mật mà lính tráng cũng không ai biết hết. Chỉ có ông Thánh Tăng ở dơ ổng mới chống ngược đầu xuống đi lên, ổng không dám dẫm lên kinh, ổng đội cái kinh ở trên đầu ổng đi qua, ổng lộn đi qua. Cho nên cho nên ở đây mình ai mà người mà biết chống tay mà đi lộn ngược coi chừng người đó là Thánh Tăng. Thì cái câu mà ổng trả lời, Thánh trả lời là:
[45:01]"Dạ, đệ không có thời gian rửa mặt." Câu đó là một công án thiền cho mọi người suy nghiệm. Hôm nay thầy cũng nói lại: Là người sống hướng thượng, người sống có ý nghĩa không để phí một sát-na nào, không để phí một việc làm nào trong đời mình. Nghĩa là làm sao?
[45:25]Nghĩa là suốt ngày luôn luôn làm việc thiện giúp đời giúp người phải không ạ? Đúng không? Đúng không? Làm sao có việc đâu mà cho mình làm suốt ngày? Có ai siêu đến nỗi mà suốt ngày mà đi làm không? Có không? Không. Có lúc làm phải có lúc lúc nghỉ. Nhưng lúc làm thì là cái gì? Đều là giúp đời, giúp người vì Phật pháp, vì chúng sinh. Mà lúc nghỉ thì sao?
[45:56]Lúc nào cũng chánh niệm tỉnh giác tu hành. An trú trong chánh niệm, trong thiền định. Hoặc là cái người mà chưa thể an trú chánh niệm thiền định thì an trú trong câu câu niệm Phật. Không có để phút giây nào trống bỏ phí hết. Còn mà lúc làm, ví dụ như nói bây giờ nói: "Dạ, con đi làm trong cơ quan con lãnh lương." thì làm tốt trong công việc đó ha cũng là giúp đời, giúp người. Còn ngoài những công việc đó, có những công việc không hưởng lương, gọi là việc thiện nguyện thì ráng mà ráng mà làm giúp đời, giúp người. Nhưng mà giúp là giúp cái gì? Thì chúng ta có mấy cái giúp nè: Một là giúp vật chất cho cho người phải không?
[46:36]Hai là giúp gì? Giúp tinh thần, kiến thức cho người, giúp công ăn việc làm cho người. Ba là giúp đạo đức cho con người, cho con người biết đạo đức mà sống. Và cái cao nhất giúp đời giúp người là gì? Giúp cho người biết đạo lý, giác ngộ để họ tu hành. Đó là cái giúp cao nhất. Và suốt cuộc đời mình chỉ giúp như vậy thôi. Phần mình thì ráng mà tu, đối với người lúc nào cũng giúp đỡ. Hoặc là giúp vật chất: khiêng giùm người ta món đồ cũng là giúp vật chất, là chia cho người ta cái bánh cũng là giúp vật chất phải không ạ? Rồi cúng dường cũng là giúp vật chất. Còn giúp tinh thần là gì? Là những lời nói, những cuốn sách, bài giảng để nâng cao kiến thức
[47:22]người ta lên, nâng cao cái quan niệm sống người ta tốt lên. Còn giúp người ta nghề nghiệp để người ta gì? Người ta có thể tự sống được chứ không phải mình cho hoài, tiền đâu mà cho. Đó cũng vậy, vân vân nhiều thứ. Giúp người ta y tế, sức khỏe cũng là giúp. Nhưng mà cái cao là cái giúp người ta đạo đức để người ta đừng sống sai lầm. Và cao tột là giúp người ta đạo lý Phật pháp, đó là cái quý nhất. Nhưng mà có phải là: "À thôi thôi vậy tôi lựa cái quý nhất này, tôi đem Phật pháp đến cho tất cả cuộc đời." được không? Không, đâu phải. Mình nói ai cũng nghe? Có nhiều người không nghe. Có rất nhiều người trong gia đình ruột thịt với nhau đó
[48:02]nhưng một người biết đạo mà trong gia đình không tin. Lý do: Chưa có duyên. Cho nên phải gieo có những người phải gieo duyên trước rồi mới đem đạo lý Phật pháp cho người ta nghe. Mà gieo duyên trước là làm cái gì? Cũng là giúp vật chất, giúp tinh thần, giúp mấy cái kia trước. Cho nên nếu mà nói giúp đời giúp người là không được giúp một cái. Mình lúc nào cũng phải sẵn sàng giúp mọi người trên nhiều phương diện. Trên nhiều phương diện, đó. Giúp đời giúp người là giúp nhiều phương diện, làm gì được thì làm. Và cho tới giờ chết thôi. Hễ còn sống là vẫn sao? Vẫn phải sống có ý nghĩa. Mà chết rồi thì khỏe thấy không ạ? Không.
[48:44]Chết rồi vẫn tiếp tục mà giúp đời giúp người trong cái thế giới vô hình của mình chứ không có ngừng. Mình nói là: "Trời ơi, người có phước họ sướng quá." Cái người có phước họ sướng tại vì họ không biết sống hướng thượng. Chứ người càng có phước thì càng cực. Vì sao? Vì hễ có phước tới đâu thì trách nhiệm sẽ nặng hơn tới đó. Nhớ giùm thầy câu đó. Người có phước tới đâu thì trách nhiệm tự nhiên lớn lên tới đó. Đây là quy luật nha. Nói tại sao ông đó làm vua cõi Trời, bởi vì phước ổng quá lớn, cho nên tự nhiên phải gánh cái trách nhiệm rất là nặng. Nói tại sao ổng làm vua một đất nước đó? Tại vì phước ổng quá lớn nên phải gánh tới cái trách nhiệm đó.
[49:35]Mà đã gánh trách nhiệm nặng thì có sướng không? Không, người tốt không bao giờ sướng. Chỉ có người xấu á thì mới lợi dụng chức quyền để sướng thôi, chứ còn người tốt thì càng chức quyền lớn chừng nào thì lại càng cực chừng nấy, bởi vì phải lo cho nhiều người. Mới lên tới cõi Trời làm vua cõi Trời sao? Lại càng rất cực. Giống như con Thiên Chủ Đế Thích là vua cõi Trời mà một lần đến thăm Phật phải nói câu này, thăm Phật phải nói câu này, "Con bận việc quá. Con bận việc quá, nên ít được có thời giờ đến hầu hạ Thế Tôn." Đó cái câu nói đó là vua cõi Trời đó, chứ đừng tưởng vua cõi Trời là cứ ngồi phe phẩy nhìn cô thiên nữ múa hát, ha rồi ai mà bể chén ngọc thì bắt
[50:18]người ta đọa xuống trần gian, không có chuyện đó đâu. Làm việc không có thời gian nghỉ. Nhớ như vậy, cho nên khi một người mà sống có ý nghĩa, sống hướng thượng thì phước càng ngày càng càng lớn, mà phước càng lớn thì trách nhiệm, tự nhiên trách nhiệm mình càng nặng, mà trách nhiệm càng nặng thì còn sướng không? Không sướng. Như vậy, lúc nào ta mới thật sự sướng?
[50:44]Cái người không biết đạo á, làm được một chút phước, có được chút phước thì lập tức hưởng cho hết, rồi đọa lại. Cho nên rớt. Còn cái người mà mình có trí tuệ thì mình làm được một chút phước, mót một chút phước rồi để làm chi? Để mà làm bàn đạp làm phước tiếp nữa, phải không ạ? Cứ làm phước hoài, làm phước hoài không hưởng, mà phước càng lớn thì cái gì, nãy thầy vừa nói? Phước càng lớn thì sao? Trách nhiệm càng càng nặng, mà trách nhiệm càng nặng thì càng cực. Vậy chừng nào mới hết cực? Rồi tu theo con đường này coi bộ nghe thầy giảng không mê ha, càng tu càng cực. Có nhiều người giảng họ nói tu sướng lắm ha,
[51:29]có phước sướng về cõi này cõi kia sướng, hôm nay nghe thầy giảng ngược lại hết. Càng tu thì càng cực, càng làm phước thì càng cực. Vậy chừng nào mới hết cực? Ai nói đúng câu khen hay. Ai nói đúng một câu thầy nói thầy Phước Huệ nhường chùa này liền cho làm trụ trì liền. Tu đến chừng nào hết cực, trả lời đúng cái câu này thì nói thầy Minh Lộc nhường luôn cái chùa này cho trụ trì liền, lập tức, dù đang còn là cư sĩ. À có người vừa trả lời là tới nhập Niết bàn thì hết cực, phải không ạ? Không, vậy sao?
[52:13]Chừng nào thế gian này không còn người khổ mới hết cực, phải không ạ? Vậy chừng nào vậy?
[52:24]Người nào cũng chịu tu, nhưng còn mấy con tôm thì sao? Mấy con tép thì sao? Rồi chừng nào độ hết mấy con tôm, mấy con tép? Thật ra đó, thì chưa kịp độ hết chúng sinh mình đã phải chứng Niết Niết bàn rồi. Bao nhiêu vị A La Hán cũng nghĩ như vậy, cũng nghĩ ráng độ cho hết chúng sinh, nhưng mà độ chưa hết thì tại vì chúng sinh vô tận độ sao nổi, thì cái quả Niết bàn nó đã tới rồi, nên buộc các ngài phải nhập Niết Niết bàn. Như vậy tới đó là lúc đó là thật sự các ngài hết hết cực, phải không ạ? Có ai ừ không? Ai ừ đi lên quỳ nhang giùm. À thầy nói vậy mà nói theo là chết á. Không có hết cực, tại vì sao vậy?
[53:08]Hổng, không có quay ngược lại, nếu quay lại đâu còn là nhập Niết bàn, đã nhập Niết bàn rồi không quay lại. Nhưng mà tại sao nghe thầy nói giống như là vẫn còn cực vậy, phải không ạ? Nghe thầy hăm hăm giống như cũng còn cực. Tưởng tới đó là hết cực rồi mà nghe thầy hăm đòi bắt quỳ nhang giống như bộ nhập Niết bàn này còn cực à? Là sao? Âm thầm hỗ trợ, ghê chưa? Ghê chưa. Vì hai lý do nha. Ta cứ tưởng là Phật nhập Niết bàn rồi là khỏe ha, các vị A La Hán nhập Niết bàn rồi là khỏe, á không, vì hai lý do. Lý do thứ nhất, nhập Niết bàn Phật cũng còn gọi chữ là Diệt thọ tưởng định. Thọ đó nó không còn cảm giác của hạnh phúc hay đau khổ.
[53:59]Cho nên nói lúc đó là hết cực để cho sướng là nói sai. Không còn khái niệm cực hay sướng đối với các ngài trong Niết bàn. Diệt thọ tưởng định mà. Hết cái khái niệm cực hay sướng rồi. Ta cứ tưởng là thôi, cực quá thôi vô đây vô Niết bàn cho sướng, không có. Nó đâu còn khái niệm cực hay sướng mà nói là lên đó là hết cực. Nên dùng chữ hết cực nó sai, đánh giá thấp các ngài. Mình không nhập Niết bàn mình nói bậy. Mình nói thôi nhập Niết bàn cho hết cực. Làm gì có cái khái niệm hết cực của cái Niết bàn. Mình gán cái chữ hết cực cho Niết bàn, mình đã đánh giá thấp Niết bàn. Niết bàn không phải hết cực nha, đó là cái thứ nhất.
[54:38]Đây là chỗ bất tư nghì, không nói, không bàn, không suy luận được. Nên mình gán đại một chữ hết cực, tức là có tư nghì, có nói được rồi, có định nghĩa được là đã đánh giá thấp Niết bàn. Đừng nói, mang tội. Đó là lý do thứ nhất. Lý do thứ hai, đúng như chữ âm thầm hỗ trợ, âm thầm hỗ trợ chúng sinh. Khi chúng sinh động niệm một cái về cái điều thiện thì chư Phật, chư A La Hán đã bên cạnh liền. Chỉ ta không đồng niệm thôi. Ta mê đời thì thôi, tự ta rời xa các ngài. Còn ta hơi động một tâm niệm hướng về Phật pháp, tu hành giác ngộ thì lập tức cảm ứng với các ngài liền, bên cạnh ta liền. Hay như vậy. Mà ta làm sao?
[55:24]Không chịu khởi niệm, không chịu tác ý hướng về Phật pháp, mà ta cứ tác ý
[55:32]tà vạy, nhiễm ô cho nên ta lìa xa, lìa xa với chư Phật, lìa xa chư Thánh. Chứ các ngài ở trong Niết bàn, tức là các ngài sao? Tỏa ánh hào quang thường trực khắp với chúng sinh, để chờ chúng sinh như là đóa hoa hướng về mặt trời thì mặt trời soi liền. Nhưng hoa của ta thì sao? Không hướng về mặt trời, mà hoa của ta hướng về mặt đất. Chứ mặt trời lúc nào cũng soi, lúc nào cũng ấm áp, lúc nào nắng cũng hồng, lúc nào cũng sao? Bầu trời cũng trong xanh. Nhưng mà hoa ta thì không phải hoa hướng dương, mà hoa ta là hoa hoa hướng hướng dòm đất đi kiếm. Thế còn hoa hướng dương thì lúc nào cũng nhìn về mặt trời, ta cũng vậy.
[56:23]Trong Niết bàn của chư Thánh lúc nào cũng chờ ta, cũng âm thầm hỗ trợ. Nhưng miễn ta động niệm, ta tác ý ta hướng về là Phật ở một bên ta. Nhớ như vậy nha. Nhớ như vậy. Để hiểu như vậy á thì ta biết thế này: Ta không phí một thời gian nào sống vô ích, sống vô nghĩa. Hễ khi làm là giúp đời, giúp người, không giúp đời, giúp người thì lo tu. Mà lo tu đến mức độ thế nào? Không phí một sát na, không phí một giây để suy nghĩ bậy. Lúc nào cũng an trú trong chánh niệm tỉnh giác. Mà an trú trong chánh niệm tỉnh giác là an trú cái gì thì thôi tùy pháp môn thì thầy không có ép. Ở đây thì mỗi người có cái pháp môn của mình ha.
[57:05]Ví dụ, có người thích an trú trong câu niệm Phật, có người thích an trú trong cái thiền định, trong hơi thở, trong quán chiếu thì thôi tùy duyên. Ví dụ, ai muốn thầy dạy thì thầy dạy, còn ai không muốn thầy dạy, mình có thầy, có tổ, có đường lối rồi thì thôi thầy tôn trọng, sao cũng tốt, tùy duyên. Á nhưng mà không để phí phút giây nào. Bây giờ nói ngược lại thì những việc vô nghĩa làm cho ta mất cái tâm hướng thượng là có những lúc mà ta quên, ta sống vì mình, ta sống tìm vui, ta sống hưởng thụ, ta sống phí phạm, lúc đó ta không còn hướng thượng nữa, lúc đó cuộc sống ta trở nên vô nghĩa. Ví dụ như lúc nào?
[57:52]Nóng giận, sân hận, tốt. Rồi, ai có ý kiến gì khác nữa? Đi chơi, phí phạm không, đi du lịch. Đúng rồi. Phí tiền, phí bạc đi ngắm cảnh, nghỉ ngơi cho vui cũng là một cái phí phạm. Đúng như vậy. Cái du lịch cũng là một thú vui nhưng cũng là một cái phí phạm lớn. Đi du lịch nhiều cũng hết phước, nguy hiểm lắm. Gì nữa? Chỉ trừ ta đi du lịch kết hợp với gì? Đi tầm sư học đạo, đi đến một thăm một vị cao tăng nào để được nghe những điều đạo lý thì cái cuộc đi du lịch đó không tổn phước. Còn chỉ đi chơi, đi ngắm cảnh rồi là hết phước. Gì nữa? Gì nữa được gọi là sống vô nghĩa? Đánh bài, karaoke, rồi đúng vậy, gì nữa?
[58:42]Chạy theo tà kiến, đúng rồi, hiểu sai. Cũng được, rồi gì nữa? Vậy lúc ăn cơm có phải là phí phạm không? Có không? Vậy nhịn đói cho chết à? Ăn nhiều món quá, hưởng thụ quá, ăn không hết bỏ phí, rồi. Lúc ăn cơm sẽ là phí phạm nếu ta nghĩ rằng ăn cho ngon. Lúc ăn cơm sẽ không là phí phạm nếu ta nghĩ rằng ăn để có sức khỏe mà mà sống hướng thượng thì không phí phạm. Cho nên lúc đó ta cầm miếng cơm lên phải tỉnh giác, tác ý cho đúng. Cầm miếng cơm lên là bắt đầu đó, nó là cái thử thách đó. Cầm miếng cơm lên cứ ăn cho ngon cho ngon, ta đang sống vô nghĩa. Cầm miếng cơm lên thấy trách nhiệm, thấy mình
[59:31]phải sống xứng đáng với miếng cơm này thì lúc đó gọi là sống hướng thượng. Cầm ly nước lên không phải uống cho đã khát mà là để gì? Để sống cho có trách nhiệm từng giọt nước một. Tu vậy được không, có khó quá không? Khó không? Khó. Khó. Đúng là khó. Nhưng mà sao? Nếu ta làm được thì chuyện gì xảy ra? Hạnh phúc ngay đó. Tự nhiên ta có niềm tin liền, ta có cái tự tin là đây đúng đường rồi. Sống trên đời phải sống hướng thượng như vậy, sống có ý nghĩa như vậy, sống không được vô nghĩa một phút nào như vậy, từng giờ phút không để phí phạm. Như vậy, lúc đó bỗng nhiên ta thấy được chân lý, thấy được lẽ phải và lúc đó hạnh phúc chính là đó.
[1:00:19]Chớ đừng tưởng hạnh phúc là cảm xúc. Thế giới này vậy, cứ kêu gọi cái cảm xúc mà tưởng đó là hạnh phúc. Ví dụ như quảng cáo Coca-Cola nói gì? Nói: "Vô cùng sảng khoái", phải không ạ? Có chữ đó không ạ? Tức là sảng khoái là gì? Cũng là cảm xúc. À. Hoặc là nói là mùa hè cái gì tưng bừng rộn rã, tưng bừng rộn rã là cái gì? Cảm xúc. Tức là tất cả những quảng cáo đều đánh động vào cảm xúc hết. Thì ở đây hạnh phúc không phải là mấy thứ đó, mà hạnh phúc chính là gì? Chính ta sống được đúng với đạo lý. Hạnh phúc nó vượt khỏi cảm xúc. Hạnh phúc của lẽ phải mà ta ta nắm được, ta tìm được, ta sống được. Hạnh phúc của lẽ phải, hạnh phúc đó nó vượt khỏi cảm xúc.
[1:01:04]Còn hầu hết tất cả chúng sinh đi tìm hạnh phúc trên gì? Trên cảm thọ, cảm giác, cảm xúc. Này, trời ơi, yêu là gì? Yêu là hạnh phúc, đúng không ạ? Có yêu chưa? Dám nói chưa lắm. Yêu là hạnh phúc, nhớ không ạ? Giờ giả bộ quên nha, giả bộ quên. Yêu là hạnh phúc, bởi vì sao? Bởi vì nó xuất hiện cái gì? Cảm... cảm giác, cảm thọ, và ta cứ tưởng nó là hạnh phúc. Cho nên mình mới thề là yêu nhau suốt đời đó, đại khái vậy. Vừa rồi Thầy đọc cái bài ở đâu đó, cái cái người nào viết lên mạng tâm sự đó. Hồi mới cưới nhau là ảnh đưa cho em một cái chiếc nhẫn rồi nói: "Em là cuộc đời của anh, em là niềm vui,
[1:01:53]em là hạnh phúc của anh, em là ánh trăng soi sáng trong bầu trời tâm hồn của anh". Nghe đã quá, mới được ba năm bắt đầu tự nhiên nó trở quẻ. Bắt đầu ổng đi đâu không thèm nói, hỏi ổng cái gì ổng nạt. Ủa, sao ánh trăng tâm hồn đâu mất tiêu hết trơn rồi? Bởi vì nó là cảm giác, cảm xúc, nó tạm bợ, thấy không? Chắc chừng nào mà ví dụ ổng mà gặp mình ổng nói câu này nha, là: "Em là cuộc sống có ý nghĩa của anh, nha, em cho anh biết đạo lý, biết Phật pháp", thì ông này bền nè, ông này ổng thương mình bền. Còn ổng mà nói cái kiểu mà nịnh nịnh bữa đó đừng tin, mấy cái đó là, cái đó là mấy câu có công thức á,
[1:02:27]người ta học để người ta tán gái nha, đừng có tin mấy cái câu đó nha. Hồi nhỏ có nói câu đó không, có viết thư cho ai không? Có? À cũng nói đó, nói: "Hồi nhỏ con cũng viết thư như vậy". Thì giờ biết tu rồi ha. Nhớ hạnh phúc thế gian là cảm xúc, cảm thọ, cảm giác. Nó không phải hạnh phúc thật. Tất cả các quảng cáo lôi kéo, lôi cuốn chúng ta từ ma túy nè, rượu, gái, cờ bạc đều là gì? Cảm giác, cảm thọ, cảm cảm xúc. Đó, và những cái đó phải là hạnh phúc không? Không phải hạnh phúc chân thật. Chỉ là cảm thọ thôi và tạm bợ, bất an và phải đánh đổi rất nhiều. Mà hạnh phúc thật sự là gì? Nếu mà nói Niết bàn là hạnh phúc thì ta chưa
[1:03:10]với tới nổi, nhưng mà hạnh phúc là gì? Khi ta có được đạo lý, sống đúng được đạo lý, mà đạo lý thì sao? Cực kỳ khắt khe, phải không ạ? Nãy Thầy vừa nói đạo lý rất là khắt khe từng một sát-na, từng giây, từng phút, từng giọt nước, từng hạt cơm không phí phạm. Sống vậy mới ban đầu ta thấy khó quá, phải không ạ? Rồi nói sao tu theo kiểu Thầy buộc khó quá. Nhưng mà hễ được một cái, sống đúng như vậy đi rồi mới thấy là sao? Không ngờ đây chính là chính là hạnh phúc. Chính hạnh phúc trong từng giọt mồ hôi khi mà ta phụng sự cho đời. Hạnh phúc trong từng trong từng hơi thở để ta sống yêu thương con người.
[1:03:53]Hạnh phúc trong từng cái gì? Trong từng cái cúi xuống ta quỳ ta lễ lạy lên Đức lên Đức Phật. Hạnh phúc lại vậy lại trong đạo lý đó, là hạnh phúc chứ không phải là cảm thọ, cảm giác, cảm cảm xúc. Đồng ý không ạ? Đồng ý tu kiểu đó không? Nhưng có cực không? Cực không? Khắt khe không? Thấy như là khắt khe nhưng lại chính là chân lý chỗ đó. Biết làm sao bây giờ? Chân lý nằm chỗ đó. Khi ta hiểu như vậy rồi á thì ta mới thấy thế này:
[1:04:28]Bây giờ nói nói như Thầy, thôi bây giờ là con sống vì đạo luôn ha, theo đạo để sống từng ngày, từng giờ là cho có ý nghĩa. Đúng không? Con bỏ đời đi, đúng không ạ? Không, tại vì cái mà sống có ý nghĩa đó nó cũng nằm ở trong cuộc đời, mà nó cũng nằm ở trong đạo, trong tôn giáo. Mà sống vô nghĩa đó nó cũng có ở trong cuộc đời và có cả trong tôn giáo luôn. Đừng có tưởng ví dụ như việc làm gì của chùa cũng đều có ý nghĩa nha, không chắc đâu. Vì sao vậy? Vì nhiều khi có những việc nó hình thức phô trương quá thì nhiều khi nó lại cũng vô nghĩa. Hoặc là ở ngoài đời, ngoài đời thì thôi đầy, phải không?
[1:05:08]Cái cuộc sống đầy hưởng thụ, vậy đó. Mà ở trong đạo cũng không chắc à nha. Cho nên ta phải có trí tuệ. Trí tuệ là vậy. Và cái trí tuệ này ta lệ thuộc ông Thầy của ta. Nên khi bậc Thầy ổng có trí tuệ ổng dạy ta, hễ làm việc gì chắc việc đó, làm việc gì đúng việc đó. Bây giờ Thầy đố Phật tử: Một ngôi chùa xây cực đẹp là có ý nghĩa hay không có ý nghĩa? Rồi một ngôi chùa xây đơn sơ thì có ý nghĩa hay không có ý nghĩa? Nói trật là mang tội à nha. Giờ trúng nè. Ví dụ như khi như Thầy đi, Thầy nhìn thấy một ngôi chùa đẹp ha, ngôi chùa to, rộng, đẹp, mái ngói rồi nguy nga hết, thì Thầy nghĩ thế này: Cái ngôi chùa đẹp như vậy chúng sinh rất là thích, thích tới.
[1:06:02]Thì vậy có lợi hay có hại? Có lợi chứ. Người ta tới đâu chứ người ta... ví dụ một cái khu mà ăn chơi mà đẹp người ta cũng thích tới, nhưng tới đó rồi vô trong đó gì? Nguy hiểm, sa đọa. Còn một ngôi chùa đẹp thì người ta thích tới, mới đầu chỉ vì thích cái đẹp thôi, nhưng mà tới chùa thì gì? Được gì? Được lợi, được có đạo lý, nên hay hơn. Nên bây giờ mình nói là: "Ôi, chùa cất đẹp quá như vậy nó là hình thức phí phạm", coi chừng nói bậy á, phải không? Vẫn có cái lợi. Vẫn có cái lợi. Lợi là gì? Cái lợi là cái đẹp của ngôi chùa đó nó phải xứng đáng với cái đạo lý bên trong á, ha, xứng đáng. Nghĩa là chùa nguy nga tráng lệ thì ở trong đạo lý phải tràn
[1:06:42]đầy, người tu phải hết sức là chân chính để cho khi chúng sinh họ chỉ vì cái đẹp họ tới nhưng tới đó họ lại gặp đạo lý. Đó, phải không ạ? Nên cái lợi lợi hay không lợi lại ở cái chỗ đạo lý bên trong, chứ còn cái chùa to đẹp chưa chưa có lỗi. Bây giờ cái ngôi chùa đơn sơ giản dị, tốt không? Cũng tốt chứ không phải không. Vì sao? Vì không phí phạm, phải không? Không tiêu phí nhiều tiền bạc vào trong việc xây dựng quá, chỉ cần có không gian để ở để tu là được rồi, không phí phạm, như vậy được lợi về mặt đó. Nhưng mà sao? Nó cũng có cái gì? Nhiều khi chúng sinh á chúng sinh còn mê muội thấy cái chùa bèo quá không thích tới, phải không ạ?
[1:07:25]Nên như họ không có cơ hội để được gặp Phật pháp. Ví dụ như chùa của Thầy ở trên núi cũng là một loại chùa chùa bèo, sơ sài không có gì hết. Cho nên là ít có người thích, ít có người tới. Chùa trên Thầy thì nó sơ sài. Hả? Hả? Có tới chưa? Có tới hả? Trên không có gì hết trơn phải không? Có mấy cái cây rừng, rồi nhà thì nhà tôn, gì đó.
[1:07:53]À nhà tôn, à vô đó thì được cái thanh tịnh thì dễ ngủ thôi chứ chả có gì cả. Nó đại khái vậy đó. Thành thử ra nó không không hấp dẫn chúng sinh. Nó được mặt này nó mất mặt kia. Ví dụ như Thầy đỡ phải tốn tiền nhưng mà nó cũng ấy. Rồi biết cười như hồi nãy vậy đó. Hồi nãy cái cúng chẩn tế nãy á, nãy quý Phật tử có nghe cúng chẩn tế không? Thích không? Có người lắc đầu.
[1:08:20]Hồi nãy thầy mới nói với thầy trụ trì, thầy nói thế này, thầy nói thật sự á, hồi xưa thì thầy cũng không thích chẩn tế lắm, tại vì thầy nghe thầy không hiểu. Nghe tụng cái gì thầy, bây giờ thầy đi tu rồi nè, thầy cũng biết chữ Nho nè, mà thầy lắng nghe nghe cũng không ra nữa. Mà có khi nghe nghe được một loạt, nhiều khi dịch cũng không kịp nữa, tại vì chữ Nho một âm chứ nó nhiều nghĩa á. Thầy nghe thầy lắng nghe câu đó không à. Có lần thầy ra ngoài Bình Định cái lễ tang của Hòa thượng Trưởng ban Trị sự á, thì thầy nghe các vị đó cũng tán tụng như vậy mà bằng cái nghĩa dịch á, nghe đã tai lắm. Nghe mình hiểu được rất là thích, tại trong đó nó thiền vị, đạo vị.
[1:08:57]Còn nghe tụng chữ Nho không, nhiều khi thầy cũng không hiểu, và thầy nghĩ rằng thầy không hiểu thì Phật tử hiểu không? Không. Không hiểu thì có lợi không? Không. Nhưng mà cái việc chẩn tế có lợi không? Có. Vì sao? Vì thứ nhất là mình độ được cho ngạ quỷ á. Ngạ quỷ tức là những hương linh, vô số hương linh, họ vì cái tâm của người tụng họ hiểu, các thầy mà khi tụng là các thầy hiểu rồi nha, cho nên do các thầy tụng hiểu nên các vong linh nương theo tâm của quý thầy mà hiểu và được ăn, được ăn, được uống, được no đủ và được nương trong cái hào quang Phật pháp đó. Cho nên là có thể là người sống như chúng ta không hiểu
[1:09:37]lắm, nhưng mà người chết tự nhiên có lợi, có lợi. Và kế nữa là có nhiều vị kinh sư cả một đời cứ lo tụng niệm không, nhưng mà về già rất là có đức độ. Vì sao vậy? Vì các ngài cả đời tắm trong cái không gian của đạo lý, trong thời gian của tụng niệm á, kinh kệ, mà lời kinh tiếng kệ toàn là Phật ngôn thánh ngữ không, chứ đâu phải lời nói bậy đâu, phải không? Mà nhiều khi các ngài nhiều đám quá, cả ngày có khi tụng bốn năm đám, cả một ngày đó mấy ngài đâu có chạy tán loạn được đâu, phải không, cứ phải là sống trong cái lời kinh tiếng kệ, thì như vậy tâm hồn các ngài cứ tắm trong đó, vô tình thì sao, càng lớn tuổi chừng nào thì cái uy đức càng lớn chừng nấy.
[1:10:21]Nên nhiều vị kinh sư chứ về già rất là đức độ là như vậy, vì các ngài tắm trong cái lời Phật không. Hay như vậy, cho nên đừng có bày đặt chê, chết á. Có nhiều người nói là "Không, tôi tu thiền, tôi không thích cái đó", chết á, tổn phước chết á. Đừng nghĩ như vậy. Mặc dầu thiền cũng có cái hay, phải không ạ? Thanh tịnh, hư vô, đi vào trong cái định, hướng nhanh về cái vô ngã, nhưng mà không có phước cũng không đi xa được. Dù là tu thiền cũng cần phải có mà, rất là nhiều nhiều nhiều phước. Nên trong việc đạo cũng vậy, đây là thầy nói việc đạo, thì phải bảo đảm rằng cái việc mà ta hành đạo, ta tu hành ở trong đạo, trong chùa,
[1:11:02]trong tôn giáo cũng đừng để vô nghĩa, đừng để phí phạm. Vì đôi khi sao, cũng có những việc phí phạm nào đó lẫn lộn ở trong chùa. Đến nỗi như có một vị thiền sư vậy, ban đêm ngồi thiền có một vị thần hiện ra, nói ông mới, ông nói "Ông là ai?", nói "Dạ thưa ngài, tôi là thần hộ giới". Mới nói rằng "Ta lo còn có những giới mà ta chưa giữ được, ông có biết không?". "Không", nói "Ngài thì giữ giới rất tốt, nhưng có một điểm nhỏ là thức ăn trong chén ngài đó, ngài ăn xong ngài đem ra rửa nó trôi luôn, nó vẫn còn sót một ít, thức ăn vẫn là của đàn na tín thí". Từ đó ngài mới lấy nước ngài tráng trong chén ngài rửa ngài uống luôn.
[1:11:45]Tức là đến từng chút như vậy á. Ăn xong cái chén rồi đó, mà còn cái vết thức ăn mà dính trong cái chén mình không thể múc được nữa, muỗng không múc được nữa, vậy mà đối với vị thần hộ giới vẫn coi là sự phí phạm. Ta phải hiểu khắt khe đến như vậy. Cái chân lý, cái đạo lý nó khắt khe đến mức độ như vậy, mà ta, ta khi nào mà đạt đến mức độ khắt khe, kỹ lưỡng như vậy thì đó mới là đạo lý. Mà đó chính là hạnh phúc á. An trú được trong những điều đó lại là hạnh phúc. Mà khi mà ngài mỗi khi ăn xong ngài tráng cái nước trong cái bát ngài uống luôn, ngài thấy lòng ngài rất bình an, vì ngài thêm được một cái đúng nữa.
[1:12:23]Cứ thêm một cái đúng là ta thêm được một, một hạnh phúc trong cuộc đời. Mà cái hạnh phúc này không phải cảm thọ, không phải cảm giác, không phải cảm xúc, mà là cái hạnh phúc cao siêu của trí tuệ, của đạo lý. Đúng không à? Đó, cái hay là như vậy. Nên khi hiểu điều này rồi, ta bắt đầu xét lại đời sống của mình nha.
[1:12:48]Bắt đầu xét lại đời sống của mình. Bây giờ coi coi từng giây mình sống như thế nào, từng đồng mình dùng như thế nào. Ví dụ như ở trong chùa đó thì quý thầy là hưởng của đàn na tín thí cúng dường, cho nên bảo đảm là sao? Đừng có để đồng nào sai, sai lầm, mà thành mang tội. Tại đồng nào ai cúng chùa cũng là của mồ hôi nước mắt hết. Cho nên từng đồng đó phải dùng cho kỹ, không được dùng sai. Nhưng mà người đời nói "Tụi con đâu phải là của ai cúng đâu, tụi con tiền tụi con làm ra. Phải không? Con đi làm bằng sức lao động, rồi được hưởng lương, thì như vậy thì con xài đâu có tội, con xài cho đời sống mình đâu có tội".
[1:13:30]Nghĩ như vậy cũng sai. Nghĩ như vậy cũng sai. Cái từng đồng từng đồng mà người ta trả lương cho mình là do sức lao động mình làm ra, phải không ạ? Mà cái sức lao động của mình ở đâu ra? Ở đâu ra? Do tâm hồn, do trí tuệ, do tài năng, do kiến thức của mình, phải không, mới làm được công việc, có phải không ạ? Nhưng mà tài năng, trí tuệ, tâm hồn, thể xác mình ở đâu ra? Bao nhiêu là con người trên đời này hun đúc cho mình. Từ cha mẹ nuôi dạy, thầy cô giáo dạy bảo, phải không, bao nhiêu sách vở mà ta học, bao nhiêu người viết, phải không à? Bao nhiêu người kèm cặp ta mới có cái thân xác này, tâm hồn này, cuộc sống này, tài năng này,
[1:14:12]rồi bây giờ mới đi làm, rồi nói là không của ai, của tui là sao? Không có gì của tui cả. Cho nên coi vậy chớ vẫn là gì? Không có gì của ta, mà vẫn là của của cuộc đời. Và mỗi một đồng ta có được, mỗi một bát cơm ta có được cũng không phải của ta. Vẫn là gì? Vẫn là nợ đối với cuộc đời và vẫn phải sống cho cho xứng đáng, đừng để một đồng nào phí phạm. Nên người tu trong chùa cũng vậy, mà người cư sĩ tại gia cũng như vậy. Đó là thầy nói tiền bạc, và nói từng giây phút nãy nói rồi, người tu như vậy và người đời cũng vậy, đừng để một giây phút nào mà sống vô nghĩa. Đừng để một giây phút nào mà tâm ta loạn động.
[1:14:54]Lúc nào cũng an trú được trong trong chánh niệm tu hành. Người tu thiền có cái phương pháp của mình để an trú trong chánh niệm của thiền. Người niệm Phật có cái công thức của trong trong chánh niệm. Mà người nói "Bây giờ con cũng không biết gì, thôi bây giờ con tụng kinh, con cứ lẩm nhẩm bài kinh này qua bài kinh kia được không?". Nói "Được luôn". Rảnh rảnh cứ tụng thuộc bài kinh nào cứ đi đường mà cứ đọc, nha, làm việc cứ đọc. Đọc đến khi mà mình đủ phước rồi, tự nhiên mình sẽ buông dần, buông dần để trong tâm bắt đầu đi vào thanh tịnh, vô niệm, không có câu nào trong đầu nữa, không lời nói nào vang lên nữa,
[1:15:26]kể cả câu niệm Phật cũng tắt luôn, thì bắt đầu ta đi vào vào thiền. Nhá, chứ chưa phải bước đầu mà vào là vô niệm được liền, mà phải sao, đi qua một cái thời gian của cái quán chiếu, qua một thời gian của niệm Phật, đi qua một thời gian tụng kinh. Mình thúc liễm được tâm rồi, tâm mới vào cái vô niệm được, buông hết để mà trống không được, chứ không phải dễ. Nhưng mà có cái an trú như vậy, tức là ta không phí phạm một phút giây nào. Nhưng riêng cái người mà thường hay tụng kinh hay niệm Phật thì cấm vô nhà vệ sinh nha, không được. Tại khi mà ta tụng, ta niệm Phật thì hộ pháp theo ta liền, chư thiên theo ta, mà ta vô nhà vệ sinh ô
[1:16:09]uế rồi bắt các ngài đứng đó nghe ta hộc máu á. Niệm chú không được. Lúc đó khi vô nhà vệ sinh chỉ gì, chỉ quán chiếu thôi, quán chiếu thân này là vô thường, vậy thôi. An trú toàn thân, biết rõ toàn thân, nhớ thân này vô thường thì không có lỗi. Còn vô nhà vệ sinh mà niệm Phật là ta mất sạch phước luôn. Bao nhiêu cái phước niệm Phật, tụng kinh trước đó mất hết. Nhớ như vậy. Chỉ vô trong nhà vệ sinh thì quán chiếu thân này là vô thường, vậy thôi. Biết rõ toàn thân là được. Thì cái người nào mà được như vậy, tức là ta sống hướng thượng, không phí phạm một phút giây nào. Ở đây thầy nói câu này nó để đề phòng với những
[1:16:55]người bị bị phiến diện, thiên chấp một phía. Phiến diện, thiên chấp một phía nghĩa là sao? Là hiểu rằng là chỉ cần an trú chánh niệm là đủ, mà cái gì? Đạo lý là toàn diện, không được thiếu một mặt nào. Đạo lý đẹp như một viên kim cương, nhìn góc nào cũng cũng đẹp. Nhớ như vậy. Ta tu hành đạo lý của Phật pháp rồi, Phật pháp cao siêu như một viên kim cương hoàn hảo, không một vết trầy, không một cái mặt nào khiết lở, Phật pháp của ta là như vậy. Nhìn góc nào cũng đẹp. Chứ không nói là "Không không, viên kim cương của tôi anh nhìn mặt này, nhìn mặt đằng sau chưa mài". Giống như là sao? "Tôi niệm Phật thôi, còn mấy khác tôi không biết".
[1:17:42]Không có chuyện đó. Nói là "Tôi tôi tụng kinh à, mấy khác tôi không biết", là nó sai. "Không, tôi chỉ ngồi thiền, mấy chuyện khác tôi không biết", giống như kim cương có một một mặt, mà kim cương không được một mặt, kim cương phải mấy mặt? Nhiều mặt, nghĩa là bất cứ giờ phút nào, bất cứ gặp ai, bất cứ đụng chuyện gì trong lĩnh vực nào ta đều xử đẹp hết. Xử đẹp xử đẹp thầy nói theo nghĩa theo nghĩa hàn lâm chứ không phải nói theo nghĩa xã hội đen nha. Xã hội đen mà xử đẹp là nó rùng rợn lắm, còn thầy chữ xử đẹp tức là ta xử lý đúng nhất nha. Ví dụ à có một người tới mượn tiền ta. Nó cũng là một chuyện, một khía cạnh trong cuộc sống.
[1:18:26]Giờ cho không? Xử đẹp cho thầy coi. Xử đẹp chuyện này. Nó nhiều mặt lắm nha. Khi một người tới mượn tiền thì nó bao nhiêu vấn đề phát sinh. Thứ nhất là người này mượn để làm gì nha. Họ thiếu thốn gì sao vì sao mà phải mượn? Và họ mượn họ trả được hay không? Nếu họ trả được thì tốt, không trả được thì chuyện gì sau đó xảy ra? Phải tính thấy hết á. Và đồng thời khi mình có tiền để cho mượn hay không? Và nếu mình cho mượn thì có ảnh hưởng vào trong đời sống gia đình hay không? Và nếu họ trả thì tốt, họ không trả thì sau đó chuyện gì xảy ra? Bao nhiêu điều phải tính chung quanh mà những câu hỏi vừa đặt
[1:19:04]ra đó phải trả lời được hết rồi hãy cho mượn hay là từ chối. Vì có khi ta từ chối, có khi ta cho mượn và có khi ta chỉ cho mượn một phần. Tức cười, có một lần á chùa thầy gặp nạn, đến chùa không còn một hột gạo nha. Lúc đó thầy bị lấy sạch hết, thầy bị vu tiếng xấu, lùa hết người của thầy đi, mẹ thầy ở trên đó là bị bao vây không cho ăn. Và không còn một hột gạo, không còn một hột muối. Nó chỉ quăng cái bịch muối hột bay thùng rác thôi vì nó nghĩ là nó không cần. Mẹ thầy phải lượm cái hột muối hột ra để mà nấu cơm ăn. Thì lúc mà khi thầy trở về chùa lại thì chùa thành một đống tro tàn, vậy đó.
[1:19:42]Nhưng mà may mắn lúc mà khốn khổ nhất thì lại có người cúng cho thầy một ít tiền, nên lúc đó thầy cũng may, không thầy trò không đói. Cúng cho tiền thầy cứ tỉnh queo thôi, cứ về chùa sống lại bình thường, từ đống tro tàn làm lại. Cái thì ngay lúc mà chùa đang thê thảm như vậy, một ông sư huynh của thầy lên ổng mượn tiền. Ổng mượn mà ổng ngồi ổng nói hoài, ổng ngồi ổng than thở, thầy không than thì thôi chớ. Ổng lên ổng thấy chùa thầy là còn lại một đống tro tàn không còn một cái gì. Đó, mà ổng cứ ngồi than của ổng không à. Mà than của ổng không thì lúc đó thầy phải cân nhắc. Nha, bây giờ chùa mình còn mấy người,
[1:20:17]với số tiền đó mình sống nhiêu, thấy ổng khổ quá là sao. Đó, ngồi cân nhắc lát thì mình không thể đáp ứng hết được cái ổng đòi mượn. Nói thôi giờ em cho sư huynh mượn sư huynh chẳng bao giờ trả nổi đâu, em biết mà. Thôi bây giờ phần đó em cúng dường luôn sư huynh phần này. Sư huynh làm ổng mừng quá ổng cầm tiền ổng cười. Thì lúc phải cân nhắc, lòng mình cũng nhẹ. Lòng mình cũng nhẹ mình cũng không cần phải ổng trả, thôi cúng luôn. Rồi ổng cũng vui mình vui, không động não. Và như vậy cái gì cũng đẹp hết, chùa cũng không đói vì mình cân nhắc cái số tiền đó thôi thầy trò cũng còn sống được. Rồi ổng vui mình vui không bận lòng nữa, cái đó gọi là xử đẹp.
[1:20:56]Rồi bây giờ ví dụ mình đi trên đường có người lại mời vé số, mua vé số. Thầy thì thầy hay xử đẹp kiểu này: Có người lại mua mua vé số thì thầy hay kiếm tiền thầy cho chứ thầy không mua. Tại thầy tu mà đi mua vé số nó kỳ phải không? Không lẽ mình mua rồi mất công mình cứ thắp thỏm không biết nó có trúng hay không, khổ lắm. Cho nên không mua. Mà người ta thấy người tu thò tay mua rút rút vé số soi soi số mấy lựa số mấy rồi coi thì dòm không giống ai, nên thôi thầy cho thôi. Nhưng mà thầy cho tiền người ta, thầy không lấy vé số người ta vui không? Vui phân nửa thôi. Tại vì vé số không bán được vẫn là một mối lo.
[1:21:36]Nhưng mà thầy đành chịu, thầy không thể là để cho người ta hoàn toàn hết mối lo mà thầy phải mua vé số giùm, vì thầy còn cái tư cách của thầy tu nữa. Cho nên cái xử của thầy là trung đạo, không mua vé số nhưng cũng không bỏ mặc, cho ít tiền, nếu bữa đó thầy có tiền, nghèo quá thì thôi. Nhưng mà xử đó gọi là xử đẹp. Nghĩa là bất cứ mọi việc gì trên cuộc đời này từng ly từng tí mình đều xử lý hợp lý nhất trong từng giờ, từng phút, từng công việc, từng giọt nước, từng miếng ăn, từng đồng tiền bạc, đừng để một cái gì sai lầm, đừng để một cái gì vô nghĩa, đừng để một cái gì bất hợp lý, thì cái đó gọi là
[1:22:14]viên kim cương toàn diện mà mình ráng bây giờ tất cả chúng ta đều đang đang mài. Phải không ạ? Tất cả chúng ta đều có một viên kim cương, không biết có không ta, thầy hỏi không biết có thiệt không. Thôi ví dụ như mình có và mỗi ta đang mài từng cạnh hết phải không ạ? Cạnh này mài chút qua cạnh kia mài chút, nghĩa là bất cứ việc gì đến với chúng ta thì chúng ta đều mài. Thôi không dùng chữ xử đẹp nữa mà dùng chữ bất cứ việc gì đến chúng ta tức là một khía cạnh, một mặt của một viên kim cương của cuộc sống này, của sự tu tập này, của đạo lý mà ta đang có, ta mài hết. Tức là ta ứng dụng đạo lý để xử lý mọi việc cho đẹp, cho đúng.
[1:22:56]Mà coi chừng ta mài nhầm cục đá thì mài hoài nó không sáng á. Mài hoài nó không sáng. Chỉ kim cương mài nó mới mới sáng. Vậy cái gì là đá và cái gì là kim cương? Đá là tà kiến. Ta nhận lầm một đạo lý sai thì có mài muôn đời nó cũng chỉ đen đen vậy thôi. Mà nếu là kim cương thì mài mới sáng, càng mài càng sáng. Kim cương chính là gì? Chánh pháp là chánh kiến nha. Cho nên từ buổi đầu Đức Phật dạy trong Bát Chánh Đạo là phải gì số một là? Chánh kiến làm đầu, hiểu cho đúng cái đã. Học đạo lý cho đúng, đừng để học nhầm tà kiến. Rồi bắt đầu có chánh kiến, có chánh pháp rồi, bắt đầu ta mài cái viên kim cương
[1:23:42]đó, mài từng mặt, quay mặt này quay mặt kia, mà có phải đợi ta quay không? Không, cuộc đời sẽ quay ta nha. Cuộc đời sẽ quay ta, thầy ta sẽ quay ta, huynh đệ ta sẽ quay ta và quay tới đâu thì ta mài tới mài tới đó. Là cứ theo thời gian mà viên kim cương nó sẽ sáng dần, sáng dần cho đến khi mà nó toàn hảo thành một viên kim cương đẹp mọi mặt hết thì ta làm sao? Dễ mà, đem bán đó mà. Thì lúc đó ta ta tặng cho đời, còn ta đi đâu?
[1:24:17]Ta là cát bụi hư vô nha. Được chưa? Nghỉ được chưa? Hết giờ rồi. Thôi, bữa nay ta nói chuyện với nhau cái bài đề tài là Sống Hướng Thượng và ta kết thúc bằng cái viên kim cương. Thôi thì thầy xin chúc cho thầy trụ trì, chư tôn ở đây nha và các Phật tử ai cũng có một viên kim cương thật là bự nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.