[0:18]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên chư tôn đức Tăng Ni, đại diện là Thượng toạ Thích Tâm Đức, Trưởng ban Trị sự
[0:32]Giáo hội Phật giáo tỉnh Thanh Hoá, thầy Tiến sĩ Giải Hiền, các Ni sư, Ni chúng và tất cả các Phật tử ngày hôm nay. Hôm nay thì chúng ta vui mừng, nhưng cũng hơi buồn.
[0:49]Vui mừng vì Phật giáo Thanh Hoá đã ổn định, sắp xếp được mọi việc, được sự đồng thuận và ngày mai thì bắt đầu tiến hành đại hội ha, ngày ngày mai. Hôm nay thì chư tôn đã tề tựu về và chúng ta có một buổi văn nghệ chào mừng, cũng một thời pháp thoại cũng gọi là để chào mừng đại hội, coi xem đó là niềm vui, nhưng cũng hơi buồn. Buồn vì ngồi bên cạnh Thượng toạ Tâm Đức thì Thượng toạ tâm sự suốt nhiều nhiệm kỳ cũng lo cho Giáo hội tỉnh Thanh Hoá đã hoàn thiện được cái cơ chế tổ chức của ban Trị sự từ tỉnh xuống tất cả 27 huyện thị ha, 27 huyện thị, tất cả đều chặt chẽ, ổn định. Và thầy nói rằng là suốt nhiều năm thì lo việc,
[1:52]nên không có thời gian để hạ thủ công phu tu tập. Và bây giờ thì thầy
[2:01]tha thiết, thầy muốn sau khi đã mọi việc đã ổn định, thầy giao lại cho sư đệ của mình là thầy Tâm Định để quán xuyến công việc. Và thầy muốn lui về để hạ thủ công phu tu tập. Cái nguyện vọng nó hết sức là chính đáng của một vị tu sĩ trong đạo Phật. Nhưng dù sao nó cũng là một cái cái điều gì làm cho chúng ta thấy thiệt thòi.
[2:31]Bao nhiêu năm là Phật giáo Thanh Hoá được sự lãnh đạo của thầy, chúng ta đã quen, nói tới Thanh Hoá là nói tới thầy Tâm Đức, nói tới chùa Thanh Hà. Mỗi khi chúng tôi cũng vậy, mỗi khi có dịp, có việc ghé ngang đây và nếu mà không biết thì thôi, chứ nếu biết thì lúc nào thầy cũng ra thầy tiếp đón ân cần. Và nhiều lần thầy mời về chùa thầy giảng, chùa Thanh Hà. Cái cái tình, cái nghĩa rất là sâu đậm. Và những bài giảng của chúng tôi mà được lưu, được truyền, được phát thì cái hình ảnh của thầy cứ hiện diện ở trong đấy, trở thành một điều quen thuộc và ai cũng thấy cái gương mặt đẹp trai, hảo tướng, to cao, nụ cười hiền hậu, ánh mắt từ hoà.
[3:28]Ta cứ quen và thấy thầy còn trẻ. Thầy còn trẻ mà mà thầy lại đòi nghỉ làm cho chúng ta thấy buồn. Ta lại cũng mong rằng một lúc nào đó
[3:43]thầy nghỉ ngơi, tu tập xong thì thầy cũng cảm thấy là
[3:52]không bỏ được huynh đệ, không bỏ được hội chúng, thầy quay lại. Biết đâu, cuộc đời ai biết được, who knows, ai biết được mọi việc của tương lai, thì chúng ta lại đón mừng, đón mừng thầy. Ta cũng mong như vậy, không biết làm sao, ta mong vậy. Thấy nhiều người vỗ tay rồi thấy không? Cũng mong như vậy. Ờ, ta lại có rồi ta lại thấy thường được gặp thầy hơn, như vậy. Thôi bây giờ thì để đón mừng đại hội chúng ta có một thời pháp thoại ừ theo cái sự sắp xếp, chỉ đạo của ban tổ chức mà thầy Tâm Đức là trưởng ban tổ chức của chúng ta đợt này. Cái đề tài của ta hôm nay là: Đệ tử Phật đoàn kết, theo đúng cái phương châm của Tăng đoàn của Giáo hội chúng ta.
[4:38]Người đệ tử Phật đoàn kết.
[4:42]Cái chữ đoàn kết thì chúng ta nghe tới mòn cái lỗ tai rồi. Đi đâu ta cũng nghe chữ đoàn kết. Vì ta được học từ bé, một ông già ổng sắp mất kêu mấy đứa con lại, ổng kêu bẻ bó đũa đi thì không ai bẻ được, tới chừng ổng lại ổng lấy ổng tách từng chiếc ra ổng bẻ gãy hết. Và ổng đó là bài học ổng dặn cho các con: các con phải luôn luôn đoàn kết với nhau, vì nếu các con không đoàn kết thì các con sẽ bị chết từng đứa, gãy từng đứa. Chỉ khi các con đoàn kết lại thì không ai làm cho các con gãy đổ được. Cái câu chuyện mà ngụ ngôn ta học từ bé theo ta suốt cuộc đời. Rồi khi lớn lên một chút, trong cái tình hình đất nước của chúng
[5:25]ta từ cái thời mà chúng ta phải giành lại được độc lập, tới khi chúng ta phải thống nhất, tới khi chúng ta phải phát triển xây dựng thì cái từ đoàn kết ta nghe mãi, nghe mãi, nghe mãi. Nhưng để hiểu được, để thực hiện cái từ đoàn kết đó là một điều cực kỳ khó khăn, là
[5:48]một cái thử thách rất là lớn. Bởi vì sao vậy? Bởi vì bình thường thế này, mỗi một con người chúng ta
[6:00]đơn lẻ giữa cuộc đời này là vô dụng, useless, vứt đi. Một mình chúng ta đứng giữa đất trời này, chúng ta là những kẻ vô dụng, vô ích, không có lợi cho ai và cả chính mình không lo được cho mình nữa.
[6:22]Ta thử tưởng tượng à ta ở trong rừng hay ở trên một cánh đồng, trong một xóm làng, chỉ một mình ta, ngoài ra không có tương tác với ai, không có hợp tác với ai, chính ta sẽ không nuôi nổi ta. Ta không nuôi nổi ta. Mắc nấu cơm thì không có may vá, không ai trồng cây, không ai tưới tắm, không ai xách nước, không ai sửa nhà, tức là một người đứng một mình ta không lo được cho chính cái bản thân của mình, rồi tự ta bị bị tàn hoại đi. Nhưng nếu có hai người thì đỡ đần nhau, cái căn nhà đó bắt đầu ổn định, cuộc sống có thể hơi tự lo cho mình được. Đó là lý do mà lớn lên một chút, chúng ta lật đật kiếm người để mà ghép đôi là như vậy đó.
[7:15]Nghe nói đúng ý quá ha? Nhưng mà mà đó cũng là cái bản năng mà cũng là cái quy luật của trời đất, và chúng ta phải luôn luôn tương tác, phải gắn bó, phải gắn ghép với ai để có thể xoay xở tồn tại trong cái cuộc đời cực kỳ khắc nghiệt này. Còn một mình chúng ta, vứt đi. Vậy, nhiều khi đi đây đi kia gặp các thầy cô độc. Không biết là vì quý thầy phát nguyện như vậy hay là vì cái nghiệp, không biết nghiệp hay là nguyện, nhưng mà quý thầy cô độc kỳ lạ. Cô độc kỳ lạ. Cứ ở một mình. Rồi mà lạ một điều, cả dân làng cả Phật tử họ cũng không buồn, không muốn tới thăm. Mặc dù đó là một cái chùa mà không ai muốn tới
[8:12]thăm, cũng không hiểu chuyện gì, tại sao. Thầy bị nghiệp rồi thầy buồn quá rồi thầy đòi đi chỗ khác nữa. Nói đi đâu rồi cũng vậy thôi. Đi đâu rồi cũng chỉ là một kẻ cô độc. Mà làm kẻ cô độc rồi thầy lại buồn. Vì sao vậy? Vì thực sự không làm được gì. Muốn làm gì cũng không làm được việc gì. Nên người mà ở một mình, người mà một mình cô độc sẽ không thực hiện hiện được điều gì có lợi cho cả bản thân mình, cho cuộc đời, cho cộng đông cộng đồng và cả cho Phật pháp. Cái sự cô độc coi vậy nó là một điều nguy hiểm chứ không phải là một điều đơn giản đâu. Ví dụ người đó ẩn sĩ sống một mình, ta nghe có vẻ có cái gì đó thanh cao, tiêu sái, tự tại.
[9:07]Nhưng thực sự là đang nguy hiểm. Thực sự là người đó đang ở trong tình trạng nguy hiểm. Nguy hiểm cái gì? Nguy hiểm cho chính bản thân mình và có khi nguy hiểm luôn cho Phật pháp nữa. Vì sao vậy? Nguy hiểm chính bản thân mình nếu có chuyện gì xảy ra mình không chống đỡ được, không xoay xở được, mà có khi đói mà chết không ai hay. Chúng tôi đã từng gặp như vậy rồi. Thì cứ nghĩ là ổng lớn, ổng già, ổng mất. Đến khi hỏi ra, chỉ bởi vì ổng sống cô độc. Ngày phát hiện ổng chết là hình như ổng đã chết bảy, tám ngày rồi, không ai biết. Mà tại sao ổng còn tuổi chưa phải già mà chết? Có khi bởi vì có một cơn bệnh bất ngờ không có ai chăm sóc,
[9:50]tự mình không ráng gượng được, mệt quá không đứng dậy nấu cơm, miếng cháo gì được, kiệt sức nằm im rồi chết luôn. Chứ nếu có một người bên cạnh, có lẽ đã không chết. Đó là nguy hiểm cho bản thân. Mà nguy hiểm cho Phật pháp là làm sao? Không làm gì được cho Phật pháp, không giáo hóa gì được cho chúng sinh. Và người ta nhìn cái hình ảnh một người cái cô độc gì mà cô độc tới tột cùng của sự cô độc thì họ hiện diện trên cuộc đời này để làm gì? Và cái ông sư ổng đi tu để làm gì? Để ổng trở thành con người vô nghĩa, không tồn tại trong cuộc đời này. Nên sự cô độc thực sự là một điều nguy hiểm, chứ không phải là điều ích lợi.
[10:29]Nhưng mà ta nghe trong kinh Phật, có có một bài kinh ca ngợi là người biết sống một mình. Người ta nói: "Vậy cái người biết sống một mình là là hình ảnh cao đẹp mà Đức Phật đã từng nói?". Không phải. Đức Phật nói cái người biết sống một mình chứ không phải là cái người có mục tiêu chọn cái cuộc sống một mình. Hai cái đó khác nhau. Người biết sống một mình là sao? Là người khi cần phải ở một mình thì vẫn có thể ở một mình không buồn bã, không cảm thấy cô đơn, không khó chịu. Trong cái giai đoạn nào đó cần phải ẩn tu, cần phải thúc liễm, cần phải nhập thiền, ở một mình rất là an vui. Nhưng mà thường thì cả cuộc đời của người đó,
[11:13]một vị chân sư, một vị chân tu là phải tiếp xúc, phải tiếp cận, phải tương tác, phải giáo hóa. Không ai được quyền để cho cuộc đời mình trôi qua trong vô ích, trong quên lãng. Nên vì vậy, nếu mà ta nghe ai đó mà cứ xiển dương, cứ khuyến khích cái việc mà một mình một mình, ta hiểu: một là người này tà kiến, hiểu không tới vấn đề; hai, người này phá đạo. Tại vì chữ Tăng đoàn, chữ Saṅgha trong đạo Phật có nghĩa là sự hòa hợp, sự đoàn kết, sự tương tác. Ngay mỗi khi ta tụng kinh, cái câu cuối cùng mà tam tự quy y vậy: "Đương nguyện chúng sinh, thống lý đại chúng, nhất thiết vô ngại." Thống lý đại chúng là gì?
[12:05]Là sự quán xuyến, sự đoàn kết, sự thống nhất của Tăng chúng không có cái điều gì trở ngại. Thống lý đại chúng nhất thiết vô ngại. Có nghĩa là Tăng là số đông. Tăng là sự quản lý nề nếp, kỷ cương. Tăng là sự đoàn kết, hòa hợp. Tăng là như vậy. Hễ nói tới Tăng là ta phải nghĩ tới đại chúng, tới sự hòa hợp, tới sự quản lý, cái nề nếp, kỷ cương, giới hạnh, hợp tác. Đó là Tăng. Còn đừng nghĩ Tăng là hình ảnh một người cô độc trong một cái góc rừng bên một cái khe suối, một mình một bóng lang thang trên cái đường xa vạn dặm. Không phải. Không phải cái người đó. Người đó, đó chỉ là sự hiểu lầm á. Nên vì vậy,
[13:02]hễ Tăng là số đông, mà nói tới số đông thì ta đụng tới một cái khái niệm là đoàn kết hay chia rẽ. Hôm nay ta nói tới Tăng nhưng thực sự ta cũng nói tới tất cả những gì có tổ chức, mà trong đó đạo tràng cư sĩ của ta cũng là một tổ chức và có cái liên quan rất nhiều đến ý nghĩa của sự đoàn kết. Hôm nay ta mổ xẻ cái sự đoàn kết này cho ra để xem ta tạo nên cái đạo tràng tu tập của cư sĩ hoặc là của chúng Tăng có thể gắn bó, hòa hợp, đoàn kết được tới mức độ nào. Vì đâu chúng ta có thể đoàn kết? Vì đâu chúng ta bị chia rẽ? Chúng ta mổ xẻ cho ra để làm sao, để làm sao người đệ tử Phật phải là đoàn kết, hoặc là những người công dân Việt Nam phải đoàn kết.
[13:59]Cái ý nghĩa là như vậy.
[14:08]Thường thường trong cái từ điển trong cái từ điển quốc tế mà Oxford hay Longman họ định nghĩa đoàn kết nghĩa là gì? Solidarity có nghĩa là gắn mọi người lại để
[14:28]đạt được, hướng về một mục tiêu chung. Đó là cái định nghĩa quốc tế. Vậy thì Việt Nam ta cũng có thể sử dụng cái định nghĩa đó. Đoàn kết là gắn bó mọi người lại với nhau để hướng về một mục tiêu chung. Mục tiêu chung á là
[14:49]thường là cái lợi ích chung hay là một lý tưởng cao đẹp chung. Hai điều khiến cho chúng ta đoàn kết lại. Một cái lợi ích chung nghĩa là như thế nào? Ví dụ như ta phát hiện ở trong cái núi đó có cái mỏ vàng, có cái kho tàng nào đó, một mình mình vô đào không được, cái mình rủ vài người: "Tôi biết ở đó có người chôn kho tàng, mà bây giờ một mình tôi vận chuyển không được, ta cần 10 người. Giờ mấy anh em hay là ta cùng với nhau đi vào đó đào cái cái kho tàng lên lấy về." Thế là thế là 10 người đó làm sao? Hợp tác với nhau. Trong giai đoạn đó gọi là đoàn kết với nhau vì một cái lợi ích chung. Đó là đoàn kết vì lợi ích chung.
[15:36]Trong giai đoạn mà đi tìm tòi để tìm kiếm cái lợi ích chung, người ta gắn kết với nhau gọi là đoàn kết với nhau. Cái đó nó bền hay không, ta cũng không biết, hay là nửa chừng có mâu thuẫn gì không thì ta không biết, vì lợi ích. Còn cái thứ hai là vì một lý tưởng cao đẹp chung. À ví dụ như khi ta bị mất nước thì tất cả mọi người dân ta ai cũng khát khao giành lại được độc lập cho đất nước mình. Và như vậy khi có một cái sự lãnh đạo nào đó tuyệt vời mà người ta tin tưởng, thế là người ta gắn kết lại với nhau để đấu tranh vì độc lập của dân tộc. Đó là vì một lý tưởng cao thượng, hoặc hoặc
[16:23]khi chúng ta thấy rằng Phật pháp là lẽ sống cao đẹp cho chúng sinh, cho mọi người, cho cuộc đời và tất cả chúng ta cùng bắt tay nhau để làm sao xây dựng, phát triển Phật pháp để cho tất cả mọi người đều được hóa độ. Thì cái việc mà đoàn kết gắn bó với nhau để đem Phật pháp đến với muôn người, đó là một công trình gian nan, khó khăn, cần sự góp sức của rất nhiều người mà trong cái công việc truyền bá Phật pháp muôn nơi, ta không có cái lợi ích cá nhân của mình, mà đây chỉ là một lý tưởng cao thượng, tốt đẹp thôi, mà chỉ những con người có cái lý tưởng cao thượng đó mới gắn kết với nhau để cùng hướng tới mục tiêu đó.
[17:27]Nên ở đây, ta có hai cái mục tiêu, hai loại mục tiêu để con người gắn kết với nhau mà ta gọi là đoàn kết: một là vì cái lợi ích chung, hai là vì một lý tưởng cao đẹp chung. Riêng mà cái gọi là cái lợi ích chung thì thực sự coi vậy nó không có bền. Ta nghe cái câu chuyện như thế này: Ba người đi tìm cái kho tàng, tìm được. Rồi bây giờ mới lúc đó là sức cùng lực kiệt, đói thì mới kêu là một người đi bây giờ đi ra chợ kiếm gì ăn, "Vào đây bắt đầu ta mới sửa soạn phương tiện ngựa xe để chuyển cái cái thùng vàng đó đi về mà chia nhau." Bây giờ nghĩa là họ đã đoàn kết được cho tới cái ngày mà tìm được kho tàng.
[18:18]Khi đến khi mà về thì cái người mà họ đi ra chợ lấy đồ về thì không phải về một mình, mà
[18:30]về với thức ăn. Nhưng mà ở trong đây khi mà về vừa tới nơi thì bị rớt xuống một cái hầm ở dưới đầy chông, chết ngay tức khắc.
[18:40]Chết không kịp nói tiếng nào. Rồi khi mà cái người kia mới là hai người còn lại đó mới dở cái cái chông lên nhìn để xác định chết chưa thì đằng sau lưng mình bị một con dao chém phập vào cổ, chết luôn, còn lại một người. Rồi người đó mới gói ghém đồ để rồi mới lấy cái thức ăn mà người kia đem về để ăn để đi về, ăn xong thì bị thuốc độc ngấm, chết luôn. Ba người chết sạch. Vì sao? Vì không ai muốn chia phần cả, ai cũng muốn chiếm hết cái số vàng mà họ tìm ra được. Thì ban đầu khi chưa tìm được cái lợi ích chung, họ gắn bó, đoàn kết nhau, nhưng đến khi mà cái lợi ích có rồi, họ ngay lập tức chia rẽ liền và muốn giết người khác,
[19:22]loại trừ người khác để chỉ một mình mình hưởng lợi mà thôi. Cái câu chuyện đó cực kỳ cay đắng, không biết nó có thật hay không, nhưng câu chuyện cực kỳ cay đắng khi người ta cùng chung một lợi ích, nhìn ban đầu có vẻ đoàn kết, nhưng đến khi cái lợi ích hiện ra rồi thì ngay lập tức người ta trở thành kẻ thù của nhau liền. Nên nói rằng có chung một mục đích để gắn kết với nhau thì ta cũng cẩn thận. Ví dụ như hai chàng trai ở trong làng cùng chung một mục đích là chiếm được cảm tình một cô gái đẹp. Hai người cùng chung mục đích, vậy hai người đó có đoàn kết không ạ? Có không? Hả? Hai người chàng trai cùng muốn chiếm cảm tình của một cô
[20:06]gái, tức là chung mục đích đó, họ có đoàn kết không? Không, đánh nhau lỗ máu đầu á. Cuộc đời nó là như vậy. Nên vì vậy, nên khi ta nói rằng theo định nghĩa của quốc tế, của những từ điển thế giới nói rằng là đoàn kết nghĩa là gì? Là gắn kết mọi người lại để hướng về một mục tiêu chung thì ta cẩn thận cái mục tiêu chung này là loại gì. Vì có thực sự có những mục tiêu chung nó làm cho chúng ta chia rẽ nhiều hơn, thậm chí là xung đột và thù địch với nhau luôn vì cùng một mục tiêu chung. Hoặc là có những mục tiêu chung mà ban đầu thì đoàn kết, nhưng ngay sau đó thì biến thành biến thành chia rẽ xung đột liền.
[20:48]Ví dụ như người vậy, đoàn kết để đi tìm kho tàng, có kho tàng rồi tìm cách loại trừ nhau liền để chiếm một mình liền. Đó là một tiêu chung. Chỉ có một mục tiêu chung mà chắc chắn là không bao giờ ta phản bội nhau, đó là gì?
[21:09]Chỉ có một mục tiêu chung khiến cho ta gắn kết, gắn bó, đoàn kết, chung tay với nhau và không bao giờ phản bội nhau.
[21:20]Đó là gì?
[21:26]Những mục tiêu cao thượng không có bóng dáng của lợi ích cá nhân. Những mục tiêu mà vì dân, vì nước, vì đạo. Những mục tiêu mà nhớ là không có dấu vết của lợi ích cá nhân thì sẽ đem lại cho ta sự đoàn kết bền vững, chân thật. Nói như vậy là tất cả chúng ta đây là đệ tử Phật hết, cả người xuất gia và cư sĩ. Chúng ta đều là đệ tử Phật và chúng ta đều hướng về mục tiêu tu hành giác ngộ thì cái mục tiêu đó là quá tuyệt vời. Đây là mục tiêu cao thượng nhất trong tất cả mọi mục tiêu. Như vậy là chúng ta đoàn kết nhau không ạ? Vậy chúng ta có đoàn kết nhau không? Có không? Có không? Không dám đâu.
[22:24]À! Thoạt nghe thì thấy là chúng ta đủ điều kiện để đoàn kết với nhau rồi đó. Thoạt nghe thấy đủ rồi đó. À, bởi vì sao? Vì theo đúng định nghĩa là gắn kết mọi người hướng về một cái mục tiêu chung. Và trong cái mục tiêu chung đó ta loại hết những mục tiêu xấu, mục tiêu nguy hiểm vì lẽ chung, vì có thể trở thành xung đột, vân vân, chỉ còn một mục tiêu duy nhất là lý tưởng cao đẹp thì ta đạt được rồi. Ta có một lý tưởng cao đẹp mà cao đẹp nhất thế giới này, nhất hành tinh này, nhất cả vũ trụ này là hướng về sự tu hành giác ngộ giải thoát. Như vậy ta đủ điều kiện để để đoàn kết với nhau chứ? Phải không ạ?
[23:06]Nhưng, nhưng cái chặng giữa trên cái con đường mà đi đến cái sự giác ngộ, trên con đường đó bỗng nhiên nó xuất nghì- hiện nhiều lợi ích. Nếu chúng ta không tỉnh táo vì những điều này, những cái lợi ích bé bé nó chặn mất cái lý tưởng cao đẹp trên bầu trời ta, làm cho chúng ta bất ngờ bị xung đột với nhau. Mặc dù là từ buổi ban đầu chúng ta có một mục tiêu cao đẹp giống nhau, không có lý do gì để chia rẽ. Vậy, có những lợi ích bé bé nửa chừng đã phá vỡ cái sự đoàn kết tốt đẹp của chúng ta. Nên hôm nay vậy, khi chúng ta nói ta cần Tăng-đoàn đoàn kết nè. Đây cái như cái khẩu hiệu được nêu ra: "Nề nếp, kỷ cương, đoàn kết" gì đó, "thống nhất", đủ thứ á. Có cái chữ đoàn kết.
[24:03]Nhưng mà nếu chúng ta không mổ xẻ cho ra hết, coi chừng chính chúng ta lại là thủ phạm gây ra sự chia rẽ trong trong trong Phật pháp, trong những người xuất gia, trong người cư sĩ, trong đạo tràng cư sĩ. Và vì vậy ta phải phân tích cho ra. À.
[24:25]Bây giờ, thứ nhất, đây là những nguyên tắc để tạo nên sự đoàn kết.
[24:34]Đệ tử Phật buộc lòng phải thương nhau.
[24:39]Ta dùng cái chữ "buộc lòng", nghĩa là gì? Ta ra mệnh lệnh cho chính mình.
[24:49]Ta đã là đệ tử Phật của nhau, người xuất gia có người xuất gia, người cư sĩ của người cư sĩ, ta là đệ tử Phật với nhau thì ta buộc mình, buộc lòng mình ra lệnh cho chính mình phải thương nhau. Vì tình yêu thương là điều kiện để đoàn kết. Không thương nhau thì không có đoàn kết. Hồi nãy ta nói vậy, ta gắn kết mọi người cho một cái mục tiêu chung, đó gọi là đoàn kết. Nhưng mà đó là định nghĩa của thế giới. Còn chúng ta là những người đi trong đạo đức, đi trong đạo lý thì ta ta thấm thía cái chữ đoàn kết nhiều hơn cái người đời, thấm thía nhiều hơn những người chạy trên ngôn ngữ. Vì ta đoàn kết thẳm sâu trong tâm hồn của mình, trong trái tim của mình.
[25:40]Nên vì vậy, đầu tiên, điều kiện đầu tiên là ta có mục tiêu chung, mục tiêu cao đẹp, mà điều này ta có rồi. Đến với Phật pháp ta có rồi. Nhưng ta cần điều kiện thứ hai là tình yêu thương với nhau. Nói cái câu này nghe hơi lạ, nhưng coi vậy chứ chúng ta chưa hề thương nhau. Mặc dù đạo Phật là đạo của từ bi, của lòng yêu thương không biên giới. Nhưng mà xét kỹ lòng mình, thực sự ta chưa hề thương nhau. Mỗi ngày ta không quỳ trước Phật, nguyện lòng xin được yêu thương tất cả chúng sinh thì dù xuất gia rồi lòng vẫn lạnh lùng sương khói.
[26:33]Còn cư sĩ thì thôi, xong luôn. Cư sĩ thì sao? Ta cuốn vào cái nghĩa vụ, cái tình cảm của cá nhân trong gia đình, hết rồi. Còn ta gặp ai ta thương chỉ bởi vì duyên nợ kiếp xưa thúc đẩy ta thương. Chưa bao giờ ta thương ai vì đạo lý, vì đạo đức, vì lý trí. Ta chưa thương ai vì đạo đức, vì lý trí cả. Ta chỉ thương theo cảm tính, thương theo duyên nghiệp đời xưa. Gặp người tự nhiên thấy có cảm tình vì ngày xưa mượn người ta 100 triệu chưa trả. Đời này mắc nợ, mắc nợ gặp phải thương, phải thương rồi là phải lo. Vậy thôi. Giống như thầy vậy, thầy gặp thầy Tâm Định là phải thương liền, ngày xưa mắc nợ của ông. Ví dụ vậy.
[27:19]Là đó là cái cái thương theo theo duyên nghiệp. Còn bây giờ, ta cần một cái tình thương của đạo lý là không cần biết duyên xưa thế nào, không biết là người đó mắc nợ ta hay ta mắc nợ người đó, người đó kiếp trước là oan trái với ta hay ta oan trái người đó, hồi trước có xúc phạm ta hay ta có xúc phạm người đó, vượt qua tất cả những oan trái, những duyên nợ đó, ta buộc lòng ta phải thương yêu mọi người. Dễ làm cái này không? Dễ không? Dễ không? Khó vô cùng. Khó vô cùng. Ta chưa bao giờ buộc lòng ta phải yêu thương mọi người. Chưa bao giờ ta làm được như câu thơ tôi ta buộc: "Tôi buộc hồn tôi với mọi người để tình chan trải khắp
[28:06]trăm nơi." Câu này chưa bao giờ ta làm được. Ta cứ sống theo cảm tính, nghe đạo lý tai này qua tai kia, cứ tụng bài kinh xong rồi quên trả lại cho Phật. Chưa bao giờ ta thật lòng sâu sắc buộc mình, ra lệnh cho chính mình, thật lòng với mình, buộc phải yêu thương mọi người. Vượt qua tất cả mọi cái duyên nợ, cảm tính, lặt vặt của thế gian. Ta yêu thương mọi người bằng lý trí, bằng đạo đức, bằng lý trí, bằng đạo lý.
[28:39]Cái này thôi ta chưa vượt qua được, nhưng ta phải làm cho bằng được. Bởi vì sao? Như ta đã nói, đệ tử Phật là phải đoàn kết, nhất là Tăng-đoàn phải phải đoàn kết. Vì nếu không đoàn kết, ta mất cái ý nghĩa Tăng-đoàn thiêng liêng liền. Nhưng mà để đoàn kết, điều kiện đầu tiên là vui lòng thương nhau. Chỗ này không là đã khó rồi. Tu 5 năm, 10 năm, mỗi ngày huân tập tâm từ bi, ta bắt đầu mới được điều này. Cho đến ngày đó, ví dụ người xuất gia vậy, nhiều khi gặp người xuất gia trên chuyến xe hay vào trong cái quán ăn chay, xa lạ chẳng hề biết nhau nhưng mà hễ thấy người kia xuất gia là mình thương cái đã.
[29:16]Thương cái rồi sau đó sau khi thương người đó rồi ta làm gì? Ta mới tới gặp người đó: "Chào thầy, thầy có tiền trả tiền cơm giùm con?" Nha, đó. Thương nhau vậy là được rồi. Có không ạ? Nói làm sao? "Ồ, thấy thầy đây thương quá. Gặp ví dụ mình bước vô quán cơm chay gặp thầy Tâm Định cái mình tới chào thầy: "Thầy ở đâu vậy?" Nói: "Tôi là Tâm Định ở Thanh Hóa." Ồ, con thấy con thương thầy quá thầy trả tiền cơm giùm con nhé rồi chào thầy con đi." Đó, thương nhau là phải vậy chứ, hay vậy đó. Nghĩa là dù người xa lạ dù người xa lạ gặp nhau phải thương nhau. Rồi Phật tử mình cũng vậy. Nghĩa là không biết làm sao thấy mặt ai cũng đẹp đẹp ở Thanh Hóa
[29:54]mà, cái người Thanh Hóa cũng vừa mới đậu hoa hậu á cho nên người Thanh Hóa cũng nổi tiếng về sắc đẹp lắm nha, vậy đó. Bây giờ nói Thanh Hóa bắt đầu sợ rồi. Hồi xưa mà nghe Thanh Hóa ta không quan tâm, bữa nay nghe nói Thanh Hóa bắt đầu nhìn lại mặt mày coi kỹ không? Tại mới đậu hoa hậu.
[30:09]Ta bây giờ nghe về nghe nói cũng vậy. Bây giờ nghe nói tới Phật tử là lòng ta phải làm sao? Bắt đầu mở lòng ra liền vì ta cùng là đệ tử Phật. Rồi bây giờ ví dụ ở trong nước chúng ta vậy thì thôi mình đi đâu cũng gặp người Việt Nam nhưng lỡ ra nước ngoài nhìn mặt coi anh nhổn đĩa Á Đông không biết anh người nước nào tôi người Việt Nam là lập tức làm sao? Mở lòng thương nhau liền bởi vì ta cùng là người Việt Nam. Ta buộc lòng ta phải yêu thương mọi người như vậy. Còn cái nói mà ta yêu thương cả nhân loại thì đó là cấp độ rất là là cao chút nữa ta nói sau. Còn bây giờ trước mắt là vậy, người đệ tử Phật đoàn kết bởi vì ta là con của Phật trước cái đã.
[30:47]Xuất gia đoàn kết theo xuất gia, cư sĩ đoàn kết theo theo cư sĩ. Tình yêu thương là gạch nối trước. Nhưng để huân tập được tình yêu thương này ta tốn 5 năm, 10 năm công phu tu tập đàng hoàng, tinh tấn. Còn không không có đâu nha, còn không là mang danh nghĩa đệ tử Phật cái lòng mình cũng vẫn lạnh lùng, băng giá như thường. Phải huân tập một thời gian mà cái người mà huân tập từ bi một thời gian ta gặp lại ta biết liền. Vì sao vậy? Gương mặt người đó bỗng nhiên đáng yêu liền, bỗng nhiên đẹp lên liền. Thầy không nói đùa, cái này Phật nói chứ thầy không có nói à. Trong cái kinh Phật trong Tăng Chi Bộ Kinh Phật nói rõ.
[31:26]Khi một người hỏi Phật cái người nào mà có gương mặt đẹp thì Phật đều nói: "Vì người đó có tâm từ bi." Cho nên nếu chúng ta nhìn gương mà ta chưa hài lòng về cái nét đẹp của ta thì vui lòng ta phải sửa cái sắc đẹp đó lại nha. Phải sửa sắc đẹp đó lại bằng cách gì? Bằng cách gì? Đi tới chỗ bệnh viện thẩm? Phải không? Không, chỉ bằng cách đổi tâm từ bi thôi, không tốn đồng nào. Phước càng lúc càng lớn, bảo đảm 5 năm sau, 10 năm sau mọi người gặp lại ta ngỡ ngàng: "Ủa, thầy đó sao? Thầy Tâm Định đó sao? Sao bữa nay thầy đẹp thế này?" Là bởi vì qua một thời gian 5 năm, 10 năm huân tập từ bi gương mặt ta khác liền, đẹp lên liền.
[32:09]Tinh tấn ngày nào cũng tu tập đều tác ý từ bi, làm nhiều việc phúc, ráng thương người, thương vật, gương mặt thay đổi liền. Nhìn dễ thương, thấy khả ái, thấy dễ mến liền. À đi thi hoa hậu là có thể là người ta cho vô gửi xe rồi sau đó đuổi ra, chứ không sao, chứ không phải được liền.
[32:35]Nên cái từ bi, cái yêu thương là điều kiện đầu tiên để đoàn kết. Mà hễ đã yêu thương thì không được ác cảm với nhau. Ta hay xuất hiện cái ác cảm vô cớ với nhau, có không ạ? Có, ngộ lắm không biết tại sao. Vì một lý do gì đó cái miệng cười dễ ghét ghê, cái giọng nói nghe không ưa được, cái đôi mắt xếch xếch, lé lé kỳ quá khó chịu. Nghĩa là tại nhưng mà thật sự cái ác cảm là do cái nghiệp xưa, có nghiệp xưa vậy. Như như như như chúng tôi nhớ vậy, nhớ hồi vào chúng ở vậy, có cái ông sư huynh thì mình cũng thương ổng thôi, nhưng mà ổng đi ổng nói với một sư huynh khác: "Sao tôi gặp cái chú đó cái tôi khó chịu quá đi.
[33:15]Cái đôi mắt ổng làm sao á, ổng nhìn tôi tôi khó chịu quá." Cái cái mình biết là như vậy cái tâm mình chưa tốt, à tâm mình chưa tốt cho nên là ổng nhìn cái mình nhìn ổng, ổng nhìn cái ổng ổng ổng bị khó chịu. Thế là mình phải ráng tu tập tâm từ bi. Vậy đó mà 30 năm sau ổng gặp lại ổng mới thương. 30 năm sau bắt đầu ổng gặp ổng mới nắm tay, ổng thương yêu, ổng tha thiết, ổng ân cần. 30 năm sau mới mới chuyển được cái nghiệp đó, chứ hồi mới gặp ổng là ổng đi nói người khác rồi. Ổng nói: "Cái chú đó chù sao đôi mắt tôi khó chịu quá." Đó, nên ta có những cái ác cảm vô cớ với nhau. Nhưng để đoàn kết ta phải vượt qua tất cả những ác cảm vô cớ ở trong tâm mình.
[33:57]Khi phát hiện ra mình có ác cảm với ai, vui lòng vượt qua diệt trừ nó liền, không để nó tồn tại vì sao vậy? Vì nó là mầm gây nghiệp cho cuộc đời của ta cho những kiếp sau. Khi tâm ta xuất hiện một cái ác cảm, ta đang có cái nhân xấu á, chờ thời cơ để bung dậy thành một cái ác báo sau này cho ta. Cuộc đời ta bất lợi, bất hạnh chỉ bởi vì ta có ác cảm với ai đó mà xui nhất là ác cảm nhằm một cái bậc hiền thánh. Thánh thì ta hiếm rồi, nhưng những bậc hiền, những bậc đáng kính trên cuộc đời này mà do con mắt bị lệch của ta. Con mắt của ta chưa chữa kịp kịp chưa có kịp mà thay võng mạc rồi đó, vân vân.
[34:37]Ta nhìn cái ta ác cảm, ta bị một cái nghiệp chôn trong tâm mình sau này ta bị ác báo rất là tai hại. Cho nên vì vậy, ta phải hễ cảm thấy lòng mình vừa khởi lên một cái ác cảm với ai cắt bỏ liền, dẹp liền để tạo nên sự đoàn kết với nhau, nhớ như vậy. Đó là điều kiện thứ nhất. Điều kiện thứ hai là luôn tìm cách hỗ trợ nhau, không được phá nhau, không được hại nhau. Luôn tìm cách hỗ trợ là làm sao?
[35:10]Ví dụ bây giờ như như thầy Tâm Định của ta thì à trong đại hội này thầy sẽ lên làm Trưởng ban Trị sự bởi vì thầy Tâm Đức đã đã đề bạt như vậy. Nên mọi mà đại chúng có vẻ cũng đồng thuận. Nhân sự đã ổn định như thế, thầy sẽ lên làm Trưởng ban Trị sự. Thì bây giờ để đoàn kết Phật giáo, ta buộc phải hỗ trợ thầy. Vì thầy sẽ xử lý rất là nhiều công việc mà một mình thầy thì không bao giờ làm được việc gì. Cuộc đời này là như vậy, cô độc là một điều nguy hiểm mà. Và nhiệm vụ của ta là hết sức hỗ trợ thầy để thầy hoàn thành được nhiệm vụ của mình. Mà khi ai cũng hỗ trợ thầy, tự nhiên tất cả chúng ta đoàn kết nhau chung quanh thầy.
[35:53]Thầy trở thành cái hạt nhân cho chúng ta yêu thương, gắn bó, đoàn kết nhau. Vì sao? Vì chúng ta đều cùng một việc giống nhau là hỗ trợ thầy. Ví dụ như thầy Tâm Đức cũng vậy, thầy sẽ lui lại một bước nhưng thầy cũng sẽ hỗ trợ cho em mình. Còn chúng ta cũng vậy, tăng ni và cả Phật tử cũng vậy. Hễ sau này thầy Tâm Định có đề xuất một điều gì, một cái Phật sự gì thì theo khả năng của ta ít nhiều ta cố gắng hỗ trợ để cho thầy hoàn thành được Phật sự đó. Thì đó chính là sự đoàn kết, không bao giờ được hại thầy, không bao giờ được phá thầy, không bao giờ được bàn lùi, không bao giờ được nói xấu, không bao giờ được chỉ trích thầy, không bao giờ.
[36:32]Như vậy. Nói: "Dạ bây giờ ví dụ con thấy thầy làm sai thì con sao?" À, gọi là bất đồng ý kiến. Trong cuộc đời này ta bất đồng ý kiến với nhau nhiều lắm. Nhưng chỗ này mới bắt đầu là đây là một cấp rất cấp độ cao của việc đoàn kết. Hồi nãy ta nói điều kiện thứ nhất là thương nhau, điều kiện thứ hai đừng ác cảm nhau, điều kiện thứ hai là phải hỗ trợ nhau. Bây giờ bắt đầu vấn đề thứ ba: Xử lý việc bất đồng ý kiến với nhau. Vì chắc chắn ta bất đồng ý kiến với nhau, trong cuộc đời này 9 người 10 ý. Không ai hoàn toàn giống nhau cả. Mọi cái suy nghĩ không giống nhau, chắc chắn ta sẽ bất đồng ý kiến với nhau.
[37:10]Và để duy trì cái tình đoàn kết, ta phải xử lý cái sự bất đồng ý kiến này. Bất đồng ý kiến là hai ý kiến không giống nhau. Vậy ta theo ai?
[37:27]Nếu ý kiến khác nhau thì ta chọn theo ý kiến của ai? Người nói: "Bây giờ tôi chọn A", bên kia nói: "A là sai, tôi phải theo B." Nói: "Không, anh B là sai nên A mới đúng." Ông kia nói: "A, B anh sai, tôi C mới đúng."
[37:44]Rối tung lên hết. Mà điều này khắp thế giới đều xảy ra. Mà nếu không xử lý được chỗ này, chúng ta chia rẽ với nhau liền. Vậy phải làm sao?
[38:04]Ta khác ý kiến với nhau bởi vì lý do thế này: một, tất cả chúng ta đều sai,
[38:12]không có ý kiến nào đúng hết. Ví dụ, ví dụ như là cái ý kiến đúng nhất là là cái này, à nhưng mà chưa ai nói được tới cái điểm chính yếu này, mọi người cứ nói ở góc này góc A, B, C, D, D, D, chả có ý kiến nào vào được cái đỉnh X này là cái chính nè. Nên ý kiến A khác B, B khác C, C khác D, mà không bao giờ nói được tới cái X này. Chúng ta khác nhau bởi vì tất cả chúng ta đều sai, nhưng mà cứ cố chấp ý của mình. Hai, trong những ý kiến khác nhau đó có một ý kiến đúng, mà những ý kiến còn lại sao? Không nhận ra.
[38:51]Mà đúng hay sai là cái gì? Đúng hay sai là một điều khó định nghĩa.
[38:58]Trước hết, nó đem lại Cái đúng là cái gì? Đem lại cái lợi ích cho tập thể, cho tổ chức, giúp cho ta đi tới được cái mục tiêu chung gọi là đúng. Sai là gì? Sai là không đem lại được lợi ích cho tập thể và dắt ta đi lạc cái mục tiêu qua chỗ khác. Ví dụ ta có cái mục tiêu là tu hành giác ngộ, đó là mục tiêu chung phải đi tới á. Nhưng mà những cái ý kiến của ta cãi qua cãi lại không hướng về cái mục tiêu cao đẹp đó, rồi không đem lại lợi ích. À ví dụ như bây giờ ta nói chuyện tổ chức đại hội thôi, người ta cái nhân sự là như vậy, ngày tổ chức là như vậy, cái số lượng khách mời là như vậy, vấn đề in ấn phẩm, những ta những bài tham luận,
[39:49]ờ cái hậu cần là như vậy như vậy, nó đem đến cái lợi ích chung cho giáo hội, cùng hướng về cái mục tiêu giác ngộ. Nhưng mà nhiều khi ta ta không đồng thuận, ta không đồng thuận. Cái cái cái cái người nào mà có thể nêu được cái ý kiến đem lại lợi ích chung, hướng về cái mục tiêu cao cả chung, người đó là người đúng á. Còn người nào mà nói rồi cái làm cho nó lạc đi, không đem lại lợi ích chung, không hướng về mục tiêu, lý tưởng chung, người đó là sai. Nhưng mà thường ta không phân biệt được chỗ này, ta ta chấp ý kiến sai của mình. Hai, ta tự ái. Hễ đưa ý kiến ra rồi bảo vệ tới cùng vì cái tự ái lãng nhách.
[40:29]Ba, ta có lợi ích riêng tư bí mật trong điều đó, ta có cái cá nhân ngấm ngầm trong cái ý kiến của mình, hễ làm theo cái ý kiến này mình có lợi, cho nên mình bác, đó là ý kiến thứ ba. Cho nên vì vậy, một á ta để ý vậy đó, một là ngu, ta không nhìn thấy cái điều đúng để ta nêu ra. Hai, vì ta tự ái, nói ra rồi cứ bám chặt lấy cái ý kiến của mình, không muốn bác không muốn ai cho ai bác hết, bác mình tự ái, tự ái lãng nhách. Ba, có cái lợi ích riêng tư bí mật nằm ở trong đó. Cho nên vì vậy, đối với vấn đề mà ý kiến khác nhau, ta cố gắng buông bỏ cái điều gì? Thứ nhất, buông bỏ lợi ích cá nhân; thứ hai, bỏ cái tự ái.
[41:13]Khi đưa ý kiến sai rồi mà không thấy mình sai rất là khó bỏ, cho nên phải cần cái sự giải thích dữ lắm. Nên ta cần sự giải thích, và để cho lắng nghe ta phải mở lòng dữ lắm, lòng mình phải hiền lành, phải lắng nghe để nếu nếu cái bạn ta sai, ta kiên nhẫn giải thích; nếu ta sai, ta phải lắng nghe sự giải thích. Cho nên trong cái mà những yếu tố để tạo nên sự đoàn kết, cái khó nhất là cái bất đồng ý kiến á, nó dằng co đủ thứ, đủ thứ chuyện rắc rối đó. Phải cần cái người lãnh đạo vững dữ lắm, chứ không là rối hết trơn. Nên khi mà ví dụ Thầy Tâm Định, Thầy lên làm trưởng ban Trị sự, để có thể giữ được sự đoàn kết cho đại chúng,
[41:52]mà ở dưới đại chúng huynh đệ mình sẽ có nhiều ý kiến cứ trái chiều khác nhau, bản lĩnh Thầy phải rất là vững để nhiếp lại chung lại một con đường. Đây là đòi hỏi cái tài của người lãnh đạo, nếu không là ta cứ chia rẽ nhau chỉ bởi vì ý kiến khác nhau.
[42:13]Trong cái yếu tố mà để đoàn kết nó có những yếu tố thế này: nếu ta là người đứng vai trò chính, thì ta là người có tinh thần trách nhiệm cao nhất. Nghĩa là sao? Cái vai trò chính không phải là để ta vinh quang, không phải là để ta tự hào, mà là buộc ta phải có tinh thần trách nhiệm cao nhất. Khi mà ta nghĩ tới trách nhiệm thì mình vất mất tiêu cái tự hào qua một chỗ chỗ khác. Không phải vì tôi lên trưởng ban Trị sự là tôi ngon lành, tôi là điều tôi kiêu hãnh, không có, tôi lên trưởng ban Trị sự là bởi vì tôi phải gánh vác trách nhiệm. Mà khi ta nghĩ tới trách nhiệm thì cái niềm kiêu hãnh biến mất.
[42:58]Nên cái người lãnh đạo mà không có niềm kiêu hãnh thì mọi người hướng về đoàn kết liền, đó là nguyên tắc á, như một cái nam châm hút mọi người lại liền. Vì người đó không có lòng kiêu hãnh, vì người đó chỉ đăm đăm lo toan cái trách nhiệm mà thôi, làm sao để hoàn thành trách nhiệm tốt nhất, không nghĩ tới cá nhân mình và dẹp mất cái tâm tự hào, kiêu hãnh thì tự nhiên mọi người hút về liền. Đây là cái bí quyết á, nên nếu vậy ta trở lại, năm sau ta trở lại Thanh Hóa, ta nhìn thấy Phật giáo Thanh Hóa đoàn kết, tất cả hút về chỗ Thầy Tâm Định, thì ta hiểu một điều: một cái Phật giáo Thanh Hóa sẽ tiếp tục phát triển với cái
[43:39]sự dẫn dắt của Thượng tọa Thích Tâm Định, à như vậy. Cái thứ hai nữa là cái người chính á
[43:48]phải ghi nhớ công lao của những người dưới của mình. Cái này chứ lại khó. Vì sao vậy? Thường ta hay quên công của người khác, mà ta nhớ công của mình nhiều hơn. Mình làm được cái gì á mình nhớ hoài, mình nói hoài, còn cái sự cực khổ của người khác mình không quan tâm, không ghi nhận và không ghi nhớ. Không quan tâm nên không ghi nhận công lao người ta, và ví dụ người ta có nhắc, mình mình nghe thoáng thoáng qua tai rồi không ghi nhớ luôn. Đây nhớ lại nè, cái lỗi của người lãnh đạo mà không tạo nên sự đoàn kết là bởi vì lòng mình hời hợt, cạn cợt, không sâu sắc ở cái công đối với công lao của người dưới của mình.
[44:36]Nên mình không quan tâm đến công lao người khác, không ghi nhận công lao người khác và không ghi nhớ công lao của người khác thì mọi người nản liền. Mặc dù là có thể ta theo Phật, ta làm việc không chấp công. Mình theo Phật rồi mình hiểu cái lý không của Bát Nhã rồi, thì trong cái kinh Bát Nhã Phật dạy rất là rõ, một vị Bồ Tát làm việc rất vất vả để độ sinh nhưng không bao giờ chấp công. Thì ai cũng vậy, ví dụ như Thầy cũng lên làm trưởng ban Trị sự, chung quanh Thầy rất là nhiều tăng ni, những người mỗi người mỗi việc và ai cũng vất vả, không chấp công, không chấp thì không chấp, mà Thầy không nhớ công của mình, Thầy không ghi nhận công mình, mình giận liền.
[45:18]Đúng không ạ? Đúng không? Ừ đó. Mình giận liền á, tự nhiên mình mất tinh thần liền, mất động lực để làm việc liền. Chỉ vì sao? Chỉ vì cái người thủ trưởng, người người lãnh đạo của mình không ghi nhận được công lao của mình, không quan tâm công lao và không ghi nhớ công lao của mình, mình bất mãn liền. Dù là mình cố gắng không chấp công. À nên cái chỗ này là cái tài năng của người lãnh đạo, cái bản lĩnh của người lãnh đạo ở chỗ này được hay không. Và rất nhiều người bị cái lỗi này. Thứ nhất là ta lên được chức cao rồi ta kiêu hãnh. Thứ hai rồi không ghi nhận công lao của người dưới. Ta biết chắc một điều tổ chức đó sẽ tan vỡ liền,
[45:57]không còn ai đoàn kết chung quanh cái hạt nhân nữa, và rã rời mỗi người đi mỗi hướng, vì sao? Vì họ không tìm thấy sự công bằng. Cái công bằng đầu tiên là chính là cái công lao của họ được người lãnh đạo họ ghi nhận. Ví dụ như chúng tôi cũng vậy, cũng có nhiều phật tử, đạo tràng các nơi mà mỗi đạo tràng các phật tử họ vất vả lắm để lo cho huynh đệ mình tu hành. Chúng tôi cũng không biết hết được. Nhưng mỗi khi gặp, mỗi khi nghe điều gì, chúng tôi hết sức là trân trọng vì biết là từng phật tử họ đổ công đổ sức ra để lo cho Phật pháp, lo cho huynh đệ tu hành. Cái công đó rất đáng yêu, rất đáng quý. Nhiều khi không nói thành lời,
[46:43]và không có tiền nào trả cho hết được, không có bao giờ. Khi một người lo cho Phật pháp rồi, không có cái
[46:51]không có số tiền nào trả được, nó là vô giá. Nhưng vô giá thì vô, thì yêu cầu Thầy nhớ công của con giùm một chút. Nó rất quan trọng, tạo nên sự đoàn kết. Đây là cái điểm mà người không đủ đạo đức, không đủ trí tuệ, không đủ từ bi, ta hay quên công của người khác. Cái chỗ này là chỗ khó của người lãnh đạo đây. Nên ai muốn là người lãnh đạo lớn, thì làm ơn giữ cái điểm này: ghi nhận, ghi nhớ, quan tâm công lao của người khác. Một yếu tố để ta đoàn kết nữa là là người lãnh đạo phải đủ đạo đức, đủ trí tuệ để ghi nhận công lao của người dưới. Chỗ này khó đó, Thầy Tâm Định nhớ nha, khó nha.
[47:38]Một yếu tố để đoàn kết nữa là gì? Là nếu ta không phải là người chính thì ta làm gì? Nếu là người chính á thì phải ghi nhận công lao của người phụ mình, người dưới mình, nhưng nếu ta không phải là người chính, ta là người phụ thì ta làm gì?
[47:59]thì ta hỗ trợ cho người chính à cũng tạo nên sự đoàn kết. Tất cả chúng ta đều hỗ trợ cho cái người đứng đầu, tự nhiên chúng ta đoàn kết được với nhau. Ví dụ bây giờ ngày hôm nay vậy, giống như là trời đất, chư Phật, chư tổ đã giao trách nhiệm cho thầy Tâm Định thì thầy đứng lên rồi, thì nhiệm vụ của tất cả chúng ta là hỗ trợ thầy. Là thầy cũng hỗ trợ thầy, thầy kia cũng hỗ trợ thầy, thầy Bản Hoài là thầy nào? Thầy Bản Hoài đây phải không? À đây. Hồi xưa thầy có đi Trường Sa với thầy Bản Hoài. Hôm trước ốm ốm, nay sao mập quá vậy kìa, nay phát tướng rồi nè.
[48:38]Thì bây giờ vậy, như thầy Bản Hoài cũng hỗ trợ, thầy Giải Hiền cũng hỗ trợ, thầy mấy thầy gì gì đó, nói chung là thầy thầy phó thư ký ha, đó đó thầy, cũng hỗ trợ. Ai cũng hỗ trợ cho thầy Tâm Định, tự nhiên chúng ta đoàn kết với nhau. Còn ví dụ như thầy này hỗ trợ mà thầy kia không thích, ta chia rẽ. Nên để đoàn kết với nhau thì ta cứ hỗ trợ cho cái người chính. Cái này dễ làm không? Dễ không? Không không không khó nhưng cũng không dễ, phải không ạ? Chịu cực một chút xíu, có lòng một chút là ta làm được nè.
[49:16]Rồi một cái điều kiện để ta tạo nên sự đoàn kết nữa là: đập tan những âm mưu ly gián từ bên ngoài. Từ bên ngoài họ sẽ có những người muốn làm cho ta chia rẽ với nhau và họ không muốn cho ta đoàn kết, muốn cho người này ghét người kia. Muốn cho người này ghét người kia thì họ rỉ tai, tác động, mua chuộc trong nội bộ ta thì từ từ ta ghét nhau. Đầu tiên ví dụ như là họ muốn phá cái giáo hội Phật giáo Thanh Hóa thì thường dễ làm nhất là cứ nói xấu cái người đứng đầu. Là trong vòng 5 năm tới nếu ta phát hiện là có một cái râm ran những cái dư luận mà nói xấu thầy Tâm Định thì ta biết ngay nó là cái gì?
[50:05]Âm mưu của sự sự chia rẽ vào trong ban trị sự, trong giáo hội Phật giáo của Thanh Hóa của ta. Và điều này phải làm sao? Phải đập tan liền, tìm cho ra cái nguồn ở đâu. Chứ không được nghe rồi bỏ ngoài tai để trong bụng.
[50:23]Hễ ta nghe một cái nguồn tin nào bất lợi cho cái người thủ trưởng của mình, ta phải tới báo cáo và báo cái nguồn nào nói. Như vậy ta diệt trừ cái mầm mống phá hoại liền, ngay tức khắc. Còn ta không báo cáo cái nguồn, ta chính là người tiếp tay cho sự phá hoại đó. Ở trong đạo tràng cư sĩ mình cũng vậy. Nhiều khi họ muốn phá hoại, họ nói xấu. Mình nghe người ta nói xấu thầy cô, mình để trong bụng rồi mình đi nói lại, nói: "Hôm trước tôi nghe nói vậy đó. Tôi nghe nói cái sư cô đó vậy vậy." Là đúng mình tiếp tay cho giặc à.
[51:02]Nên vì vậy, ta phải ngăn chặn những âm mưu ly gián. Âm mưu ly gián, chia rẽ thì nhiều cách nhưng trong đó có cái cách đầu tiên dễ biết nhất là những lời nói xấu, những rỉ tai nói xấu. Và để trừ cái này là ta cứ báo cáo cái nguồn, nghe được ở đâu, nghe nên báo cáo thầy Tâm Định liền để cho thầy xử lý. Nhiều khi ta không đủ sức xử lý nhưng mà thầy đủ thế, đủ lực để thầy xử lý những cái việc này. Đó, đập tan những cái âm mưu ly gián từ bên ngoài. Kế nữa là gì? Phát hiện, đập tan những âm mưu ly gián trong tim ta. Giặc bên ngoài gây ly gián nhưng trong tim ta cũng có một số giặc nằm ở trỏng, nó đang gây ly gián đó.
[51:50]Ta phải diệt trừ nó ạ. Nó là cái gì? Nó là những cái nội tâm sâu kín của ta của cái ích kỷ này, ganh tị nè, tham lam nè, tự ái làm cho ta ly gián với nhau. Là ví dụ như là ví dụ nhiệm kỳ này thầy Tâm Định thì lên làm trưởng ban. Ta ngồi ta nghĩ trong đầu: "Nhiều khi mình cũng giỏi đâu có thua ổng. Tại sao mình không lên cà, để ổng lên cà?" Cái ý nghĩ đó là gì? Tham vọng, tự cao, tự cho mình giỏi và ham cái chức là tham vọng. Tự cho mình giỏi là kiêu mạn, mà muốn tham cái chức đó là tham vọng. Đó là cái điều bắt đầu sao? Bắt đầu mình nói bậy á. Bắt đầu trong buổi họp phát biểu linh tinh á. Bắt đầu không muốn hỗ trợ thầy nữa, ví dụ thầy Tâm Định muốn làm việc Phật
[52:39]sự gì đó mình không thích hỗ trợ nữa, không thích cho thầy có uy tín nữa. Cái giặc đó nó nằm ở trong trong tâm của mình. Nên cái việc mà hồi nãy là ta nói diệt trừ những âm mưu ly gián phá hoại từ bên ngoài, bây giờ ta diệt trừ những âm mưu ly gián phá hoại từ từ bên trong tim ta mà nó nằm ở trỏng một đống ở trong nó có sẵn ở trỏng rồi đó. Có sẵn, ngày nào nó ngóc lên à. Cho nên ta phải tỉnh táo, phải sáng suốt, phải tu tập nhìn thấy nó và diệt trừ nó đi. Để chỉ còn cái gì? Để chỉ còn lòng ta nhu thuận hỗ trợ thầy. Nhưng đôi khi ta cũng không đồng ý với thầy. Ví dụ có những ý kiến của ta cũng khác với thầy
[53:21]thì ta tới gặp thầy mà trao đổi thẳng thắn. Nói: "Thưa thầy, con thấy ý thế này, thầy làm như vậy con ngại là nó sẽ có những cái bất lợi này và con nghĩ ý kiến con thế này, mong thầy xét." Thì thầy ổng sẽ bình tâm xét thôi. Thầy người lãnh đạo mà, ổng sẽ lắng nghe và nhờ ta trao đổi thẳng thắn như vậy, chính ta cũng vượt qua được cái bản ngã của mình à và cũng sao? Cũng hỗ trợ cho thầy lãnh đạo tốt hơn. Chớ chớ nếu mà ta có cá nhân thì ta cứ lợi dụng khai thác cái bất đồng ý kiến trong đầu ta đó, ta làm cho nó lớn chuyện lên. Ta đi đầu này công kích thầy, đi đầu kia công kích thầy để làm mất đoàn kết cái giáo hội của ta.
[54:02]Đây là điều rất là sợ, sợ khi mà có bất đồng ý kiến. Như vậy nhưng như chúng tôi cũng vậy, chúng tôi mình cũng là trụ trì mà có nhiều đệ tử rồi cũng có việc này việc kia, nhưng nhiều khi cầm điện thoại lên có mấy tin nhắn, có một người Phật tử ở đâu xa xôi họ góp ý, mình cũng không biết họ là ai nữa, thực sự tôi cũng không biết nữa, không biết hết đâu. Nhắn tin, thấy hợp lý liền. Mà cái cách nhắn tin rất là gì? Rất là đàng hoàng, rất là lễ độ thì ta biết người này là họ có thiện chí, không phải phá hoại. Lắng nghe và thấy ý kiến hay, lập tức cho áp dụng liền, lập tức truyền xuống chỉ đạo cho áp dụng liền
[54:39]vì cái thái độ trình bày cái sự bất đồng, trình bày ý kiến. Cũng vậy, sau này vậy, trên cái bước đường cùng nhau làm việc, cùng nhau tu hành, ta có nhiều bất đồng, nhưng khi ta trình bày cái bất đồng của mình phải trình bày trong cái gì? Tôn trọng, yêu thương, lễ độ, đúng với đạo lý thì sao? Ta sẽ hóa giải được điều đó để mà tiếp tục đoàn kết với nhau nha. Một cái yếu tố nữa, một cái yếu tố để đoàn kết nữa là chia quyền lợi, à chia quyền lợi.
[55:20]Thấy giáo hội mình có quyền lợi gì chia không hả thầy Tâm Định hả?
[55:26]Ví dụ cái gì ta? Hả, thầy Bản Hoài, thường thường quyền lợi mình giáo hội mình chia cái gì cà? Hả? Cúng dường trai tăng hả? Hay cúng dường cuối hạ, phân bố trụ trì chùa, sắp xếp vị trí trong giáo hội, chức sắc? Gì nữa cà? Khen thưởng cuối năm? Phải không hả? Đại khái là coi vậy chứ trong chùa cũng có nhiều quyền lợi đó chứ không phải không đâu. Có sự cúng dường rồi chia ra này kia đó, nhiều quyền lợi. Thì cái khó nhất, đụng tới quyền lợi là bắt đầu khó rồi đó, phức tạp rồi đó, tế nhị rồi đó. Vì ta nếu chia mà không đồng, có bất mãn, bất mãn rồi mất đoàn kết. Nên cái việc phân phối quyền lợi là một yếu tố rất quan trọng để giữ được cái đoàn kết cho tập thể.
[56:19]Ví dụ vì cúng dường, giáo hội được Phật tử cúng dường như vậy, giờ thầy phân phối làm sao? Sao thầy phân phối cái người đó nhiều, phân phối con ít hả? Thầy thiên vị, ngay đó chia rẽ rồi. À, nhưng mà nếu chia đồng ra hết là đúng không hả? Sai! Vì trên cuộc đời này đâu có công ai giống ai đâu. Có người giỏi hơn, người dở hơn, người làm việc vất vả hơn, người nhàn hơn. Thì mà chia đồng đều hết là cũng sai. Mà chia ít nhiều liệu có hợp lý không? Đây, chỗ này mới là khó của người lãnh đạo. Đây sẽ là bài toán điên đầu đây của thầy Tâm Định hà. Thầy đang cười mỉm mỉm, biết thầy nghĩ cái gì đây. Đó, nữa thầy sẽ điên đầu vì cái cái quyền lợi này đó.
[57:03]Trong cái phép lục hòa của nhà Phật có câu là: "Lợi hòa đồng quân", quyền lợi chia đều. Đó là hồi xưa thôi. Sự thật bây giờ chia đều là sinh chuyện liền à. Như chùa chúng tôi ở trong miền trong Nam vậy, cũng có mấy trăm đệ tử mà có những khi chia đều, ví dụ như lì xì Tết một đệ tử mình mấy trăm nghìn chẳng hạn, nhưng mà ban quản viện thì phải nhiều hơn chút. Tại làm sao vậy? Thì ban quản viện thế nào cũng bị các huynh đệ bấu lại đòi lì xì, thì phải cho ổng trước cho rồi để ổng ổng lì xì cho huynh đệ ổng, thì thưởng ổng nhiều hơn. À rồi ví dụ như là lao tác, mỗi người có phân công nhưng người đó đang
[57:45]bệnh đang ốm, phải nghỉ, phải dưỡng, phải bồi dưỡng nhiều hơn. Không làm nhiều mà lại ăn nhiều hơn, ăn ngon hơn, chỉ vì người đó đang ốm đang bệnh, phải ưu tiên hơn. Rồi cái người được đi học, người ta ở nhà làm cực thấy mồ luôn, cái người này cứ lên xe đi tới trường học cho xong cái cử nhân. Phải như vậy nó không đồng đều nhưng không ai bất mãn. Vì sao vậy? Bởi vì nó hợp lý. Cái quan trọng là hợp lý thì không ai bất mãn và ta giữ được cái tình đoàn kết của đại chúng. Còn cái mà không hợp lý,
[58:25]hợp lý không phải là bằng nhau hết nha, hợp lý là vì trong trường hợp đó như vậy là đúng, như vậy là đúng. Mà cả đại chúng không ai bất mãn, cả đại chúng ta thấy điều đó hợp lý nên người ta tin tưởng vào sự lãnh đạo. Đó là như vậy. Nên cái mà chia quyền lợi nó quyết định rất lớn trong cái việc đoàn kết của đại chúng. Mà chia quyền lợi thế nào? Nó hợp lý. Hợp lý là làm sao? Tùy đạo đức và trí tuệ của người lãnh đạo, chứ chúng ta không có một tiêu chuẩn rõ ràng. Trên cuộc đời này mọi điều cực kỳ khác nhau hết, không có trường hợp nào giống trường hợp nào, không có người nào giống người nào thì lúc đó nó lệ thuộc
[59:02]rất lớn vào cái trí tuệ của người lãnh đạo, cái đạo đức của người lãnh đạo. Vậy thôi, đó là một yếu tố vậy.
[59:10]Có những điều ta dặn dò với nhau là: ta đoàn kết nhưng không biến thành cục bộ. À ví dụ như ta đoàn kết cái Phật giáo Thanh Hóa nơi Ninh Bình vô không được rồi nha. Thì đó là sao? Bắt đầu sai rồi, bắt đầu cục bộ rồi. Vì sao vậy? Ngoài cái Phật giáo Thanh Hóa, ta còn còn có cả một cái Phật giáo gì? Việt Nam. Mà ngoài cái Phật giáo Việt Nam, ta còn có gì? Cả một Phật giáo thế giới ta phải yêu thương. Mặc dù trách nhiệm của ta trực tiếp là ngay Thanh Hóa này, nhưng mà sự thực cái tâm của ta còn một cánh cửa để mở ra với đất nước mình và mở ra với thế giới của mình. Nên nói là đoàn kết để gắn bó với nhau,
[59:53]nhưng không bao giờ được trở thành cục bộ, hẹp hòi. Thì cái này là cái chính sách lớn rồi. Cái này không phức tạp lắm, nhưng mà cần cái tấm lòng.
[1:00:05]Nó có một cái yếu tố nho nhỏ.
[1:00:11]À như chúng tôi nhớ vậy, hồi chúng tôi mới đi tu thì mình cũng thuộc lại là hồi học đi học thì cũng học giỏi, đi vào đạo cũng lanh.
[1:00:25]Rồi cái khi đi tu rồi cái được ông thầy chúng trưởng ổng giao cho làm hương đăng. Thì cứ mỗi sáng là lên bao sái, quét chánh điện, tượng Phật, mọi thứ, xong rồi mới bắt đầu mới đi ra đồng, đi cuốc đất, đi làm ruộng, đi cắt lúa vậy. Nhưng mà trước đó người ta thì đại chúng thì phải ra đồng trước, vất vả, còn mình thì đi bao sái tượng Phật sạch sẽ vậy. Lúc đó đang bao sái tượng Phật, rồi đang lau quét mọi cái, cái chợt nghĩ: "Nếu sau này có người giỏi hơn mình thì cái tâm lý mình sẽ như thế nào? Liệu mình có khởi cái tâm đố kỵ không?" Bắt đầu sợ rồi. Bắt đầu sợ, mà nếu có tâm đố kỵ là hỏng cuộc đời tu rồi.
[1:01:09]"Vậy bây giờ nếu một ngày nào mình gặp cái người giỏi hơn mình thì bây giờ mình phải làm sao?" Thì nói: "Thôi, chưa gặp thì bây giờ phải lo trước á." Thế là sẵn tượng Phật đó ngồi quỳ lạy luôn cho rồi. Quỳ lạy Phật: "Con xin Phật gia hộ cho tất cả huynh đệ con đều giỏi hơn con." Giờ xác định luôn cái điều đó luôn cho nó khỏe. Rồi sau này khi mình gặp ai giỏi hơn mình rất là mừng, tại mình đã xin rồi, xin Phật rồi. Đã xin Phật, còn ai chưa giỏi, ráng nâng người ta đi giỏi lên và giỏi hơn mình càng tốt. Còn ai đã giỏi sẵn và giỏi hơn mình, rất vui mừng vì mình đã quỳ lạy Phật mình xin rồi. Xin Phật gia hộ cho huynh đệ con giỏi hơn con, thế là diệt trừ cái tâm đố kỵ.
[1:01:50]Diệt trừ không hết đâu, nhưng nó lắng xuống để nó đỡ gì, đỡ ganh tị, đố kỵ và đỡ chia rẽ với nhau. Chứ ta thường hay bị cái tâm lý là nhiều khi ta không giành nhau về quyền lợi, nhưng giành nhau về tài năng, uy tín, cái đó cũng gây nên sự chia rẽ vô ích. Nên vì vậy, cứ mỗi ngày ta thành tâm cầu nguyện vậy: huynh đệ, đại chúng, chúng hội, ai cũng giỏi hơn mình. Rồi xong. Từ đó hết lo luôn, hết lo. Không lo nữa. Không còn phải bận tâm ai giỏi hơn mình, ai dở hơn mình. Không, mong cho ai cũng giỏi hơn mình hết. Vấn đề đã được xử lý liền, giữ được cái tình đoàn kết. Đừng nghĩ khi ta cùng vui thì ta sẽ đoàn kết,
[1:02:34]nhất là những cái vui vô bổ, tầm phào. Nó làm cho người ta loạn động và nhiều khi không ưa nhau, lạ như vậy. Chỉ có những niềm vui thanh cao thì hi vọng rằng nó gắn bó con người lại với nhau. Cho nên để đoàn kết, đừng khờ dại tạo những cuộc vui giả tạo, tạm bợ, tào lao để cùng hưởng thụ mà gọi là kết nối con người với nhau, không có đâu, nó sai.
[1:03:06]Và nói đến cái đoàn kết thì ta có
[1:03:15]những cái đối tượng để ta đoàn kết, những đối tượng lớn, nhất là ta muốn tìm đến cái sự hòa hợp, đoàn kết của tất cả Phật giáo đồ trên toàn thế giới. Khi nghĩ đến sự đoàn kết, không còn là những cái điều nhỏ bé, tầm thường trong một cái địa phương mình nữa, mà ta nghĩ đến cái sự đoàn kết lớn lao của toàn bộ Phật giáo đồ trên thế giới này. Dù ta nhiều quốc gia, nhiều hệ phái, nhưng hễ đã là con của Phật thì lắng lòng xuống yêu thương, đoàn kết với nhau. Còn những cái khác ý kiến với nhau, khác đường lối tu tập với nhau, từ từ tính sau. Từ từ thì ai là người giải thích hợp lý nhất thì ta ta ngả theo, còn trước mắt đã quỳ xuống lạy Phật rồi
[1:04:02]thì thương nhau cái đã trên khắp thế giới này. Đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai, ta hướng đến một cộng đồng lớn hơn là cộng đồng của toàn thể nhân loại. Ta cùng sống trong một hành tinh. Thật ra hành tinh của chúng ta là một hành tinh đẹp, nuôi dưỡng sự sống, nhưng cũng rất mong manh. Khi thì bão tố, khi thì hạn hán, khi thì chiến tranh, khi thì bệnh tật, coi vậy chứ mong manh. Mà bây giờ đi tìm một cái hành tinh có sự sống giống như ta, đến bây giờ vẫn chưa tìm thấy. Cho nên bằng cái phi thuyền, bằng các kính thiên văn soi tìm hết khắp thế giới, đến ngày hôm nay ta vẫn chưa đủ trình độ tìm thấy một hành tinh nào có sự sống
[1:04:44]như ta, đẹp như ta, có trời trăng bao la, có suối trôi, có suối chảy, hoa rơi, à ánh mặt trăng lên vào buổi tối, chim hót vào buổi bình minh. Không có nơi nào ta tìm thấy một sự sống xinh đẹp như hành tinh này. Mà hành tinh cái sự sống này cũng rất là mong manh, nên ta ao ước, ta ước mơ tìm thấy cái sự đoàn kết của toàn cái hành tinh, toàn thế giới này, toàn nhân loại này. Đó là điều ước mơ. Cái ước mơ này nó quá cao vời, nó quá cao thượng, nhưng ta phải ước mơ nếu ta là một người đệ tử Phật chân chính. Vì sao? Vì Phật dạy ta cái lòng từ bi vô biên, một cái đạo đức không có cái giới hạn thì tâm ta buộc phải có cái
[1:05:33]ước mơ đoàn kết, yêu thương, hòa hợp toàn thể loài người, toàn thể thế giới này. Nếu ai chưa cấy được trong tim mình cái ước mơ đó thì phải cấy vào đi, phải gieo vào lòng mình cái ước mơ cả một thế giới yêu thương, đoàn kết với nhau. Còn ngày nào làm được thì tính sau, nhưng mà cứ nhiều người có ước mơ thì ta sẽ tìm thấy. Vì ít người mơ ước điều đó quá, nên ta cứ xung đột, chia rẽ, chiến tranh mãi. Mà nếu thế giới này ai cũng biết ước mơ điều đó thì từ từ thế giới sẽ sẽ hòa bình. Mà ai? Chính chúng ta cái đã, phải ước mơ điều đó cái đã. Còn ở trên chư thiên họ đoàn kết nhau không? Trên chư thiên thì rất là đoàn kết,
[1:06:16]vì nếu chia rẽ bị đá khỏi chư thiên rớt xuống trần liền, hả. Chư thiên rất là đoàn kết, bởi vì sao? Vì điều đầu tiên các ngài rất là đạo đức, điều thứ hai các ngài nhìn thấy tâm nhau hết. Mình á bị một cái nhược điểm là không nhìn thấy tâm nhau, và cái tâm của mình suy nghĩ gì đó được luật pháp bảo vệ, private, riêng tư, luật pháp bảo vệ sự riêng tư, nên ta cứ tha hồ nghĩ cái gì bí mật trong đầu mình không ai biết. Còn trên cõi chư thiên, các vị biết tâm nhau hết nên không ai nghĩ gì bậy được, không dám nghĩ gì bậy. Và nhờ như vậy các vị không có sai lầm, không có ganh ghét, không ác cảm, không chia rẽ, nên chư thiên rất đoàn kết với nhau.
[1:07:00]Thế còn các vị A-la-hán, các vị Bồ tát, các vị Phật là đoàn kết là cái gì? Từ nơi cái gì? Các vị các bậc thánh trong đạo Phật đoàn kết chỉ bởi vì các ngài vô ngã. Không có cái tôi, không có cái ta. Cái sự giác ngộ tột cùng của các bậc thánh trong đạo Phật là sự vô ngã. Và vì không có cái tôi, không có cái ta, cho nên muôn ngàn vị Phật là một vị Phật, muôn ngàn vô số các vị A-la-hán cũng chỉ là một vị A-la-hán mà thôi. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Ta mơ ước vậy, mỗi lần đại hội thì là cứ Phật pháp đem cái yêu thương, hòa hợp, đoàn kết đến với tất cả muôn dân nha. Xin cảm ơn quý vị đã lắng nghe.