[0:09]Hôm nay chúng ta học bài 19 ha: Hối hận. Ở đây có ai trong cuộc đời của mình mà chưa từng hối hận không? Có không? Ai có cái điều gì để hối hận rồi, đâu giơ tay lên coi. Không có gì để hối hận hết? Cái người mà không có hối hận đó, chỉ có hai hạng người mà không có hối hận: một là những vị thánh đã giải thoát, không còn lỗi lầm; hai là những người cực kỳ ác độc, không hề biết tội phước là gì. Thì đây quý thầy không bao giờ hối hận thì không biết quý thầy thuộc loại nào trong hai loại đó. Mà nói quý thầy cực kỳ ác độc thì không phải, chắc không thể nào phải, thì coi chừng quý thầy là thuộc, thuộc là những người đã giải thoát rồi, hoàn toàn giải thoát.
[1:05]Như vậy, giờ tôi không biết nói làm sao nữa quý thầy. Sự thật á là trong cuộc sống này mà chúng ta chưa từng biết hối hận thì là một cái... Mình là người bình thường á mình bỏ hai hạng nó qua. Mình không phải là hạng ác độc, mình cũng không phải là những vị thánh đã hoàn toàn giải thoát, mà mình không hối hận, chỉ có cái là mình không biết lỗi thôi. Phải không? Chớ còn bình thường, người nào mà biết mình có lỗi, đều có cái hối hận thầm kín ở bên trong. Nhưng chỉ tùy là cái mức độ lỗi lầm nó lớn hay nhỏ mà cái nỗi hối hận của mình nó sẽ nhiều hay là ít, nó chỉ vậy thôi. Chớ ai cũng phải có cái hối hận hết. Hối hận là gì?
[1:55]Bây giờ mình định nghĩa. Hối hận là cái nỗi buồn khi nhận ra mình đã làm nên chuyện sai lầm về mặt đạo đức. Nó là một nỗi buồn. Ở đây khi mà định nghĩa như vậy thì quý thầy nhìn lại coi, thấy rằng mình đã từng hối hận lần nào chưa?
[2:17]Cũng chưa luôn? Giờ có ai mà giờ nhìn lại kỹ coi, mình chưa bao giờ có cái thoáng nỗi buồn vì hối hận vì một việc gì? Giờ có ai hoàn toàn chưa, giơ tay lên coi. Giờ ai có hối hận rồi giơ tay lên coi. Lần này sợ quá, giơ tay lên hết trơn.
[2:41]Nó là một nỗi buồn thực sự á. Nỗi buồn vì vì thấy mình đã làm một chuyện sai lầm. À ví dụ như là thuở nhỏ có một lần nào đó mình theo chúng bạn đi chơi, đi chơi rồi cái mình, nó lỡ xúi mình ăn cắp gà người ta đem về làm thịt, thế mình cũng lén nhà mình ăn cắp gà người ta về làm thịt. Chuyện nó trôi qua trong dĩ vãng vậy. Cho đến ngày mình biết Phật pháp, mình tin được luật nhân quả, cái mình mới hiểu rằng cái việc mình làm hồi thuở nhỏ với cái thằng hàng xóm nó rủ á là phạm luôn hai tội: một là sát sinh, mà hai là trộm cắp, mà không có tội nào là tội nhẹ hết. Nên khi mình hiểu được đó là một cái điều xấu
[3:30]thì lòng mình day dứt mình hối hận, buồn phiền. Cái nỗi buồn là như vậy đó, vì mình biết đó là cái tội và nó có cái quả báo của nó. Ở đây có ai làm vậy chưa? Có chưa? Dám có lắm à. Cái hối hận của cái buồn phiền này nó khác với cái tâm hối tiếc hay tiếc rẻ với cái mục tiêu mà đạt được cái gì cho bản thân mình. Là ví dụ như là mình mua cái tờ vé số, nó trật có một con để nó trúng độc đắc, mình cứ tiếc hoài trong bụng. Phải là bữa đó cái tờ đó mình nhích thêm tờ nữa nó thêm cái con số kia, mình được trúng độc đắc, thì cái mà cái tiếc hoài vì không trúng độc đắc cái đó nó không phải là cái hối hận mà mình nói ngày hôm nay.
[4:17]Mặc dầu thấy nó tiếc tiếc giống nhau, nghĩa là cũng hối tiếc á, giống giống nhau như vậy, mà không phải. Hoặc là trong trường hợp mà mình làm một hành vi bất thiện, ác độc gì đó để tìm cái lợi cho mình mà làm không được, rồi mình hối tiếc, cũng không phải như vậy. Ví dụ như là, ví dụ như quý thầy đi trên đường thấy đằng trước người ta rớt một xấp giấy tiền, thấy tờ năm chục ngàn, cái mình đi bươn bươn nhanh tới để lượm thì không biết đâu thằng nào ở đâu nó chạy xẹt tới nó lượm rẹt mất tiêu hết. Cứ tiếc trong bụng, về tới chùa tiếc hoài, thì cái tiếc, hối tiếc đó nó cũng không phải là cái hối hận mà chúng ta nói ngày hôm nay.
[5:01]Đó là chúng ta phân biệt ra ba cái loại tâm hối tiếc. Là nói lại nha, cái thứ nhất á là cái hối tiếc là cái buồn vì nhìn lại lúc nào đó trong quá khứ, vừa mới đây hay là đã lâu rồi, mình đã làm nên một chuyện lầm lỗi về mặt đạo đức. À cái thứ nhất, nó là đúng ý nghĩa ngày hôm nay. Cái hối tiếc thứ hai là mình đánh mất một cơ hội để mình được cái lợi lạc gì đó, lợi ích gì đó mà mình đánh mất cái cơ hội đó, mình hối tiếc cái cơ hội đó. Cái thứ ba là mình, nghĩa là với cái tâm bất thiện, mình muốn hại ai hay muốn đoạt cái gì của ai đó mà không thực hiện được, rồi tâm hối tiếc. Đó là trường hợp thứ ba.
[5:50]Ba cái tâm đó nó hơi khác nhau. Mà hai cái tâm kia, cái tâm cuối cùng á, muốn làm việc bất thiện mà không làm được á, thì cái hối tiếc đó là một tâm ác độc. Còn cái ở giữa đó, mà mình mất đi cái cơ hội hối tiếc á, thì đó chỉ là cái người sống không thanh thản, còn bị ràng buộc. Còn cái trường hợp mà chúng ta nói, cái hối hận mà có tính đạo đức á, đó là cái trường hợp mình nói hôm nay, cái nỗi buồn, nỗi day dứt buồn phiền vì biết mình phạm phải lầm lỗi là như vậy. Người có thể ở đây quý thầy à là những người có thiện căn nhiều, nên ừm tuổi đời vừa lớn là đã vào chùa để xuất gia, nên dựa vào cái điều đó đánh giá thì có lẽ
[6:41]lúc còn nhỏ quý thầy ở nhà cũng không từng làm những chuyện gì quá đáng, nên cũng không để phải mà hối hận nhiều, nên mình không có nhìn rõ được cái tâm hối hận đó. Ừm nhưng mà từ đây cho tới già thì mình còn rất nhiều cơ hội để mà tạo được lầm lỗi. Lúc đó có khi có cơ hội để mà thấy được cái hối hận là gì. Nếu mà mình không có cẩn thận giữ mình thì sẽ có những lúc mình làm những cái tội lỗi lớn để thấy biết thế nào là hối hận. Tâm hối hận là dấu hiệu của đạo đức. Đó là nỗi buồn khi thấy mình có lỗi. Thì như vậy cái dấu hiệu của đạo đức ở chỗ này là chỗ nào?
[7:29]Nói rằng tâm hối hận là dấu hiệu của đạo đức. Nói lớn lên đi. Lớn lên. Hử? Thiện Trí là ai? Nghĩ coi, dấu hiệu của tâm hối hận là đạo đức nằm chỗ nào? Hử? Trời ơi, cười có duyên vậy mà không biết gì hết. Bây giờ thôi, ngồi xuống đi. Giờ hỏi lại quý thầy, cái căn bản của trí tuệ là gì? Căn bản của trí tuệ là gì? Trung Hiếu đâu? Hử? Nói lớn lên. Đạo Đức trả lời giống hệt mấy cô Tiên Phước nè. Thôi ngồi xuống. Um, Huynh Anh là ai? Căn bản của trí tuệ là gì? Thôi ngồi xuống đi. An Ngôn. Dạ thưa thầy, căn bản của trí tuệ con nghĩ là do thiền định. Do gì? Thiền định.
[8:37]Thiền định? Cái đó là đỉnh cao rồi. Trí Nguyện ngồi xuống đi.
[8:44]Mấy thầy trả lời cao quá tôi không hiểu nổi. Thôi ngồi xuống đi.
[8:50]Mình nghe nói tới trí tuệ, thì mình biết cái gì nó sáng, nó biết rõ được nhiều điều gọi là trí tuệ phải không? Hễ mà nghe nói trí tới tuệ là mình biết cái gì, phải biết cái gì đó. Nhưng cái căn bản của trí tuệ là biết được lỗi mình, chứ không phải biết lung tung chuyện trong thiên hạ. Có thể lúc nào đó mình tu cao rồi đó, thì mình biết chuyện này chuyện kia không sao, đó cũng là trí tuệ, có thể đó là trí tuệ. Nhưng phải nhớ cái căn bản của trí tuệ là biết được lỗi mình, nhận ra được lỗi mình. Tâm vừa nhốm nhẹ một cái niệm thuộc loại gì là thấy nó liền, biết liền, đánh giá cái sai đó liền. Đó là căn bản của trí tuệ.
[9:26]Hình như tôi đã nói câu này nhiều lần mà quý thầy quên đó, nên quý thầy nhớ nha. Lần này thôi tôi nhấn mạnh là quý thầy nhớ suốt đời. Đó, nên nói cái này trí tuệ, cái kia trí tuệ, mình chỉ cười, đừng quan trọng chuyện đó. Mà cái quan trọng là cái khả năng biết được lỗi mình á. Cho nên cái người hối hận là trước hết phải là người biết lỗi mình cái đã, chân thành nhận đó là lỗi cái đã, phải không? Nếu không nhận đó là lỗi mình, lấy gì hối hận? Nên cái này chân thành nhận lỗi nè. Chân thành nhận lỗi, hôm trước tôi có nói một bài về cái thành thật gì đó không biết nữa, thành chân thật gì đó. Nghĩa là mình nói dối người khác,
[10:03]nó đã là cái tội mà quan trọng là phải thành thật với mình. Phải biết đó là lỗi, không có che đậy, không bênh vực. Vì mình hay có cái tật là mình bênh vực cho mình dữ lắm. Khi mình làm cái điều gì sai, mình hay tự biện hộ cho mình. Còn ở đây mình đã không biện hộ cho mình và mình tự trách mình, tự biết đó là lỗi. Đó, đó là dấu hiệu của đạo đức. Mà hối hận là như vậy đó. Phải có cái nhận lỗi rồi thì mới tới cái hối hận. Đây là cái tiến trình nè. Có mình thấy đó là lỗi rồi, thì mình mới có cái nỗi buồn. Nỗi buồn của hối hận là cái này nè. Mà do đó, do cái chân thành nhận lỗi này thì mình được, mình phải có cái trí tuệ và có cái thành thật nữa,
[10:45]thì mình mới mới thấy được lỗi và nhận lỗi. Rồi tiếp theo nó là cái nỗi buồn hối hận. Nó còn có một chuỗi tâm lý nó xuất phát kế tiếp, kế tiếp theo nữa. Lát mình từ từ nói tới. Như trường hợp vậy, có thể là trong khi, đây là tôi nói những cái vi tế, như trong khi mình trao đổi, nói chuyện với huynh đệ về đạo lý, cái người huynh đệ mình nói thiền là thế này, thế kia. Cái mình cảm thấy không vừa ý, mình mới trả lời: "Không phải, thiền như thế này, thế này mới đúng." Thì chỉ là cái mẩu đối thoại qua lại, không ai biết gì, cũng bên ngoài chẳng ai nhìn gì. Nhưng mà chợt chính mình nhìn sâu vào lòng mình,
[11:23]mình thấy rằng mình đã bị phô trương và hơn thua ngay lúc đó. Ở bên ngoài thì thấy là một cuộc đàm đạo thấy bình thường, là hai người tu sĩ nói chuyện với nhau, bàn về vấn đề thiền học. Nhưng mà chỉ có mình lúc đó mình mới thấy rằng mình muốn khoe rằng mình đã hơn người huynh đệ mình trước mặt mọi người. Vừa khoe khoang, vừa hơn thua, có chút xíu trong tâm đó, không ai thấy hết, mà phải tự mình thấy ở cái điểm đó. Khi mình biết mình như vậy rồi, mình thấy vừa phạm cái khoe khoang, vừa phạm cái hơn thua, cái đó là cái dấu hiệu của sự sa sút đạo đức, mình hối hận. Đó, phải nhận được cái lỗi đó, chứ còn không ai đứng ngoài mà đánh giá cho mình.
[12:06]Vì ở bên ngoài người ta đánh giá mình có thể là người ta không thấy, hoặc là người ta nói quá đáng, cả hai trường hợp bên ngoài đó, hoặc là không biết gì hết. Như trường hợp tôi vừa mới nói vậy, là họ không hề biết rằng mình có lỗi, hoặc là họ đã nói quá. Thì mình ít có dựa vào dư luận lắm. Tôi nói ví dụ, như một lần nào đó, có một thầy mệt đi, cái mình thèm ly nước chanh. Cái nói: "Thôi, xuống nhà bếp xin ly nước chanh uống cho nó khỏe rồi lên học tiếp." Thì mình đi xuống dưới cũng không gặp ai hết trơn, nhà bếp trống. Cái thôi mình cũng tự vào bếp mình lấy đường, lấy chanh quậy uống. Biết sao có ông theo rình, rình từ đó mới nói người ta. Nói:
[12:48]"Cái ông đó đó, nghĩa là cái ông Trung Hiếu đó, coi ổng vậy chứ chuyên môn ngày nào cũng xuống bếp mà lục đồ ăn vụng." Nói vậy. Lúc mà nghe người ta nói lại á thì mình thấy là là sao? Là người ta đã nói quá, phải không? Chứ mình xét lại lòng mình thì mình nghĩ mình không phải là tham, không phải tham. Vì lúc đó mệt quá thôi, muốn tìm một chút nước chanh uống cho khỏe. Mình thì mình nhìn lại cái lỗi mình, mình thì mình nhìn tới nhìn lui rốt lại thì mình thấy là mình bị cái lỗi là mình không nói với người nào có trách nhiệm. Lúc đó cũng không có ai rồi làm biếng thôi. Thôi, không ai mình cũng kiếm người nào đấy để mình nói một
[13:20]cái cho có người chứng minh, nghĩa là mình đã không tự ý. Mình chỉ mắc cái lỗi đó thôi, chứ nó không có nhiều. Cho nên trong cái mà lỗi lầm của mình á, ở người ngoài có khi người ta không biết vì nó vi tế hoặc là mình giấu giếm được. Hoặc là có khi người ta biết rồi người ta nói thành nhiều lần lên, mình không có quan trọng vào đó. Nghĩa là mình không phải là mình phớt lờ dư luận, vì có khi người ta gợi ý, người ta nói những cái lỗi mình cũng hay lắm, chứ không phải không. Tuy nhiên là mình tự biết mình là chính xác nhất. Mình tự biết mình để mà hối hận là cái chính xác nhất, chứ bên ngoài đánh giá mình không chính xác lắm đâu.
[13:55]Thì bây giờ, khi mà mình đã có cái nỗi buồn như vậy, thì điều gì xảy ra kế tiếp? Khi mà đã xuất hiện cái nỗi buồn hối hận vì một cái lỗi lầm gì đó, thì chuyện gì sẽ xảy ra kế tiếp? Cái tâm niệm gì nó xuất hiện kế theo đó?
[14:17]Khi mà nhận ra được cái lỗi mình, thì nó xuất hiện một cái tâm niệm: Phải chi mình đừng làm việc đó. Phải không? Hối tiếc, ước ao là mình đã lui lại, không làm việc đó nữa. Đây là một cái nhân lành đó. Nghĩa là mình đã lỡ làm rồi, mình không lui ngược quá khứ được, nhưng mà bây giờ mình lui ngược lại quá khứ, cái tâm mình hướng về quá khứ và mình ước là mình không làm chuyện đó, thì cái tâm niệm đó đó, nó thành cái nhân cho vị lai. Nó đã qua rồi, không gỡ lại được, nhưng mà cái tâm ước ao là trong lúc đó mình đừng làm chuyện đó thì nó biến thành cái nhân cho vị lai, là mình sẽ không phạm lỗi đó nữa.
[14:56]Ví dụ, nói là phải có ví dụ cho quý thầy thấy rõ. Có một lần đó ai cho mình bịch bánh quá ngon đi. Tánh mình cũng rộng rãi lắm, mình có bánh kẹo hay chia huynh đệ, nhưng một lần đó cái bánh đặc biệt quá, nên mình không có nỡ chia cho huynh đệ. Mình giấu trong đơn ăn từ từ. Khi ăn xong hết rồi mình mới bắt đầu nhận đó là lỗi và hối hận. Mình ray rứt, hối hận. Rồi mới bắt đầu xuất hiện cái tâm niệm kế tiếp là: Phải chi đó. Phải chi mà cái bánh nó đừng có ngon như vậy, mình chia cho huynh đệ ăn với. Nhưng mà nhờ cái tâm niệm "phải chi" đó, cho nên sau này mình không có phạm lỗi nữa, là mình lần sau mình sẽ không có cái mà
[15:40]giấu một mình mà ăn, mình sẽ sống với mọi người tốt hơn. Nói đùa với quý thầy vậy thôi, chớ chứ quý thầy không đến nỗi vậy đâu, phải không? Cho nên cái nhân mà hối tiếc cái việc làm quá khứ là nó trở thành cái vị lai mình không có phạm cái điều đó nữa. Ví dụ như như thuở còn nhỏ đi, mình về nhà mình nói với ba mẹ mình là cô giáo bảo đóng tiền gì đó, mà sự thật không có. Nhưng mình biết là ba mẹ mình muốn mình thích cho mình học, nên nói tới cái chuyện gì thầy giáo, cô giáo, trường học là nhà thích lắm, thì nhiêu tiền cũng cho hết trơn. Thế mình đem tiền đó mình mới mới làm cái gì? Mới lén đi chơi gì đó, rủ bạn bè đi.
[16:24]Quý thầy chắc chưa có nhậu nhẹt đâu, hồi đó còn nhỏ. Thì đại khái là tiêu xài, ăn ăn uống bậy bạ, nhưng mà mình đã nói dối. Thì khi biết Phật pháp, mình nhớ lại thương cha thương mẹ, mà không thích những chuyện gian dối của trẻ con như vậy, mình có cái hối hận. Và mình nói: "Ước ao phải chi lúc đó mình đừng có nói dối như vậy, phải chi mình lo học nhiều hơn, thương cha mẹ nhiều hơn." Thì chính cái ý nghĩ đó đó, ý nghĩ của quá khứ đó nó biến thành cái nhân của vị lai. Qua kiếp sau thì chúng ta sẽ thành người ngoan, một người con ngoan, một người con hiếu thảo. Đó, chớ kiếp này mình quậy cái kiếp sau sẽ thành hiếu thảo do
[17:07]cái tâm hối hận đó như vậy, à cái niệm ước ao nó như vậy. Còn cái người sống một đời mà chưa từng hối hận á, là người ác. Vì sao? Vì sao như vậy?
[17:24]Vì chỉ có những bậc Thánh á mới không có lỗi lầm để không hối hận. Còn tất cả chúng ta, ai cũng có lỗi hết dù ít dù nhiều, mà mình chưa bao giờ mình hối hận vì cái lỗi đó, thì có nghĩa mình là người ác. Không biết được lỗi, không biết được phải trái, không biết đúng sai, không biết tội phước, nên cái người nào chưa bao giờ hối hận, coi chừng mình là người ác á. Hồi nãy tôi hỏi có ai có hối hận không, làm thinh hết à, nguy lắm đây nha, nghi ngờ lắm. Nhưng mà tại sao mình có thể hối hận được? Vì có một cái điều nữa là là do mình giác ngộ được đạo lý, nên mình mới có thể hối hận được cái lầm lỗi cũ.
[18:07]Ví dụ như trước đây chúng ta không có biết được tội phước, nên có một lần nào đó thấy người ta nhờ mình sát sanh, như là người ta có cái đám tang đám cưới gì đó, cái kêu mình lại giết heo, giết bò giùm, cái mình cũng chứng tỏ ta đây can đảm với cái cô con gái chủ nhà của người ta, cái mình giết heo, giết bò gì đó. Thì lúc đó là phạm tội sát sanh khá nặng. Cho đến khi mình học được đạo lý, mới thấy được muôn loài đều cần cái sự sống, cái nỗi đau đớn của con vật khi bị giết, vân vân, nhiều cái điều như vậy, mình hối hận không nguôi. Thì đó là nhờ mình biết được đạo lý, biết được nhân quả, cho nên bây giờ mình hối hận.
[18:54]Đó là cái mà chúng ta so sánh giữa cái đạo lý mà mình học được với cái việc làm của mình, thì mình biết: "À! Đây là cái quá khứ mình đã làm những điều sai, và đây là những cái đạo lý mà mình đã học được." Suốt cuộc đời đó, mỗi khi mà chúng ta học được một cái điều hay lẽ phải, thì thường thường chúng ta xuất hiện một cái tâm hối hận đi kèm. Không biết quý thầy, quý Phật tử sao, chứ bản thân tôi là vậy đó. Bản thân tôi là cứ quanh năm suốt tháng hối hận riết à. Vì mỗi khi mà phát hiện được cái đạo lý nào á, thì mới hay là trước đây mình làm trật lất rồi. Cứ sai lầm, sai lầm mãi vậy. Như hồi mà khi bắt đầu tôi biết Phật pháp vậy, thì tôi cứ buồn phiền, hối hận hoài.
[19:39]Vì mới thấy rằng cái đối xử của mình với mọi người, với em mình trong gia đình kia nọ trước đây sai lầm. Cứ nghĩ rồi cứ hối hận. Rồi cái nhiều khi cứ buột miệng tôi nói với mẹ tôi như vậy, nói: "Con thấy con tội lỗi." Rồi sau này khi bắt đầu đi tu, cứ mỗi ngày trôi qua, lâu lâu mình khám phá ra được một cái đạo lý gì, thì cứ nhìn lại quá khứ là thấy thấy lầm lỗi, nên tôi cứ hối hận mãi, hối hận mãi vậy. Nên là quý thầy hay là quý Phật tử nghe tôi giảng về cái môn đạo đức, tưởng tôi là người đạo đức lắm, đâu có hay rằng tôi là người vô cùng tội lỗi. Chính vì tôi vô cùng tội lỗi thì tôi mới giảng cái môn này,
[20:17]tại thấy những cái điều mình giảng là những điều mình phạm sai lầm hết. Đó! Chính vì vậy. Và đến ngày nay á cái hối hận của tôi không có nguôi là vậy. Cứ một ngày mà tìm thêm được cái đạo lý gì mới, là lúc đó là lúc hối hận cái lỗi lầm cũ. Mình trước đây mình đã không làm được cái điều này. Mà cái hối hận nó có cái tính nó rửa được cái tội hay lắm. Tôi nhớ hình như chuyện này không biết tôi kể chưa. Tôi nhớ có một lần, hồi lúc tôi còn nhỏ, lúc chưa biết Phật pháp á, tôi đọc sách của ông Krishnamurti thì tôi không có thích. Quý thầy không biết có nghe tên ông này chưa? Krishnamurti. Ông người Ấn Độ mà sao ông đi giảng khắp ở Tây phương vậy.
[21:00]Thì tôi đọc tôi không có hiểu. Trong đó có một phần là vì cái người viết, cái người dịch á, cái người dịch họ chuyển ngữ không có thích hợp với văn Việt Nam nên tôi đọc nó tối nghĩa quá. Tôi không hiểu là tôi không thích ổng luôn. Sau này thì tôi mới biết vì tôi có biết cái Sau này khi mà học qua đại học á thì tôi mới học về cái lý thuyết dịch. Thì trong cái lý thuyết dịch nó có là dịch cái nghĩa chứ không phải là dịch cái chữ. Nghĩa là tìm cái nghĩa đó mà tìm cái câu văn đổi lại chứ không có dịch cái chữ. Có lẽ người ta dịch cái chữ quá nên nó nặng nề. Tôi nói ví dụ như cái câu đơn giản. Nghĩa là gì?
[21:34]Nghĩa là gì? Nếu mình dịch theo chữ là: "Tôi đi tới trường.", phải không? Nhưng mà cái nghĩa nó là gì? "Tôi đi học." Cho nên đây mình phải dịch theo nghĩa chứ không được dịch theo chữ. Một câu văn nhiều khi câu văn nó dài dòng phức tạp lắm, phải tìm cho ra nghĩa nó rồi lấy một câu tiếng Việt đặt lại để vô, chứ không có dịch theo từng chữ. Vì cái lý do đó tôi không hiểu nên tôi không thích ổng, mà khi nói chuyện trao đổi đạo lý với người này người kia, hồi còn nhỏ là tôi bài bác ổng, bài bác ổng. Cho đến khi tôi gặp được Phật pháp, học được Thiền, thì tôi mới sực nhớ, sực tỉnh ra là mình đã bài bác nhằm một bậc Thánh.
[22:15]Ông là một bậc Đạo sư giác ngộ thực sự chứ không phải là không. Mà khi hiểu được điều đó, lòng tôi hối hận, ray rứt mãi mà không biết thổ lộ cùng ai, nên cứ âm thầm âm thầm hối hận như vậy, khoảng được nửa năm. Một đêm tôi nằm ngủ, tôi thấy ông hiện ra trong giấc ngủ, gương mặt sáng ánh trăng rằm, nhìn tôi cười tha thứ, rồi ông biến mất. Khi khi tôi thức giấc dậy là cái hối hận nửa năm qua tan biến luôn, và tôi hiểu rằng cái tội tôi đã hết rồi. Nghĩa là cái tâm tôi hối hận suốt nửa năm qua là đã được chứng minh và đã rửa được cái tội, rửa được cái tâm bất thiện của tôi trong quá khứ. Cho nên từ đó tôi hiểu được rằng cái hối hận
[22:56]là một cái tâm niệm vô cùng quý giá, vô cùng quý giá. Nếu mà chúng ta sống mà mình không biết hối hận, thì có nghĩa là mình không rửa được những cái lỗi bất thiện trong quá khứ vậy. Cách đây không lâu, có một người ở nước ngoài gửi cho tôi một cái tài liệu của một sư Nam tông nào đó giảng về cái giáo lý của Phật giáo Nam tông. Trong đó ông có nói rằng: "Cái tâm hối hận là cái tâm bất thiện." Rồi ông kể một câu chuyện như thế này, nói: "Có một thời Đức Phật, lúc thuở ban đầu, có một vị Tỳ kheo vì mến mộ Phật pháp mà xuất gia. Vị Tỳ kheo này xuất thân từ trong gia đình giàu có, là con một, có vợ mà chưa có con.
[23:42]Đến khi gặp Phật, cái theo Phật đi tu. Thời đó Phật cũng chưa có chế giới. Hôm trở về nhà thăm lại gia đình, thì cái cha mẹ mới nói thế này, nói: 'Tài sản của gia đình chúng ta rất là lớn, con là con một, bây giờ con đi tu mà con không để lại một đứa con nào, tức là gia đình mình coi như tuyệt tự, thì khi cha mẹ chết, tài sản này theo luật pháp sẽ bị sung vào công quỹ.' Vì Ấn Độ thời đó có cái luật nếu người nào chết mà không có con nối dõi thì tài sản sung hết vào công quỹ. 'Bây giờ thôi con phải để lại một đứa con.' Lúc đó nói quá cái vị Tỳ kheo xiêu lòng, ổng mới ăn ở lại với vợ và có đứa con rồi ổng ra đi." Quý thầy đừng có bắt chước cái vụ này nha.
[24:34]Cái thời đó đó, Đức Phật chưa có chế giới, mà chỉ có người đi tu tự biết thôi, tự biết là mình hễ đi tu làm Sa môn là phải giữ phạm hạnh. Nghĩ như vậy thôi chớ không có Phật chưa có đề ra giới luật. Chỉ người tu là sống theo lương tâm thôi, lương tâm mình biết là phải như vậy thôi chứ không ai bắt buộc. Nên khi mà để lại đứa con như vậy, thì vị Tỳ kheo đó không thấy mình phạm cái quy điều gì, nhưng mà thẳm sâu trong lương tâm là biết mình đã sai lầm. Sai lầm tự biết thôi, nên hối hận. Cứ nỗi buồn phiền, ray rứt mãi, lúc mà trở lại Tăng đoàn á, tu mà không có yên vì nỗi buồn phiền, ray rứt mãi, hối hận cho đến bệnh luôn, bệnh nặng.
[25:24]Rồi sau Đức Phật mới nghe bệnh, Ngài tới thăm thì Ngài mới hỏi sự tình. Hỏi cho vui thôi chứ Ngài cũng biết tỏng hết rồi. Thì vị kia mới thành thật trình bày hết, xin sám hối. Thì Đức Phật mới thuyết một bài pháp để cho vị đó hiểu được cái lỗi lầm như vậy, ca ngợi đời sống phạm hạnh. Rồi sau đó Đức Phật cũng chế cái giới luật, từ đó bắt đầu có cái giới. Vị đó nhờ Phật thuyết pháp, an ủi, vân vân, nên cái tâm hối hận hết, biến mất, rồi trở lại tiến tu, sau này cũng chứng đạo. Thì khi kể câu chuyện đó, vị sư Nam tông mới kết luận: "Tâm hối hận là tâm bất thiện." Khi nghe kết luận vậy tôi ngã ngửa.
[26:05]Đọc cái tài liệu đó xong tôi ngã ngửa luôn. Mà Nam tông họ có cái truyền thống bảo thủ, nghĩa là người trước nói làm sao thì người sau nói y như vậy, không dám nói trái. Tại nói trái là sợ người ta phê bình mình là ngoại đạo. Nên bên Nam tông họ bảo thủ dữ lắm. Nghĩa là Đức Phật nói Tứ Diệu Đế, ba mươi bảy phẩm trợ đạo, bao nhiêu kinh Nikaya là giữ cho kỹ nha, không được nói khác á. Nhích nhích nói khác chút coi như mày rơi vào ngoại đạo Bà La Môn liền. Cho nên bên Nam tông nguyên thủy là nhìn các thầy Đại thừa của mình là nói là ngoại đạo Bà La Môn hết. Nghĩa là họ bên ngoài ví dụ như vì sinh hoạt giáo hội họ
[26:38]gặp mình, họ vẫn nghĩa là tảng lờ coi như vui vẻ bình thường, nhưng họ về chùa với nhau họ nói chuyện nhau: "Mình là ngoại đạo Bà La Môn hết, không phải đạo Phật, mặc dù thờ Phật". Bên các sư Nam tông là luôn luôn như vậy. Thì khi mà nghe kết luận mà nói rằng tâm hối hận là tâm bất thiện, thì tôi biết rằng cái câu nói này không phải vị sư đó nói, mà vị sư đó được nghe cái người trước mình nói nên bây giờ nói lại giống hệt. Mà vị sư trước đó cũng được nghe ông trước đó nữa nói lại, nghĩa là điều đó phải được truyền mấy ngàn năm rồi. Nhưng mà trong mấy ngàn năm qua, thì tôi ngạc nhiên là Nam tông không có một người nào để tìm thấy cái chỗ sai này hay
[27:16]sao, mà giữ nguyên cái câu kết luận sai lầm này cho tới ngày hôm nay, mà nói tâm hối hận là tâm bất thiện. Tôi ngạc nhiên về điều đó ghê lắm. Nên không biết, nên thật ra đạo Phật mình nhiều tông phái, thì tông phái nào cũng cho mình là chân lý, là đúng, đúng đạo Phật. Nhưng mà đây là điều chúng ta luôn luôn phải tỉnh táo mà xét lại, dù chúng ta đi theo bất cứ một tông phái nào. Ví dụ bây giờ chúng ta theo Bắc tông Đại thừa, cũng không bao giờ được nhắm mắt tin hết. Bây giờ chúng ta theo Khất sĩ, cũng không bao giờ được nhắm mắt tin hết Khất sĩ là đúng hoàn toàn. Có theo Nam tông cũng không bao giờ được nhắm mắt tin hết, phải đối chiếu so sánh.
[27:54]Như bên Khất sĩ, như đạo hạnh của đức Minh Đăng Quang rất là tuyệt vời, nhưng mà thời đó ngài cũng không có dịp để tham khảo hết Tam tạng kinh điển, nên có nhiều cái điều mà ngài cũng ước đoán giảng theo cái suy nghĩ của mình nó không có phù hợp với Tam tạng kinh điển, trong cái cuốn Chơn Lý của đức Minh Đăng Quang, cũng nhiều điểm lắm chứ không phải là không. Đó là lý do mà bên Bắc tông Đại thừa cũng không có sử dụng cuốn Chơn Lý là vậy đó. Bởi vì có nhiều điểm không hợp với Tam tạng giáo điển. Vì thời đó, đạo Phật mình chưa có chấn hưng, kinh sách chưa có nhiều, rồi mạnh ai nấy hiểu sao thì cứ
[28:25]giải thích, có khi ăn khớp, có khi không ăn khớp với giáo điển. Còn ở đây, cái nỗi buồn đó là một hệ quả, nó là một nỗi buồn vô cùng cao đẹp. Cái nỗi buồn của cái hối hận là một nỗi buồn vô cùng cao đẹp. Chúng ta nhớ là trong con người mình mình có nhiều cái tình cảm á, mình có nhiều tình cảm, nhưng mà cái tình cảm mà sử dụng đúng chỗ thì nó tăng trưởng được cái thiện pháp, nó lại đi dần về phía cái giải thoát. Còn có những cái tình cảm mà mình đặt không đúng chỗ đó, nó sẽ đi dần về phía ràng buộc. Ví dụ như là cái tâm cái tâm xót xa nè. Theo tâm xót xa này là động hay là tịnh? Động hay tịnh? Thì động quá chứ gì nữa.
[29:14]Nhưng mà khi mà mình thấy một người nào đó khổ, rồi mình khởi cái xót xa này lên, thì tâm đó là tâm gì? Cái xót xa đó gọi là gì? Lòng bi, phải không? Thương xót trước cảnh khổ người khác. Thì đây là một tình cảm, một tình cảm động. Nhưng mà cái lòng bi này có, có nghĩa là cái thiện pháp mình đang tăng trưởng, tâm hồn mình đang cao thượng từ từ, và mình đang đi dần về phía giải thoát. Nên động mà đang đi về phía giải thoát, lạ chưa? Còn mình giữ tâm cho tịnh coi chừng ích kỷ á. Coi chừng sai đó, tu người đó không có chắc đúng đâu.
[30:05]Thấy người khác khổ
[30:28]không xót xa,
[30:39]nhìn thấy
[30:44]chúng sinh không thương yêu, thì người này không
[31:06]phải đạo Phật, tu gì chứ không phải đạo Phật.
[31:19]Giữ tâm thanh tịnh, nói tôi lúc nào cũng giữ tâm thanh tịnh, bất động như như, thì nghe biết ngay người này tu sai đạo Phật liền. Vì có những tình cảm rất là tốt, mình phải sử dụng đúng chỗ. Ngay cả còn cái này nữa, mà sử dụng đúng chỗ cũng hay như thường: dữ. Mình tu tập là phải hiền lành, phải không? Không bao giờ được hung dữ, vậy mà tôi nói cái hung dữ này mà đặt đúng chỗ cũng có chuyện xài rất là tốt. Nhưng mà bây giờ thì khoan, vấn đề này chưa nói. Nếu mà còn duyên tôi dạy ở đây tới năm thứ tư, thì có lẽ tôi sẽ nói đến cái chữ dữ này sử dụng như thế nào trong Phật pháp là đúng chỗ. Còn bây giờ quý thầy cứ hiền giùm tôi, đừng cự nự ai hết.
[32:01]Nhưng có những cái tình cảm sử dụng rất là tốt. Do đó, cái hối hận cũng vậy, cái buồn phiền cũng vậy. Cái buồn phiền của hối hận là một cái nỗi buồn vô cùng đẹp. Nếu mà mình buồn vì do cái ích kỷ cho mình, thì nỗi buồn đó là cái xao động tầm thường. Nhưng nếu mình buồn vì lỗi lầm, đó là một nỗi buồn làm sáng cái tâm mình lên, rửa được cái tội lỗi cũ, rất là hay. Rồi nói thêm nữa nè. Khi chúng ta biết so sánh cái đạo lý cao cả với cái việc làm sai lầm của mình, nên mình mới xuất phát cái tâm hối hận á. Như hồi nãy tôi nói vậy, cứ mỗi ngày tôi tu tìm ra được cái gì mới thì tôi hối hận. Vì trước đây mình đã không biết được điều này,
[32:45]mình đã tu hành hoặc là ứng xử sai lầm. Mà tôi cứ bị cái này hoài, suốt một đời tu là tôi nghi là suốt một đời tôi hối hận. Là nghi như vậy. Và quý thầy thời gian qua ở đây học là bao nhiêu giáo thọ dạy, mà nếu suốt cả một năm qua vậy nửa hơn nửa năm qua vậy, từ trước Hạ tới bây giờ mà quý thầy nghe giáo lý đã đời mà chưa có bao giờ hối hận, thì phải coi lại cái học của mình. Là mình chỉ học hiểu rồi không biết để làm gì, để làm bài trả thầy hay sao á, chứ chưa ứng dụng được vào nội tâm của mình. Nếu mà mình nghe quý thầy giảng mà ứng dụng vào trong đời sống của mình thực sự, thì chắc chắn quý thầy phải có hối hận, chắc chắn phải có thôi.
[33:27]Vì có nhiều điều mình chưa từng biết, mình đã sai lầm. Nhưng mà qua bài làm mà tôi chấm thì tôi thấy rằng đã có những thầy trong bài làm thực sự nói lên những lầm lỗi của mình ở trong bài làm. Tôi thấy rằng đó là đúng á, đó là cái quý thầy đã đã học một cách đúng đắn, học và ứng dụng trong cuộc sống, nhận ra được đó là lỗi và có hối hận. Bây giờ tôi hỏi nhiều khi quý thầy cũng không biết hối hận là gì, vì lúc đó tôi chưa nói. Nhưng mà cách quý thầy làm trong bài tập, trong bài làm mà nói được cái lỗi đó nghĩa là tâm hối hận đã có, đó cũng là một cái rất là tốt. Bây giờ quý thầy có nhớ cái trường hợp mà vua Asoka ổng đã
[34:07]hối hận mà quay lại với Phật pháp như thế nào không? Vua A Dục á. Có nghe chưa? Chưa hả? Chưa, à chưa thôi để tôi kể luôn. Thì ông là một ông vua, trước hết ông là một hoàng tử ác độc. Vua cha, vua cha Bindusara thì phải, tôi nhớ không quên tên. Ổng có nhiều người con trai, hoàng tử, nhưng trong đó ổng thấy Asoka dữ quá, nên ổng sợ sau này thằng này nó ở đây là mấy anh em không yên với nó khi ổng chết. Nên ổng mới sai nghĩa là cầm quân ra ngoài trấn ở biên giới, trấn quân biên giới. Thì ổng nghe lời vua cha ổng mới đem quân ra trấn biên giới. Thì lúc mà trấn quân biên giới là ổng đã nóng rồi, ổng đã nổi nóng rồi.
[34:53]Ổng thấy cái biên thùy, cái ranh giới đây, nước nằm ở bên kia, ổng muốn xâm quăng xâm lăng là ổng chiếm nước người ta luôn rồi, nhưng mà chưa có lệnh vua cha thì thôi ổng không dám, với quân mình ít quá đánh không nổi, tại vua cha chỉ cho cái đạo quân vừa vừa thôi, chứ sợ ổng làm loạn, chứ mà quân đông đông là ổng tràn qua ổng chiếm nước người ta ổng làm vua luôn rồi. Cái tính tánh tham lam và và ác. Thì tới ngày vua cha chết, thì ông cha ổng cũng tính kỹ rồi, khi ổng nằm xuống thì ông Asoka còn ở biên giới không về kịp, thì ở đây thì một vị hoàng tử nào mà ổng chọn đó đã lên đăng quang kịp thời, thì ông kia về là việc đâu xong đó hết rồi không dám làm loạn.
[35:30]Ông vua cha ổng cũng khôn lắm, nhưng mà không ngờ Asoka còn lanh hơn nữa. Nghe tin thám báo ổng gài làm sao ổng biết vua cha hấp hối là ổng kéo quân về liền. Cha vừa chết ổng vừa tới kinh thành là ổng vô ổng giết sạch sẽ các anh em của mình không còn người nào. Khủng khiếp chưa? Giết xong rồi ai làm vua nữa thì ổng leo lên luôn chứ ai. Đó là cái cái hành động đầu tiên của ổng đó. Mà một ông vua mà nổi tiếng là giết hết anh em mình lên làm vua thì ông vua đó trị nước được không? Dân có có yên không? Không ai yên hết, dân họ thấy cái gương đó: "À, ông này ổng lên làm vua được là nhờ ổng giết hết bao nhiêu
[36:04]anh em ổng, mình cũng vậy, cuộc đời mình muốn sướng mình phải giành giật người này, chiếm đoạt, giết hại người kia". Nên trong nước loạn nổi lên tùm lum hết trơn. Và có hai cái thuyết nói về cái sự hồi tâm tỉnh ngộ của ông quay về với Phật pháp. Thì cái thuyết đầu tiên như thế này. Là vì ổng là con người mà có nổi tiếng về hành động tàn bạo đó, cho nên trong nước dân cứ nổi loạn, nhấp nhô nhấp nhô nổi loạn hoài, không có yên. Đầu này cái tội cướp nổi lên, đầu kia là giựt qua rồi bên nọ lừa đảo lại, ổng bực mình quá, cứ thưa riết à. Ổng mới xây một cái nhà ngục, ổng giao cho một cái người ác độc,
[36:42]một tay chủ ngục ác độc với nhiều cái tay thuộc hạ trong đó, hành hình tội nhân. Mà hồi đó cái phán xử không có công bằng. Ví dụ cái người đó ăn cắp thì thôi phạt người ta nhiêu đó, hết tội là thả, quăng đại vô trong cái trại ngục á, mà quăng vô đó thì hành hạ, cưa, nấu, xẻ gì trong đó làm sao rồi cho chết luôn, không có ra. Ổng dặn chủ ngục á: "Ai mà ở ngoài này quăng vô trỏng đó là mày làm cho chết luôn, không có cho thằng này ra, hành hạ gì đó cho đã, mày thích làm gì đó mày làm." Gặp thằng này cũng thằng ác độc nữa. Thế là cứ hành hạ như vậy mãi. Ổng thì ổng cứ lo đi xâm lăng thôi, ổng cất quân đánh đường này,
[37:15]đánh đường kia, ổng thôn tính mở rộng cái đế quốc Ấn Độ của ổng. Đế quốc là quốc Ma-kiệt-đà đó, nên lúc đó là cái lục địa Ấn Độ trở thành một vương quốc thống nhất, là nhờ cái tài cầm quân của vua A-dục và nhờ sự tàn bạo của ổng. Thì có một lần, có một nhà sư, một sa-môn á, một nhà sư Phật giáo lơn tơn đi chơi, bữa đó không biết không ai canh cửa làm sao ổng đi vô luôn ngục ở trong luôn, vô luôn. Ổng vô luôn thì ở trong mới tưởng ổng là cái người tội nhân mà ở bên ngoài gửi vô để trừng phạt. Thấy vậy cái hỏi lơn tơn hỏi lơn tơn, ổng cũng ngơ ngơ ngẩn ngẩn không biết đường trả lời, thì sẵn cái chảo dầu đang sôi cái chụp ổng xách quăng vô trỏng luôn.
[37:58]Xách quăng vô trỏng rồi cái thấy ổng trồi lên hụp xuống trồi lên hụp xuống rồi ổng giặt giũ, sẵn ở trong cái nồi chảo dầu ổng lấy y ổng giặt rồi ổng cọ kỳ rửa rồi thoải mái lắm. Nó đứng nó dòm, trừng mắt nó dòm. Lâu lâu cái ổng bay lên hư không rồi cái ổng lại hụp xuống ổng tắm tiếp. Chảo dầu thì ở dưới này lửa, trên này chảo dầu cứ sôi sùng sục vậy. Cái trố mắt cái chạy vô kêu vua A-dục ra, chạy qua bên cung điện, vào gấp nói: "Có chuyện, cái tội nhân này kỳ lạ quá, không biết tội nhân này ở đâu đưa vô mà sao ông này không nấu dầu nấu gì không nhúc nhích gì ổng, ổng còn tắm rửa cười khà khà thoải mái."
[38:31]Thì vua A-dục mới lật đật chạy qua coi thì mới thấy vị Tỳ-kheo nghiêm trang cất mình giữa hư không. Chảo dầu vậy ổng mới, lúc con người ổng bị lay động, vì nào giờ không tin trong cuộc đời này có cái chuyện thần thánh gì hết trơn, cho nên mới xử sự tàn bạo với mọi người. Trước hết là giết anh mình để giành ngôi vua, sau là đem quân xâm lược khắp nơi, giết mọi người để mà giành đất đai. Ngày hôm nay ổng mới tin rằng cuộc đời có cái chuyện thần thoại thiệt, có chuyện thần thánh thiệt, ổng rúng động. Thì ngay đó cái vị Tỳ-kheo đó mới thuyết pháp cho ổng. Thuyết pháp, ổng bừng tỉnh, thấy được lỗi lầm của
[39:06]mình, ổng hối hận, ổng quỳ xuống xin sám hối. Xin sám hối rồi cái vị Tỳ-kheo mới nói rằng là: "Nên dùng đạo đức để cai trị dân chứ không nên dùng những cái hình phạt nghiêm khắc như vậy." Thì ổng mới thỉnh cái vị Tỳ-kheo đó về cung điện rồi từ từ mà ra lệnh mà sửa đổi luật pháp lại cho nó khoan thư hơn. Khi ổng mời vị Tỳ-kheo đi thì cái tên chủ ngục mới níu lại, níu vị Tỳ-kheo lại, nói: "Tâu đại vương, đại vương có cái luật là ai đi vào đây không có ra." Ổng nói: "Đúng, đúng, và ngươi phải là người như vậy." Ổng chụp cái tay chủ ngục ổng quăng vô chảo dầu trước cái. Thế là cái hành động sân cuối cùng của ổng.
[39:43]Khi mà ổng bắt đầu ổng gặp được Phật pháp thì ổng giết thêm được người nữa. Dám níu áo cãi lời ổng, chụp quăng. Rồi mới thỉnh vị Tỳ-kheo lại, sau đó là ổng học hỏi Phật pháp và cũng là cái hên. Cái hên là ổng dùng bạo lực ổng chiếm sạch hết bao nhiêu cái đất nước người ta thành một đất nước thống nhất rồi ổng mới truyền bá Phật pháp, thành thử cả cái lục địa Ấn Độ thời đó theo Phật luôn. Chứ nếu mà ổng chưa có chiếm được nhiều mà ổng theo Phật pháp sớm thì đạo Phật chỉ truyền bá được chút trong cái lãnh thổ của ổng. Cho nên bạo lực nó đi trước rồi cái Phật pháp nó đi sau, cho nên dựa hơi ông vua mà đạo Phật tràn lan khắp Ấn Độ hết.
[40:22]Và người đạo Phật mình cũng tùy hỷ, vui mừng trước cái chiến công của ổng, trước cái việc mà ổng xâm lăng. Và quả báo của mình cũng phải tới là vào thế kỷ thứ XIII, quân Hồi nó vô nó cũng giết sạch hết đạo Phật mình tại Ấn Độ luôn. Thấy mà sư là nó giết, thấy đền đài là đập, ha. Nên đạo Phật biến mất, chỉ còn những nước lân cận chung quanh đây, Tây Tạng, Tích Lan hay gì gì mà quân Hồi giáo không bước qua được thì còn lại Phật pháp, chứ vào thời thế kỷ thứ XIII tiêu diệt hết luôn. Cũng là nhân quả mà mình đã truyền bá đạo Phật bằng bạo lực, hiểu không? Mình đã tùy hỷ. Đó là cái thuyết thứ nhất là nói về ông Kalinga,
[41:01]ông a Lúc sau khi mà bãi chiến trường mà gọi là xác người đầy đồng hết, đàn bà, trẻ con rồi gì đầy đường hết, ổng a chờ có nghĩa là cái đội quân giao liên đó cỡi ngựa tới mới báo tin là hoàng hậu nhà vừa hạ sinh hoàng tử. Thì ổng nghe ổng vui mừng, cái tình thương cha con nó trỗi dậy, nó kéo theo những cái tình cảm khác sống dậy. Thật ra cái thuyết này tôi không tin lắm, vì tôi nghĩ rằng khi mà vua cha mà giao đội quân cho ổng trấn giữ biên giới, có lẽ ổng đã có vợ rồi. Thời đó Ấn Độ họ lấy vợ sớm. Mà đợi tới khi mà ổng làm vua rồi đánh Đông dẹp Bắc mà hoàng hậu mới sinh con thì tôi không có tin lắm.
[41:43]Nhưng mà sách kể thì mình thôi mình cứ nghe rồi mình nói lại cho vui. Là ổng nghe cái tin ổng có con thì cái tình cha con đó nó trỗi dậy. Khi tình cha con là một cái tình cao thượng, nó kéo những tình cảm, ổng chợt ổng nhìn những đứa trẻ mà trên bãi chiến trường bị chết, những đứa người mẹ của nó, những cụ già chết la liệt trong chiến tranh, ổng hối hận. Ổng hối hận và ổng kéo quân về, kéo quân về để mừng. Trên đường về thì ổng gặp một vị Tỳ-kheo giáo hóa cho ổng, thuyết pháp cho ổng, nên ổng từ đó ổng hồi đầu về với Phật pháp. Cái thuyết thứ hai thì nó không có mạnh lắm. Nhưng mà đó, những cái thuyết gì đó mình không biết,
[42:18]nhưng cũng có một vị thánh nhân nào đó, một vị Tỳ-kheo nào chứng đạo vào thời đó đủ cái sức mà quy phục một ông vua bách chiến bách thắng như vua A-dục, mà mình biết là một vị nào cũng đặc biệt lắm chứ không phải dễ. Thì tại sao mà hối hận? Vì chúng ta tin được cái sự cao cả của Phật pháp, mình mới biết hối hận. Ở đây tất cả mọi người đều như vậy hết. Nếu chúng ta không có cúi đầu trước cái sự cao cả của Phật pháp thì mình sẽ không thấy được cái lỗi của mình làm trước kia là tệ như thế nào. Bao nhiêu người đều là như vậy hết. Thí dụ chúng ta nghe cái câu chuyện trong Góp nhặt cát đá, có lẽ tôi đã kể rồi đó, nhưng mà bây giờ mình nghe
[43:00]lại để mình thấy cái hối hận từ đâu mà ra. Một vị thiền sư đang tụng kinh, ổng đang tụng cốc cốc cốc cốc á, thì có tên cướp bước vào, dí dao cổ ổng, kêu đưa tiền. Ổng cũng bình tĩnh, ổng không nhúc nhích gì, ổng cũng tụng: "Nam mô hắc ra đát na đá ra dạ da", cái ổng nói: "Tiền thì ở trong tủ lấy đi", rồi ổng: "Nam mô a rị da bà lô yết đế", cái nó lại nó lấy. Nó lấy tiền xong cái ổng Nam mô gì nữa, lâu quá tôi cũng quên mất cái bài chú Đại Bi, ổng cứ cốc cốc nói: "Để lại ít tiền mai tao đóng thuế", rồi cái ổng tiếp tục: "Nam mô a rị da" gì đó cái nó quay ra, nó quay đi cái ổng ngừng lại, ổng nói:
[43:35]"Người ta cho tiền sao không phải cảm ơn?", cái nó cảm ơn ổng rồi ổng tiếp tục: "Nam mô hắc ra đát na đá ra dạ da", tỉnh bơ vậy. Thì nó ra nó đi, không biết nó ăn cắp đâu thêm nữa cái nó bị công an bắt. Công an bắt thì lúc đó nó cũng hối hận rồi, thì nó mới thật lòng nó khai những cái vụ nó trộm nó đã chọn, thì vậy nó cũng khai luôn là nó đã có từng vô trong chùa Thiên Phước mà nó đã ăn cắp với thầy Minh Thiện và thầy Minh Thiện đã như vậy. Công an mới xách nó vô nói: "Thưa ngài, có phải là tên ăn trộm này đã vào đây mà chĩa dao lấy đồ của ngài không?" Thì ông thầy Minh Thiện nói rằng: "Không, tôi có cho mà nó có cảm ơn." Nhờ cái câu ổng nói như vậy
[44:14]nên được giảm án, tức là thằng này chưa phải là cái thằng mà dám vô lấy đồ chùa, chưa tới tận mà tán tận lương tâm như vậy. Cho nên cũng còn được, cho nên tù nhẹ hơn chút. Khi ra tù tới xin ổng làm đệ tử đi xuất gia luôn. Thì ở đây quý thầy phân tích giùm tôi cái điểm nào mà làm cho tay trộm này hối hận?
[44:36]Điểm nào? Cứ giơ tay lên mình trả lời. Hỏi phải trả lời cho lẹ. Là vì sao? Tại vì sau này khi quý thầy lớn lên, làm việc Phật pháp đi này đi kia, sẽ có nhiều người hỏi quý thầy nhiều cái câu còn khó hơn. Lúc đó quý thầy không có được quyền mà có thời gian để suy nghĩ đâu. Lúc ra lỡ ra làm thầy không có suy nghĩ. Ta vừa dứt câu là phải trả lời liền. Là phải thấy hết vấn đề liền trong lập tức chứ không có được mà chần chừ cái nói: "Ờ ờ thôi để hai ngày sau trở lại, thầy sẽ trả lời", không có vụ đó. Thì bây giờ tôi hỏi quý thầy phải ráng trả lời liền. Thì qua câu chuyện đó, dựa vào đâu, trên những tâm lý diễn biến gì mà tên trộm nó hối hận?
[45:19]A Di Đà Phật, kính bạch thầy theo con nghĩ thì tên cướp đó hối hận là tại vì cả đời của y chưa bao giờ thấy được một hành vi cao cả như vậy. Có thể được, thôi cũng được á. Nghĩa là cái người mà họ làm việc ác á là vì họ chưa từng gặp cái điều cao cả, cái người cao thượng, chưa gặp được tình thương yêu thật sự. Chung quanh họ chỉ là điều ác độc, người ta chỉ tranh giành nhau mà sống thôi. Cái người nào mạnh, người nào mưu mô, xảo quyệt người đó sống, người đó hơn, chứ không có cái nhân từ, không có nhân quả, họ không tin điều đó. Họ sống như vậy cho đến một hôm trong cuộc đời này họ bắt gặp cái tình thương yêu, một con người đã nói ngon ngọt,
[45:56]nói dịu dàng với họ, họ hạnh phúc vì cái tình thương yêu đó. Họ mới sực tỉnh, à thế gian này không phải là chỉ là điều ác độc, còn có tình thương yêu và hôm nay mình được cái tình thương yêu đó tắm, mình được tắm gội trong cái tình thương yêu đó, nên họ hối hận, họ muốn sống được trong cái tình thương đó mãi như vậy. Cái hối hận là như vậy. Và qua cái câu chuyện đó cũng như qua cái nguyên tắc mà chúng ta thấy cái tâm hối hận á thì quý thầy cố gắng, vì trong cuộc sống này đó cái người tốt chỉ có hai, ba chục phần trăm thôi, thì mình phải dùng cái tình thương mình để cảm hóa người ta, giống như vị thiền sư đó.
[46:30]Lúc nào mình cũng phải giữ cái tâm thương yêu, thì nhờ cái tâm thương yêu này mình mới có thể cảm hóa cái người xấu được, chứ không phải là mình cái tâm nghi kỵ, ích kỷ hay là cái sợ sệt hay là hơn thua hay là kiêu kỳ mà có thể làm người ta sợ mình, không có đâu. Chỉ bằng cái lòng thương yêu thôi thì mình sẽ cảm hóa được rất nhiều người. Chính vì cái lòng thương yêu của mình làm cho người ta có cái niềm tin rằng cuộc sống này sự thật là có cái tình thương ở trong đó, và người ta sẽ hối hận để quay về với cái nẻo thiện. Quý thầy có thể là thuyết pháp như mây như mưa, không độ được ai đâu nếu quý thầy không có lòng
[47:07]thương yêu thật sự trong cái cuộc sống này. Cho nên quý thầy phải huân tập cái tâm từ bi cho thật là sâu đậm. Thế ngoài những cái lời nói của mình mà trong cái tâm của mình thực sự, cái cách nói của mình, cái giọng nói của mình có cái thương yêu ở trỏng thì nhiều người sẽ quay về với Phật pháp, mình sẽ giúp được nhiều người, đó là cái công đức lớn á. Nên chúng ta cho họ cái cao cả, cái niềm tin với điều thiện, cho người ta niềm tin với cái thương yêu thì người ta sẽ hối hận. Rồi khi mà hối hận rồi cái tâm niệm gì nó xảy ra kế tiếp? Hồi nãy chúng ta thấy hối hận nó xuất hiện một cái tâm là tiếc vì quá khứ phải mà mình đừng có làm, phải không?
[47:48]Đó là một cái cái tâm lý nó phát sinh. Nó cũng phát sinh một cái tâm lý nữa. Còn một tâm lý phát sinh sau cái nỗi hối hận nữa. Ở đây bị chưa ai hối hận nhiều nhiều nên không ai hiểu. Nó có cái là muốn muốn tạo công đức, muốn tạo phước. Khi nhìn lại cái quá khứ mà mình đã làm lỗi lầm nhiều quá, tự nhiên phát sinh cái tâm lý là muốn tạo cái phước để bù lại. Muốn tạo cái phước bù lại, như là một cái sự chuộc lỗi vậy, đó. Quý thầy có nghe về câu chuyện mà tôi có kể về cái người mà kiếm sĩ đào con đường hầm phải không? Có nghe rồi phải không? Rồi. Thì vắn tắt là cái chuyện đó là cái câu chuyện tiêu biểu
[48:34]về cái hối hận mà muốn tạo công đức để chuộc lại cái lỗi của mình đó, đó là câu chuyện nó rất tiêu biểu đó. Quý thầy nhớ không? Câu chuyện nó rất là tiêu biểu về vấn đề đó. Ở đây ai còn nhớ giơ tay lên. Một người. Có một người nhớ à trời. Kể lại hả? À thôi tôi kể lại sơ sơ ha. Thì có một kiếm sĩ mà kiếm sĩ theo tinh thần võ sĩ đạo của Nhật họ cũng quân tử lắm. Thì ông đó ổng đến cái thị trấn đó ổng gặp gia đình viên quan đó, rồi ổng mới phải lòng cái người vợ của viên quan đó. Rồi sau đó ổng giết cái viên quan đó đem người vợ đi. Cho đến khi sống gần với nhau thì ổng mới phát hiện ra cái người
[49:11]đàn bà mà ổng thương yêu bấy lâu mà ổng làm nên cái chuyện tội lỗi là một người đàn bà tầm thường, tham lam, ích kỷ. Ổng mới bỏ người đàn bà đó ổng đi luôn. Mà lúc đó cái nỗi hối hận nó rất là lớn. Là vì sao? Ổng nói vì mình làm cái tội lỗi này để hy vọng được một cái gì nó sáng giá, nó đáng giá trong cái cuộc đời này, nhưng mà không ngờ ôm phải người đàn bà không ra gì nên mất hết, vừa tạo tội mà không được cái gì hạnh phúc, không được cái gì tin tưởng, nên ổng hối hận. Và đền bù cái hối hận đó ổng mới phát tâm đục một con đường hầm đi xuyên qua đá vì cái đường đèo người ta đi qua lại người ta rớt té lịt bịch hoài.
[49:49]Lúc có cái người con trai của viên quan đó mới đi học kiếm để trả thù cho cha thì ổng đi lặn lội hết cuối cùng gặp được. Gặp thì ông kia đang ngồi trong hang núi đục cốp cốp. Ổng nói: "Ngươi hãy quay lại cầm kiếm lên và đấu với ta, ta không muốn giết kẻ thù từ phía sau lưng." Vì cái người quân tử mà vậy, họ học kiếm thuật, họ không có làm việc hèn hạ. Ông này vẫn tiếp tục ngồi gõ cốp cốp mà không quay lại trả lời, mới nói là: "Cậu hãy đợi cho tôi đục xong con đường hầm này, tôi sẽ dâng cái mạng sống tôi cho cậu." Thì tay kia không biết trả lời sao nữa. Giết ổng sau lưng thì không phải là người quân tử,
[50:26]mà ổng ngồi ổng đục con đường hầm này cho mọi người đi thì cũng tốt, giờ cản ổng thì cũng kỳ, ngồi lơ ngớ ngớ không biết sao thì cũng cầm gươm ngồi chờ. Ổng cứ ngồi ổng đục. Ban ngày ổng đi xin ăn, chiều tối về bắt đầu ổng đục. Thì thấy ông này ổng đi xin ăn ông kia cũng đi theo, sợ ổng chạy mất. Cứ lèo đẽo đi theo, ổng cầm gươm đi theo ổng xin, rồi ông kia cũng không làm gì ra tiền mà cứ ở không đó mà tiền bạc giắt trong lưng cũng hết, ổng xin cho mẹ ăn luôn, cho cái ông trẻ tụi tuổi ăn luôn. Rồi cái cứ ngồi không mà dòm ổng đục riết cũng buồn, mà không biết chừng nào mới đục xong để mình trả thù, thôi đục phụ ổng luôn.
[50:57]Hỏi đâu, "Búa đục đâu đưa ta đục phụ." Hai người cứ đục cốp cốp, thì sống với nhau bao nhiêu năm trời cũng phải phụ qua phụ lại để đỡ đần khi trái gió trở trời. Cái tình nó cũng xuất hiện. Đến khi mà đường hầm nó hoàn thành, đất đá mà dọn dẹp hết rồi thì cái ông kiếm sĩ già mới đến cầm cái gươm lên. Tại ở với nhau lâu quá ông kia cũng mất cảnh giác rồi, cái ông trẻ cũng không còn giắt gươm tè tè theo người như lúc đầu nữa, cũng làm thì cũng quăng gươm đó rồi mà làm. Thì ông kiếm sĩ già mới nhặt cái gươm đó lên đưa ổng, ổng tưởng này thách đấu. Không. Ông kia cầm gươm lên: "Thôi đầu tôi đây, cậu hãy cắt đi." Ông kia quỳ xuống:
[51:34]"Làm sao con có thể cắt đầu thầy được." Thì cái đó là cái mà đúng là cái hối hận mà muốn tạo phước của ông kiếm sĩ già đó. Thì trong câu chuyện này cái tâm hối hận qua bao nhiêu năm trời và cái việc phước ổng nó tẩy sạch hết tội lỗi luôn. Nó tẩy sạch hết cái tâm bất thiện, cái tội ác, cái tội giết người trong tâm ổng tẩy sạch luôn. Và ra bên ngoài giống như nó tẩy luôn một phần luôn. Nên chính nó là điều mà người con không giết là vậy đó. Ở đây chúng ta nhớ thế này: một cái tội mà nó muốn cấu thành á, nó phải thành được hai yếu tố. Cái ở bên ngoài đó là cái tội, là mình làm tổn hại chúng sinh gọi là tội.
[52:08]Còn ở bên trong là cái tâm. Tâm bất thiện. Hai cái này là nó thành cái tội nè. Đó, một cái tội nó phải có hai yếu tố như vậy. Nhưng mà cái tâm hối hận á cái hay của nó là cái này nè: là nó xóa được cái bất thiện bên trong tâm mình, mà nó xóa luôn một phần tội bên ngoài luôn. Cái hối hận này nó hay vô cùng. Cho nên tôi nói tôi kể câu chuyện mà tôi hối hận về cái Kris ông Krishnamurti đó, cho đến khi thấy ổng hiện ra mỉm cười thì lúc đó là cái tội trong tâm tôi đã hết, mà cái tội đối với ổng cũng hết luôn, là khi thấy ổng hiện ra đó. Thì trường hợp mà ông kiếm sĩ già này cũng vậy, bao nhiêu năm trời hối hận mà lại tạo phước nữa,
[52:49]cho nên cái bất thiện ở trong tâm cái tội trong tâm nó bị xóa sạch, mà còn cái tội bên ngoài, cái tội mà giết cái ông viên quan đó cũng xóa đi một phần lớn luôn, bằng cớ là đứa con nó không giết lại. Là tội xóa một phần lớn. Kiếp sau ổng cũng sẽ trả quả báo nhưng mà sẽ trả một cách nhẹ nhàng chứ nó không có gay gắt nữa, và cũng giảm bớt quả báo rất là nhiều. Cái tâm hối hận cái hay của nó là như vậy. Rồi việc mà tin nhân quả cũng giúp cho mình biết hối hận nữa. Giúp bằng làm sao? Khi mà mình làm cái nhân, mình suy luận được cái quả báo cái mình biết đây là cái tội liền. Ví dụ như một ngày nào đó cái người huynh đệ của mình
[53:24]họ trong một lúc nào không biết là cố ý hay vô tình cái họ lấy cái cái áo mà mình mình thường hay mặc, mình thích, họ đi làm giẻ lau mất tiêu. Trong lúc nào quýnh quá không biết, chụp đại cái áo mình cái đi ổng lau từ trên nhà trên nhà dưới đồ, tới chừng mình về cái áo mình nghĩa là tan tác dặm trường hết, không còn gì nữa hết. Thì lúc đó mình mới sân lên mình mới nói ổng thế này thế kia, nói bao nhiêu cái ngôn từ mà mình học hồi nhỏ chưa đi tu á, học ở bên hàng xóm học như mình nói hết vô mặt ổng. Thì sau đó mình mới bình tĩnh lại, mình mới nhớ nhân quả, mình nói: "Ờ, nếu một lúc nào có một người nào mà cũng
[53:57]đem mấy điều đó nói với mình thì mình sao? Vô cùng khó chịu, đau khổ phải không?" Mình nghĩ như vậy thì mình đã nói với người ta như vậy, quả báo nó sẽ đến, mình hối hận. Cho nên do tin nhân quả, suy luận được quả báo thì mình cũng biết hối hận, cũng nhận ra được cái lỗi của mình. Đó, cái niềm tin nhân quả nó tốt như vậy. Do đó mà chúng ta cố gắng để suốt cuộc đời mình làm việc đạo làm sao truyền cho người khác cái niềm tin hiểu về nhân quả cũng làm cho cuộc đời này nó tăng trưởng được đạo đức, được lợi ích, làm cho cái hối hận nó lan đi cuộc đời này thật nhiều là cái tốt. Rồi trong trường hợp mà mình bị nhận cái quả báo,
[54:32]mình suy luận ngược lại cái nhân cũng làm cho mình hối hận. Là ví dụ một người tự nhiên bị có cái tai nạn gì đó, cái tay mình bị cụt đi. Thì ngồi mình suy luận nhân quả, mình nghĩ đời trước chắc mình cũng chặt tay hay làm gì ác với người ta nên đời này mới vậy, là đời xưa mình có cái ác. Bây giờ thì mình không còn nhớ nữa, nhưng mà do tin nhân quả nên mình tin chắc là mình có làm điều ác độc nên bây giờ hối hận. Nghĩa là không biết mà chỉ tin nhân quả thôi cũng hối hận. Hiện nay ở Sierra Leone cái cảnh rất là đáng thương, cái phiến quân họ đánh qua đánh lại với chính phủ đó, cái họ vô cứ lựa mấy người trẻ trẻ, trai tráng thế này họ đem ra chặt tay hết trơn.
[55:13]Bên Sierra Leone bây giờ những người trẻ trẻ như quý thầy mà không có cầm súng mà không tự vệ được là tay không có còn nữa. Có hai cái cùm tay không, chụp cái hình mà hai người đấu cờ nhau hai cái tay ôm con cờ cầm đi, hai người ngồi đó không có bàn tay, không ai có tay hết, vì cái phiến quân nổi loạn nó vô nó chặt tay người ta. Cảnh rất là ác độc. Bây giờ chúng ta nói về cái sự chuộc lỗi. Nó có ba cái cách chuộc lỗi. Thứ nhất là chuộc lỗi với đối tượng mà mình đã phạm. Nghĩa là khi mà mình thấy mình nặng lời với người nào đó thì bây giờ mình đến ngay người đó mà mình xin lỗi, thì đó là mình chuộc lỗi với đối tượng mà mình đã phạm.
[55:52]Rồi ví dụ như lỡ một lần nào đó mình lỡ mình giở cái tủ của người ta ra, mình thấy cái bánh, mình lấy mình ăn hết, thì bây giờ mình phải trở lại tới ngay người đó mà mình mình xin lỗi, thì đó là mình xin lỗi ngay tới đối tượng mà mình đã phạm. Rồi ở trong cuộc đời thì nó còn nhiều lắm, nhưng mà có những trường hợp mà không còn cái người đó để mình xin lỗi nữa, ví dụ trường hợp cái ông kiếm sĩ già đó đấy, ổng giết ông viên quan rồi biết ông đó ở đâu mà xin lỗi. Thì chúng ta cũng có những cách chuộc lỗi bằng cách khác, là chuộc lỗi bằng cách phát lộ với đại chúng nữa. Ở trong đạo Phật mình có cái nghi thức này rất là hay
[56:31]là khi mình có cái lầm lỗi gì đó, mình ra trước đại chúng mình nói lên cái lỗi của mình, thì cái tâm bất thiện của mình về cái lỗi đó bị xóa rất là sạch. Mình xin lỗi với cái đối tượng cũng làm cho cái lỗi trong tâm mình hết, mà mình nói lỗi mình ra trước đông người cho mọi người biết thì cái tội ở trong tâm mình nó cũng hết luôn á, cũng rất là hay. Cái đó là cái can đảm mà nhận ngay cái lỗi của mình á. Rồi cái thứ ba là mình chuộc lỗi bằng cách lạy Phật. Thì có những cái lỗi gì đó mà nhiều khi mình không có tiện mình nói với cái người mình đã phạm lỗi, mình cũng không có cơ hội để phát lộ với đại chúng,
[57:11]mà chỉ có Đấng Tối Cao là Đức Phật, mà mình thiết tha mình trình bày cái lỗi của mình rồi mình ăn năn sám hối. Bây giờ có những ví dụ như là mình phát hiện ra mình còn cái tánh tham ở trong người đó, mình tham lam ví dụ. Thì cái tham là nào giờ mình cũng đã phạm lỗi rồi mình cũng sám hối rồi, nhưng mà mình biết trong lòng mình cái tham còn, cái đó mình sám hối với ai bây giờ? Những cái tâm niệm tế đó thì chỉ quỳ lại trước Phật mình sám hối thôi. Đó, cứ lạy Phật thì cái công đức lạy Phật như vậy cũng làm cho tội lỗi chúng ta vơi đi rất là nhiều, vì Đức Phật là cái đấng mà phải nói là tuyệt đối hoàn hảo
[57:49]về công đức, trí tuệ, về đạo đức, về từ bi, mọi điều hết. Cho nên lòng tôn kính Phật, cái việc lễ lạy Phật làm tăng trưởng cái phước chúng ta rất nhiều. Mà khi lễ lạy đó chúng ta hướng về cái tội của mình, hướng về cái lầm lỗi của mình, thì làm cho cái lỗi đó nó xóa cũng rất là tốt, rất là nhanh. Những cái lỗi nhỏ thì xóa nhanh, những lỗi lớn rồi cũng sẽ hết, nhưng mà quan trọng là mình phải biết đúng cái lỗi, có tác ý đúng cái lỗi đó. Cái lỗi gì là phải biết đúng cái lỗi đó, mình cứ lạy Phật và hướng về cái lỗi đó riết, ân hận về cái lỗi đó thì sẽ vượt qua được lỗi lầm đó. Đó là cách mà mình chuộc lỗi bằng cách lạy Phật.
[58:28]Còn cái ý nghĩa mà sám hối định kỳ trong đạo Phật, trong đạo Phật mình có mỗi tháng mà sám hối hai lần đó, ý nghĩa nó cũng rất là hay đó. Không biết ai đặt ra cái đó cũng hay. Vì không ai mà không có lầm lỗi, cứ thời gian trôi qua mình dễ có lầm lỗi lắm. Thì bây giờ mình cứ nửa tháng sám hối một lần thì cũng rất là hay. Nhưng mà nó có vài điều thế này. Vài điều là ở đây chùa mình sám hối bằng nghi thức gì? Ngày mười bốn, hăm chín á? Hồng danh hả? Hồng danh. Hồng danh này thường là ở các chùa cũng hay dùng nè. Ngoài ra còn những nghi thức gì nữa quý thầy biết không? Lương Hoàng, phải không? Lương Hoàng Sám, rồi Thủy Sám, rồi gì nữa? Cũng nhiều loại sám lắm á.
[59:15]Sau này những cái vị thầy lớn thì cũng đặt ra thêm cái nghi thức sám hối như bên Hòa thượng Thanh Từ ha, bên Hòa thượng Nhất Hạnh, vân vân, cũng có đặt nghi thức sám hối, rồi chùa tôi cũng đặt thêm một cái nữa. Thì nghi thức sám hối nó đều có hai cái ý nghĩa thế này: một là kể lỗi ra và hai là lạy Phật. Thì hai cái việc này rất là đúng trong cái việc sám hối nên hầu hết các vị tổ mà đặt ra những cái bài sám này đều đi trên hai cái ý nghĩa này hết là một là kể lỗi và hai là là lạy Phật. Thì như là Lương Hoàng Sám quý thầy đã tụng qua chưa? Có ai chưa tụng không? Quý thầy tụng qua cái này rồi rất là hay nè.
[59:56]Vì trong Lương Hoàng Sám kể tội từng chút từng chút, xíu xì lắt nhắt từng chút từng chút cũng lôi ra kể hết á. Mà khi mình tụng cái đó mình nhìn được cái lỗi nó kỹ lưỡng ha, nên bài Lương Hoàng Sám hay. Ví dụ như nội mà ví dụ ăn cắp nè. Tự mình ăn cắp cũng là cái tội, rồi xúi người ta ăn cắp cũng là cái tội, rồi thấy người ta ăn cắp mà mình tùy hỷ cũng là cái tội, phải không? Thì nó cũng đều từng chút từng chút trong tâm mình mà lôi ra sám hối hết rồi lạy Phật rất là nhiều, nên ý nghĩa này là rất là hay. Nhưng chỉ có cái Hồng Danh nè, Hồng Danh là bao nhiêu lạy ta? Nói 108 đâu tới, 89 lạy tất cả, phải không?
[1:00:32]89 lạy. Còn cái phần mà kể tội á thì kể lỗi không có nhiều. Trong cái bài Hồng Danh có cái dở là kể lỗi không có kỹ, không nhiều và bằng chữ Nho cho nên nhiều khi Phật tử không hiểu. Đây là cái dở của Hồng Danh. Cho nên nếu mà mình mà cái này phổ biến là thời gian nó vừa đủ cho Phật tử tụng chứ nó không quá dài như những cái này. Cho nên sau này quý thầy nào mà giỏi đó ráng dịch cái Hồng Danh này ra, thêm cái phần mà kể lỗi cho nhiều vô. Đó mình kể lỗi cho nhiều rồi dịch ra cho quý Phật tử mình tụng bằng chữ Việt ha thì ráng. Mấy thầy văn hay chữ tốt mà ráng nè. Tôi cũng có soạn một bài sám hối ngă ngắn vì sợ
[1:01:11]nhiều khi Phật tử không có thời gian tụng á. Trong cái bài sám hối của tôi thì trước hết là tôi ca ngợi Phật từng đoạn, mỗi đoạn ca ngợi Phật thì lạy Phật một cái, lạy Phật, ca ngợi Phật một cái tính chất gì đó. Khi ca ngợi Phật về cái tính chất từ bi thì lạy một lạy, trong sáu câu, rồi ca ngợi sáu câu khác, ca ngợi về cái sự thanh tịnh của Phật thì lạy một cái. Sau khi ca ngợi Phật hết rồi mới đối chiếu lại với lỗi của mình, kể cái lỗi mình ra. Rồi cũng tiếp tục lạy Phật như vậy thì tính ra chừng có 15 lạy à, nên cũng còn gọn chút chút như vậy. Nhưng mà được cái phước, cái bài của tôi soạn thì được cái phước là ca ngợi Phật.
[1:01:45]Hồng Danh cũng có phải không? Hồng Danh hình như cũng ý nghĩa cũng có ca ngợi Phật theo văn xưa, chữ Nho, quý thầy dịch ra thì cũng hay lắm. Ở đây mình có cái nghi thức phát lồ hàng tháng không? Nói lỗi trước đại chúng hàng tháng không? Đó, đó, rất là tốt. Đạo Phật mình có cái đó là rất là hay đó. Cứ mỗi nửa tháng như vậy hay một tháng như vậy thì đại chúng tập trung rồi từng người có lỗi lên bày ra với đại chúng, nói ra hết, nói thẳng vào cái lỗi của mình, nên rất là hay. Bây giờ tâm hối hận tạo nên công đức, đố quý thầy ha. Thôi cái này chắc khỏi đố quá. Có ai mà vừa hối hận mà vừa kiêu mạn được không?
[1:02:22]Có không? Có hả? Người nào siêu đẳng vậy? Không bao giờ mà có cái vụ mà vừa hối hận mà vừa kiêu mạn được hết trơn á. Thấy lỗi mình chình ình đó mà làm sao mà vừa hối hận vừa kiêu mạn được, phải không? Cho nên cái người hối hận luôn luôn là người khiêm hạ, cứ nhớ cái điều đó.
[1:02:45]Không có cái vụ mà vừa hối hận mà vừa kiêu mạn, đời chưa có à. Cho nên hễ hối hận là cái người đó là người khiêm hạ, ha. Mà cái lợi ích lớn của cái tâm hối hận á, ngoài cái việc nó xóa lỗi chứ nó tạo thành cái nền tảng đạo đức của cái tâm khiêm hạ á. Chúng ta nhìn cái hệ quả này chúng ta thấy nè. Chúng ta mới thấy đáng sợ. Ví dụ một người có tài, giỏi, thì dễ phát sinh cái tâm lý gì? Kiêu mạn, đúng rồi. Hệ quả tất yếu của kiêu mạn là cái gì? Bữa trước thi. Nó chỉ có hai chữ nè: ô nhiễm nè. Nghĩa là ai nói được hai chữ này được một điểm liền, khỏi mắc công nói dài dòng. Cho nên nhiều khi quý thầy nói dài dòng mà tôi tìm cái chữ ô nhiễm
[1:03:31]không ra thì câu đó không được một điểm, được 0,5 điểm hay là nhiều quá thì 0,75 gì đó chứ không được một điểm đủ. Nói gì đó nói cho được hai cái chữ này nè: hệ quả tất yếu của tâm kiêu mạn là ô nhiễm. Ô nhiễm này nó tới cái năm điều lận thấy không? Nhưng mà do tâm bị ô nhiễm nên chúng ta mới tạo nên lỗi lầm. Đó là cái tất yếu tiến trình. Mà khi lỗi lầm có rồi mình thấy được đó lỗi lầm rồi thì mình mình sao? Hối hận. Khi hối hận rồi thì mình được cái tâm gì xuất hiện sau đó? Khiêm hạ. Nên chúng ta thấy bây giờ cái quá trình mà từ đây mà đi qua tới đây là bao lâu? Bao lâu? Đúng là cả một đời. Nhưng cái người tài giỏi mà để học được cái tâm khiêm
[1:04:18]hạ này đúng là đi qua quá trình này một đời. Rất là đáng đáng uổng. Cho nên nếu mà ngay đây mình chặn được cái tâm kiêu mạn thì mình không có uổng một đời đi qua để học được cái tâm khiêm hạ này. Mà học đau đớn lắm, học đau đớn. Học trong khi mình đã sụp đổ tan vỡ hết tất cả rồi thì mới học được cái khiêm hạ của một người tài giỏi. Mà nhiều khi là nghĩa là chư Phật, chư Bồ Tát này thấy cái người đó tài giỏi mà kiêu đẩy luôn vô lầm lỗi luôn để cho học cái bằng được cái khiêm hạ. Rất là đáng sợ, mà học cho bằng được thì mình thấy cả một quá trình đi qua rất đau đớn, cay đắng lắm. Nên mình khôn hồn thì ngay đây mình chặn cái
[1:04:56]kiêu mạn liền, đừng để kiêu mạn phát sinh. Đó là lý do mà khi học cái môn này là tôi nói cái bài khiêm hạ ngay từ những bài đầu liền, rất là quan trọng. Nên quý thầy nào mà đến đây trễ phải nghe lại cái bài khiêm hạ này thật kỹ để mình đừng có trải qua cả một đời mình đi tìm tới cái kia, mệt lắm. Ngay từ bây giờ cẩn thận kiểm soát cái tâm kiêu mạn của mình, ráng giữ sự khiêm hạ cho bằng được. Chứ còn mà để mà mình đi qua cực lắm. Mà cũng nhờ có cái mốc hối hận trong đó đó, chính nhờ cái tâm hối hận mà mình có được cái khiêm hạ. Và chúng ta thấy như vậy là nhờ có lỗi lầm. Có những người kiêu mạn đó mà sau này bị phạm phải lỗi lầm.
[1:05:36]Nhờ có lỗi lầm cho nên biết hối hận, rồi nhờ có hối hận mà học được cái hạnh khiêm hạ. Mà chính cái khiêm hạ mới là cái quý giá vô cùng, cái vô cùng quý giá. Cái lỗi lầm này trơ không quan trọng, mà học được cái khiêm hạ mới đáng quý đó. Cái lỗi lầm này thì có thể nó nặng lắm á. Có thể là những chuyện gì làm mình đau khổ, làm đủ thứ chuyện gây rất nhiều sai lầm trầm trọng có thể, nhưng mà không sao. Vì cuối cùng mình đã học được cái này, mà cái này mới là cái vốn quý, vô cùng quý giá của một con người. Chúng ta có thể chấp nhận bao nhiêu điều đánh mất hết nhưng mà tìm được cái này thì vô cùng quý.
[1:06:15]Nên đôi khi cũng phải cám ơn lầm lỗi. Khi nào quý thầy nào mà văn hay chữ tốt hôm nào đặt một bài thơ đi: Xin Cám Ơn Lầm Lỗi. Nha, lần sau lên nộp bài ráng ai đặt bài thơ vào đó là xin cám ơn lầm lỗi. Bây giờ thì quý thầy là chắc cũng không có cái lỗi gì lớn, phải không? Từ nhỏ đến giờ có ai quậy gì dữ dội không? Chắc hy vọng cũng là không. Cho nên cũng chưa có, chỉ có những cái lỗi nhỏ nhỏ, nho nhỏ thì mình phải biết sám hối. Sám hối những cái lỗi nhỏ để ngăn ngừa dần. Chứ từng lỗi nhỏ, từng lỗi nhỏ mà mình không nhìn ra nó, không hối hận, không sám hối thì lỗi lớn sẽ đến, lỗi lớn nó sẽ đến. Nên bây giờ từ bây giờ là phải lo
[1:06:59]mà tránh cái lỗi lớn bằng cách là từng cái lỗi nhỏ phải được sám hối hết, cẩn thận từng chút từng chút như vậy. Bây giờ chúng ta nói qua về cái bất hối. Bất hối là không còn hối hận nữa. Người nào thì không còn hối hận nữa? Người nào? Người không lầm lỗi thì mới không còn hối hận, phải không? Không lầm lỗi. Chúng ta có nghe nói là khi một người sắp vào sơ thiền thì phá được năm triền cái. Trong năm triền cái đó có một cái triền cái là nghi hối. Đúng ra nghi hối này nó là hai cái lận, nhưng mà trong đây nó có cái hối hận, là người này không còn bị cái tâm hối hận dằn vò nữa vì tâm được thanh tịnh.
[1:07:47]Mà tại sao là họ được cái tâm bất hối này?
[1:07:53]Chúng ta để ý điều này nhé, là do họ được cái thiền định, tâm bất hối là cái tâm thanh thản á. Giống như là cái kỳ mà cái giấc mơ mà tôi thấy ông Krishnamurti rồi cái tâm hối hận nó tan biến ra, đó cũng là một cái bất hối đó. Thì khi mà mình được chuẩn bị được thiền định nè, chuẩn bị được vào sơ thiền á thì mình được cái tâm bất hối, đó là một cái. Cái thứ hai nữa nè, là do không còn lỗi lầm nữa. Mình không còn lỗi nữa cho nên mình cũng được cái bất hối. Như vậy hai cái này là làm sao? Thiền định nè cũng đưa tới bất hối nè, không có lỗi cũng đưa tới bất hối nè. Như vậy hai cái này là làm sao? Hử?
[1:08:38]Hai cái này bằng nhau không? Nên chúng ta phải hiểu một điều: thiền định có nghĩa là không còn lỗi. Chứ đừng có tưởng thiền định là ôm một cái pháp môn nào mà tu mà gọi là tôi tu thiền đâu, không phải đâu. Nên thiền định muốn đạt được, phải là người đạo đức rất là chuẩn mực, không có lỗi lầm. Nào giờ đó chúng ta không biết, chúng ta cứ nghe sách này sách kia dạy thiền tùm lum hết trơn, rồi cứ ca ngợi cái pháp môn nào đó, thực hiện pháp môn nào đó sẽ đạt được thiền định. Đừng có tưởng bở, không có đâu. Tất thiền định muốn có phải bắt đầu bằng cái đạo đức, đạo đức rất là hoàn hảo, không có lỗi nữa thì mới đạt được thiền định.
[1:09:17]Quý thầy đồng ý cái lối suy luận này không? Đồng ý không? Cái điều mà thiền định đưa đến bất hối là điều Phật nói nha chứ không phải tôi nói. Phá được năm triền cái để vào sơ thiền thì cái này đạt được bất hối. Thì chúng ta cũng thấy rõ một cái của phàm phu mình suy luận là người không còn lỗi thì cũng không có gì để hối hận, đúng không? Rõ ràng cái không có lỗi và cái thiền định này bằng nhau. Thiền định có nghĩa là không còn lỗi lầm. Và chúng ta thấy cái giá trị của đạo đức đối với thiền định chưa? Quan trọng như vậy đó. Chúng ta đừng có tưởng nghĩa là tôi tu thiền đạt được Phật tánh, chơn tâm gì rồi bất kể gì hết trơn, không phải đâu.
[1:09:53]Muốn có thiền định là phải không còn lỗi. Chính đời sống trong sạch như băng tuyết mới đạt được thiền định chứ không phải dễ, không phải dễ. Cho nên bây giờ thôi, ai mà tu lên cao chứng được thấu chơn tâm, Phật tánh kệ họ, mình cứ căn bản làm lại từng chút rồi ráng tẩy cho sạch lỗi giùm. Trong cái tẩy sạch lỗi đó có cái quan trọng là phải sống một đời hết sức là vị tha, không có được sống vì cho mình hết á. Đó cũng là một cái gọi là không có lỗi rất là quan trọng, phải sống hết sức là vị tha. Có ai mà thực sự hết lỗi chưa, giơ tay lên cho tôi mừng? Mấy Phật tử nè, có không? Như vậy à chúng ta biết rằng không có ai thật sự hết lỗi hết, phải không?
[1:10:36]Trừ những vị thánh giải thoát như Phật, A La Hán hay Đại Bồ Tát thì thôi mình không nói, chứ còn như chúng ta ai cũng còn có những lỗi lầm hết. Và như vậy mình nên khéo giữ gìn tâm hối hận để giữ được đạo đức. Phải giữ cái tâm hối hận đừng để mất. Nghe nói thì kỳ nhưng mà đó là sự thật. Hối hận nó là một nỗi buồn nhưng là một nỗi buồn rất là đẹp, rất là cao cả. Và chúng ta biết rằng mình chưa có hết lỗi và có những lỗi mình chưa thấy, lỗi nhiều lỗi mình chưa thấy lắm. Quý Phật tử hay là quý thầy vậy, đừng có nghĩ rằng mình học đạo, mình sống thanh thản trong môi trường đạo là mình không có lỗi.
[1:11:13]Hãy nhìn sâu vào tâm mình sẽ thấy trong đó đầy tất cả những vô minh trong đó. Và đó là lỗi đó. Do vậy, mình hiểu rằng lỗi mình chưa hết, mình ráng giữ cái tâm hối hận để giữ được cái đạo đức. Mà cái tâm hối hận này mình giữ như là giữ một pháp môn thiền định, giống như giữ một câu niệm Phật, giống như giữ cái phương pháp điều hòa hơi thở vậy. Lúc nào cũng ráng xét lỗi mình để hối hận. Hễ cái lỗi nào đó nó tan rồi, bất hối rồi, tìm cái lỗi khác hối hận tiếp. À rồi cứ giữ một thời gian tự động nó hết tội nó tan ra, tan cái đạt được cái bất hối về cái tội đó, tìm cái lỗi khác nữa, hối hận nữa. Thì cho đến một ngày nào đó quý thầy cứ dùng cái gọi là pháp
[1:11:54]môn hối hận, quý thầy vẫn có thể đạt được vào định luôn. Tôi nói đây là điều sự thật á. Rửa từng lỗi từng lỗi rồi nhập được vào định luôn bằng cái pháp môn hối hận, lúc nào cũng giữ cái tâm hối hận về một cái lỗi nào đó. Ráng tìm cho ra cái lỗi để mà hối hận. Cho đến ngày nào đó thì mình sẽ đạt được cái bất hối của thiền định luôn. Những cái lỗi lớn tâm dễ thấy, còn những cái lỗi vi tế tâm mình khó thấy. Cái lỗi lớn á thì cái hối hận nó lớn, mình dễ thấy. Còn cái lỗi nhỏ thì hối hận nó nhiều khi nó nhỏ quá mình không thấy. Nhưng mà luôn luôn mình phải giữ, giữ cái tâm hối hận. Vì sao? Vì mình biết chắc một điều là tham, sân, si, mạn chưa có sạch gốc.
[1:12:36]Ở đây có ai dám nói mình đã chấm dứt được tham, sân, si chưa? Có chưa? Đây ai chấm dứt được rồi? Chưa ai hết, phải không? Từ cái người đứng trên bục giảng này tới cái người mà ngồi chót dưới kia, chưa có ai thật sự chấm dứt được cái gốc tham, sân, si, mạn hết. Thì như vậy chúng ta phải cố gắng giữ cái tâm hối hận mãi để giữ gìn cái đạo đức, biết rằng mình có lỗi, giữ được khiêm hạ và xóa được cái tội đó. Đó là một cách để rửa cái tội đó. Khi mình luôn luôn tin rằng mình còn tham, sân, si, mạn, lúc nào mình cũng hối hận về bốn điều này, có nghĩa là bốn điều này đang được tẩy rửa. Nhớ như vậy. Khi mình hối hận về cái lỗi đó là lỗi đó đang được tẩy rửa,
[1:13:18]chỉ trừ lúc mình không hối hận về nó thì nó tiếp tục tồn tại và phát triển. Ví dụ như cái kiêu mạn của mình, nếu mình không hối hận về nó thì nó sẽ cứ tiếp tục phát triển, còn mình đang nhìn về nó, hối hận thì nó không phát triển được nữa. Đó là điều như vậy. Giờ quý thầy có nghe cái bài kệ mà "Tánh tội vốn không do tâm tạo, tâm nếu diệt rồi tội sạch trong, tội trong tâm diệt lưỡng câu không" thảy đều không, "như thế mới là chân sám hối". Có nghe chưa? Nghe chưa? Chơn sám hối? Chơn hay là chân? Thôi cái nào cũng đi được hết trơn á. Là: "Tánh tội vốn không do tâm tạo", thì thôi cũng được đi, câu này nghe được đi.
[1:14:03]Nghĩa là cái tội mình làm ra bên ngoài nó không có thật, nhưng mà do tâm mình bất thiện khởi lên nên mới tạo cái tội đi bên ngoài, gọi là tánh tội vốn không do tâm tạo. "Tâm nếu diệt rồi tội sạch trong", nghĩa là cái bất thiện bên trong mà nó diệt rồi thì cái cái tội bên ngoài nó mất, đúng không? Đúng không? Đúng không? Nói mạnh coi đúng không? Nhớ điều này: khi mà chúng ta rửa được cái tâm bất thiện rồi nhưng mà cái tác hại mà mình đã gây ra cho người khác nó còn nguyên nằm đó đó, mai mốt trả quả báo chưa có hết đâu. Cái tội làm ở bên ngoài nó khác mà cái tâm bất thiện nó khác. Tâm mình thanh tịnh có nghĩa là cái bất thiện bên trong nó hết thôi,
[1:14:47]nhưng còn cái tội là cái tổn hại mình đã gây cho chúng sanh bên ngoài thì còn nằm đó, quả báo còn chờ mình ở đó, chưa có hết. Cho nên cái câu mà nói là "Tâm nới nếu diệt rồi tội sạch trong" là câu này không có chính xác, không có chính xác. Do đó mà cái người viết câu này là muốn đi tìm cái chân sám hối bằng cách là giữ cái tâm thanh thản, đi tìm cái tâm thanh thản sớm quá. Tâm thanh thản mà không đi tìm cái tâm hối hận, cứ sợ rằng cái hối hận là cái động, hối hận là cái buồn mà, nên nó là động, mà nói rằng động thì nó không đúng với đạo, cho nên đưa ra một cái câu bài kệ để giúp cho cái người học đi tìm cái sự thanh thản
[1:15:27]cho sớm mà đừng có đi qua cái hối hận, buồn phiền, gọi là xao động. Nhưng mà không ngờ đó là một điều tai hại. Vì nếu mà mình không có hối hận thì cái này nó không hết. Mà tội thì luôn luôn không bao giờ hết, tội chừng nào trả quả xong mới hết. Cái tội bên ngoài mình tác hại chúng sinh là trả quả xong mới hết, còn cái tâm bất thiện này nó chỉ được hết bằng cái tâm hối hận thôi, không có con đường nào khác hết trơn á. Phải nhìn thấy cái lỗi đó, hối hận với nó thì nó mới hết. Chứ còn ví dụ mình lỡ một lúc nào đó, cái mình sân lên, mình tát tai huynh đệ mình cái bốp, cái mình nói: "Không, mà tâm nếu diệt rồi tội sạch trong,
[1:16:04]giữ tâm thanh thản, kệ." Nghĩa là ổng xây xẩm mặt mày ổng kệ ổng, mình tâm nếu diệt rồi tội sạch trong, có thì coi chừng lát ổng không sạch trong mình lại cái, bốp cái mình biết. Chỉ có chừng nào sau cái hành động đó rồi mình hối hận, hối hận vì mình đã sân đã thế này thế kia thì cái bất thiện đó mới hết. Còn cái mình quay lưng với nó, không nhìn tới cái bất thiện hồi nãy, cái sân cái dữ hồi nãy mà mình dám tát người ta một cái, không nhìn thẳng vào cái đó để hối hận mà cứ nói thôi tâm tôi thanh thản, tâm sạch trong hết để cái bất thiện này có hết không? Quý thầy, quý Phật tử nhìn kỹ coi hết không?
[1:16:36]Mình không đối diện với cái sân của mình hồi nãy, mình bỏ qua nó, bỏ lơ nó mà cho rằng nó hết, hết không? Không bao giờ hết. Giống như một người bác sĩ phải mổ ra lấy cái u ra, phải nhìn thấy nó, chữa cho tận cái bệnh đó. Cho nên đây là cái bài kệ ta phải cảnh giác. Nên chúng ta đừng bao giờ chủ quan tin mọi điều mình đã học là đúng. Nên đừng có tìm cái sự thanh thản vội, đừng có tìm cái nụ cười nở trên miệng vội, cứ đi tìm cái buồn phiền. Quý thầy tu cứ đi tìm cái buồn phiền của cái hối hận, nhưng đó là một cái buồn phiền rất đẹp và làm cho tâm mình trở nên cao thượng hơn, chứ đừng có vội đi tìm sự thanh thản.
[1:17:15]Có nhiều cái pháp môn dạy cho chúng ta vậy, vội vàng tìm sự thanh thản mà cho đó là cái tốt, nhiều khi không tốt đâu. Bỏ qua những cái tâm bất thiện, không thèm nhìn nó để sám hối mà cứ đi tìm cái thanh thản, tìm cái niềm vui, tìm cái nụ cười trên miệng, đó là điều nguy hiểm. Phải đi tìm sự phiền muộn, sự phiền muộn cao cả của cái thấy lỗi của mình. Vậy đó mà mình sẽ được giải thoát, nhớ như vậy. Cái tội của tâm á được xem là hết khi nào mà mình cố ý giữ mà nó tan biến luôn. Ví dụ bây giờ mình mình biết mình sân, mình đã từng lỡ tay mình tát huynh đệ mình một cái đi, mình hối hận hết ngày này tới ngày kia.
[1:17:54]Đến một ngày nào đó mình ráng hối hận, ví dụ quý thầy nghe lời tôi nói, cứ ráng giữ cái hối hận hoài không có buông, lúc ăn cơm cũng nhớ cái lỗi mình, lúc gì cũng nhớ để hối hận, hối hận riết, nhưng mà đến một ngày nào đó quý thầy ráng giữ mà giữ không được nữa nó tan rồi, thì đó là tội mình đã hết rồi đó, cái bất thiện tan rồi. Còn cái tội đối với huynh đệ bên ngoài cũng xóa hết phân nửa luôn. Lát ổng sẽ cự nự mình lại, ổng đánh mình lại một chút mà không sao, không có còn nhiều như lúc trước nữa. Như hồi nãy tôi nói cái hối hận á, nó tẩy được cái bất thiện bên trong mà nó tẩy được một phần tội bên ngoài luôn nữa.
[1:18:26]Một phần bên ngoài chưa hết, bên ngoài thì không hết hẳn được. Nhưng mà cái tâm hối hận nó hay như vậy. Cho nên khi mình có lỗi, mình ráng giữ cái hối hận nó kỹ, đừng có buông. Nghĩa là đừng có quên nó, lúc nào cũng nghĩ tới nó, hối hận vì nó, đến một lúc không giữ được nữa, tự nó tan luôn là ta thành công, lúc cái tội nó hết rồi. Còn bây giờ mình không chịu nhìn nó, không chịu hối hận thì nó tồn tại hoài mà nó phát triển hoài, cái sân nó phát triển hoài, nhớ vậy. Rồi sau này à quý thầy lớn lên, quý thầy có sư đệ hoặc là quý thầy lớn lên làm thầy có đệ tử, thì có nhiều việc mình phải dạy cho đệ tử mình, à thấy người ta có lỗi lầm phải chỉ dạy.
[1:19:06]Mà đến lúc nào thì mình biết rằng cái người đó nghe lời dạy của mình và hối hận? Lúc nào? Lúc nào biết người đó thật sự là nhìn sửa đổi, muốn sửa đổi, thiết tha sửa đổi?
[1:19:21]Khi nào mà mình chỉ lỗi người đó đó, mình phân tích lỗi như vậy như vậy, mà mình nhìn lên nét mặt người đó thấy cái nỗi buồn của hối hận hiện lên, thì người này đã nhận ra lỗi rồi. Đúng không? Thế còn khi mình phân tích lỗi cho cái người đệ tử mình nghe, cái người này dạ dạ chắp tay cung kính nhưng mà mặt tỉnh bơ à, biết thằng này giả dối. Nghĩa là nó nghĩa là giả bộ dạ dạ vậy để cho mình đừng la nữa, rồi bắt đầu nó ra ngoài nó quậy tiếp. Phải nhớ điều đó. Đây là cái kinh nghiệm. Qua cái bài học này, khi mình nói lỗi ai mà mình phân tích khéo thế nào, một lát nữa mình thấy từ từ gương mặt họ xuất hiện cái
[1:19:58]nỗi buồn của cái hối hận, đó là biết họ đã nhận lỗi được rồi. Hy vọng là có cái hối hận rồi họ sẽ không có tái phạm. Đó. Chứ còn cái người dạ dạ, cười tươi rồi kia nọ, coi chừng không phải. Còn khi mình chỉ lỗi như vậy, chỉ hoài mà không thấy họ hối hận, thì giờ làm sao? Hả? Nói phân tích đầu đuôi xuôi ngược đủ cách hết trơn mà họ tỉnh bơ, không có hối hận gì hết, giờ phải làm sao đây? Nó là có hai lý do, nên cũng không có kết luận là tại ai. Nó tại hai điều thế này: một á, là cái thiện căn của cái người đó, cái người có lỗi, họ có thiện căn lớn á, thì họ mau nhận lỗi. Còn họ thiện căn họ ít á, họ khó nhận lỗi lắm,
[1:20:46]nói gãy lưỡi họ cũng tỉnh bơ à, cũng giả bộ dạ dạ chứ mặt không có buồn, là cái thiện căn của họ. Thứ hai là do cái đức độ của mình nữa. Cái đức độ mình lớn á, thì mình nói lỗi người ta cái người ta mau nhận ra lỗi. Còn cái đức độ mình kém á, mình nói lải nhải lải nhải trong bụng nó ghét, nó nói hoài, nói hoài, mà không dám nói ra thôi chứ trong bụng bực ở trong á, là do cái đức độ của mình kém. Cho nên đây là cả kết hợp cả hai lại, thì coi cái nhiều ít rồi đó thì nó mới thành ra được cái hối hận khi mà chỉ lỗi. Ăn thua cái thiện căn người đó. Khi mà mình nói lỗi mà người đó không có chịu hối hận á, thì mình phải xét hai điều đó.
[1:21:27]Có khi là đức độ mình còn kém quá, mình phải tu thêm, phải tu tâm từ bi thêm, phải lạy Phật thêm cho nhiều để tăng cái đức độ mình lên. Đó, hoặc là có khi là mình thấy mình cũng tu tâm từ bi nhiều, cũng lạy Phật nhiều, giữ tâm khiêm hạ tốt, mà nói hoài không chịu hối hận, không biết lỗi thì biết là cái người này thiện căn thấp quá, cái người này khó tu. Mấy cái người như vậy mình khoan độ cho xuất gia, giữ họ để tu tại gia thêm, như vậy đó. Nó lệ thuộc vào hai điều đó. Ngoài đây thì nói chuyện thêm một chút ngoài lề. Hôm trước mà khi dự cái tất niên ngoài Thiên Phước á, sau cái buổi lễ thấy Ni sư Tuệ Đăng đứng lên
[1:22:08]xướng một bài hát, rồi các ni chúng đều đứng lên chắp tay hát theo, thì tôi nghe cái bài đó rất là nghiêm trang và tôi thấy giống như một bài kinh vậy á, không còn là một bài nhạc bình thường nữa. Thì tôi chợt, nghĩa là chợt nghĩ ra hai điều: cái điều thứ nhất á là có thể cái nghi thức của đạo Phật của mình sau này sẽ bắt đầu chuyển qua tân nhạc từ từ. Nghe là quý thầy khoái rồi đó. Vì cái nghi thức tụng nó ăn theo cái nghệ thuật bên ngoài. Hồi xưa lúc mà ông bà mình còn khoái cái hát bội á, quý thầy biết hát bội không? Ư ư a a đó, thì ở trong chùa mình là có cái nghi thức tán, quý thầy nghe tán chưa?
[1:22:47]Cốc cốc cheng cheng cũng ư ư a a là hát bội bên ngoài đó. Cho một thời gian cái bắt đầu cái sau này người ta không thích hát bội nữa mà người ta thích cải lương, thì cái giọng tụng bên chùa mình là y như bây giờ mình đang tụng là giọng tụng giống giống cải lương á, vọng cổ á, y vậy nó theo. Và bây giờ bắt đầu cải lương cũng từ từ người ta hết thích rồi, vọng cổ hết thích, ta thích tân nhạc, thì ít bữa bắt đầu trong chùa mình tụng Nam Mô Bổn Sư theo cái điệu nhạc nào đó, Tây phương. Mà hôm đó thấy quý cô ngồi đó tụng nghiêm trang lắm, tôi nghĩ rằng rồi cái điều này bắt đầu nó đang thành từ từ rồi, thành từ từ như vậy.
[1:23:17]Rồi tôi chợt có ý nghĩ là tôi sẽ soạn một vài bài tụng bằng nhạc thử, nhạc thử coi nó ra làm sao. Tại vì tôi biết âm nhạc cũng đỡ đỡ, rồi trước khi đi tu cái tôi soạn nhạc đạo cũng nhiều lắm. Cái bài mà hôm trước tôi hát Thiên Phước là bài tôi cũng soạn á.
[1:23:42]Kính lạy Đấng Vô Thượng, Người là cành hoa sen nơi biển đời nhân thế.
[1:24:15]Người là nguồn thương yêu, bao dung khắp muôn loài,
[1:24:26]là mặt trời ban mai đem ánh sáng cho đời, dựng lại niềm tin sâu nơi tăm tối u sầu.
[1:24:51]Quỳ lạy Bậc Chánh Giác, Thầy của khắp trời người,
[1:25:02]lòng từ bi bao la che lành chung bốn loài.
[1:25:15]Người là muôn đại dương mà con như giọt nước, Người là ngọn cao sơn mà con như hạt bụi.
[1:25:41]Con xin đảnh lễ Người với trọn lòng thiết tha, quy y và tôn kính.
[1:25:57]Xin đem trọn cuộc đời đi theo bước chân Người,
[1:26:08]xa lìa bờ vô minh, tìm về nơi giác ngộ.
[1:26:20]Xin theo trái tim Người để trải lòng thương yêu, bao dung khắp muôn loài.
[1:26:37]Nam Mô Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:26:45]Nam Mô Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính lạy Đấng Vô Thượng, Người là cành hoa sen nơi biển đời nhân thế.
[1:27:09]Người là nguồn thương yêu, bao dung khắp muôn loài,
[1:27:20]là mặt trời ban mai đem ánh sáng cho đời, dựng lại niềm tin sâu nơi tăm tối u sầu.
[1:27:45]Quỳ lạy Bậc Chánh Giác, Thầy của khắp trời người,
[1:27:56]lòng từ bi bao la che lành chung bốn loài.
[1:28:10]Người là muôn đại dương mà con như giọt nước, Người là ngọn cao sơn mà con như hạt bụi.
[1:28:35]Con xin đảnh lễ Người với trọn lòng thiết tha, quy y và tôn kính.
[1:28:51]Xin đem trọn cuộc đời đi theo bước chân Người, xa lìa bờ vô minh, tìm về nơi giác ngộ.
[1:29:14]Xin theo trái tim Người để