[0:11]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay tối mùng 1 cũng còn Tết, chúng ta cũng có những câu chuyện đạo lý để trao đổi hằng đêm, rồi sau đó mình lại văn nghệ cho vui. Đề tài hôm nay thầy nói là: "Dạy và học".
[0:34]Thông thường, thường thì cuộc đời của chúng ta á là khi nhỏ lớn lên,
[0:43]đầu lớn lên chút hiểu biết thì được cha mẹ cho đi học ở trường, học qua mười mấy năm rồi có người thì được qua đại học, sau đó mình mới biết một cái ngành chuyên môn, cái nghề gì đó. Thế rồi mình đi làm kiếm sống nhờ cái vốn liếng ở nhà trường, chủ yếu là mình có một cái nghề để mình sống, mình nuôi cái bản thân. Còn cái nữa là cái để biết cư xử cuộc đời, bên cạnh mà cái nghề mình học, những kiến thức mình có, mình thêm được một cái là biết cái đạo lý để mà cư xử trong cuộc sống. Vào thời xưa thì cái cái đạo lý để cư xử trong cuộc sống thì lại là môn học chính, nghĩa là đạo Nho đó, người ta phải học để làm cái người quân tử mà biết sống tốt đẹp giữa cuộc đời.
[1:36]Rồi bên cạnh đó có những cái môn học mà một người muốn làm quan phải biết. Ví dụ như là phải biết về lý luận về kinh tế, lý luận về quân sự, về võ học, về cái dịch lý, về triết học Đông phương, thậm chí về y lý, vân vân. Nghĩa là một người làm quan họ phải thi nhiều môn. Nhưng mà trong đó, cái môn chính vẫn là cái Tứ Thư Ngũ Kinh của Khổng giáo là chủ yếu dạy về cái cách cư xử ở đời. Cho nên vào cái thời đó, cái nhân cách của con người là một tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá trị của người đó. Nhưng mà sau này, khi mà cái nền văn minh Tây phương đến thì người ta chú trọng ở cái hiệu quả của công việc,
[2:25]người ta chú trọng ở cái là người đó có cái tài để làm ra được cái gì trong cuộc sống này, chế ra được một cái loại máy nào, rồi có thể là điều hành được một cái cái guồng máy nào, vân vân, và người ta đánh giá cái giá trị con người ở trên cái tài năng nhiều hơn là cái nhân cách. Và dần dần, cái lối mà dạy và học chú trọng cái tài năng á bắt đầu nó chiếm ưu thế trên thế giới, các quốc gia lần lần đi theo đó để họ có thể theo đuổi mà được một cái nền kinh tế là vững mạnh, thu được nhiều lợi nhuận. Cho nên cái lối mà học để làm con người lần lần không còn được chú trọng nữa.
[3:09]Thường á là người ta chỉ chú trọng cái học để có cái nghề ra làm việc kiếm sống. Chỉ riêng những người mà đi học làm nghề dạy học thì mới có bổn phận để dạy lại cuộc đời, nghĩa là họ đứng trên bục giảng, họ truyền đạt lại những điều mà họ đã học hỏi, đã nghiên cứu để đào tạo lại cái lớp học sinh khác, những lớp học sinh đó lại bước vào cuộc đời để tiếp tục có cái ngành nghề và kiếm sống. Là thường chúng ta quan niệm như vậy, là chúng ta học nhiều hơn là dạy, chỉ trừ những người làm nghề giáo thì sau đó sẽ có bổn phận dạy, còn đa số chúng ta chỉ học. Nhưng mà khi đến với Phật pháp thì cái điều này bắt đầu chúng ta phải
[3:51]suy nghĩ lại, là trong Phật pháp thì không chỉ có cái việc học đơn giản mà ai cũng phải vừa là một học trò mà vừa là một thầy giáo.
[4:06]Ai cũng phải có hai cái tính cách đó, hai cái tính chất đó, hai cái phẩm chất đó, hai cái năng lực đó trong nơi con người của mình, là mình vừa là một học trò mà vừa là một thầy giáo. Tuy nhiên, cái cái phẩm chất vừa là học trò vừa là thầy giáo thì nó thay đổi theo cái thời gian, theo cái năng lực của mình khi mình đến với đạo. Mới ban đầu á khi mình đến với đạo là một người sơ cơ á thì mình chỉ là một người học trò ngoan ngoãn hoàn toàn vì mình chưa biết điều gì để dạy người khác. Nên ở bước đầu vậy, khi mình có duyên gặp Phật pháp, người này chỉ là háo hức, nghĩa là tìm hiểu đạo lý qua kinh điển,
[4:50]qua những lời giảng, qua những cuốn sách giải thích về giáo lý để mà học. Đó là cái giai đoạn ban đầu mà ai cũng phải đi qua, mà đi qua giai đoạn này cũng không phải dễ. Không phải dễ, bởi vì sao? Bởi vì để có được cái phẩm chất của một người học trò ngoan ngoãn, chúng ta cũng đòi hỏi nhiều điều kiện chứ không phải dễ, mà nhiều khi cũng đòi hỏi cái duyên may của mình là mình đã nhận được cái nguồn đạo lý từ nơi nào, từ một vị thầy nào hay từ một cuốn sách nào, hay từ một cái nguồn băng giảng nào nữa. Vì nếu mà cái nguồn dạy không tốt thì cái người học trò cũng bị lệch lạc. Cho nên khi học từ nhiều nguồn quá mà những cái nguồn đó không
[5:30]nhất quán, nó phá nhau, rồi cuối cùng mình không biết gì hết. Đây là một cái đề tài thầy sẽ nói qua đêm khác, tức là khi học nhiều, cuối cùng không biết gì hết. Hôm nay mình không có nói tới lấn qua cái đó, mình chỉ nói là học để làm một người học trò ngoan ngoãn ở bước đầu đến với đạo thì cũng rất là khó khăn chứ không phải dễ. Khó khăn như thế nào? Là nếu mình là một người học trò mà trong đó mình còn có cái tâm không hiếu học, không siêng học thì mình không tiếp thu tốt, đó đương nhiên. Hoặc mình là người học trò mà trong tâm mình còn có cái kiêu mạn, cứ nghĩ mình giỏi rồi thì mình cũng không học được nhiều.
[6:10]Những điều hay mà người ta nói, mình không nhận ra được vì mình cứ nghĩ mình đã hay rồi. Nên cái tâm kiêu mạn nó cản trở cái việc mà mình tiếp nhận được một cái đạo lý đẹp. Hoặc là khi nghe một vị thầy giảng pháp cũng vậy, mình cứ nghĩ mình hay rồi, à mình nghe một cách thờ ơ trong khi trong lời dạy đó nhiều khi chứa đựng những điều rất là uyên áo. Do đó, để làm
[6:41]một người học trò ngoan ngoãn buổi
[7:01]đầu đến với đạo đã là một cái tiêu chuẩn khó.
[7:19]Rồi sau một thời
[7:32]gian
[7:42]nữa, bắt
[7:52]đầu khi mình biết đạo nhiều rồi thì mình
[8:28]phải xuất hiện cái phẩm chất của một cái
[9:01]nhà mô phạm từ từ, ít thôi chưa nhiều. Nghĩa là bắt đầu mình đã phải có cái bổn phận san sẻ cho cái người chưa biết đạo hoặc là họ có biết nhưng mà biết ít hơn mình thì vẫn phải có trách nhiệm san sẻ. Thì ngang chỗ này là bắt đầu mình đã bị thiếu nè. Nhiều người học đạo là ngang cái chỗ này đã bắt đầu thiếu rồi, tức là chỉ lo học đạo, biết đạo rồi, còn người chung quanh mình mà có chưa biết, mình không để ý, không quan tâm. Nên đây là một điều mà gọi là một cái thiếu sót đối với người học đạo, chúng ta không được quyền như vậy. Là luôn luôn chúng ta phải vừa là một người học trò mà vừa là một người thầy giáo tận tụy,
[9:43]một học trò ngoan ngoãn và mà là một thầy giáo tận tụy. Nghĩa là suốt một đời, chúng ta học đạo lý không bao giờ biết chán. Dù cho sau này mình làm thầy rồi thì vẫn có cái tâm thiết tha cầu học đạo lý không bao giờ biết chán. Nhưng mà song song với đó, chúng ta vẫn luôn luôn là một người thầy giáo tận tụy cho những người đi sau mình mà chưa biết. Chúng ta phải luôn luôn có hai phẩm chất đó cùng tồn tại trong con người của mình, chứ không được mà thiếu một cái. Không được thiếu một cái là ví dụ bây giờ mình chỉ là học trò học đạo lý mà không bận tâm dạy người khác là một cái sai, kiếp sau mình sẽ ngu vì gieo mà không gặt.
[10:25]Hoặc có người chỉ thích làm thầy thiên hạ mà không chịu học cho sâu, biết sơ sơ chỉ muốn dạy người khác thì cái người này sẽ dạy bậy, rồi tăng cái kiêu mạn, mà người này thầy gặp nhiều lắm, thầy gặp nhiều lắm. Ngay cả trong cái hàng mà đệ tử cư sĩ của thầy cũng muốn dạy đời thầy nữa, lâu lâu cứ nhắn tin dạy thầy điều này, dạy thầy điều kia. Đó, những người kiêu mạn nặng quá, cứ tưởng mình giỏi nên người này không có tiến tới đâu nữa, không tu hành gì được. Ở đây thầy nói cái giai đoạn thứ hai là là giai đoạn mà mình biết được đạo rồi phải bắt đầu biết san sẻ cho người khác từ từ làm công việc đó dần dần theo cái khả năng và theo cái nhân duyên của mình.
[11:05]Tức là nếu mình là người trong gia đình, mình phải biết san sẻ đạo lý cho người trong gia đình, rồi mình quen với bạn bè, láng giềng, phải biết san sẻ đạo lý cho những người đó. Cái san sẻ đạo lý á thì nó có nhiều trường hợp, nhiều duyên. Có người là chỉ có đưa băng, thuyết phục người ta vài điều rồi đưa băng, nhưng có người lại có cái duyên là tự mình nói ra. Mình giải thích cái đạo lý cho người ta nghe, người ta thấy đạo Phật à nói về đạo lý vô ngã thật là sâu xa, vi diệu. Họ thích, thích nghe mình nói chuyện, rồi sau đó mình lại đưa băng, đưa sách cho người ta đọc thêm, bổ sung thêm. Đó là bắt đầu mình có cái phẩm chất của một nhà
[11:38]giáo, mà phải là một nhà giáo tận tụy như vậy. Mình chưa được nhiều, mình biết là khả năng mình chưa nhiều, mình khiêm tốn, nhưng phải bắt đầu có cái phẩm chất này, không ai được quyền thờ ơ trong việc truyền bá Phật pháp, trong việc dạy lại cho người sau hết. Ở cái giai đoạn thứ ba là tới cái người đã lão luyện trong Phật pháp rồi, như quý thầy, quý cô, thì là những người mà cái trách nhiệm hướng dẫn cho tín đồ thì nặng nề hơn nữa. Đó là đến giai đoạn thứ ba là quý thầy, quý cô là nhiều năm, nhiều tháng sống ở trong đạo, à giữ gìn giới luật, tu dưỡng đạo đức, à trau dồi thiền định, nghiền ngẫm kinh điển sâu xa.
[12:24]Thì những người như vậy là đến lúc họ lão luyện về giáo lý rồi thì người này cái phẩm chất về nhà giáo, phẩm chất về mô phạm thì phải phải rõ nét, phải sáng rực. Tức là mở một lời nói hay làm một cử chỉ đều có thể làm biểu tắc, làm mực thước, làm tấm gương cho Phật tử, cho tín đồ, cho người chung quanh mình. Đây là cái người giai đoạn thứ ba. Nhưng mà dù mình đã làm thầy, thì vẫn phải tiếp tục học hỏi những điều mình chưa biết. Vì sao vậy? Vì Cái câu này thầy không biết Newton nói hay Đề-các nói: "Những điều ta đã biết như là giọt nước, những điều ta chưa biết là cả một đại dương". Câu này ai nói?
[13:13]Có phải Newton không? Newton, hình như Newton nói. Những điều ta đã biết thì như giọt nước, mà những điều ta chưa biết thì như một đại dương. Thì trong cái vũ trụ mênh mông này còn rất nhiều điều chúng ta chưa biết. Ừ như có một cái cuốn sách là "Những giai điệu bí ẩn và con người đã tạo ra vũ trụ" của tiến sĩ Trịnh Xuân Thuận, ông ở bên Pháp. Ông là nhà tiến sĩ về thiên văn vật lý vũ trụ, ông viết cuốn sách rất dày, cực kỳ hay về những cái kiến thức đó. Nhưng mà tức là cái trí tuệ mà để nhìn được cái thiên văn vật lý vũ trụ thì người ta biết tường tận tới từng cái nguyên tử nhỏ, cái cấu trúc nguyên tử và cũng như biết đến cái sự vận hành của tất
[14:00]cả những thiên hà, những ngôi sao lùn, những lỗ đen vân vân về vũ trụ. Thì sau khi mà đưa ra những giả thuyết về vũ trụ, à về thế giới, về các thiên hà, thì luôn luôn tồn tại những điều chưa bao giờ biết được. Và ông nói rằng con người đã tạo ra vũ trụ là thế nào? Nghĩa là cái hiểu về vũ trụ con người, con người lý luận cái cách mà vũ trụ đó, dần dần theo cái kiến thức của họ. Mới ban đầu họ hiểu vũ trụ chỉ là một Trái Đất này thôi, và bầu trời như cái bát úp lên, và Thượng đế đã tạo ra cái cái vũ trụ như thế, là ban đầu họ hiểu như vậy. Rồi dần dần họ hiểu vũ trụ nó mênh mông lớn hơn, à thì ra không phải, Mặt Trời mới là trung tâm mà Trái
[14:44]Đất quay chung quanh với các hành tinh khác. Dần dần họ mới phát hiện ra à Mặt Trời cũng không có gì quan trọng, chỉ là một ngôi sao nhỏ bé, lạc loài trong cái dải thiên hà của chúng ta mà đặt tên là Ngân Hà. Mà rồi cuối cùng cái dải Ngân Hà, cái thiên hà mênh mông cả mấy trăm tỷ ngôi sao như Mặt Trời như vậy cũng chỉ là một cái cái thiên hà bình thường, tầm thường trong cái vũ trụ mênh mông chứa không biết bao nhiêu tỷ tỷ thiên hà ở trỏng. Và thế nào vũ trụ đã được thành lập thì có nhiều cái giả thuyết và và giả thuyết nào cũng đúng phần nào đó, không bao giờ đúng chắc. Ông nói rằng như vậy, nghĩa là sau này người ta sẽ đưa ra nhiều giả thuyết
[15:22]về vũ trụ để tiến dần, tiến dần đến một cái điều đúng nhất, mà ổng không dám chắc rằng đến ngày nào đó con người ta tìm ra được cái vũ trụ đúng nhất, cái cấu hình đúng nhất về vũ trụ hoặc là cái nguồn gốc đúng nhất về vũ trụ, không bao giờ dám chắc, mà ổng chỉ nói là tiệm cận thôi, tức là tiến dần, tiến dần đến cái vũ trụ thật sự. Nếu sau này khoa học tiến bộ thì tiến dần đến một chút, tiến dần đến một chút. Như hiện nay nhiều người tin rằng vũ trụ bắt đầu từ một vụ nổ, nhưng mà dĩ nhiên trong lý luận đó có nhiều điểm sơ hở, nhưng thầy thầy cũng không tin cái thuyết đó. Mà thầy tại sao không tin thì dĩ nhiên thầy có cái cái
[16:00]lý do, mà hôm nay không phải là dịp để mình nói. Thì những nhà khoa học chân chính đều như vậy, là khi mà họ đã biết quá nhiều thì họ mới phát hiện ra còn quá nhiều điều chưa biết, còn quá nhiều điều chưa biết. Như ví dụ cái đơn giản nhất là ngày xưa khi mà ông Newton sau nhiều năm tháng tư duy về vật lý, về vũ trụ, về thế giới, thì ổng ngồi gốc cây táo theo truyền thuyết ổng thấy trái táo rớt xuống. Ổng nói: "Ủa, sao trái táo rớt xuống mà không rớt lên?" Mình đâu bao giờ mình đặt vấn đề đó ha? Từ nhỏ đến lớn mình thấy nghĩa là cái gì nó rớt xuống rồi coi nó bình thường, cái gì cũng tự nhiên, không gì phải thắc mắc.
[16:37]Nhưng tự nhiên có một người thắc mắc là cái ông Newton kỳ khôi đó. Nhưng mà nhờ cái thắc mắc đó bắt đầu mới mở ra một cái chương mới cho lịch sử của cái vật lý vũ trụ, bắt đầu bằng cái thuyết gọi là hấp dẫn, thuyết vạn vật hấp dẫn, những gì có khối lượng nó hút lẫn nhau. Đó, đầu tiên mở ra một chương mới. Thế là những cái thiên thể trong vũ trụ này nó có cái lực tương tác nó kéo nhau lại, không phải là không. Rồi sau này ông Einstein ổng tìm ra được thêm nhiều điều thú vị nối tiếp thêm cái điều của ông Newton ổng biết. Nhưng lực hút là gì, vĩnh viễn đến bây giờ vẫn chưa biết. Bản chất của cái lực hút là gì? Chưa biết.
[17:17]Biết nó có tồn tại, nhưng nó là cái gì, bản chất là gì? Không biết. Đó, chúng ta thấy, nghĩa là biết được rằng có cái lực hút là một giọt nước, bản chất lực hút là gì, điều mình chưa biết đó là cả một đại dương. Bởi vì nếu biết được bản chất lực hút là gì thì mình mở toang được cả một cánh cửa đi vào vũ trụ mênh mông kỳ bí này, lạ lùng này luôn. Nên đó là vậy. Thì cũng vậy, khi mà quý thầy, quý cô đã nhiều năm tháng tu tập, đạt được cái chiều sâu trong đạo lý rồi, có thể làm thầy để đi dạy lại người khác rồi, thì vẫn phải nhớ một điều là những điều chúng ta biết chỉ là một giọt nước, những điều chúng ta chưa biết là cả một đại dương.
[18:00]Trong đạo Phật có một cái quả vị cao tột là quả vị A-la-hán. Trong quả vị này thì Đức Phật gọi là đây là vào hàng vô học, không còn cần phải học nữa. Nhưng mà không còn cần phải học nữa nghĩa là không học cái gì? Sự thật là không còn phải học về cái cách để tu giải thoát nữa, vì người này đã giải thoát rồi. Nhưng để độ chúng sinh thì chưa bao giờ đủ, vẫn còn phải học nữa. Đó, đây là đặc biệt. Nên chúng ta đừng hiểu lầm là một vị A-la-hán rồi không cần học, không phải đâu, không học không biết á. Ví dụ thầy nói đơn giản như là ví dụ một người đã tu hành chứng được cái tâm linh thanh tịnh, giải thoát, có thần thông,
[18:45]nhưng mà nếu không học vẫn không thể biết được cái cấu trúc nguyên tử là gì. Không thể biết được nghĩa là cái electron nó đã quay cuồng như thế nào, vũ điệu nào chung quanh cái nhân nơ-tron, proton của nó, không thể biết được, chứ không phải là dễ. Nên vì vậy những cái kiến thức của khoa học vẫn là đặc biệt, cần thiết, vẫn là điều đáng chúng ta kính nể. Và vô số những điều đạo lý uyên áo đối với con người, đối với chúng sinh nữa, nhiều khi một vị A-la-hán vẫn chưa phải là biết hết. Có thể là biết được nhân duyên, thấy kiếp trước, kiếp sau, biết được căn cơ con người, nhưng mà để xuất phát ra một cái xử
[19:23]lý thích hợp thì cũng chưa phải là đã hoàn toàn. Cho nên chúng ta thấy A-la-hán chỉ là vô học đối với cái sự tu hành tự giải thoát, còn đối với sự nghiệp độ sinh thì cái học vẫn là luôn luôn cần thiết. Cho nên ở đây chúng ta nói là ba hạng người để học và dạy á, nhất là để học á: Là thứ nhất là người mới đến với đạo, chưa biết gì thì phải là một người học trò ngoan ngoãn. Thầy nhắc cái chữ ngoan ngoãn bởi vì biết có nhiều người sơ cơ mà không thèm ngoan ngoãn. Cái thứ hai là những người đã biết được một số đạo lý rồi thì bắt đầu phải có cái phẩm chất dạy học, là mô phạm, là thầy giáo, là phải có thực hành,
[20:04]có làm gương, bắt đầu san sẻ lại cho những người chưa biết, những người đi sau mình. Và trường hợp thứ ba là những người đã lão luyện trong Phật pháp thì cái trách nhiệm mà dạy dỗ người sau còn nặng nề hơn nữa. Thì ở đây đa phần chúng ta đứng ở giai đoạn nào?
[20:25]Trong ba giai đoạn mình đứng ở giai đoạn nào? Thứ mấy? Một, hai, ba đứng giai đoạn nào? Thứ hai, phải không? Đa phần mình đứng thứ hai, bởi vì mọi người ngồi đây thì hầu hết là không phải người sơ cơ, hầu hết, cũng có vài người sơ cơ nhưng mà không đáng kể. Đa phần chúng ta ngồi đây, chúng ta đã biết được một số đạo lý rồi, nhưng mà chúng ta không phải hạng thứ ba là đến trình độ lão luyện để có thể thuyết pháp như mây như mưa cho mọi người được, không có. Thì đa phần chúng ta là hạng người thứ hai, thì như vậy mọi người ngồi đây đều phải là vừa là một học trò tiếp tục học đạo lý, mà vừa phải là một
[21:08]người người thầy để san sẻ đạo lý cho người khác. Lúc nào chúng ta phải có hai cái phẩm chất đó trong con người mình mà tùy duyên tùy lúc, cái nào nhiều, cái nào ít. Ví dụ như mọi người đang ngồi đây với thầy thì mọi người đang làm cái gì? Đang làm học trò chứ đừng làm thầy thầy, tội nghiệp nha. Xin làm học trò giùm lúc này. Nhưng mà có những lúc không phải ở đây, những lúc mình nói chuyện với bạn bè mình hay với gia đình nào đó thì mình chợt phát hiện là cái người quen của mình, người bên cạnh mình họ họ chưa biết được cái điều thiện, ác, đúng, sai, nhân quả, tội phước, thế mình bắt đầu phải giải thích bằng cái lời nói khéo léo, nhã nhặn.
[21:50]Mình giúp cho người ta tin được nhân quả, tin được tội phước để người ta tiến tu dần dần. Đó là lòng từ bi của mình. Bắt đầu phải làm thầy đó chứ không được làm thinh. Chứ không phải biết người đó chưa biết đạo rồi cứ cười cười làm thinh, không được. Hồi xưa cũng vậy, thầy nhớ hồi lúc thầy còn ở trong chúng thì thầy có bị một cái nhiệt tình là thấy ai chưa biết thì hay chỉ, hay chỉ thì một ông sư huynh lớn khác ổng hay cản thầy cái đó. Ổng nói là là khi mà chỉ như vậy á tức là mình mình khoe. Ổng nói là lộ khuê giác á. Khuê tức là viên ngọc, giác là cái sừng. Cái con lân thì nó có cái viên ngọc nó giấu ở trong cổ họng
[22:31]nó, trong miệng, trong cái hàm mà nó có cái sừng. Thì một cái con lân mà để lộ cái viên ngọc mà để lộ cái sừng ra thì thế nào cũng bị người ta bắt, người ta giết để người ta đoạt lấy cái cái quý của nó thì nó sẽ không tồn tại được lâu. Cho nên cái người tu cũng vậy, mà trên đời này mà mình lộ cái điều hay mình ra, thế nào người ta cũng tìm cách người ta chiếm đoạt, người ta lợi dụng hoặc người ta ganh tị, người ta tiêu diệt mình. Cho nên là ông sư huynh đó hay khuyên thầy là nên làm thinh hơn là hay giải thích đạo lý hướng dẫn người khác. Thầy cứ phân vân điều đó hoài. Thầy thấy ổng nói cũng có lý, nhưng mà đối với cái người đi sau mình chưa
[23:08]biết mà mình không chịu nói, nó vẫn có một cái gì nó ích kỷ, nó ác ác. Hễ mình sợ về phần mình nhiều quá bắt đầu nó là cái gì? Nó vừa là hèn nhát mà vừa là ích kỷ. Nên thầy hay phân vân, cho nên thầy thường thiên về cái giải pháp là sẵn sàng chia sẻ cái điều mình đã biết cho người chưa biết. Và đúng là hậu quả tới thiệt. Hậu quả cuối cùng thầy bị đuổi luôn. Không biết có phải là tại ổng nói đúng không. Không biết hay là cái nghiệp quá khứ gì không biết, nhưng mà thầy vui vẻ chấp nhận. Tại vì thầy thấy đối với người mà mà họ chưa biết mà mình làm thinh, mình thấy khó chịu. Dĩ nhiên lúc đó thầy cũng đang làm người học trò,
[23:47]vẫn phải ngoan ngoãn để mà học hỏi giáo lý từ thầy của mình, từ những người huynh đệ của mình. Người nào có cái gì hay, phải biết quan sát để học hỏi. Nhưng mà đến gặp những người chưa biết thì cũng nhiệt tình chỉ lại. Nhưng mà tuy nhiên lúc thầy chỉ thì thầy hơi bị cái đó, thì bây giờ trước cái điều đó thì thầy cũng nói lại là khi mình hướng dẫn cho người khác điều mình đã biết trong đạo thì mình cố gắng là mình hướng dẫn trong cái khiêm cung, chứ đừng có vẻ ta đây, đừng có cái vẻ là là mình giỏi lắm ha. Đây là một sự san sẻ một cách hiền lành, khiêm tốn. Đó là điều cần thiết, đó. Nên chúng ta phải nhớ là mình có hai cái phẩm chất đó trong
[24:26]cái con người của mình đang lúc mình đang tu như thế này. Và để có cái phẩm chất đó đó, chúng ta phải biết kiểm điểm, đánh giá mình. Mỗi ngày trôi qua mình phải tự hỏi rằng mình đã học được điều gì, đã dạy được điều gì trong mỗi ngày. Thầy không có nói mỗi tháng, mỗi tuần, mỗi tháng, mỗi tuần lâu, trong mỗi ngày. Coi ngày hôm nay mình đã học được cái đạo lý gì và đã có người nào mình đã san sẻ được hay chưa. Cái điều này đó ở trong chúng thì thì hơi ít. Lát nữa thầy nói thì mới thấy, là trong chúng thì hơi ít, khó rõ rệt, nhưng mà ở người cư sĩ thì dễ làm hơn. Người cư sĩ á thấy ngày nay mình đã học được điều gì,
[25:09]tức mình đã nghe được một đoạn băng nào chưa. Và trong những người mình tiếp xúc, mình đã nói được một đạo lý nho nhỏ nào cho người ta chưa. Đó, thì người cư sĩ là cái điều này dễ thực hiện, mỗi ngày phải kiểm điểm điều này. Còn người tu, mỗi ngày có không?
[25:27]Mỗi ngày mình có học được một điều gì đó, có kiểm điểm được không? Được không? Phải có để kiểm điểm chứ, chứ mỗi ngày không học được điều gì hết thì là một cái cái sai lầm lớn, phí phạm cái thời gian hồi sáng thầy nói là bóng câu qua cửa sổ, phải không? Cho nên mỗi ngày mình phải hỏi coi mình đã học được điều gì đó trong cái đời sống, trong cuộc sống, trong đạo lý, hoặc là mình nghe từ băng giảng, hoặc là mình chiêm nghiệm trong đời sống với huynh đệ của mình, vẫn học được chứ không phải không học được. Học trong đời sống lát nữa thầy nói lại. Đừng tưởng là sống trong chúng bình thường vậy mà không
[26:01]học, học được rất nhiều nếu người đó chịu học, biết học, biết là một người học trò ngoan ngoãn. Thầy giảng mà thầy nghe nhiều người ngáp quá. Không biết là tại thầy giảng quá hay hay là tại mọi người hôm qua giờ thức nhiều, không biết. Thôi kệ, nghe thầy giảng một lát có khi dễ ngủ á, phải cám ơn thầy dữ lắm rồi. Đó, thì đó là mình đã học được. Rồi mình đã dạy được điều gì? Ví dụ người cư sĩ thì dễ, người cư sĩ là à hôm nay mình đã đưa được một cuốn băng cho người khác nghe, hoặc hôm nay khi mà mình gặp người bạn, mình đã giới thiệu về Phật pháp cho người đó nghe. Thì như vậy trong ngày hôm đó mình đã đã làm một nhà mô phạm chút chút nho nhỏ.
[26:44]Còn ở trong chúng, trong một ngày mình có dạy được điều gì cho ai không? Có kiểm điểm được không? Có không? Ai trả lời đúng câu này thầy khen hay. Lát thầy cho hát đầu tiên.
[27:02]Mấy người xuất gia ở trong chùa á nhen, mỗi ngày mình có dạy được một điều gì cho ai hay không?
[27:12]Có không? Có không? Có, đúng. Trả lời đi, có cái gì? Dạy làm sao nói thầy nghe? Đứng lên. Đứng lên. Nói có phải biết dạy cái gì chứ? Hử?
[27:34]Dạy cái gì? Mỗi ngày trong chúng trôi qua mình đã dạy được điều gì cho người khác? Tức là thầy nói mình đang ở giai đoạn mà vừa là học trò vừa là thầy. Vừa là học trò thì dễ rồi, mình nghe một đoạn băng, xem một đoạn kinh là có học một điều, phải không? Nhưng bây giờ thầy nói dạy, dạy cái gì? Dạy cho ai?
[27:57]Nhanh lên, mất thời gian, bóng câu qua cửa sổ.
[28:03]Ai biết giơ tay lên nói thầy nghe.
[28:08]Thầy ưu tiên người đó hát đầu tiên mà hát luôn hai bài luôn. Ai biết?
[28:18]Dạy điều gì?
[28:24]Nghĩa là từ bây giờ mình đã bắt đầu có cái phẩm chất giáo dục rồi, chút chút, không nhiều nhưng chút chút. Nhưng mà chút chút chỗ nào nói cho ra.
[28:36]Nhanh lên. Rồi Liên Hiền, nói lớn lên con.
[28:43]Đối với người cư sĩ công quả, phải không? Nếu họ làm mà có thể chưa giữ được chánh niệm mình nhắc một câu, như ngày đó mình cũng dạy được chút chút, cũng được, rồi cũng tốt. Rồi lát thầy cho hát hai bài.
[28:56]Rồi ai có ý kiến gì nữa?
[29:00]Ai có ý kiến gì nữa? Mình làm nhà mô phạm chút chút khi mình đang còn ở trong chúng là ở chỗ điểm nào?
[29:10]Ai? Hừm.
[29:15]Mình thấy ăn hiếp thầy là giỏi không à? Trời ơi! Có nhiều điều lắm trong cuộc sống này. Sư hả? Rồi.
[29:26]Rất đúng, lát cho sư hát ba bài, hoan hô.
[29:33]Đó, đúng là như vậy đó. Đúng là chính cái việc mình làm đúng là một bài học cho huynh đệ mình. Cho nên cái người mà sống tốt là đang dạy huynh đệ á, mặc dầu mình không có ý, nhưng mà sự thực là một tấm gương rất quan trọng. Đó cũng là một phẩm chất giáo dục rồi đó, chứ không phải không đâu. Cho nên mình sống ở trong chúng, nhiều khi mình không gặp Phật tử để mình khuyên nhắc Phật tử, nhưng mà chỉ một cái đời sống rất là đúng với đạo lý, nhu thuận, hiền lành, đạo đức, nghiêm chỉnh luôn luôn là một bài học toát ra chung quanh. Mà có phải là chúng ta đã học được nhiều điều từ huynh đệ mình không? Có không?
[30:06]Có không? Ví dụ như ai? Ví dụ như cái hiền lành của Bảo Viên, thấy không? Đó cũng là một cái để chúng ta học. Rồi cái đi chân không của Bảo Nghiêm, thôi đừng có học giùm thầy. Đó những cái, cái đảm đương của thầy Thiện Hòa ví dụ như cái đó mình học được, thấy không? Trầm tĩnh của Bảo Nhật, những cái đó những cái điều để học hết, thấy không? Đó, mình thấy vậy đó. Nghĩa là ngay khi trong chúng, chúng ta đã có có thể học được. Như vậy là những cái người mà sống tốt, sống đúng đã là những người dạy được rồi, chút chút, làm nhà mô phạm chút chút trong khi chúng ta đang học, ai cũng vậy. Nhưng khi mà nói cái điều này thì bắt đầu mình mình biết
[30:49]trách là thật ra trên đời có những người sống rất hời hợt, nhiều khi chỉ biết lo làm ăn trước mắt, chạy theo công việc mà không có học thêm được đạo lý, dần dần trở thành những người rất là tầm thường.
[31:06]Mà quan sát trong cuộc đời mình thấy á, nhiều khi vậy thầy đi trên đường rồi nhiều khi về thành phố thì gặp những cái người lớn tuổi, rồi ăn nói bừa bãi, cứ chạy theo những cuộc vui tầm thường, thầy thấy tội nghiệp vì thầy biết người này là họ bây giờ không còn đi làm nữa, có lẽ tuổi về hưu rồi. Nhưng mà suốt trong thời gian mà họ còn trẻ, còn làm việc á, họ không hề quan tâm tới việc học đạo lý, chỉ lo làm ăn. Cho nên rồi ngày trôi qua ngày, trôi qua ngày, trở thành người tầm thường hổng hay. Bởi vì chỉ có đạo lý mới làm cho chúng ta có một đời sống thanh cao, sâu sắc, cao thượng để về già mình là một cái người lớn tuổi
[31:47]chuẩn mực, đứng đắn mà người nhỏ tuổi họ phải nể nang, vì mình có cái tu tập, có cái học hỏi đạo lý lúc mình còn trẻ. Chứ còn không, lúc về già rồi là trở thành mấy người già hư, một ông già tầm thường, nhiều khi ông già không nên nết, rất là đáng buồn. Chính vì vậy, mình là người Phật tử phải biết tránh điều đó. Cái người cư sĩ ngoài cái công việc mà chúng ta phải lo toan làm ăn trong cuộc sống thì không một ngày nào mà được quyền quên đạo lý, phải đọc một đoạn kinh, nghe một đoạn băng, phải lạy Phật, tụng một đoạn kinh nào đó để huân tập dần, huân tập dần trong tâm hồn mình. Rồi đến khi lớn tuổi, những cái đức độ của cái sự tu hành đó tích lũy
[32:31]dần, tích lũy dần cho đến khi về già thì mình là một nhà mô phạm. Hoặc là mình nói, hoặc là mình im lặng đều làm cho con cháu phải nể nang, đều làm cho láng giềng, bạn bè phải nể nang, phải học hỏi được. Chứ còn không thì một người cư sĩ lo làm ăn, không học đạo lý thì không làm được một người học trò ngoan trong đạo lý rồi thì cuộc đời về già vứt đi đó, sống tầm thường. Mà sống tầm thường tức là có tạo nghiệp, mà tạo nghiệp thì qua đời sau không ra gì, làm người thân phận hạ liệt, hèn kém, không có gì vẻ vang, rồi khổ sở thôi. Đó, đây là điều chúng ta phải để ý, ừ. Rồi cũng có những người như vậy,
[33:13]khi chúng ta nói điều này chúng ta cũng trách là có những người rất là thụ động là có học đạo lý, có quan tâm học đạo lý là mỗi ngày có nghe một đoạn băng, tụng một đoạn kinh, lạy Phật nhưng mà lại không quan tâm đến việc hướng dẫn lại người khác thì người này cũng có lỗi. Tức là người này chỉ làm học trò mà không có cái phẩm chất giáo dục. Người này gặt mà không gieo. Gặt mà không gieo, nghĩa là học tức là mình mình gặt, mình hướng dẫn lại cho người khác là mình gieo. Mà gặt mà không gieo thì đời sau có gì để gặt nữa không? Không, thì đời sau sẽ là người như thế nào? Sẽ là người như thế nào? Sẽ là một người kém thông minh, không có cơ hội để tiếp cận
[34:01]được với đạo lý và sẽ dần dần làm người tầm thường. Nên có những người mà mình thấy mình biết á, mình biết là người này có duyên với Phật pháp nhưng mà không đặc biệt, không xuất sắc. Gặp Phật rất là thích, rất là kính. Nghe tới đạo rất là ham. Gặp kinh thích đọc, thích tụng nhưng mà căn cơ tầm thường, vì sao vậy? Bởi vì người này đời trước gặt mà không gieo, ham học mà không bao giờ nghĩ đến việc phải giáo hóa người khác, phải chia sẻ đạo lý với người khác nên đây là người cũng tầm thường trở lại. Mặc dù có duyên với đạo thì vẫn đỡ hơn làm cái người mà hoàn toàn tầm thường rồi trôi tuốt luôn.
[34:42]Nên ở đây chúng ta thấy khi chúng ta nói là mình phải học, phải dạy là chúng ta phải trách coi chừng mình rơi vào cái lỗi là không là một người biết học đạo lý và chúng ta cũng trách phải coi chừng mình là người biết học đạo lý mà không biết làm thầy để dạy đạo lý, không biết chia sẻ đạo lý cho người khác. Cả hai cái đó đều là nhân xấu. Giờ thầy nói về việc học trước, chúng ta học bằng những cách nào? Thì thứ nhất là phải học qua qua cái gì? Qua cái gì? Mình học từ nơi nào là quan trọng nhất? Qua ông thầy, qua ông thầy trước, đó đó. Nguyên Trung trả lời đúng phải không? Lát cho hát hai bài. Đó
[35:27]là trước hết là phải học qua ông thầy trước. Nhưng mà muốn học qua ông thầy đó thì mình phải đòi những điều kiện gì? Điều thứ nhất là phải phải phải lựa thầy, phải lựa thầy. Rồi đây là cái duyên thôi, có nhiều khi mình cũng chịu khó lựa nhưng mà nhiều khi lựa nhằm ông thầy cũng trật vì cái duyên mình với ổng là phải dính theo. Nhưng mà nếu mình có cái duyên lành thì mình lựa được ông thầy tương đối ổng khá một chút, đẹp trai, ổng mập mạp rồi khỏe mạnh rồi ổng giỏi giắn đồ được, chứ mình không có phải xui mà gặp nhằm ông thầy ốm yếu, bệnh hoạn, què quặt, rên rỉ tối ngày không phải. Đó là tùy duyên mà mình được với ông thầy như thế nào.
[36:08]Rồi đầu tiên là lựa thầy, phải có cái ý lựa, còn lựa được hay không thì tùy duyên nghiệp nữa chứ không phải đụng đâu mờ mờ mà nhào vô đó không được, là cái thứ nhất. Cái thứ hai là khi mà lựa được ông thầy rồi á là phải biết khiêm cung, biết nhu thuận, biết tôn trọng thầy mình. Bởi vì phải có kính thầy thì mình mới học được từ nơi thầy, chứ còn nếu đối với thầy mình mà mình hời hợt, coi thường, người này không học được. Cho nên vì những đệ tử của thầy vậy chứ cũng không phải là ai cũng là người mà học được từ nơi thầy nhiều, vì thầy nhìn cái thái độ đối với thầy thầy biết, cái mức độ kính trọng thầy bao nhiêu thầy biết người đó sau này giỏi hay không.
[36:46]Ví dụ như thầy thấy người đệ tử đi ngang qua thầy đi luôn thì thầy biết người này không ra gì. Còn người nào đi qua mặt thầy biết cúi đầu, đã có cái kỹ lưỡng, có cái tâm kính trọng thì biết người này sau này giỏi. Vì đối với thầy nó là nhân quả, mà hổng lẽ thầy cứ rầy hoài? Đó là những cái oai nghi hổng lẽ thầy rầy hoài? Thầy hổng bắt phải bắt kính trọng thầy hoài, nhưng mà thầy nhìn phước qua cái đó thầy biết. Nên có những người vậy, buổi sáng gặp thầy thì giống như là đã từ xa đi lâu mới gặp, đều chào thầy. Nhưng có những người gặp thầy buổi sáng thì coi như: "Ôi mới gặp ổng hôm qua đây, chào mỏi." Nên thầy biết đó những cái chút
[37:21]chút đó cũng tạo thành cái nhân quả của một người đệ tử về lâu về dài. Chứ thầy nhớ hồi xưa thầy ở với Hòa thượng là mỗi ngày gặp Hòa thượng thì đều chào. Trong ngày đó buổi sáng chào rồi, trưa gặp lại Hòa thượng đều cúi đầu chào: "Nam Mô A Di Đà Phật", như là đã nhiều năm chưa gặp. Kính trọng thầy mình như vậy. Nhưng mà hổng lẽ những điều đó thầy phải bắt đệ tử thầy kính trọng thầy, nhưng mà thầy nhìn đó để thầy đánh giá. Mà ở đây không phải là thầy nói trong chùa, mà thầy nói cho bao nhiêu người ở chỗ khác cũng vậy. Khi mình đến với vị thầy nào, mình phải có cái tâm kính trọng thì mới có thể học được những điều hay từ vị thầy đó.
[37:56]Bởi vì hời hợt học không được, vì ông thầy ổng làm thầy coi chứ ổng có nhiều cái hay ổng còn giấu trong trỏng, ổng chưa nói. Nên cái người phải biết kính trọng thầy, mình mới có cái chìa khóa để mở ra đi vào cái tâm hồn của thầy mình, đi vào cái trí tuệ của thầy mình mà nhận ra những điều còn ẩn tàng ở trong đó. Lại khi học với thầy mình á, mình khiêm cung, nhu thuận học mà còn phải tinh tế nữa. Tinh tế là sao? Là học được cả những điều mà ông thầy ổng không nói. Tại vì không phải luôn luôn thầy cũng đều dạy bằng lời nói, có những điều ông thầy ổng ổng dạy bằng sự im lặng mà người học trò giỏi mới biết học điều đó.
[38:37]Hồi xưa thầy ở với hòa thượng cũng vậy. Có những điều hòa thượng không nói, nhưng thầy phải nhận ra. Thầy phải biết điều đó ông thầy mình không nói, nhưng trong tâm thầy mình có điều đó, ổng đang thực hành điều đó, mình phải biết để bắt chước. Bây giờ thầy cũng vậy, có những điều hiện nay thầy không nói, nhưng mà một người đệ tử tinh tế sẽ biết là thầy mình đang làm điều đó, để ý bắt chước. Mà có những điều thầy không nói, nên người đệ tử mà giỏi, tinh tế học được những điều thầy mình không nói. Mà còn những điều mà thầy mình nói thì phải làm sao? Thì phải phải ghi nhớ, phải hiểu rõ, phải phải gì nữa?
[39:21]Phải phải thực hành để thấm sâu. Vì một điều mình được học mà không thực hành nó không có biến thành máu thành xương của mình. Cho nên là phải ghi nhớ, phải hiểu rõ, phải thực hành. Đó, để thấm sâu. Thấm sâu rồi cái mình sẽ trở thành cái đạo lý đó của mình, sau này mình dạy người khác lại. Nên thầy nhớ nhiều khi đó thầy có một cái hiểu lầm. Thầy có cái hiểu lầm chỗ này, là khi thầy đi giảng, thầy nói ra cái đạo lý sau thầy thấy đạo lý này hay thiệt nha, thầy nghĩ bộ mình có bộ hay thiệt à, sao tự nhiên mình nghĩ ra được cái đạo lý này mình đi giảng. Nhưng mà thầy đâu có biết rằng đây là đạo lý mà thầy học được
[39:58]từ nơi kinh Phật, từ nơi vị thầy bổn sư của mình ngày xưa. Mà thầy quên, vì lâu quá thầy quên. Mà chỉ vì lúc đó học thầy có thực hành, cái nó biến thành của thầy. Rồi sau này cái nó thành của thầy một cách tự nhiên cái thầy dạy lại. Thầy dạy lại cái thầy cứ tưởng của thầy không à. Cho nên đây là điều thầy hiểu lầm. Nhưng mà sau này khi mà thầy nói ra thì gặp một cái người khác, nhất là thầy gặp thầy Từ Tân đó, thầy Viên Giác á, khi mà thầy nói ra một đạo lý thầy thấy hay ghê, thầy Từ Tân mới nhắc là điều đó trong kinh nào kinh nào. Thầy nói thì ra không phải, không phải mình là tác giả, mình tác thiệt.
[40:32]Là kỳ này Phật đã nói mà mình đã đọc được ngày xưa rồi. Nhưng mà khi mình đọc mình có cái thích và có thực hành nên thành của mình mất tiêu. Cái mình quên, mình quên nguồn gốc. Thì ở đây cũng vậy, là khi ví dụ như người học trò học được của thầy mà có thực hành, có ghi nhớ, mai mốt mình dạy lại điều đó nó tự nhiên từ cái tâm huyết, nó nhiệt tình, mà nó mạnh lắm, cái người nghe họ dính vô trong tâm họ được. Là cũng nhờ có thực hành. Bởi vậy khi học với thầy là có những tính chất như vậy để mình trở thành một người học trò xuất sắc của thầy mình là do những cái điều đó. Rồi thứ hai nữa là học qua qua trung gian của sách vở hoặc là băng giảng.
[41:10]Thì học như vậy á làm học gián tiếp, không được trực tiếp học từ ông thầy, thì những điều mà mình không hiểu mình không thể hỏi được. Ví dụ mình học trực tiếp với ông thầy của mình, ngang chỗ đó không hiểu cái mình dừng tay nói: "Thưa thầy, xin thầy giải thích lại điều đó giùm cho con nghe là là tại sao mà mình phải nhường nhịn, tại sao mình phải cứng rắn? Tại sao lúc trước là con nghe là thầy nói là phải lúc nào cũng nhường nhịn, mà tại sao lúc này thầy lại nói không được nhường nhịn? Hai điều này giống như mâu thuẫn, xin thầy giải thích". Đó là mình không hiểu mình được quyền hỏi liền. Nhưng mà khi mình nghe trong băng hoặc là mình đọc trong
[41:46]sách, có những đoạn mình chưa hiểu, mình không thể hỏi. Thì đây là một cái thiệt thòi của người học qua gián tiếp. Thì như vậy cái người mà học gián tiếp như thế đó, đòi hỏi người này phải làm sao? Phải phải thông minh chút. Thông minh một chút thì mới học gián tiếp được. Nên thầy nhớ hồi xưa thầy học ơ học mà học ơ đại học từ xa đó thì người ta cứ nghĩ cái người học từ xa chắc là học cũng thường thường, mà tới chừng thầy đụng mấy bạn thầy thầy mới biết sợ, toàn là người siêu đẳng không, giỏi cực kỳ không, mới học từ xa nổi. Thì thầy nói chuyện với ban giám hiệu họ cũng nói như vậy, nói những cái người mà học đại học mà học từ xa là dân xuất sắc
[42:26]mới học nổi, còn người mà không thông minh học không nổi. Cầm cái tài liệu về, cầm băng về đọc không biết gì hết, không hiểu gì hết rồi bỏ cuộc luôn, nghĩa là coi như bỏ, không theo nổi. Còn những người mà theo đuổi được cái chương trình đại học từ xa đều là những người xuất sắc, giỏi, họ đã tốt nghiệp đại học nào rồi hoặc họ rất thông minh và thế nào đó có chí rồi họ mới học nổi. Mà đúng như vậy, thì khi mà chúng ta học qua băng qua sách cũng vậy, đòi hỏi mình phải thông minh chút, chứ thường thường học không nổi. Vì có nhiều điều không hỏi được. Nhưng mà ở đây nó còn cái lệ thuộc một điều nữa là lệ thuộc
[42:58]vào tác giả, nghĩa là tác giả của cái băng giảng đó, tác giả của cuốn sách đó trình bày vấn đề có mạch lạc hay không. Đó, nếu mà vị đó trình bày mạch lạc thì cũng là một điều hỗ trợ giúp thêm cho mình đỡ vất vả. Còn nếu mình học cái cuốn sách hay mình nghe cuốn băng giảng mà cái sách, cái băng đó họ viết hời hợt quá, họ nói hời hợt quá, mình phải động não thì mình học rất là mệt. Là vì họ được hai điều: điều thứ nhất á là họ hiểu thêm được một đạo lý mới, mà hễ cái gì hiểu được cái mới cái hay là luôn luôn làm người ta thích; thêm một cái nữa là nó dễ hiểu là người ta không phải động não, nghĩa là người ta được một điều thích thú mới mà không phải động não suy
[43:38]nghĩ là người ta rất dễ chịu, cái băng giảng đó người ta rất thích nghe. Còn mà nếu nghe một cái băng giảng hay nghe một bài giảng mà người ta cứ mờ mờ mờ mờ, cứ phải phải phải phải căng thẳng để hiểu thêm, căng thẳng để rượt theo cái ý của người giảng, người ta nghe nửa bài giảng là đã đuối rồi, nó mệt từ từ mà người ta không hay, người ta không biết tại sao người ta không thích, người ta không biết tại sao người ta mệt, chỉ vì cái người giảng giảng không có tới nơi, không có dễ hiểu, người ta cứ phải cố gắng hiểu, cố gắng hiểu, cái cái cố gắng ngầm ngầm đó qua 30 phút bắt đầu mệt. Còn cái mình giảng cái vấn đề đâu người ta thụ động,
[44:13]người ta chỉ cần lắng nghe thôi là người ta đã hiểu hết, tự nhiên người ta thoải mái, người ta nghe một cái băng giảng đạo lý phức tạp, cao siêu, trừu tượng mà giống như nghe một bài nhạc, thích thú vô cùng. Có không, Phật tử có thấy điều đó không? Có không? Có thiệt không? Đừng nói lấy lòng. Đó, vì vậy vì vậy là cái quan trọng của cái người viết sách, quan trọng của người thuyết pháp là phải có cái khả năng để mà trình bày cái vấn đề dễ hiểu, giúp cho người nghe họ được một cái đạo lý hay mà không phải động não nhiều. Họ nghe thư giãn, dễ chịu. Mà cái khả năng trình bày vấn đề dễ hiểu này nó cũng là một cái
[44:55]cái khả năng đặc biệt, làm sao một vấn đề nói sao dễ hiểu. Thì mai mốt mà nếu thầy có trình bày vấn đề phương pháp diễn giảng, thầy sẽ nói cái cách đó ra, cách làm sao mà nói một vấn đề khó gì khó mình nói từ từ từ người ta hiểu hết luôn, hiểu cách thoải mái luôn, chầm chậm chầm chậm hiểu hết luôn. Đây là cái điều mà thầy nhớ hồi xưa thầy khoảng năm lớp a cái chương trình lớp 12, có một thầy ổng dạy cái tích phân. Cái môn đó cũng hơi khó mà cái ông thầy này ổng dạy chầm chậm, chầm chậm từng bước chút chút, cả lớp hiểu trơn. Mà trong khi lớp thầy là có cái số người học học yếu nhiều mà ổng trình bày chậm, kỹ, từng chút chút thì người ta hiểu hết.
[45:34]Đó cũng là cái mà ngày xưa thầy học được. Nên trình bày một vấn đề có thể khó, nhưng mà mình đi chậm, chẻ ra thiệt nhiều, thiệt nhuyễn, từng mảnh rất nhỏ, từng mảnh rất nhỏ, người ta nghe người ta hiểu. Nên thầy Viên Giác á hay nói chuyện với thầy về vấn đề này. Thầy Viên Giác hay hay khen thầy chỗ này là một vấn đề nhiều khi thấy nó đơn giản mà khi thầy giảng thầy chẻ nó ra cả trăm mảnh nhỏ. Nên cái người nghe mà họ họ được nghe từng mảnh nhỏ họ thấy dễ hiểu, còn đưa nguyên một cục người ta không hiểu nổi, nó nặng nề trong tâm, chẻ ra làm trăm mảnh rồi người ta hiểu liền. Nó như cái bài vừa rồi thầy giảng bài "Bên lở bên bồi" á.
[46:11]Lúc đó thầy Viên Giác thầy nói: "Khi nghe giới thiệu cái bài, tôi không biết cái gì ở trỏng á, có gì để nói ở trỏng". Nhưng mà nói lát sau tùm lum, cũng đủ một tiếng rưỡi đi xuống vui vẻ cả làng với mọi người không có gì hết, là không ngờ là chẻ thầy chẻ từng chút từng chút ra, nhưng mà làm dễ hiểu. Đó cũng là một cái cách mà thầy học được từ cái ông thầy dạy toán của mình hồi học cái chương trình 12 á. Thì đó là cái quan trọng khi học thì lệ thuộc vào ông thầy. Giờ thầy nói cái học trong đời sống. Cái học trong đời sống này là một cái bản lĩnh của con người, hay hay không là ở chỗ này. Tức là mình học qua ông thầy dạy nè, học qua sách vở.
[46:46]Học qua ông thầy á thì không đòi hỏi mình thông minh lắm, nhưng mà học qua trung gian sách vở, băng giảng là phải thông minh. Nhưng bây giờ phải thông minh hơn nữa mình mới học được trong đời sống. Là trong đời sống không ai dạy ai, nghĩa là mình sống trong cuộc sống bình thường, giao tiếp với mọi người, làm việc này làm việc kia, vậy mà trong đó vô số bài học ở trong đó, mình phải đọc cho ra, phải đọc cho được. Nên nói: "Đời là một cuốn sách lớn mà người nào có đôi mắt kiếng, kiếng viễn thị sẽ đọc được". "Đời là một cuốn sách lớn", thì quan trọng là mình có chịu đọc được nó hay không? Mà đọc được phải thông minh, được thông minh.
[47:20]Là ví dụ khi mà chúng ta giao tiếp với con người thì chúng ta biết con người ai cũng có ưu điểm và có khuyết điểm, phải không? Mình biết, rồi mình có nhận ra không? Mình giao tiếp thời gian mình cũng nhận ra, phải không? Mình nói cái người này hay điều này nhưng mà dở điều kia. Và khi người ta hay thì mình phải phải học, khi người ta dở thì mình phải phải biết để mà tránh, rồi coi chừng mình có bị giống người ta hay không. Đó là học trong đời sống. Rồi ví dụ như là nhiều khi không phải là nhận xét con người mà mình quan sát cái vận hành, cái chuyển đổi trong cuộc sống này để mình rút ra được cái đạo lý nào đó mình sống.
[47:57]Thầy nói ví dụ như là mình thấy có một cái người đó khi hồi họ chưa có gia đình thì họ sống tốt, sống tốt. Đến khi cái ổng có gia đình, có vợ và có con, ổng dồn hết mọi cái lo lắng cho con ổng, quyết tâm nuôi đứa con mình thành tài, bao nhiêu đầu tư hết cho việc học, nuôi dưỡng cho nó khỏe mạnh, chăm lo nó từng miếng ăn, miếng uống, miếng sữa, chăm lo cho nó từng thầy, cô giáo, từng cái trường học, đưa đi đón, hết tâm tư mình vào trong đứa con. Thì mình rút ra được điều gì?
[48:27]Quan sát một điều trong cuộc sống rồi rút ra được điều gì?
[48:33]Rút ra được điều gì?
[48:38]Đó, cái này bởi mình học được những điều này trong cuộc sống mình phải thông minh lắm. Ai rút ra được điều gì từ cái sự kiện đó? Nói thầy nghe.
[48:51]Mình học được một điều thế này: là khi mà người ta dồn cái tình thương hết cho người con của người ta thì người ta không thể làm phước được ra bên ngoài nữa, đúng không? Trước khi chưa vợ con thì sống tốt với mọi người. Khi có con dồn hết tình thương cho đứa con mình rồi mình không còn làm được nhiều việc phước, không còn tốt với người khác nữa, vì tiền bạc, tâm hồn, tâm tư, tình cảm mình dồn hết cho nó. Như vậy điều tốt hay xấu? Xấu, không hay đâu. Điều đó xấu. Và như vậy mình mình rút ra được thêm điều gì nữa? Như vậy cái tình thương con là một loại tình thương vị kỷ. Đúng như vậy, vị kỷ. Nên do đó là nếu chúng ta là một người Phật tử phải khéo điều này.
[49:35]Là đúng chúng ta sinh ra con, chúng ta là mấy người kia chứ không phải thầy nha, sinh ra con cái chúng ta nuôi dạy đúng bổn phận nhưng đừng dồn hết mọi điều cho nó mà phải biết trải tấm lòng mình ra thêm với mọi người khác. Bởi vì mình dồn cho nó nó hết phước á. Từ nhỏ nó hưởng quá rồi lớn lên hết sạch phước nó không thành công được nữa, nó thi sẽ không đậu, nó làm ăn thất bại, bởi vì nó đã hưởng quá nhiều lúc tuổi thơ là do mình dồn hết cho nó luôn. Nên thầy có hay nhắc đi nhắc lại: thương con á, đừng để gia tài cho nó, mà để cái gì? Để cái phước cho nó. Tập cho nó làm phước từ nhỏ, đừng cho nó sống sung sướng từ nhỏ mà phải
[50:16]tập cho nó biết sống hy sinh, nhường nhịn người khác thì sau này mình có chết mình không có gia tài, nó sẽ tự có phước nó thành công. Hãy nhớ lại bản thân mình nhiều khi mình không được để từ gia tài của cha mẹ mình đâu. Mình không hề có nhận được cái tài sản từ cha mẹ nhưng mình vẫn thành công bởi vì mình có cái phước, chính cha mẹ mình đã cho mình cái phước. Cái đó mới quan trọng. Hãy nhớ điều đó thì khi dù mình có tiền nhiều cũng đừng có dồn cho con mình. Mình giết nó đó. Có bao nhiêu thương yêu dồn hết cho nó coi chừng mình hết phước mình cũng giết nó luôn, nó cũng hết phước luôn. Đó, mình từ một sự kiện đó phải rút ra một cái đạo lý liền.
[50:54]Đúng không? Đó là một cái gọi là học trong đời sống đó, phải biết nhận xét, biết quan sát. Nên ai mà chưa có gia đình thì phải nhớ điều nói hôm nay, còn ai có gia đình rồi thì sửa lại.
[51:08]Ví dụ thế này, ví dụ như khi mình thấy người đó, khi mà được giúp đỡ á, ví dụ ông A ổng được ông B giúp đỡ, có gì cần là đến nhờ vả đều được hết thì ổng rất là vui. Nhưng một lần đó ông B ổng sơ suất ổng quên quên giúp đỡ trong một lần, ổng hay nói nặng tiếng, thế là ông A ổng giận đùng đùng lên ổng quên hết mọi chuyện ân nghĩa cũ, ổng chửi ông B không ra nước gì hết. Rút ra được bài học gì?
[51:36]Rút ra được bài học gì?
[51:46]Học trong đời sống là vậy đó. Mà người nào mà học được trong đời sống, người đó sẽ là một người giảng sư giỏi. Thì người này mới thông minh, rút ra những điều sâu sắc và những điều mới mẻ để dạy lại cho người khác. Thầy nói cái sự kiện vừa rồi rút ra được bài học gì, một đạo lý gì, một nguyên lý gì?
[52:08]Hả? Thầy nhắc lại thế này, là ông A ổng được ông B giúp đỡ thường xuyên và ổng rất là vui, nhưng có một lần đó ông B ổng quên giúp đỡ một chút và ổng có nói một lời hơi mích lòng chút là ông A ổng giận đùng đùng ổng chửi ông B lại. Coi như nào giờ chưa quen biết gì nhau. Đứng lên nói cho lớn con. À
[52:33]thì câu chuyện nó vậy đó, nhưng mà rút ra cái đạo lý, nguyên lý gì chứ nói vậy ai không biết. Thôi, cho con hát nửa bài thôi. Nguyên lý như thế này: thứ nhất là mình biết rằng bản chất con người vốn dễ quên ơn. Con người mà để bình thường ai cũng là người rất dễ quên ơn. Hễ cho mình ăn ngập mặt, xa một thời gian mình ít nhớ. Con người bản chất là vậy. Và như vậy mình biết thêm một điều, cái tâm mà biết ơn nó là một loại đạo đức, phải không? Hiếm quý giữa cuộc đời này, chứ đa phần con người ta dễ quên ơn. Nên cái việc mà nhớ ơn là một cái đạo đức hiếm quý mà mình muốn có điều đó thì mình phải phải rèn luyện, phải nhắc nhở, phải tâm nguyện trong
[53:21]đời mình, chứ nếu không mình cũng sẽ là một con người dễ quên ơn. Nên chúng ta thấy người xưa, đạo Nho hay là cái chỗ đó đó, là hay có những điều nhắc người ta về đạo lý. Ví dụ như thánh nhân ngày xưa họ nói, các hiền triết họ nói, là: thi ân thì không nên nhớ, mà thọ ân thì không nên quên. Đó, chính những cái câu nói của những bậc hiền triết xưa như vậy nhắc nhở mà xây dựng người ta một cái đạo đức, chứ nếu không là mình rất dễ rơi vào cái cái cái cái tệ là quên ơn. Tốt gì tốt tới chừng người ta có một chút không bằng lòng là quên hết liền, giận liền, bỏ hết liền, không có đo được, không có cân được.
[54:03]Đó, mình rút ra được nguyên tắc, và như vậy mình hiểu rằng cái lòng biết ơn là một đạo đức, một đạo đức quý mà mình phải được nhắc nhở, hoặc là mình phải tự nhủ, tự nhắc lấy mình để mình có được cái đạo đức đó. Đó là gọi là học trong đời sống đó, trong đời sống. Là mình quan sát nhiều điều trong cuộc sống rồi mình rút ra được nhiều điều lắm. Mà mà thật ra cuộc đời là một bài học lớn, đầy, cuốn sách đầy nghẹt những bài học trong đó. Mà người nào có mắt kiếng là sẽ đọc được nhiều. Nhất là mắt kiếng hai ba tròng như thầy là đọc được nhiều. Nên mình phải tinh tế rút ra, chứ còn những bài học, những cái đạo lý nó bày đều đều trước mặt mình á nhưng
[54:43]mà rồi mình không thấy gì hết trơn, không thấy. Cho nên mình nói có ba đời học: học có thầy không đòi thông minh lắm, học qua trung gian sách vở băng giảng phải thông minh hơn, và học trong cuộc sống không ai giảng cho mình, chỉ trong cuộc sống vận hành như thế, con người ta sống như thế, dòng sông trôi đi như thế, vậy mình rút ra vô số bài học. Người này cực kỳ thông minh. Và sau này có thể làm thầy thiên hạ được. Đó là nãy giờ thầy nói học. Bây giờ nói dạy. Thì dạy thứ nhất là dạy bằng cái gì? Dạy bằng lời nói. Đó, cái chính đầu tiên dạy bằng lời nói, tức là mình trình bày một cái đạo lý cho người khác nghe.
[55:22]Mà muốn trình bày đạo lý cho người khác nghe thì phải làm sao? Phải làm sao? Phải là cái người chịu chịu nghe. Chứ ví dụ gặp cái người không chịu nghe mình tự nhiên mình nói nè: "Lại đây ngồi tôi nói cho nghe nha. Nhân quả là vậy, tội là vậy, phước ha, anh mà nói bậy nói bạ ra xe tông anh chết". Trong khi cái người đó họ không biết gì, họ không thích mình, họ không muốn nghe nữa, thì như vậy là sao? Mình nói sai. Cho nên là muốn dùng lời nói để nói người khác, thật ra có nhiều cái yếu tố: là phải nói đúng lúc, nói đúng người. Đó, ví dụ cái người đó họ lúc này chưa nói được, rình mai mốt nói. Hoặc là một người đó lúc đó có thể nói được nhưng mà không
[56:04]phải là cái người đáng nói thì nói qua người khác. Cho nên phải biết nhận định để dùng cái lời nói mà nói cho thích hợp. Và phải biết gieo duyên, là biết có tình có nghĩa qua lại rồi mình mới đem đạo lý trình bày cho người ta, và phải biết nói trong cái giọng nói khả ái, nhẹ nhàng, nhã nhặn, chứ đừng có nói sẵng giọng, đừng nói mà vừa nói mà vừa kiêu mạn, là nghĩ như mình là thầy người ta rõ quá, người ta cũng ghét, vừa nghe vừa ghét. Cho nên vừa nói mà nó êm dịu để người ta thấy như là một người bạn nói với một người bạn, một người thân nói với một người thân, người ta thấy dễ chịu, người ta cảm thấy không bị xúc phạm.
[56:43]Còn mình nói mà cứ vừa nói mà nói như lãnh tụ á, nói vừa nạt vừa gằn, người ta nghe người ta mệt, rồi người ta ghét nữa, không thèm nghe nữa. Đó, cho nên phải nói êm dịu, mình tập cái giọng nói êm dịu lại. Nên ai mà muốn muốn làm một nhà mô phạm về đạo lý là phải có một cái giọng nói êm dịu, hiền lành, từ tốn để người nghe người ta cảm thấy cái người mà nói cho họ nghe là một người hiền lành, là không kiêu kỳ. Đó, quan trọng cái đó. Rồi phải biết lúc nào nói, lúc nào không nên nói, chứ không phải là lúc nào cũng nói. Có những điều ví dụ mình biết là sai nhưng mà chưa phải lúc đừng nói. Nói lúc đó không tác dụng, mà lựa cái lúc thích hợp mới nói.
[57:27]Lúc người ta đang sẵn sàng nghe rồi, người ta đang vui rồi thì mình mới nói. Mà nó cũng tùy trường hợp lắm chứ không phải không. Thầy nói tùy trường hợp là thế này nè: ví dụ như có một người họ đang nổi nóng, họ đang giận lên, cái cái mình lại mình rầy, mình nói: "Huynh đừng có nổi nóng nghen, nổi nóng là là là là tu còn dở, đạo đức còn yếu". Lúc đó người ta nghe không? Người ta nóng thêm nữa, người ta nói: "Làm thầy đời tui hả?". Lại nói lúc đó không thích hợp thì thôi mình đợi lúc khác, phải không? Lúc khác người ta nguội rồi mình mới nói, mình nói: "Hôm qua tôi thấy huynh nóng cái đó không nên.
[58:06]Lúc đó là người ta đúng, huynh sai đó. Thôi mình ráng nhịn". Lúc đó người ta có thể nghe mình. Nhưng mà có những lúc có những người đang giận, đang nóng, mình vẫn nói được, nói người ta hết nóng luôn. Là nó là sao? Trường hợp nào? Trường hợp nào? Trường hợp cái người nói phải có cái uy, phải không? Là giống như là hai cái tên du đãng đang sừng sộ oánh nhau, đang giận không? Phải không? Đang rất là giận. Mà lúc đó có ông công an tới thì sao? Hết giận, cái giận dẹp đâu mất đâm đầu chạy liền. Cho nên là cũng là người ta đang giận mà mình nói không được nhưng mà cái người họ có uy, có quyền, có còng, khẩu súng người ta tới nghe người ta hết giận, đâm đầu sợ.
[58:45]Cái sợ nó mạnh quá cái giận nó mất tiêu. Đó, nên là phải biết đúng người, đúng lúc nào thích hợp mà nói. Phải không? Cũng cái giận mà khi nói được khi không nói được là như vậy. Đó, như hồi sáng mà thầy nói về những trường hợp con ngựa mà Phật nói đó. Có những căn cơ những con người Phật dạy, có những căn cơ khen, có những người phải quở trách, nhưng có những người không thể nói được luôn, để nhân quả dạy họ, cuộc đời dạy họ, chừng nào họ gặp quả báo đau khổ rồi họ mới hiểu được họ đã sai. Lúc đó họ khiêm tốn xuống rồi mới dạy họ được. Khi họ quả báo thê thảm rồi, con người ta lúc đó mới khiêm tốn bắt đầu mới nghe được cái lời đạo lý.
[59:21]Còn khi mình đang thành công mình không nghe lời đạo lý, ai nói không nghe, cứ tưởng mình trên mây trên gió, tưởng mình giỏi. Đó, tóm lại cái lời nói là phải biết. Rồi phải biết nói không thiếu, không dư. À, nói mà thiếu thì người ta chưa hiểu, phải không? Như vậy không có lợi, mà nói dư thì người ta buồn ngủ. "Biết rồi, nói mãi chán lắm", đó là cái câu nói "biết rồi, nói mãi chán lắm". Phải biết là người nghe đã hiểu rồi, đừng nói nữa. Nên đây là điều phải cẩn thận là đừng thiếu, đừng dư, vừa đúng chuẩn. Thì đây là cái điều khó của một người người làm thầy, người đi dạy bằng lời nói mà nhất là giảng sư.
[1:00:05]Sau này mình làm một giảng sư thì khi mình trình bày một cái ý nào đó, vừa đúng đủ, không thiếu, không dư, đây là một giảng sư xuất sắc. Chứ còn không nhiều khi mình giảng thiếu chút mình không hay, người ta chưa hiểu hết mình không hay, mình đã ngừng đổi qua ý khác. Hoặc là người ta hiểu rồi mà cứ nói tới nói lui cũng có ý đó hoài là bắt đầu người ta ngáp. Nãy giờ thì thấy mấy người ngáp không biết phải tại thầy nói dư hay không? Đó là cái cái xuất sắc của một cái người giảng sư là khi mình nói mình nhận định người ta hiểu hay không? Nó có nhiều người bị cái này lắm. Mà ở đây khi mà soạn một bài giảng, ví dụ mình định giảng một tiếng rưỡi,
[1:00:40]thì mình đoán là chừng bao nhiêu ý mình trình bày người ta hiểu vừa rồi. Đừng có quá nhiều ý mà giảng mỗi ý được có chút chút chút chút không ai hiểu hết thì cũng không thành công. Hoặc là một tiếng rưỡi mình nói quá ít ý nên cứ phải nói tới nói lui hoài cho đủ một tiếng rưỡi, thì sao? Thì là đó là một bài giảng gây mê. Người ta nghe rồi người ta tê tê rồi người ta ngủ êm ru hết. Nên vì vậy, một tiếng rưỡi phải biết lựa khoảng chừng bao nhiêu ý là vừa chừng, trình bày mỗi ý là chừng bao nhiêu câu, người ta hiểu rồi mới đổi qua ý khác thì vừa được một tiếng rưỡi thích hợp. Đó, nên bằng lời nói coi vậy khó lắm, đây là cái phương tiện của giảng sư.
[1:01:19]Nhưng mà khi mình chưa làm giảng sư thì mình đã tập trao đổi với nhau trong cuộc sống. Là khi mình trình bày một vấn đề gì phải vừa đủ hiểu, đừng thiếu, đừng dư. Nó có nhiều người á hay nói để người khác hiểu ngầm, người này thầy nghĩ khó đi giảng. Phải nói vấn đề biết chắc là cái giọng nói mình người ta nghe rõ, cái lời nói mình người ta đủ hiểu. Có nhiều người nói chuyện với thầy thầy nghe không rõ, thầy nghe chưa hết mà vẫn không nói lớn, thì biết người này là tâm vị tha chưa đủ. Tại khi mà mình có tâm vị tha á, mình nói mình phải đánh giá là cái âm vang của mình đã đủ người ta nghe hay không.
[1:01:57]Chứ còn nói thì thầm thì thầm quá mình nghe, chứ người đứng kia họ không nghe. Tức là mình vẫn chưa vị tha lắm. Mà nói lớn quá thì dĩ nhiên là nó ồn, cũng không nên. Nhưng mà nói mà người kia trong cái khoảng cách đó mình không canh được cái âm thanh mình người ta nghe hay không là một cái dở. Đó. Đó phải để ý cái điều đó nữa, cái lời nói. Mà nói vừa đủ đó, tập trong đời sống đã biết thuyết phục. Rồi đồng thời khi nói phải biết hỏi, phải biết đáp. Là khi cái người nghe đó họ hỏi, mình phải biết trả lời thích hợp, mà có những trường hợp phải biết hỏi để cho người ta tự người ta phải chăm chú sâu vào vấn đề.
[1:02:35]Chứ nếu mà không hỏi thì nhiều khi người ta tưởng vấn đề nó dễ, người ta nghe cứ phớt phớt qua. Nhưng sự thật vấn đề đang quan trọng, phải dừng lại hỏi coi người ta hiểu chưa. Thì chính cái hỏi đó làm cho người ta chú ý lại vấn đề đó, nó quan trọng không phải dễ. Đó nên mà thường thường nghe thầy giảng hay thấy thầy hỏi phải không? Thấy thầy hỏi là vậy đó. Vì hỏi cũng là một cách để giảng. Đó là cái mà thầy nói trong lời nói. Đó là dạy bằng lời nói. Bây giờ dạy bằng tấm gương trong đời sống nữa. Dạy bằng tấm gương trong đời sống thì nó có những điều thế này: là mình cư xử với mọi người và mình giải quyết công việc. Đó.
[1:03:11]Là mình, mình sống cho tốt để cái người đàn em của mình họ nhìn vào cái đời sống của mình rồi họ họ rút ra được bài học gì như nãy là sư nói. Hồi nãy sư nói phải không? Đúng rồi đó, là cái đó. Là ví dụ thế này, ví dụ như là mình rất ân cần, tử tế với mọi người đó, nhưng mà không bao giờ dễ dãi, buông chiều cái sai lầm của người đó hết mà phải giúp cho họ vượt qua lỗi lầm đó. Đó, thì cái đó thì khi mà mình đối xử với con người như vậy thì cái người chung quanh mình họ nhìn vào đó họ học. Họ biết, họ biết: "À, ông sư huynh của mình ổng tử tế với con người, ổng lo lắng mọi người chu đáo từng chút chút,
[1:03:50]nhưng mà ai có sai là không được với ổng á. Không phải ổng làm dữ lên, nhưng mà bằng mọi cách cách này cách kia cuối cùng ổng buộc người đó phải vượt qua được cái lỗi đó ổng mới chịu." Thì học được một bài học là thương người là như vậy đó, thương người thương tới nơi tới chốn là thương giúp đỡ trong đời sống và thương giúp cho họ để họ hoàn thiện được cái tâm hồn của mình trở nên thanh cao, thánh thiện hơn. Đó mới là cái tình thương tới nơi tới chốn và đúng nghĩa. Đó cũng là một bài học cho người khác. Hoặc là ví dụ một cái người tinh tấn tu tập cũng là một bài học lớn. Ví dụ ở trong chúng tự nhiên có một người lạy Phật rất là siêng. À.
[1:04:30]Là khi theo chúng đúng thời, đúng khóa, rồi ngồi thiền luôn luôn có cái cố gắng thêm giờ, vân vân. Những cái đó là một cái mà mình đang dạy mọi người đó. Dù mình không có ý dạy, nhưng mà người chung quanh mình sẽ được ảnh hưởng để cố gắng thêm. Còn hôm đó mình dễ dãi, mình bỏ bớt một thời thiền, mình ngồi ngắn lại một chút là bắt đầu mình dạy một điều xấu cho huynh đệ chung quanh mình. Nên vì vậy mà mình phải có bổn phận tinh tấn, đó là một cái lời dạy không bằng lời, bằng cái đời sống mà thúc đẩy người khác rất mạnh, thúc đẩy mạnh hơn lời nói. Đó, đó là những cái điều mà thầy nói là là dạy. Rồi có những trường hợp dạy bằng cái sự im lặng, nghiêm nghị không nói nữa.
[1:05:13]Im lặng, nghiêm nghị không nói. Là ví dụ, thầy nói ví dụ, giờ thầy ví dụ vô nhà bếp nữa thì người ta nghe người ta cứ tưởng đệ tử thầy vô bếp ăn vụng hoài kỳ quá, không biết làm sao giờ. Thôi, ở ngoài bếp. Ví dụ như thấy có một người đệ tử thầy thích chăm sóc hoa kiểng, ừ, thầy đi ngang qua thầy nhìn. Mà nhìn gương mặt thầy không thấy thầy cười có vẻ thỏa ý, thầy cũng không khen, không chê, mà có một cái vẻ gì hơi đăm chiêu rồi thầy đi luôn, không nói. Thì người đệ tử đó phải hiểu điều gì? Hiểu điều gì? Hiểu điều gì?
[1:05:51]Nếu hoàn toàn không bằng lòng là đã nói liền, phải không? "Thôi không làm nữa á." Nhưng mà cũng không nói không bằng lòng, cũng không khen không tán thán, chỉ đăm chiêu một chút rồi đi luôn, nghiêm nghị một chút rồi đi luôn, là gì?
[1:06:08]Là là làm sao?
[1:06:14]Là phải biết là cái việc mà mình chăm sóc hoa kiểng quanh chùa không phải sai, nhưng coi chừng quá đáng, mê đắm nó. Đúng không? Hiểu chưa? Hiểu chưa? Đó, ví dụ ví dụ người đang ăn trong nhà bếp, ăn phi thời, thầy đi vào thầy thấy, thầy không nói không rằng, không hỏi không la không rầy không khen không gì hết, đi luôn, nhưng nghiêm, thầy nhìn thầy nghiêm nghiêm đi luôn, thì phải hiểu điều gì? Ừm, hiểu điều gì?
[1:06:42]Thì đúng, cũng là một cái ý. Tức là thầy có vẻ thầy thông cảm trong cái trường hợp người này ăn trễ hay đói đột xuất, phải không? Nhưng mà thầy không muốn là điều này nó thành thói quen hoài. Thầy không nói nhưng cái im lặng đó phải hiểu, đó là dạy không bằng lời nói. Hoặc có khi mình dạy bằng bằng cái sự rầy la. Là có người họ có cái sai cái thầy kêu thầy quở, thầy trách, thầy nghiêm khắc phê bình, có khi phê bình riêng, có khi thầy phê bình trước đại chúng. Đó cũng là một lối dạy. Mà dạy cái này là hơi hơi mạnh, hơi mạnh tay. Đó cũng là một cái dạy. Hoặc là có trường hợp thầy dạy bằng cách là thầy khen.
[1:07:20]Là khi người đó làm một việc đúng, thầy khen ngợi: "Ờ, điều này con làm tốt." Thì khen người đó để cho người khác nghe nữa, thì đó cũng là một cái điều dạy, cũng là một cách, một cách dạy. Như vậy chúng ta thấy dạy có nhiều cách, phải không? Dạy có nhiều cách. Dạy bằng lời nói, tức là bằng một cái sự trình bày, một cái lý luận; dạy bằng tấm gương trong đời sống; dạy bằng sự im lặng; dạy bằng cái sự rầy, cái trách, cái quở; có khi dạy bằng cái cái khen ngợi, khen thưởng. Đó là dạy nhiều cách như vậy. Nghĩa là khi thầy nói qua cách học, cách dạy, mọi người để ý vì mỗi người đều phải là học trò mà cũng đều phải là phải là thầy.
[1:07:59]Phải nghe điều này như vậy. Thì khi một người mà càng lớn tuổi thì càng phải là một nhà giáo dục, dù mình không phải là một thầy giáo hoặc không phải là một thầy tu. Mà cứ càng lớn tuổi thì phải là nhà giáo dục, tại sao vậy? Tại mình lớn tuổi thường thường được người ta nể nang. Đó. Chỉ trừ những người già không nên nết, bởi vì lúc trẻ không tích lũy được đạo lý, thì già hư. Còn bình thường là lúc trẻ mình sống mình từng trải, mình học hỏi, mình có tu dưỡng thì về già mình có cái đức độ luôn luôn người ta nể, thì rất dễ dạy người khác, rất dễ dạy người khác. Dù mình không làm thầy giáo thì mỗi lời nói ra đều
[1:08:42]là những lời dạy dỗ cho hàng con hàng cháu. Không cần là thầy giáo, không cần là thầy tu. Người cư sĩ bình thường như vậy phải có bổn phận làm thầy giáo, làm người thầy dạy về đạo lý lúc mình lớn tuổi. Đó cũng là cái cái công đức mà tu dưỡng cả một đời như vậy. Rồi trường hợp vậy, cái người mà càng có chức có quyền thì càng phải là một nhà giáo dục, vì lời dạy của mình lúc đó dễ có người nghe. Hồi nãy thầy nói trường hợp cái người lớn tuổi là mình dễ làm một nhà mô phạm, bây giờ thầy nói một người có quyền chức lớn dễ làm một nhà mô phạm, mà người xưa là vậy đó. Ngày xưa định nghĩa là ông quan là người có bổn phận dạy cho dân.
[1:09:23]Nhưng mà ngày nay thì không, ngày nay do chúng ta ảnh hưởng của Tây phương, cho nên cái người mà làm quan chỉ là người thực thi pháp luật, vạch ra kế hoạch để làm điều hành về kinh tế, điều hành về hành chánh, điều hành về an ninh, trị an thôi. Chứ không có thấy được cái trách nhiệm của mình, cái phẩm chất phải có của một người quan chức là một nhà giáo dục. Đó, đây là điều phải bổ sung lại. Vì mình có quyền, mình dễ nói người ta nghe. Như vừa rồi bên Nga có một người tổng thống mà được người ta rất là ca ngợi là tổng thống gì? Vladimir Putin. Thì khi nhà báo phỏng vấn ổng, nói khi mà bắt đầu là ông thực hiện cái chương trình
[1:10:02]mà xây dựng lại nước Nga thì ông nghĩ điều gì quan trọng nhất? Thì ông nói cái điều tiên quyết đầu tiên để xây dựng lại nước Nga là xây dựng lại cho được cái đạo đức xã hội. Thấy xuất sắc chưa? Đoán xem cái con người ở Tây phương mà nhìn ra được vấn đề đó. Ổng nói: Không có đạo đức xã hội, không thể xây dựng được đất nước. Cái kinh tế, chính trị gì cũng rớt hết khi mà người dân loạn lên, không có đạo đức là thua hết. Đó, đó là một nhà chính trị mà cũng là một nhà giáo dục. Ổng rất là thâm trầm, các lãnh tụ trên thế giới rất là nể ổng. Ổng lên lãnh đạo nước Nga trong bối cảnh nước Nga tan nát, nhưng ổng lấy lại được niềm tin, lấy lại được cái vị trí nước Nga.
[1:10:44]Bởi vì ổng thấy được vai trò của việc giáo dục đạo đức, mà mình nãy giờ chúng ta đang nói với nhau về vấn đề gọi là giáo dục đạo lý. Thì đó là cái điều mà người xưa ở Đông phương á xem rất là trọng, mà ngày nay người ta xem rất là nhẹ. Nhưng chúng ta không ngờ có một lãnh tụ Tây phương, là một tổng thống nước Nga hiện nay, lại bắt đầu xem trọng điều đó lại. Và ổng nói vậy, là bắt đầu phải bằng cái việc là giáo dục đạo đức xã hội. Nên khi chúng ta nghe điều đó, chúng ta cũng cảm thấy ấm lòng. Ta nghĩ rằng cái lương tri của con người chưa phải là hết, là trên thế giới cũng còn có những con người lỗi lạc đã nhìn ra vấn đề đó.
[1:11:23]Và chúng ta yên tâm vậy. Và chúng ta hy vọng là đất nước chúng ta cũng vậy và nhiều đất nước khác cũng vậy, có những người có chức có quyền, những người lãnh tụ phải thấy rằng cái việc mà giáo dục đạo đức xã hội là việc quan trọng. Mà vì những người có quyền chừng nào thì lại là người dễ làm một nhà mô phạm chừng đó. Cho nên cái người có chức có quyền buộc phải có cái phẩm chất giáo dục trong con người mình, vì đó là điều chúng ta làm rất hiệu quả. Cho nên, hôm nay chúng ta nói với nhau về cái điều mà dạy và học trong cái đêm mùng một đầu năm như vậy thì chúng ta phải có cái tâm nguyện. Chúng ta hứa với lòng, chúng ta nguyện với lòng,
[1:12:05]chúng ta nguyện trước Phật là chúng ta sẽ là một người học trò ngoan trước điều hay của mọi người, hay trước chân lý của cuộc sống. Chúng ta sẽ mở lòng, chúng ta sẽ tinh tế, chúng ta sẽ sâu sắc, chúng ta sẽ khiêm tốn để chúng ta làm người học trò ngoan, học được cái điều hay của mọi người mà chúng ta gặp gỡ trên cuộc đời này, mà cũng là cái chân lý bàng bạc biểu hiện trong cuộc sống này. Chúng ta hứa với lòng như vậy, hứa với Phật như vậy. Và chúng ta cũng hứa với lòng, chúng ta cũng dặn với lòng, chúng ta cũng nguyện trước Phật, chúng ta sẽ là một nhà mô phạm xuất sắc với những người còn kém hiểu biết đạo lý hơn mình.
[1:12:48]Được không? Cho nên từ nay chúng ta phải nhớ điều đó, chúng ta phải tâm nguyện hai điều đó: Là một người học trò ngoan, và cũng là một người thầy giỏi. Phải tâm nguyện. Nghĩa là suốt đời chúng ta luôn luôn học, suốt đời chúng ta luôn luôn dạy. Không được quên điều nào hết, không được bỏ mất một điều nào. Không được học mà không dạy, không được dạy mà không học. Suốt đời luôn luôn chúng ta học, học mãi học mãi không bao giờ hết, vì chân lý là vô tận; và suốt đời chúng ta luôn luôn dạy, dạy mãi, bởi vì luôn luôn còn rất nhiều người chưa biết đạo lý. Và từng cái thời gian trôi qua dần, trôi qua dần, chúng ta phải kiểm điểm lại:
[1:13:28]một tuần đã trôi qua, một tháng đã trôi qua, chúng ta đã học được điều gì trong cuộc sống này, trong đạo lý này? Chúng ta đã dạy được bao nhiêu người để cùng đến với đạo lý này, với cuộc sống này? Đó, mỗi người phải là một nhà học và dạy xuất sắc. Thì như vậy, nếu trên thế giới này ai cũng biết điều đó, ai cũng biết học, biết dạy như vậy thì chẳng mấy chốc thế gian này thành một cái cõi thiên đường mà như là chúng ta vẫn thường mơ ước. Như vậy, kết thúc bài giảng này, thầy chúc mọi người được nhiều sức khỏe,