[0:09]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay là ngày rằm tháng Giêng, thì không biết tại sao không biết tại sao ông bà ta ngày xưa coi đây cũng là ngày Tết Nguyên tiêu, cũng là một ngày linh thiêng trong cả năm đến nỗi thành cái câu nói rằng đi lễ quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng, tức là dù có cả năm đi chùa cũng không bằng cái ngày rằm tháng Giêng mà đi chùa vì ngày đó đi là linh thiêng nhất, ta được phúc lành nhiều nhất cũng chẳng biết căn cứ vô đâu. Đó là ta cứ tin vậy thôi, nhưng mà thấy thì thì ngày nào cũng linh, ngày nào ta đi chùa cũng được Phật chứng nhưng mà ngày rằm tháng Giêng
[0:55]tự nhiên được đánh giá rất là cao vì vậy là ta cũng hay đi chùa vào ngày này. Tuy nhiên ta là đệ tử Phật thì tâm ta phải mở rộng hơn, ta không có dễ tin vào bất cứ điều gì khi mà chưa có cái sự suy luận, chưa có cái chứng minh. Người ta tu theo đạo Phật thì có cái vậy luôn luôn mà hoài nghi, luôn luôn xét lại, luôn luôn cân nhắc chứ không phải ai nói gì ta cũng tin. Đây là cái đặc tính của người tu theo đạo Phật. Đây cũng là lý do mà đạo Phật ưu việt hơn các tôn giáo khác là ở cái tính đặt nặng cái tính trí tuệ hơn là niềm tin hơn là tình cảm. Có những cái tôn giáo là họ chỉ buộc người tín đồ phải tin, không tin là mang tội.
[1:45]Và cứ tin rồi tin một cách mù quáng, đôi khi rồi cái người giáo sĩ xúi họ làm bậy họ cũng làm luôn đó, xúi giết người họ cũng giết luôn đó. Có những cái đạo kỳ lạ như vậy. Nhưng ở trong đạo Phật thì ta chỉ đi theo cái gì mà điều đó đã được phân tích, lý luận, chứng minh rất là kỹ lưỡng, mà ta đã xét tới xét lui thậm chí ta ứng dụng trong đời sống của mình thấy có kết quả rồi ta mới tin. Hôm trước vậy, ngày mùng sáu có Thượng tọa trụ trì chùa Từ Tân lên Phật Quang thăm Tết. Rồi Thượng tọa mới nói rằng có những điều mà chùa Phật Quang nói tới 10 năm sau mới được chứng minh là đúng. Có nhiều cái giáo lý như vậy, nên Thượng tọa nói là đúng là phải đi qua cả
[2:34]một quá trình rồi mới thấy rằng cái đường lối của Phật Quang là đúng. Chứ còn trước đó, đường lối Phật Quang mới quá nên nhiều vị đã không chấp nhận. Có những vị hòa thượng cả một đời tu hành theo đạo Phật đã quen ổn định theo cái đường lối từ trước đây, bây giờ nghe chùa Phật Quang có những giáo lý là lạ nên đã không chấp nhận, thậm chí bài xích nặng nề. Nhưng mà Thượng tọa Viên Giác mới nói rằng hơn 10 năm rồi mới thấy rằng cái giáo lý chùa Phật Quang là đúng. Mình nói như vậy không có nghĩa rằng mình khoe rằng mình hay, mà chỉ bởi vì nếu ai tinh ý nghiên cứu giáo lý Phật Quang thì mới thấy rằng thật ra giáo lý Phật Quang
[3:15]không mới mà là cũ, cũ hơn tất cả những giáo lý khác. Mấy giáo lý khác mới mới chứ giáo lý Phật Quang cũ. Cũ sao? Tức là ta đi tìm lại cách đây hơn 2.500 năm Phật muốn nói cái gì, ta đi tìm lại cái đó. Ta đi tìm chính xác lại cái đó. Ta muốn trung thành lại tuyệt đối với lời dạy của Đức Phật. Ta trung thành nhưng ta không cố chấp. Cái khác của giáo lý Phật Quang là như vậy. Cho nên vì vậy có người vô nói, "Thầy Phật Quang đi theo đường Nguyên Thủy, Tiểu Thừa." Là họ nói gần đúng á, họ nói gần đúng, bởi vì ta trung thành với lời dạy của Đức Phật từ thuở ban đầu giống như các sư Nam tông, chỉ có cái là ta là Bắc tông, ta mặc áo Bắc tông.
[3:58]Còn các sư Nam tông thì quấn y theo đời xưa và ăn uống tự do hơn. Còn ta thì ta vẫn ăn chay, ta vẫn là Bắc tông, nhưng mà cái giáo lý của ta là ta đi sát theo giáo lý Nguyên Thủy, đi tìm coi Đức Phật nói cái gì. Nhưng mà ta không bảo thủ, không cố chấp, nghĩa là Đức Phật nói như vậy rồi á, ta muốn hiểu thật đúng ý Phật là muốn cái gì để ta thực hành. Ví dụ như là Phật dạy Bát Chánh Đạo, Phật dạy Bát Chánh Đạo, Phật dạy Tứ Diệu Đế, Tứ Diệu Đế là nói về cái khổ, nói về cái khổ và giải quyết cái khổ, cái con đường thoát khổ. Thì ngày hôm nay ta không có dùng cái từ y như vậy nhưng mà ta nói rất rộng.
[4:42]Ta nói rằng bất cứ cái tôn giáo nào trên thế giới này cái mục tiêu quan trọng nhất vẫn là đi tìm hạnh phúc cho con người. Thì ta nói cái chữ mà đi tìm hạnh phúc thì có phải là thoát khổ không? Có phải không? Cũng đồng nghĩa chứ có khác gì đâu, mà ta dùng cái từ khác thôi. Và ta chứng minh rằng đó là dù đó là muốn nói lên thiên đường, dù ông kia là muốn nói là ông được giàu sang, nói được nhiều may mắn, tất cả mục tiêu là thoát khổ. Nhưng mà cái thoát khổ triệt để nhất thì chỉ trong đạo Phật mới có là thoát khỏi luân hồi sinh tử luôn, vượt khỏi tất cả những điều thường tình của thế gian. Nên tuy cách nói khác nhưng mà sự thực ta đã nói
[5:19]đúng cái ý Phật muốn nói chứ không gì lạ. Hoặc là Đức Phật dạy Bát Chánh Đạo, Bát Chánh Đạo thấy tám cái yếu tố tu tập mới có thể tiến sâu vào sự giác ngộ giải thoát. Thì trong đó ta có yếu tố là chánh nghiệp là tạo công đức vô lượng. Trước khi đi tới cái chánh niệm, chánh định là cái tu thiền. Nên vì vậy, cái đường lối của chùa Phật Quang là buộc cái người đệ tử phải tinh tấn tu thiền là đã đành rồi, mà còn phải rất siêng năng làm nhiều công đức, giúp người giúp đời. Thậm chí ta nói ta yêu nhân loại, ta yêu thiên nhiên, ta bảo vệ rừng cây, ta yêu đất nước này, ta làm cái nhiệm vụ mà cha ông ta đã làm của Phật giáo là
[6:06]hộ quốc an dân, tức là làm đủ thứ trò đủ thứ chuyện, làm từ thiện xã hội, khuyến khích đạo đức học đường, rồi là xây nhà tình thương, mở lớp học tình thương, đủ trò đủ mảng hết trơn. Làm đủ thứ nhưng mà không có nghĩa là ta chạy luôn ra bên ngoài. Ta làm như vậy nhưng lúc nào cũng phải tinh tấn ngồi thiền hằng ngày, hằng đêm đầy đủ. Tức là con đường Bát Chánh Đạo ta đi rất là cân đối, rất là phong phú, nhưng mà xoáy vào một cái cốt lõi duy nhất là sự giác ngộ giải thoát. Nên vì vậy có người nói giáo lý Phật Quang mới, thực sự thì không mới. Ta rất là cũ, ta rất trung thành với Đức Phật. Mà chính vì vậy là dù ai nói ngả nói nghiêng,
[6:50]ta biết rằng ta trung thành với Đức Phật. Ta cố gắng làm cho đúng lời Đức Phật dạy nên ta vững tin, ta vững bước ta đi tới. Dù là có nhiều sự chống đối, đủ thứ gièm pha hết, ta không sợ. Bởi vì trong thâm tâm trong thiện chí của ta, ta muốn tìm lại ngày xưa thời Đức Phật, Đức Phật nói cái gì. Có những cái những cái tông phái những đường lối, có những tông phái vậy, nhưng mà đi theo các vị đó đi theo lời dạy của một vị tổ nào đó cách đây một thời nào đó chứ không phải là hoàn toàn theo đúng thời Đức Phật. Ta cũng tôn trọng những vị đó thôi, tuy nhiên phần riêng của ta, ta biết là căn cơ mình thấp cho nên ta cố
[7:33]gắng đi tìm lại lời dạy của Đức Phật là chuẩn nhất, ít có sai lầm nhất. Ví dụ như nữa là lời dạy của Đức Phật là dạy về vô ngã là không có cái ta, thì ta cứ đi tìm coi từ cái vô ngã này cái chứng đắc vô ngã là cái gì, rồi cái thể hiện của vô ngã là nó thành cái gì, thì ta mới phát hiện ra rằng cái sự thể hiện của giáo lý vô ngã nó tạo thành vô số cái đạo đức của con người trong cuộc sống. Vì vậy, giáo lý Phật Quang cũng vậy, chúng ta có cái bộ tâm lý đạo đức, nói đủ thứ điều về đạo đức nhưng mà sự thật đều xuất phát từ cái cốt lõi vô ngã mà ra hết. Nếu ta không tôn thờ cái giáo lý vô ngã, ta không có tôn thờ cái mục tiêu vô ngã thì ta không có nguyên
[8:16]một hệ thống đạo đức để nói chuyện với nhau, để ứng xử với nhau. Khi ta vô ngã, khi ta hướng về vô ngã, ta xem mình nhẹ đi, khi ta xem mình nhẹ, tự nhiên ta tôn trọng con người chung quanh mình. Cái điều lạ lùng như vậy. Khi ta xem mình nhẹ đi, ta không thấy mình quan trọng nữa, tự nhiên ta yêu thương được những người chung quanh mình, lạ lùng như vậy. Khi ta thấy mình không là gì hết, chỉ là cát bụi, tự nhiên ta mất cái ích kỷ, cuộc sống ta trở nên vị tha hơn và con người chung quanh ta trở nên quan trọng hơn. Nên cái giáo lý vô ngã cho ta vô số điều về đạo đức để ta sống một cuộc sống rất là đẹp và làm cho cái mối tương
[8:56]quan giữa người và người nồng ấm hơn chứ không có phải là giá băng, lạnh lẽo hay là hoang vu như sa mạc đâu. Nhiều khi vậy đó, cái thế giới con người càng đông thì con người càng xa cách nhau. Đây là một cái nghịch lý không không hiểu nổi. Ví dụ như một cái nhà quê ở xa xa có một cái nhà thì ta thấy tình làng nghĩa xóm rất là đậm vì người ta ai cũng sợ cô độc. Dạ, nhưng mà khi mà dồn nhau về phố thị, người ở chen chúc thì lạ một điều là cái người bên đây không biết cái người sát bên nhà hàng xóm là ai, không biết tên, không quen, không biết, lạnh lùng không hiểu tại sao. Nên con người cái nghịch lý như vậy, rất cần nhau mà rất nghi kỵ nhau.
[9:42]Ờ rất cần nhau nhưng cũng sẵn sàng ghét nhau. Cái tâm lý của người rất là thường tình và ta tu theo đạo Phật ta phải vượt lên trên cái cái điều thường tình đó. Thế nào là cái điều thường tình và cái điều tự nhiên? Thế nào là cái điều thường tình và cái thế nào là cái điều đạo lý nó vượt khỏi thường tình? Ta phải hỏi như vậy. Ví dụ thế này, cái điều thường tình là thế này, là mỗi người có một cuộc sống riêng, mỗi người có một cái gia đình riêng, à mỗi người có một trách nhiệm riêng,
[10:18]và không cần ai chen vào cuộc đời ai, cũng chẳng cần ai xâm phạm tới ai, chẳng cần ai thương ai, cứ sống cho đúng luật pháp là đủ rồi. Đó là điều thường tình, ta không cần phải thương ai. Luật pháp không bắt ta phải thương ai hết. Ta cần, luật pháp chỉ cần ta sống đúng luật pháp thôi. Đó là luật pháp và cũng là điều thường tình. Nhưng mà cái gì là đạo lý vượt khỏi thường tình? Cái đạo lý vượt khỏi thường tình mà Phật bắt ta đó là buộc ta phải thương mọi người. Buộc ta phải thương mọi người. Thì cái điều này nó là cái nó không tự nhiên, nó không thường tình, nó không bình thường, mà nó vượt khỏi bình thường.
[10:56]Mà nếu ta vâng lời Phật dạy, ta tự buộc trái tim ta phải thương mọi người, điều này không dễ làm. Vì thường ta không có cái thói quen bắt buộc ta phải thương ai hết. Ai thương ta, ta thương lại; không thương ta thì kệ họ. Chỉ có nhân duyên đời xưa ta mắc nợ ai, ta thương người đó chút đỉnh vậy thôi. Nhưng mà nếu ta theo lời Phật dạy, thì ta buộc ta phải thương người khác. Nhưng mà ta buộc, tôi buộc lòng tôi với mọi người á, để tình chan rải khắp nơi nơi. Đó, cái cái câu nói đó rất là ý vị, không phải đơn giản. Tự nhiên ta buộc ta phải thương người khác, mà cái buộc đó không ai bắt ta mà ta phải tự buộc mình.
[11:37]Nói gần nhất như ở trong chùa, kể như quý thầy quý cô là những người xuất gia đi tu rồi, quý thầy quý cô là đã từ bỏ những cái gia đình riêng tư của mình, rồi về trong một mái chùa, thì chùa nó trở thành một cái gia đình mới, phải không? Chùa thành gia đình mới. Mình bỏ gia đình cũ mình về đây thành gia đình mới. Thì trong cái gia đình mới này, nếu mà nói theo thường tình, thì ta chẳng cần phải thương ai lắm. Vì sao vậy? Bởi vì mỗi người có một cái nguồn gốc riêng, có một huyết thống riêng, một gia đình riêng của mình, rồi về đây ở chung chỗ để tu chơi, chứ không cần phải thương ai, đó là kiểu thường tình.
[12:12]Và chính vì cái thường tình này mà ta thấy đôi khi trong chùa đời sống không đầm ấm, không hạnh phúc, bởi vì không có thương nhau, chỉ theo lề luật thôi. À luật như thế, giới như thế, đừng phạm, đừng phá quy luật, đừng phá oai nghi, cứ mỗi ngày cứ tụng kinh gõ mõ đều đặn như thế là ok. Đó thường tình, nhưng mà đạo lý của Phật lại không được như vậy. Đạo lý của Phật buộc ta phải thương huynh đệ ta còn hơn ta ruột thịt nữa. Những cái người mà từ bỏ cái cái thường tình của thế gian để vào đây đi tìm cái tâm từ bi cao siêu của Phật, thì họ phải thương người nhiều hơn cái người thế gian. Nên chính cái chỗ này ừ ta thấy là là Phật cho ta biết bao nhiêu là mỹ đức.
[12:56]Phật đã buộc ta rất nhiều và cũng cho ta rất nhiều nếu ta thương yêu được tất cả mọi người và làm cho cái tình thương yêu của con người ngày càng tốt lên, tốt lên dần dần. Và đó là cái mà đạo lý vượt lên khỏi thường tình. Mà nếu họ hiểu cho ra, đó là xuất phát từ cái đạo lý vô ngã. Khi ta vô ngã, thì những điều đó nó sáng lên hết. Tự nhiên tình thương con người sáng lên, tự nhiên ta tôn trọng con người, ta trở thành người khiêm hạ, tự nơi nhiên cái mối tương quan giữa người và người tốt đẹp lên hẳn lên. Và đó chính là điều mà ngày xưa Đức Phật đã dạy trong những bản kinh mà ban sơ nhất, sơ khai nhất.
[13:36]Cái đó ta gọi là giáo lý nguyên thủy, chính là Đức Phật dạy. Mà sau khi phát triển qua nhiều ngàn năm, đôi khi Phật giáo bị biến thái và cái sự cao đẹp của giáo lý vô ngã không được tôn trọng đúng mức, không được đánh giá đúng mức. Nên bây giờ nghe nói tới vô ngã, ta chỉ nghe cho vui, chứ ta không có thấm sâu, không có thấy cái cao siêu tuyệt vời của giáo lý vô ngã mà ta ứng dụng trong đời sống của mình. Nên nếu mà ta hiểu được giáo lý vô ngã thì ta có ta có những cái bài pháp rất là tuyệt vời. Ví dụ như: Hồi nãy định giảng cái bài "Nếu biết rằng..." Có ai nghe bài "Nếu biết rằng..." chưa? Bài "Nếu biết rằng..." này nó không phải giống như bài nhạc đời xưa:
[14:20]"Nếu biết rằng cái gì đó... tình là cái gì... tình là cái gì dây oan, nếu biết rằng hợp rồi sẽ tan, nếu biết rằng yêu là đau khổ, thà dương gian đừng có chúng mình." À nhớ rồi, nhớ mấy câu. Hồi xưa có cái bài nhạc vậy đó. Thì thì sáng nay thầy cũng định giảng cái bài là "Nếu biết rằng...", nhưng mà rồi nghĩ nghĩ cái bài đó nó ít quá, thôi để giảng cái bài "Đạo đức giao tiếp". Đạo đức giao tiếp là thế này: Là ta thường hay nghe cái chữ là "phép lịch sự" là một cái khái niệm trong cái đời sống văn minh. Là khi con người ta giao tiếp với nhau phải có cái cái phép lịch sự. Cái người mà đối xử với nhau không có phép lịch
[15:04]sự thì gọi là người không có văn minh. À. Như vậy, cái phép lịch sự của thế gian với cái đạo đức Phật giáo nó tương quan như thế nào? Thì ta trao đổi nhau chút cho vui vậy. Cái phép lịch sự thế gian là gì? Phép lịch sự thế gian có nghĩa là ta bày tỏ cái sự quan tâm, sự tôn trọng và tình cảm đối với người mà ta tiếp xúc, vậy đó. Ví dụ như bây giờ ta mời một người đến nhà, khi người đó vào cửa thì ta phải làm sao? Ta phải ra chào, vào mời ghế, mà mà cái lời mời nó phải đàng hoàng, chứ không có đứng đứng: "Hả, ghế kìa, ngồi đi!" À cái đó không lịch sự, bởi vì cái câu đó nó không bày tỏ sự tôn trọng, sự ân cần. Mà phải làm sao?
[15:53]Mình phải kéo ghế chút xíu: "Dạ, xin mời anh ngồi xuống, hãy chờ tôi một chút xíu, tôi sẽ trở ra ngay." Tức là lúc nào cũng sợ người ta buồn, lúc nào cũng sợ người ta có cảm giác là thiếu sự tôn trọng. Chúng ta cũng sợ như vậy, nên từng cái lời nói, từng ánh mắt rất là dè dặt, rất là cẩn thận. Đó gọi là lịch sự. Hoặc là ta đến nhà ai cũng vậy, ta luôn luôn báo trước vì sợ người đó họ bận công việc mà phải tiếp ta. Đó là cũng là một phép lịch sự để ta tôn trọng cái thời gian riêng tư của người đó. Rồi nghĩa là cái sự tôn trọng, ví dụ như người ta cầm bức thư ra đọc, mình không đi lại chòm chòm chòm
[16:37]chòm cái mặt vô dòm coi coi thấy có đọc chữ gì trỏng. Là cái đó mình không tôn trọng cái sự riêng tư người ta. Hoặc là người ta mở máy người ta coi tin nhắn, mình cứ liếc liếc liếc dòm vô coi cái tin gì trong đó. Thì cái đó là là không tôn trọng. Hoặc là à người ta cầm máy điện thoại nghe cái mình áp áp áp tai lại để coi cái trong cái tai kia nói gì trỏng, những cái không tôn trọng. Hoặc là ta dễ dàng chê bai vậy. Ví dụ như người ta đến gặp mình thì cái cái người lịch sự á thì lúc nào cũng khen: "Dạ, hôm nay trông anh khá hơn những ngày hôm qua, ngày hôm trước." Hoặc là: "Hôm nay chị thật là là xinh xắn." Người...
[17:18]"Cái bộ đồ chị mặc thật là thật là hợp thời trang, thật là đẹp..." vân vân vậy. Chứ người thực sự thì không bao giờ, ví dụ người ta bước vào gặp mình chào: "Á, hôm nay khỏe không anh? Ủa, sao bộ đồ anh may ở đâu mà xấu quá vậy?" Là xong rồi, không phải. Thậm chí đôi khi là người ta có cái gì đó cũng phải im lặng không nói, cũng phải im lặng không nói. Đôi khi người ta gài nút vội vàng, cái nút nó lệch nhau đó, thành thử cái tà áo cái cái giựt lên cái giựt xuống, mình cũng lặng lẽ không nói. Chừng nói xa nói gần rồi người ta tự biết thì thôi. Nên cái cái lịch sự trong đời sống văn minh là những cái phép tắc ứng xử
[17:53]mà để cho cái người mình tiếp xúc họ cảm thấy họ được được tôn trọng. Thì cái đó nó là cái nguyên tắc ở bên ngoài chứ nó không phải là cái thật lòng bên trong. Tuy nhiên, cái người mà biết đối xử với mọi người một cách lịch sự cũng được cái phước nữa. Được cái phước là vì sao? Vì mình đã bày tỏ sự tôn trọng, sự ân cần, sự thương yêu người khác. Thành ra cũng có phước. Người đó đi đâu cũng được người ta ân cần đối xử đàng hoàng lại. Cũng có cái phước bù. Tuy nhiên, cái lịch sự đó nó chưa phải là cái đạo đức của Phật giáo. Cái đạo đức Phật giáo á là ta tôn trọng con người bởi vì ta thật sự tôn trọng.
[18:37]Ví dụ cái đạo đức Phật giáo, ta bày tỏ sự thương yêu với mọi người bởi vì ta thật lòng thương yêu con người, chứ không phải là ta ta học thuộc cứng ngắc những cái quy tắc nói đúng y chang những cái câu nói như vậy. À ví dụ ta thấy có cái ví dụ người ta đến, ta ăn cơm sau, mọi người đã ăn cơm rồi, thì theo phép lịch sự, khi ta cầm chén lên, ta phải làm sao? Ta cũng mời mọi người một lần nữa. Thì cái mời đó là gì? Là phép lịch sự thôi, chứ người ta biết họ ăn hết trơn, mình mời gì nữa. Nhưng mời cho có mời, thì cái mời cho có mời đó, đó là phép lịch sự thế gian mà không phải đạo đức Phật giáo. Tại vì đạo đức Phật giáo là ta chỉ nói những điều gì
[19:17]rất đúng sự thật chứ không có nói cái lời nói thừa. Biết người ta ăn rồi mời nữa, thành ra lịch sự thế gian nhưng không phải là đạo đức giao tiếp trong đạo Phật. Mà đạo đức giao tiếp trong đạo Phật là không có mời nữa, mình chỉ nói là: "Thôi, tôi xin phép tôi ăn sau." Vậy là đủ rồi. Rồi có nhiều điều trong cái đạo đức giao tiếp để làm cho cái mối liên quan giữa người và người đẹp hơn lên rất nhiều lần mà xuất phát từ cái đạo lý vô ngã của Phật dạy. Ta chỉ cần ta thấy ta là cát bụi để cho cái tình thương với mọi người nó lớn lên, lập tức khi ta tiếp xúc với mọi người, bỗng nhiên mọi người được được vui.
[20:00]Mà khi gặp ta mà mọi người đều vui lên, thì ta đã là một người rất lịch sự, ta là một người rất đạo đức, ta là người có cái đạo đức giao tiếp và ta đã thổi vào cái cuộc sống này những cái tia sáng, những cái nụ cười, những cái niềm vui, những cái sự hạnh phúc. Chúng ta sống phải giao tiếp, không ai sống trên đời mà cô độc, trừ cái người nào? Trừ người nào mà không tiếp xúc với ai? Trừ người nào? Trừ người bị lạc vào hoang đảo là không còn cơ hội tiếp xúc với ai. Trừ cái người nào? Trừ người nào mà đi vào cái rừng hoang, lọt vào ngôi mộ cổ, rồi rớt luôn xuống cái hầm bị sập bẫy, không còn cơ hội lên nữa,
[20:48]ở dưới hố đó tới chết luôn là người đó không tiếp xúc với ai. Trừ trừ người nào nữa? Trừ cái người bị biệt giam, không cho tiếp xúc với ai, chỉ tiếp xúc với cai tù, nói những lời rất gọn cho tới ngày sắp ra đem bắn. Người đó không tiếp xúc với ai. Trừ người nào nữa? Trừ cái người nhập thất ở trong đạo Phật có thời gian người ta tu cách biệt, nhập thất không tiếp xúc với ai, chỉ đón nhận cái cơm nước từ cái người hộ thất cho mình, người đó không tiếp xúc với ai, không cần phải biết về đạo đức giao tiếp. Trừ người nào nữa? Trừ những ẩn sĩ vĩ đại chôn mình trên núi tuyết, trong rừng thẳm, trên non cao.
[21:30]Họ chỉ tiếp xúc với cây cỏ, với chim muông mà không cần phải nói lời nào trong cái thời gian mà họ thực hành cái công phu gì đó. Thì những người đó mà ta vừa kể ra, họ không có cơ hội để giao tiếp, hoặc là không muốn giao tiếp, không cần phải giao tiếp thì không đặt cái vấn đề về đạo đức giao tiếp. Nói thì nói như vậy, nhưng mà sự thực chính những người đó nếu mà có đạo đức, họ vẫn là có sự giao tiếp âm thầm với cái môi trường bên ngoài. Ta nói ví dụ, ta nói ví dụ thế này, ví dụ như một nhà sư nhập thất, không tiếp xúc với ai, nhưng mà đừng tưởng là người đó không còn đạo đức giao tiếp. Người đó mỗi ngày vẫn phải rải cái lòng từ bi
[22:13]của mình đến với khắp pháp giới chúng sinh. Và đó chính là sự giao tiếp vô hình. Thì tuy rằng người đó không nói chuyện với ai, không có bày tỏ tình thương với ai, nhưng mà tâm người đó luôn luôn tỏa ra cái từ bi ra khắp các vùng chung quanh hết. Mà làm cho cái thế giới vô hình cảm nhận được, mà làm cho người đó gieo thành cái duyên với chúng sinh, sau này người đó bước ra khỏi thất, chúng sinh nhìn thấy cái vị đó liền thương mến liền. Là vì trong suốt thời gian ở trong thất, vị đó cứ rải cái tâm từ bi ra. Mặc dù nói không giao tiếp nhưng mà vẫn đang giao tiếp. Mà có trừ trường hợp trừ trường hợp ví dụ như một cái người tử
[22:51]tù, họ bị bắt biệt giam chờ đi bắn, không được tiếp xúc với ai, và trong tâm người đó không có đạo đức thì đúng là thua. Là người đó chỉ sống trong hiềm hận, trong đau khổ, trong ăn năn, trong hối hận, trong ray rứt, trong loạn động, bức xúc. Mà cái nhu cầu tiếp xúc thì có, cần gặp con người để nghe tiếng cười, để nhìn thấy ánh mắt, để nói với nhau một lời, không được nữa, không được nữa. Mà hối hận vì chuyện ngày xưa mình làm, và căm thù những người đã đã đã tố cáo mình, vân vân. Nghĩa là tâm họ loạn lên như một cái cái cái một cái nồi nước sôi, và chờ ngày đem ra bắn. Những người đó đúng là không có sự tiếp xúc,
[23:27]nhưng mà nội tâm đã cực kỳ xáo trộn vì cái tội lỗi của mình, rất là đáng thương. Chứ còn bình thường, một người đạo sĩ thì dù ở một mình, tâm từ vẫn rải ở khắp nơi. Ta thấy thế này nha, cái sự giao tiếp nó có cái giá trị lạ là quý Phật tử thử tưởng tượng từ khi mình sáng mình mở mắt cho tới khi tối mình đi ngủ, mà lúc nào mình cũng phải có người để nói chuyện, lúc nào cũng phải ngồi đó tiếp khách, mời nước, nói qua nói lại hết người này tới người kia, hết này tới người kia từ sáng tới tối thì chuyện gì xảy ra? Chuyện gì xảy ra? Xỉu liền, chịu không nổi, mệt lắm. Mệt lắm, vì sao vậy? Bởi vì khi giao tiếp ta phải đàng hoàng,
[24:15]ta phải giữ mình, ta phải nghiêm cẩn, ta phải bày tỏ sự tôn trọng, sự thương yêu. Mà tâm mình cứ phải hoạt động suốt như vậy, vừa ăn nói khéo léo, vừa đôi khi phải đối tiếp, đôi khi phải tính toán suốt từ sáng đến chiều không ai chịu nổi hết. Nhưng mà nếu hoàn toàn không giao tiếp, ta cũng rối loạn nhân cách liền, là ta bị biến dạng nhân cách liền. Đây là điều rất là lạ nha. Ta nếu không tiếp xúc với ai nữa, ta bị biến dạng nhân cách, nghĩa là ta không còn là con người bình thường nữa. Tại sao vậy? Ta mới hiểu một điều thế này: Chính cái đời sống của mọi người chung quanh ta định hình tâm hồn của ta.
[24:53]Ví dụ ta sẽ thấy thế này: Ví dụ như một người tai bị điếc, không còn nghe tiếng nói của mọi người nữa, thì ta thấy cái cái người đó sau này nói sao? Cái lời nói là sao? Nói bắt đầu sai.
[25:08]Là vì họ không nghe được cái tiếng nói của của người bên ngoài, tự nhiên cái họ phát âm ra không đúng với tiếng nói của người bên ngoài nữa. Họ nói ra tưởng đúng, nhưng mà người bên ngoài biết họ nói đang ngọng từ từ ngọng từ từ. Lạ như vậy. Chính cái ta nghe được cái tiếng nói của người bên ngoài, ta đã điều chỉnh giọng nói ta từng ngày từng ngày cho nó đúng lại với mọi người. Còn nếu ta không nghe ai nữa hết á, ta bị điếc tai, thì ta trước đây ta biết nói, trước đây ta có nghe, rồi sau này ta không nghe nữa thì lời nói ta bắt đầu sai. Ví dụ như là là ta gặp một người, ta hỏi: "Anh có khỏe không?" Nhưng mà nếu tai ta bị điếc một thời gian, ta gặp người đó:
[25:42]"Anh có thẻ không?" Nói nghĩa là nó thành ngọng đớt đớt liền. Cái tiếng nói nó không chuẩn nữa. Là vậy. Rồi tâm hồn ta cũng vậy, ví dụ như bây giờ một người nào đó bị lạc vào rừng hoang nhiều năm từ nhỏ. Khi họ trở ra lại, họ không biết cười. Tại vì những con thú mà người đó tiếp xúc không có cười. Như chuyện ở nơi Tây Nguyên có một cô bé vậy á, từ nhỏ đi chăn bò lạc mất vào là không về được, mà không biết sao không chết, cái số cũng không chết, đến khi tìm ra được những cái dấu thẹo trên người nên gia đình biết là con mình, thì thành cô gái lớn, nhưng cô đó không bao giờ biết cười. Nghĩa là không tiếp xúc được, không thân ái với ai được hết.
[26:20]Nhân cách bị biến dạng, không còn là con người bình thường. Nó khác với ta, ví dụ người ta đi lạc chừng một tháng, ta trở ra ta gặp con người, ta mừng rỡ, ta ôm, ta cười, ta khóc, rồi ta trở về cuộc sống bình thường. Nhưng cái cô gái này lạc trong rừng mười mấy năm trở ra không còn là con người nữa. Không biết cười, không biết bày tỏ cảm xúc, không biết nói. Không biết là dài một thời gian nữa thì sao, ta không biết. Cho nên vì vậy, cái sự giao tiếp là một cái nhu cầu của ta. Và trong cái giao tiếp tương quan qua lại vậy đó, ta nhận được nhiều điều mà mọi người cho ta, ta cũng cho mọi người lại rất nhiều điều.
[26:54]Ví dụ cái người nói chuyện với ta, họ cho ta tình thương, họ cho ta kiến thức, thì ngược lại ta cũng có thể cho họ tình thương, ta cho họ kiến thức, vậy làm cái cuộc sống đẹp lên dần dần. Nghĩa là ở đây ta thấy cái công thức này rất là lạ: Thường thường trong toán học 1 cộng với 1 là mấy? 1 cộng 1 là 2. Nhưng mà trong cái đạo đức giao tiếp hay là trong cái tương quan xã hội, 1 cộng với 1 thành 10, 1 cộng 1 thành 8. Lạ như vậy. Ta nhớ nha, đây là một cái cái hệ toán học khác mà khoa học chưa định ra được. Nhưng đây là điều có thật. Trong khoa học á, ta ví dụ ta có 2, ta đem chia ta đem chia mất 1 cho ta đem cho 1 thì ta còn lại 1.
[27:45]Ví dụ hồi nhỏ ta đi học á, em có 2 cục kẹo em cho bạn em 1 cục kẹo thì em còn mấy cục? Đáp số: Dạ, còn lại 1 cục, được 10 điểm. Nhưng mà trong đạo đức giao tiếp á, nghĩa là quý Phật tử trong tâm mình có hai niềm vui, đem một niềm vui cho cái người kia thì Phật tử còn mấy niềm vui? Còn mấy niềm? Ai nói đúng khen hay.
[28:13]Đúng rồi, khi ta có hai niềm vui, ta lấy bớt một niềm vui ta cho cái người kia thì trong tâm ta còn lại năm niềm vui. Đây là một hệ toán học hoàn toàn mới mà cái toán học về gọi là tương quan giữa tâm lý xã hội đạo đức này khoa học chưa bước vào, mà trong đạo Phật ta mới nói tới điều này. Nên ta cần những người nào mà rất là giỏi toán học, giỏi triết học thì hãy bước vào một cái hệ toán học mới để nghiên cứu về cái cái hiệu ứng của cái tâm lý đạo đức. Ta có hai niềm vui, ta đem cho một cái mà ta lại còn lại năm. Ta có hai niềm vui, ta không cho ai hết thì ta còn mấy? Ta còn mấy? Còn zero. Lạ như vậy, lạ như vậy. Là ví dụ thế này:
[29:01]Ví dụ như ta có một triệu đồng, ta cất trong tủ không ai biết, rồi ta gặp một người bị cơn bão thổi sập nhà, thì đáng lẽ là số tiền một triệu đó ta có thể chia ra, chia ra bớt cho người đó năm trăm ngàn, tức là coi như một triệu chia làm hai niềm vui, mỗi niềm vui giá năm trăm ngàn. Thì nếu mà theo tiền thì ta có thể lấy bớt năm trăm ngàn ra ta cho cái người phụ cho cái người đó họ sửa cái nhà lại sau cơn bão. Thì đúng là theo toán học, một triệu mà cho bớt năm trăm ngàn thì còn nhiêu? Năm trăm ngàn, đó là theo toán học chính xác hoàn toàn. Nhưng mà trên niềm vui đó thì một triệu ta là ta có hai
[29:41]cục niềm vui, mỗi cục là năm trăm ngàn, tính ra cục. Thì khi ta cho bớt năm trăm ngàn, số tiền còn lại là còn năm trăm ngàn, nhưng mà cái niềm vui ta đã có hai cục, ta cho mất một cục, thì lúc đó tâm ta có mấy niềm vui?
[29:56]Tâm ta lại năm niềm vui. Ta mất năm trăm ngàn, nhưng mà niềm vui tăng lên gấp bội. Và chính cái niềm vui tăng lên gấp bội này là cái mà thần thánh ghi nhận cho ta. Gia đình ta sẽ thấy: "Trời ơi, ba cho mất năm trăm ngàn còn có năm trăm." Nhưng mà thần thánh thấy cái người này lại được tăng lên năm điều phúc, năm niềm vui trong lòng mình. Quý Phật tử có đồng ý cái bài toán này không?
[30:27]Và đó chính là cái là, cái đạo đức giao tiếp, đạo đức giao tiếp. Là ta sống trên đời này, ta đối tiếp với con người, ta bày tỏ sự thương yêu, sự tôn trọng và ta làm cho cái thế gian này cái niềm vui nó tăng lên bội lần, bội lần. Bởi theo cái công thức toán học: một cộng với một thành mười, hai trừ bớt một thành còn lại năm. Hai trừ bớt một còn lại năm. Mà nếu ta cứ sống theo cái cách này thì niềm vui trong lòng ta và niềm vui trong lòng mọi người cứ tăng vượt lên, làm cho trái đất này trở thành như một cõi thiên đường vì tràn ngập niềm vui. Lúc đó thế giới sẽ bớt đau khổ, bớt chiến tranh, bớt hận thù.
[31:10]Chính là nhờ cái đạo đức giao tiếp đó.
[31:15]Bây giờ những nguyên tắc nào được gọi là người có giao tiếp tốt, mà nếu theo gọi thế gian gọi là lịch sự đó, gọi là lịch sự? Hồi đó có một lần chúng tôi đi ra ngoài Hà Nội, ra Hà Nội cái gặp một cái anh Phật tử. Nói là Phật tử chứ hình như chắc ảnh cũng chưa quy y. Thì cái anh này cái gia đình cũng là chủ một cái cửa hàng điện máy.
[31:42]Trước đây thì nghe nói ảnh bệnh nặng, rồi sau ảnh chữa bệnh được hết. Nhưng ảnh có cái đặc điểm là đi tiếp khách, ứng xử rất là được lòng mọi người. Thì chỉ nghe nói vậy thì mình cứ nghĩ là đây là người lịch sự, người lịch sự khéo ăn khéo nói. Nhưng mà hôm đó chúng tôi gặp anh thì ngạc nhiên một điều là nói anh này không phải ảnh là người lịch sự bình thường, mà anh này là người thật lòng thương yêu mọi người. Ảnh vừa bước vô nhìn mặt cái thấy con người này tràn ngập tình thương người khác. Cho nên khi mà ảnh đến ảnh tiếp xử với mình thì ảnh thấy không hề ảnh là lịch sự, mới thấy anh này không hề lịch sự theo cái kiểu mà lời nói đãi bôi.
[32:22]Mà khi anh tiếp mình, ảnh mời một miếng cơm hay một miếng nước, hay là mời mình ngồi, hay là ảnh xách giùm mình cái đồ đạc lên phòng thì thấy hoàn toàn là tình thương. Cho nên ai gặp anh ta một cái là người đó đều nhận lại cảm giác là rất thương anh đó. Từ người già cho tới em bé, khi mà hỏi lại thì nói ai gặp ảnh cũng thương hết. Thì chúng tôi nhìn ra mình nhìn bằng con mắt của đạo Phật, mình mới hiểu rằng anh này không phải lịch sự, không phải lịch sự, mà anh này thật lòng thương người. Rồi mới hỏi vợ ảnh, hỏi vợ ảnh là: "Trong cuộc sống anh sống như thế nào?" Thì bà vợ nói: "Dạ, ảnh lo cho mọi người lắm.
[32:57]Ảnh lo cho mọi người, họ hàng hai bên, người này người kia ảnh giúp ai được là ảnh giúp." Thì chúng tôi mới thấy rằng mình đã nói đúng, đã nhận định đúng và đó mới là cái mẫu lịch sự theo đạo Phật, gọi là đạo đức giao tiếp theo đạo Phật là bằng cái lòng thương yêu thật sự, chứ không phải chỉ là những cái công thức là gặp nhau "Ní hảo ma?", "How are you?", "Anh có khỏe không?", "Ăn cơm chưa?" theo những công thức thuộc lòng sẵn, không có. Bởi từ lúc mà ảnh tiếp xúc với mình, ảnh không có hỏi han nhiều, không có nói những cái câu mà đúng công thức, mà chỉ cách ảnh ảnh ân cần, thật lòng, tự nhiên ai cũng mềm lòng hết.
[33:33]Và khi mà gặp ảnh á, chúng tôi mới thấy rằng đây là cái mẫu mà cái người đệ tử Phật phải ghi nhận: khi gặp nhau thương nhau như thế, quý trọng nhau như thế, cái gọi là đạo đức giao tiếp trong đạo Phật để nó thay thế cho cái lịch sự của thế gian. Và bây giờ là người Phật tử ta, ta phải tập cái đạo đức giao tiếp này, ta tập cái đạo đức giao tiếp này gọi là cái lịch sự theo đạo Phật. Tức là ở ngoài thế gian có cái lịch sự, bây giờ trong đạo Phật cũng có cái lịch sự, mà cái lịch sự đạo Phật cao cấp hơn bởi vì thật lòng hơn. Và hôm nay chúng ta sẽ tập để ta được cái cái cái lịch sự của đạo Phật. Mà mình tu, mình tập làm sao được cái cái lịch sự của
[34:13]đạo Phật thì trên cuộc sống ta sẽ rất thành công. Vì sao vậy? Bởi vì ta đi đâu ai cũng thương ta hết. Mà ai cũng thương ta hết thì tự nhiên ta dễ làm ăn, dễ thành công. Mà dù dù cho ta không cần cái cái sự thành công đó, nhưng mà chính ra ta đã đem được niềm vui đến cho cho mọi người và cũng sẽ nhận lại được rất nhiều niềm vui từ mọi người đến cho ta. Dù ta có cái kết quả phụ là ta dễ thành công trong công việc làm ăn. Mình đến đâu người ta cũng thương mình hết là mình dễ thành công rồi. Cho nên ta có cách tập, cách tu để rèn luyện mình có được cái lịch sự theo đạo Phật mà ta gọi là đạo đức giao tiếp.
[34:50]Bây giờ những cái tiêu chuẩn nào được gọi là là đạo đức giao tiếp đi theo đạo Phật? Thứ nhất là đôi mắt. Cái người mà lịch sự hay người có đạo đức giao tiếp là từ cái đôi mắt tốt cái đã. Mình gặp nhau chưa nói lời nào thì đôi mắt đã đã làm sao? Đã nhìn thấy nhau. Tức là bốn con mắt nhìn nhau, không phải trào máu họng như người ta nói, bốn mắt nhìn nhau đó là đầy cái cái cái ưu ái. Khi mà mình chưa kịp mở miệng chào nhau thì mắt đã chạm nhau rồi, cái ánh mắt đã chạm nhau và đã gửi vào lòng người kia một số thông tin rồi chứ không phải không. Cho nên cái người nào mà trong cái ánh mắt mà gửi được những cái thông
[35:36]tin tôn trọng và yêu thương thì lời nói chưa cần nói nhiều, người kia họ đã nhận ra được cái tấm lòng của mình, mà đó là cái lịch sự đầu tiên, cái đạo đức giao tiếp đầu tiên là đôi mắt đó. Có những người mà khi ta gặp cái đôi mắt, ta thấy cái đôi mắt họ làm sao? Vô hồn, trong đó không có bày tỏ một cái tình cảm nào hết. Có người ta gặp đôi mắt, ta thấy đôi mắt người ta dữ, tức là người đó sẵn sàng chiến đấu, sẵn sàng chửi bới, xúc phạm người khác. Có những người nhìn vào đôi mắt, ta thấy người này là tiềm ẩn cái máu giết người, hễ mà đụng chuyện họ nổi nóng lên họ dám giết người. Đôi mắt là cửa sổ tâm hồn mà, ta nhìn xuyên qua cửa sổ ta có thể đọc được
[36:16]nhiều điều ở trong cái căn nhà người đó có cái điều gì ở trong. Nhưng có những cái người mà ta nhìn vào đôi mắt ta mềm lòng, ta mềm liền, vì ta biết lòng người này chan chứa yêu thương. Chúng tôi nhớ chúng tôi hồi nhỏ vậy, hồi lúc đó là mới giải phóng á, cái gia đình cũng đi về kinh tế mới. Về kinh tế mới rồi thì lúc đó mình cũng còn nhỏ, mình cũng phụ trách bên thiếu niên nhi đồng, làm cán bộ phụ trách thiếu niên nhi đồng, nên hay đi ra đi vô cái ủy ban xã. Rồi không có giao tiếp nhiều, chỉ lo cho mấy đứa nhỏ thôi, dạy mấy đứa nhỏ đạo đức thôi. Hồi đó thì dân dân tứ xứ đổ về cái vùng kinh tế mới đó,
[36:52]rồi nhiều đứa nhỏ cái gia đình cũng không có cái truyền thống đạo đức. Cho nên lúc đó mình làm cán bộ phụ trách thì phải dạy mấy đứa nhỏ đạo đức. Không cho tụi nó hút thuốc nè, rồi nói lượm được tiền bạc hay gì phải đem trả nè, gặp người lớn phải biết cúi đầu chào. Ừ là tức dạy những cái đạo đức căn bản, đại khái vậy. Ừ rồi cái cái thời gian mới giải phóng, cái chính quyền chưa có ổn định, cứ đổi hết ông này tới đổi tới ông kia hoài. Cái lần đó có một cái ông nó về trỏng làm chủ tịch. Ổng làm chủ tịch xã, rồi lúc đó chúng tôi có chuyện đi ra ngoài phía xã, đi ngang qua ủy ban, thì thấy ổng ổng cầm cuốc ổng đứng giẫy cỏ ngoài sân á.
[37:26]Mà ông chủ tịch xã mà ổng đi cầm cuốc ổng đi giẫy cỏ, không biết không biết sao, mà lúc chắc công việc hành chánh cũng ít, rồi ổng cũng thích lao động. Ổng thấy mình là một đứa bé thôi bình thường, ổng cũng không quen biết gì nhiều, mình cũng ít giao tiếp, nên nghe ổng nhìn thấy mình đi ngang ổng cười rồi ổng quay xuống ổng cuốc cỏ. Nhưng mà cái ánh mắt và cái nụ cười của ổng nhớ tới bây giờ, nhớ tới bây giờ. Giờ không biết ổng đâu rồi, không biết nữa, không biết ổng còn sống hay chết nữa. Bởi vì cái nụ cười hiền lành và một cái đôi mắt tràn ngập thương yêu, không hiểu tại sao. Không biết đâu có ông cán bộ đó giờ không bao
[37:56]giờ gặp lại, tới giờ vẫn không gặp lại. Mà cái đôi mắt nó thể hiện cái cái đạo đức đó. Không biết bây giờ ví dụ như bây giờ quý Phật tử nhìn lên đôi mắt này sao ta? Có ngầu không? Có chiến đấu không? Nhưng mà cái người lịch sự á là ta đầu tiên ta tập cái đôi mắt mình trước. Hôm nay ta học cái bài này là để ta tập luyện trở thành cái người lịch sự trong đạo Phật theo đạo đức của Phật giáo, thì luyện đầu tiên là luyện đôi mắt trước. Chúng ta sẽ đứng trước gương ta nhìn cái đôi mắt của mình, ta đánh giá: Cái ánh mắt này là gửi cái gì được cho người khác đây? Ta hãy mở cái gương, bây giờ ai có gương mở lên coi rồi cho ý kiến chút.
[38:40]Ánh mắt này đờ đẫn, ánh mắt này ham vui, ánh mắt này ích kỷ, ánh mắt này lạnh lùng, ánh mắt này cô độc, ánh mắt này từ ái? Ta hãy mở cái gương ra ta nhìn chút xíu đi, rồi tự đánh giá mình. Nếu không thì thôi lát nữa ta về ha, ta về nhà ta hãy mở cái gương ta nhìn ánh mắt và tự phê bình ánh mắt của mình, tự phê bình. Nếu ta thấy cái ánh mắt này ta nhìn ai là người đó rúng động hết thì có lý, có lý.
[39:10]Nghĩa là nếu ta nhìn ai mà cái người đó bỗng nhiên nghi ngờ ta, người đó không thấy được tình thương thì ta chưa có cái đạo đức Phật giáo. Cho nên vì vậy, ta hãy nhìn và ta gởi vào cái thương yêu. Cái cách tập nó như thế này. Cái cách tập mà ví dụ như là một buổi chiều tối xuống, trời sầm sẫm sầm sẫm tối dần tối dần á, ta có thể thắp một cây nhang á, để một cái điểm nhang ở đằng xa trong bóng tối, ta cứ đứng ta nhìn cái nhang á, tập nhìn mà đừng nháy mắt thì tốt. Và ta tưởng tượng đó là tất cả chúng sinh trên đời và ta nguyện lòng ta thương yêu. Ta đừng có cố gắng nhìn trừng trừng, ta chỉ nhìn đừng nháy mắt, nhìn rất là dịu dàng nhưng
[39:51]mà lòng cứ khởi từ bi, là nguyện lòng thương yêu tất cả chúng sinh gởi vào cái điểm sáng của cây nhang á. Cứ tập như vậy chừng 3 tháng tới 6 tháng tới 1 năm, thì lúc đó, khi mà mọi người gặp ánh mắt của ta, họ mềm liền. Vì họ nhận được cái thông điệp tình thương của ta gởi đến cho mọi người. Đó là cái thứ nhất á. Lúc đó nó chữa được những cái bệnh nóng nảy, hung dữ, khô cằn, lạnh lùng trong tâm hồn của ta. Có thể trước đây lòng ta lạnh lùng, ta không thương ai, ta bất cần đời, ta coi thường mọi người. Có thể trước đây ta có cái nóng nảy, dễ gây gổ. Hay trước đây ta có cái hiềm hận, ghét người, dễ ghét người, dễ chê bai con người.
[40:35]Bây giờ ta chỉ luyện vậy thôi, tức là đứng nhìn cây nhang, gởi trong cây nhang đó một tình thương yêu của chúng sinh đối với chúng sinh, thì qua một năm, cái tâm hồn ta, những vết sẹo, những cái bệnh tật trong tâm hồn ta đã được chữa lành. Từ đó ta gặp ai, chưa nói lời nào, người ta đã thương mình, vì mình ánh mắt mình đã thương người ta trước. Đó là cái tập thứ nhất để đạt được cái cái phép lịch sự đầu tiên qua đôi mắt. Rồi bây giờ cái tập thứ hai là tập gì? Tập cười. Có phải là khi ta gặp cái đầu tiên thì vừa nhìn nhau xong kế đến là cái gì? Cười cái đã, phải không? Chứ có ai mà gặp nhau xong rồi là khóc không? Vừa gặp nhau:
[41:17]"Ê anh Ba, hơ hơ hơ hơ", có không? Ta gặp nhau: "Ha anh Ba, hà hà hà hà", đó, ta nhớ vậy. Hễ gặp nhau xong là cười cái, thường thường là như vậy. Cho nên vì vậy là phải tập cười lại. Nhưng mà trời cho ta có cái cười là, nghĩa là ai dữ gì dữ, nhưng mà cười cái tự nhiên thấy người đó hiền bớt xuống liền. Nên nếu ta không có biết phát huy được cái nụ cười là ta mất phân nửa cuộc đời của mình. Nên thường á khi ta đánh giá một người á, ta đừng đánh giá lúc người đó cười. Vì sao vậy? Vì lúc người đó cười thì tâm hồn người đó đã bị che hết phân nửa rồi, nó không còn là sự thật. Người đó lúc không cười á ta mới thấy người đó là gì,
[41:58]còn lúc người đó cười thì hầu như họ hiền đi phân nửa. Nên mà ai gặp mình cứ cười cười trong suốt cái buổi nói chuyện là ta không bao giờ đánh giá người đó được. Nếu người đó là người gian hiểm, ta đánh giá không được, vì cái nụ cười nó che lấp hết. Và đó cũng lý do tại sao ta phải cười để ta bày tỏ cái sự ưu ái đối với nhau. Nụ cười nó hay lắm. Chỉ trừ cái nụ cười mà trong cái phim cải lương á, hay là trong cái phim mà họ hả... họ đắc thắng cái gì: "Hả hả hả hả!" thì cái đó lại thua, cái đó cười cái đó là nó lộ bản chất ra. Còn bình thường một cái nụ mỉm cười nhẹ nhàng làm biểu lộ cái người đó là người hiền lành,
[42:33]người ưu ái, thân ái, cái sự biểu lộ sự thân ái. Cho nên vì vậy là ta vẫn phải tập cười. Ta cười thế nào chân tình, nhưng mà cũng bày tỏ cái sự ân cần. Mà muốn tập cười thì ta phải làm sao? Cũng phải nhìn gương, cũng phải nhìn gương. À lạ vậy nha, ta cứ nhìn gương ta tự đánh giá, rồi ta cười rồi nhờ bạn mình coi: "Nè, tôi cười vầy nè, chị coi được hay không?". Đó vậy. Rồi mình đó mình cười mình tự nhìn trong gương mình coi đẹp hay xấu, rồi mình cười nhờ người khác đánh giá: "Tôi cười vậy có được không?". Đó vậy. Mà ta mới thấy rằng thực sự là nụ cười không đơn giản nha, nụ cười không đơn giản.
[43:10]Có những người cười mà ta thấy như khóc á, là cái người đó cuộc đời sẽ đau khổ, có khi sẽ chết sớm. Nó là cái tướng số hiện ra, phải không sư bác? Sư bác đồng ý. Hoặc là có người cười ta thấy nham nhở. Tự nhiên có người cười ta thấy thấy này nham nhở, bẩn thỉu, hay nói bậy, ham ăn, ham chơi. Cái nụ cười nó bộc lộ ra liền. Nhưng có những người cười rất tươi, cười như một đóa hoa mùa xuân, cười tươi hẳn lên. Có khi cái người đó bình thường mặt mày cứ rầu rầu rầu rầu, nhưng mà cười lên một cái như ánh nắng mặt trời rọi vào. Như ông Dale Carnegie ổng viết trong cuốn Đắc Nhân Tâm, nói ổng gặp người ca sĩ nổi tiếng, ổng nói chuyện.
[43:51]Mà ổng nói trong suốt buổi nói chuyện á thì ông không nhìn thấy người này có cái gì đặc biệt để có thể nổi tiếng hết. Tại lúc nào mặt cũng ngầm ngầm, buồn buồn, rầu rầu, buồn buồn. Nhưng mà lúc mà nói chuyện bất ngờ có một cái gì đó nó vui, cái người kia nở một nụ cười, ổng nói giống như một cái luồng ánh sáng chiếu vào tan hết cả bóng đêm băng giá. Ổng mới phát hiện ra cái quý của người này nằm ở chỗ nụ cười, cái quý tướng cực kỳ, thành thử ra người này nổi tiếng. Mà chúng tôi cũng gặp trên đời cũng vậy, có nhiều người vậy, nhìn thấy gương mặt họ bình thường nhưng mà họ cười một cái, mùa xuân rực rỡ hiện ra liền.
[44:23]Ta biết người này có một cái ẩn tướng của tương lai, tương lai người này sẽ rất là thành công, nhờ cái nụ cười. Cho nên vì vậy, ta hãy nhìn gương mà ta cười. Mà nếu khi khi ta cười như vậy mà nó có một vài cái chỗ lỗ gió á mà có thể bị gió lọt vào thì ta cũng đến nha sĩ chỉnh đốn nó lại đàng hoàng để cho cái cười nó tốt đẹp hơn. Ta cười thì nên cái này phải tập tự đánh giá thôi, vậy rồi. Rồi kế đến là gì? Kế đến trong cái nguyên tắc của giao tiếp lịch sự nữa là bắt đầu lời nói, phải không? Bắt đầu lời nói. Thì nói thì nó nhiều chuyện để nói trên đời hết lắm, nhưng mà ta tôn trọng cái cái nguyên tắc này là:
[44:59]ta chỉ nói những lời tôn trọng người và kiềm chế những cái lời nói gay gắt. Kiềm chế những lời nói gay gắt lại. Vì cái người mà ta giao tiếp á nhiều khi không phải là người đệ tử ta, không phải là con cái trong nhà mà ta cần phải nghiêm khắc dạy dỗ. Cái người đó là bạn ta, hoặc là cái người bên ngoài xã giao không thân nhau lắm thì cứ bày tỏ sự thương yêu và sự tôn trọng thôi. Là: "Tôi rất vui rằng anh đã đến đây", mà mình nói thật lòng. Là: "Hôm nay tôi biết rằng anh đã dành nhiều thời giờ. Như vậy, tôi cũng rất buồn là đã chưa có giải quyết được chuyện này cho anh. Tôi mong rằng là tôi sẽ cố gắng, tôi hy vọng có cơ hội tôi sẽ đáp
[45:39]ứng được điều này." Ví dụ khi người ta đến nhờ vả mình, thì cái người mà họ đến nhờ vả mình họ nghèo hơn mình chứ, mình giàu hơn. Nhưng mà không phải vì vậy mà mình nói những lời trịch thượng, mình nói những lời trịch thượng. Mình vẫn phải nói cái lời để tôn trọng cái người đó dù họ đến họ nhờ vả. Nói rằng: "Tôi tôi rất là xót xa khi anh đã nói đến đây nhờ tôi như vậy. Mà hiện tại trước mắt đúng thật sự là tôi chưa giúp được gì, nhưng tôi ghi nhận điều này và tôi sẽ cố gắng để tìm cách giải quyết." Như hôm qua cũng vậy, đi công việc về, cái trên bàn thấy có bức thư, đọc ra bức thư, thì trong bức thư của ông thầy ổng gởi, bức thư đó ổng nói thế này:
[46:18]"Thầy hãy kiên nhẫn đọc bức thư này, đừng có bỏ ngang nửa chừng", tại bức thư chửi mà, chửi từ đầu tới cuối bức thư. Lý do ổng nói: "Thầy là người kiêu mạn, hả, thầy ỷ thầy giàu, thầy chảnh, hả, thầy không tiếp tôi. Tôi đến đây thầy không tiếp tôi." Ngồi lục đầu không nhớ là ai, không hiểu đó là ai mà mình không tiếp. Nói là: "Thầy thuyết pháp như thế vẫn chưa đủ để làm cái gì, ha, mà nghĩa là sao thầy không tiếp tôi?" Cái ngồi mới là cái bữa mà bữa mà như thế vẫn chưa đủ là giảng bữa nào ta? Như mùng năm hả ta? Giảng bữa mùng năm Tết. Rồi không biết bữa đó có gặp ai, một vị thầy nào đó mà mình đã không tiếp một cách đàng hoàng để cho ổng giận đến nỗi về
[46:57]ổng viết nguyên bức thư bốn trang giấy ổng chửi quá chừng, cự tùm lum hết trơn. Ổng nói: "Từ đây mà ai nói xấu thầy tôi không bênh nữa, bởi vì thầy là xấu xa" đủ thứ hết trơn. Ngồi cũng ân hận, cũng ân hận. Có một người họ buồn mình như vậy mình cũng ân hận lắm nha. Lúc đó không biết mình có sơ hở gì, mà thường bởi vì chúng tôi sức khỏe kém á, nên sau buổi thuyết giảng hay mệt, mệt rồi cái lật đật trốn hết khách để đi nghỉ, không dám nói. Bị hôm mùng hai, mùng một mùng hai bị một lần, giảng xong cái đi xuống dưới gặp quý thầy quý cô trẻ tới, nói chuyện hăng say quá, bữa đó suýt rớt xuống xỉu dưới đất luôn.
[47:28]Lúc mới biết sức khỏe mình không có đầy đủ để mà nói nhiều, nên mấy lần sau, ngày sau kinh nghiệm giảng xong cái trốn mất. Thì không ngờ gặp ngay một ông thầy, ổng có chuyện ổng nhờ, có chuyện đến ổng nhờ gì đó, mà mình đã không tiếp đàng hoàng hoặc rồi mình quên. Mình đã không nói một cái lời lịch sự như hồi nãy mình nói là: "Xin lỗi thầy, là chúng tôi cũng rất là tiếc là đã không đáp ứng kịp. Rồi mong rằng thầy để lại địa chỉ, điện thoại, chúng tôi sẽ khi nào mà giải quyết được chúng tôi sẽ liên lạc với thầy liền. Nên thầy đừng buồn, thầy ở lại ăn bữa cơm" vân vân rồi ra về. Nếu mình nói được những lời chắc ổng không đến nỗi
[47:58]giận, nhưng mà hôm đó mình đã không nói được. Lật đật trốn hay sao đó, rồi đệ tử thì thấy thầy mệt quá rồi không dám kêu ra tiếp khách, thế ông thầy ổng ra về mà không có một cái lời nói an ủi nên ổng buồn, ổng giận. Nên ta thấy là trong cuộc sống vậy, lúc nào ta cũng cố gắng bày tỏ cái sự tôn trọng thương yêu mọi người, đừng để sơ hở. Để sơ hở làm người ta buồn mình cũng mang tội. Mặc dù mình cảm thấy là mình không cố ý đâu, không cố ý làm xúc phạm người khác đâu, nhưng mà trong cái vô tình nào đó ta không đủ cái đạo đức giao tiếp, mình nói theo thế gian là ta không đủ lịch sự, đã làm người khác buồn và ta đã bị một cái nghiệp, đã bị một cái nghiệp rồi.
[48:37]Bây giờ không biết là phải làm sao dựa trên cái địa chỉ đó để đi đến thăm thầy đó, an ủi ổng lại, xin lỗi ổng, để đừng để ổng buồn, tội nghiệp. Không biết làm sao, tại cái địa chỉ bên ngoài ổng để tên người khác. Ổng nói: "Tôi để tên người khác thầy mới đọc thư tôi, chứ để tên tôi tôi biết thầy không đọc." Tội ông thầy ghê, nghĩ thấy thương ổng, không biết... Nhớ ông thầy trẻ già không biết phải ông đó không? Rồi mình tập là không nói những lời gay gắt, xúc phạm nhau. Cái đó thì vô số điều, người ta không hôm nay không liệt kê được hết. Đừng có chê bai, đừng có nạt nộ, đừng có nói những lời gay gắt, người đó phải cẩn thận.
[49:14]Và cứ sau mỗi cái thời nói chuyện như vậy, ta nên ngồi suy ngẫm lại, ta xem sao trong cái thời giao tiếp vừa rồi ta có làm mích lòng ai hay không, ta có làm buồn lòng ai. Cái lời nói nào là tôn trọng, lời nói nào là thiếu tôn trọng, ta phải tự đánh giá lại để lần sau ta sửa lại, sửa lại từ từ từ. Thì một cái cái yếu tố nữa là giữ khoảng cách vật lý và giữ khoảng cách tâm lý. À giữ khoảng cách vật lý, giữ khoảng cách tâm lý là sao? Là khi giao tiếp với nhau, nói chuyện với nhau á, ta có cái khoảng cách nó thích hợp. Khoảng cách nó thích hợp, đừng quá gần, đừng quá xa. Là ví dụ có những người đó,
[49:56]ta đứng nắm tay, đứng sát ta nói chuyện, không sao hết, tốt. Nhưng có người mà đứng sát nói chuyện không được. Như nhiều khi chúng tôi vậy, thấy Phật tử ân cần với mình thì rất là biết ơn, mà đôi khi Phật tử ân cần quá đứng sát quá, chịu không nổi. Mình là ông thầy tu, nhiều cô mừng quá, "Thầy, thầy", chạy lại một cái còn có hai ba phân. Cái lật đật mình phải từ từ lui tấn liền, thoái bộ tấn liền, từ từ. Nhưng mà mình lui một cái cái người ta bị là giống như mình sợ người ta, lại mất lịch sự, phải không? Quý Phật tử đồng ý không? Người ta bước tới người ta đứng sát mình cái mình lật đật mình hét cái lui liền
[50:29]ba bước liền, thì lại cũng là một lời xúc phạm, cũng là một cái sự... Nên từ từ nói chuyện cười, ờ từ từ bước từ từ từ từ từ từ lui nhích nhích nhích nhích nhích từ từ ra. Vào khoảng cách vừa phải an toàn là đứng thích hợp, tức là có cái khoảng cách vừa phải. Mà có trường hợp giao tiếp á, ví dụ như nhiều khi ngồi khoảng chừng ba thước như vậy đó là nói chuyện là vừa, có khi ngồi nói chuyện cách nhau thước rưỡi, hai thước nói chuyện vừa. Nhưng có những trường hợp ngồi sát bên cạnh nhau. Ví dụ như chúng tôi vậy, gặp sư huynh mình, nhiều khi: "Sư huynh, sư huynh, em nói này sư huynh nghe". Hai huynh đệ ngồi sát bên nhau ở cái thềm của cái cầu,
[51:01]cái bờ đá, ngồi có thể tâm sự chuyện đạo là này nọ cả giờ, mà cái khoảng cách chỉ còn có mấy phân à. Thì nó là thích hợp, nhưng có những trường hợp thì không được như vậy. Nên ta để ý cái khoảng cách, khoảng cách vật lý trong giao tiếp cho nó vừa chừng. Người đó là người thầy tu hay không thầy tu, người đó là nam hay nữ, đã thân tình, người đó thân tình với mình lâu khoảng nào, vân vân, thì vậy nha. Rồi còn giữ khoảng cách tâm lý đó. Giữ khoảng cách tâm lý là sao? Giữ khoảng cách tâm lý là tránh đi vào cái sự riêng tư của nhau mà nếu cái sự thân tình chưa cho phép, chưa cho phép. Ví dụ như thế này, ví dụ như giờ như chúng tôi vậy, hỏi đệ tử mình á:
[51:43]"Nãy con ăn mấy chén cơm?", được không? Hỏi thì được. "Tết này người ta lì xì bao nhiêu tiền?", hỏi được không? Được, tại mình là thầy, vừa có cái tình như cha con mà vừa là người dạy dỗ, cho nên phải biết những điều đó, biết về sức khỏe người đó như thế nào, biết về cái đời sống người đó như thế nào, thì cái điều đó cho phép. Nhưng mà ví dụ như mình là nhiều khi hai huynh đệ với nhau thôi, ví dụ hai thầy với nhau gặp nhau hỏi: "Tết này người ta cúng chùa thầy nhiêu tiền?", được không? Không. Rồi hỏi thầy: "Thầy, Phật tử thầy có ai giàu không?", được không? Không, không được. Cái đó là ta không biết giữ khoảng cách tâm lý,
[52:24]ta đi vào cái sự riêng tư của nhau nhiều quá, không có được. Hoặc là mình gặp một thầy tu hỏi: "Thầy thầy, hồi trước khi đi tu thầy có yêu ai chưa?", hỏi được không? Không, không có được, không được. Vậy mà có Phật tử hỏi thầy rồi á, hỏi rồi đó. Mới nói, cái đó gọi là là không có giữ khoảng cách tâm lý trong giao tiếp. Đó mình nói dài dòng gọi là không biết giữ khoảng cách tâm lý trong giao tiếp, mà mình nói nói cho rõ là hơi ít lịch sự, hơi hơi bị ít lịch sự, ai hỏi kỳ cục vậy. Nhưng mà nếu mà như mà thầy hỏi mấy đệ tử thì được không? Đương nhiên thầy hỏi đệ tử thì được: "Nè sao, trước khi đi tu có bồ chưa?".
[53:02]Hỏi thì được, tại mình là thầy mà. Nhưng mà những người khác thì không được, vân vân. Nó có những cái điều gọi là ta giữ khoảng cách. Mà có những điều vậy, có những điều là nhiều khi huynh đệ rất thân với nhau, nhưng mà cũng đừng tránh đi quá sâu vào cái sự riêng tư của nhau. Điều đó cũng cấm kỵ lắm. Trừ trường hợp người ta bày tỏ, cái người kia muốn bày tỏ thì mình nghe, chứ đừng bao giờ mình soi mói, lùng sục, tò mò hỏi han, điều đó không nên. Mà nhiều khi vậy, nhiều khi cái người huynh đệ mình muốn kể, mình cũng phớt lờ không muốn nghe luôn. Tại sao vậy? Tại sao vậy? Tại trên đời có cái câu là:
[53:41]"Thân nhau quá, cắn nhau đau". Thương nhau gì thì thương, nhưng mỗi người giữ một cái sự riêng tư tôn trọng nhau thì cái tình bạn bè, tình huynh đệ nó rất là bền, lạ như vậy. Tôn trọng sự riêng tư của nhau vậy thì cái tình thân nó kéo rất là dài. Còn biết tỏng về nhau hết, tự nhiên không biết tại sao lại dễ đổ vỡ. Đây là điều rất là lạ. Cho nên vì vậy ta phải biết giữ khoảng cách tâm lý là vậy, phải biết dè chừng. Nhưng mà con người thì ít có biết giữ khoảng cách tâm lý, có cái tật tò mò, chuyện gì cũng muốn biết. Muốn biết, mà biết rồi để làm chi? Muốn biết để trong lòng thì làm sao? Để lâu nó ấm ức, để lâu nó lên men, cái phải làm sao?
[54:21]Đem kể cho người khác, cái thành ra nhiều chuyện. Rồi chuyện riêng tư của người này mà đem kể tùm lum cho người kia ra, lúc đó cái người kia họ biết được, họ căm thù mình. Tại vì có những chuyện mà nhiều người biết rất là bất lợi, rất là bất lợi. Cho nên nhiều có nhiều Phật tử họ họ quý với thầy là vậy đó. Quý thầy làm sao? Có những chuyện bí mật của họ họ nói cho thầy rồi, chết liền. Tới đó là chấm dứt, on bon finane, không bao giờ qua tới người khác nữa. Kể thầy nghe rồi là không bao giờ kể người khác nữa hết trơn. Họ, mình lỡ nghe rồi, mình lỡ nghe rồi là coi như mất luôn, quên luôn, không bao giờ kể người khác.
[54:55]Tại vì họ tin mình họ mới kể những chuyện rất riêng tư, mà nhiều người nghe hoàn toàn không có lợi. Mà mình phải đủ bản lĩnh như vậy. Sống trên đời, đó cũng là một cái đạo đức giao tiếp. Lỡ những cái chuyện bí mật của người khác mà họ trao cho mình rồi, thì giống như họ trao cho mình cục vàng vậy đó. Mà cái người mà ác á, cầm cái cục vàng của người ta rồi mình giựt, mình làm nạnh làm hẹ người ta, khống chế người ta: "Vì tôi biết bí mật của anh rồi, giống như tôi giữ một cục gia tài của anh rồi. Anh mà không đối xử tốt với tôi, tôi đem tôi nói xì ra tùm lum". Đó là người ác. Còn mình là người đệ tử Phật, mình không được như vậy.
[55:30]Người ta lỡ trao cho mình một cái bí mật của cuộc đời người ta, mình phải giữ kín luôn, quên luôn, không bao giờ nói. Mà đó là cái sự bản lĩnh, đạo đức, biết kềm chế, dập tắt luôn, không nói, không có cái nhiều chuyện nói đi nói lại. Rồi một cái gì gọi là lịch sự nữa là biết nói vừa phải, biết nói vừa phải. Ta nói những điều cần nói và sau đó hãy ngừng lại để cho người khác nói. Cho nên cái người mà cứ nói liên tiếp liên tiếp là một người rất là rất là bất lịch sự. Ví dụ như ví dụ như ai? Ví dụ như cái người này nè, nãy giờ ngồi nói lải nhải hoài không cho ai nói. Đây là một người rất bất lịch sự, vì vậy chúng ta đừng làm giảng sư.
[56:14]Người làm giảng sư là người bất lịch sự nhất trên đời, cả tiếng đồng hồ cứ ngồi nói mình nói hoài. Nhưng mà nói đùa vậy thôi. Nhưng mà tại sao cái người giảng sư đó người ta không cho là bất lịch sự? Mà nếu trong cuộc cuộc nói chuyện bình thường mà ta nói suốt một tiếng đồng hồ thì ai cũng ghét ta hết vì ta là người bất lịch sự. Cái khác nhau ở chỗ nào? Cái khác nhau ở chỗ nào? Cái khác nhau ở chỗ là cái người giảng sư đó nói những điều hay lẽ phải, nói hấp dẫn và người ta nghe mà người ta thích, cho nên không bị mắng là bất lịch sự, đúng không? Đúng. Còn trong khi nói chuyện á là trao đổi qua lại,
[56:53]ta cứ giành ta nói hết nên ta là bất lịch sự. Nhưng cũng có một giảng sư, cũng có trường hợp giảng sư bị phê bình là mất lịch sự là trường hợp nào? Là trường hợp nào? Là giảng quá dở. Nếu ta nói mà người nghe người ta chán quá dở mà cứ nói hoài không chịu nghỉ thì ta cũng bị mắc cái cái lỗi là bất lịch sự chứ không phải là không đâu. Cho nên vì vậy làm giảng sư rất là khó là vậy đó. Chúng ta phải làm sao nói liên tục một tiếng đồng hồ mà không được quyền dở một chút nào hết. Hễ mà nói mà có một chút dở là mất lịch sự liền. Người ta mất thời gian người ta lại đây người ta ngồi nghe mình mà mình nói không hay thì là mình mất lịch sự liền.
[57:27]Cho nên làm giảng sư rất là khó, phải nói làm sao cho hay suốt một tiếng đồng hồ, không có lúc nào dở hết. Rồi một cái gọi là phép lịch sự nữa là thế này, là biết lắng nghe, biết lắng nghe.
[57:42]Cái người mà biết lắng nghe, nó là biểu hiện của cái vô ngã là ta tôn trọng cái sự trình bày của người khác, mà ta không muốn nói gì về mình nhiều. Nên cái người biết lắng nghe cũng là dấu hiệu của vô ngã, mà không ngờ nó cũng là lịch sự, mà không ngờ nó cũng là cái đạo đức giao tiếp trong đạo Phật. Cho nên quý Phật tử để ý, mình mà chân thành lắng nghe, mà nghe một cách tôn trọng á, nghe mà mình yêu quý cái điều người kia kể á, tự nhiên mình được người ta thương dữ lắm, vì lúc đó mình vô ngã. Giống tôi nhớ hồi nhỏ mình cũng thuộc loại là người biết lắng nghe. Khi các anh lớn lớn mà kể chuyện, mình lắng nghe một cách rất là tôn trọng,
[58:20]cho nên lần lần mấy anh nghe mấy cuộc đời bí mật nó xì xì xì kể kể sạch hết trơn luôn. Mà không biết mình là thằng em út nhỏ thôi, mà hễ mấy ổng kể là ổng kể hết, không có giấu chuyện gì hết trơn, vì mình nghe rất là quý trọng, rất ân cần và kín đáo không bao giờ nói cho ai biết. Mà từ nhỏ đã như vậy, nên các ông anh lớn ổng nói: Ủa, sao anh gặp em anh kể nghe, ổng kể hết trơn vậy kìa. Mình cũng không biết tại sao. Sau này lớn lên học đạo Phật rồi mới hiểu, bởi vì khi mình lắng nghe, mình có cái tôn trọng, chứ không phải mình lắng nghe gượng gạo. Cho nên vì vậy, cái lắng nghe, im lặng lắng nghe mà còn hơn cả ngàn lời nói yêu thương.
[58:54]Cho nên cái biết lắng nghe cũng là một cái đạo đức giao tiếp, cũng là một sự lịch sự, còn mình cứ giành nói hoài là có chuyện. Rồi một cái lịch sự nữa là gì? Là ta biết đến đúng lúc và ra đi đúng lúc. Lúc nào thì ta đến gặp nhau, mà lúc nào thì ta phải từ giã đứng lên ra đi, chứ đừng có nuối tiếc ngồi hoài nói chuyện hoài làm không ai làm việc gì được. Nhất là thời đại công nghiệp sắp tới, Việt Nam đã vào WTO rồi thì ai cũng phải chạy cái cạnh tranh trong cuộc sống kinh tế, thời giờ mọi người sẽ ít dần, không có thời gian mà ngồi mà chuyện vãn kéo dài. Cho nên vì vậy, ta phải đánh giá cái thời gian mà cuộc nói chuyện này kéo
[59:29]dài khoảng nào, ta phải biết đến đúng lúc và ra đi lúc thích hợp. Tự nhớ như vậy. Nhất là nào trước đây ta có thói quen là muốn đến lúc nào đến, đi lúc nào đi, bây giờ chuyện đó đã hết rồi. Hồi xưa ví dụ hàng xóm với nhau hén, ta buồn buồn ta cứ bồng đứa con vô nhà ta, không ai mời cũng xô cửa vô: Chị Hai có nhà không? Ngồi đặt đứa con xuống cho nó chạy chơi rồi mình ngồi nói chuyện, nói hoài. Nhưng bây giờ chuyện đó hết rồi. Bây giờ là lúc nào mình nên đến, lúc nào nên ra đi phải biết lại. Là mấy cô hay bị nha, mấy bà hay bị. Đây là cái phải sửa, ừm. Trong cái yếu tố mà ta bày tỏ với con người là chỉ có hai yếu tố thôi:
[1:00:06]kính trọng và thương yêu, đó là hai yếu tố mà ta bày tỏ trong khi giao tiếp với nhau. Nhưng mà có những người á là khi ta bày tỏ một yếu tố, có người ta bày tỏ cả hai. Ví dụ như sao? Ví dụ như là có người ta bày tỏ cả vừa kính trọng người đó vừa thương yêu người đó, đó là ai? Đó là ai? Ví dụ như cha mẹ mình, cha mẹ mình là người có công ơn nuôi dưỡng mình, dạy dỗ mình, cha mẹ mình là người mẫu mực, đạo đức làm cho mình phải kính trọng, cha mẹ mình đã thương yêu mình, cho nên làm cho mình phải thương yêu, nên cái gặp cái người đó mình vừa kính trọng vừa thương yêu. Hoặc là ta đi vào đạo Phật, ta có may mắn được một vị thầy
[1:00:45]mà khả kính, vị thầy đó có lòng từ bi, vị thầy đó mẫu mực dạy dỗ ta nên người thì người đó thì ta vừa kính trọng mà vừa vừa thương yêu. Khi gặp những người đó, lúc nào trong cái cách ta nói chuyện ta phải bày tỏ vừa kính trọng vừa thương yêu. Còn nếu mà lỡ mà ta gặp Đức Phật thì sao? Thì trái tim ta không đủ để bày tỏ sự kính trọng và thương yêu đó, không đủ đâu. Không đủ. Này nói câu này ngắn thôi, Phật tử suy nghĩ không nói nữa. Đã hiểu như vậy. Nếu ta thật sự gặp Đức Phật sống ở ngoài đời, trái tim ta không đủ, không đủ chỗ chứa cho lòng tôn kính tột độ đối với Đức Phật, lòng thương yêu tột độ đối với Đức Phật.
[1:01:27]Chỉ nói như vậy thôi, ai hiểu gì đó hiểu, ừm. Còn ví dụ như ta gặp người dưới ta, ví dụ mình là ông chủ mình gặp người công nhân, hoặc là mình là thầy giáo mình gặp học trò thì mình bày tỏ là trong hai yếu tố kính trọng và thương yêu thì mình chỉ bày tỏ yếu tố nào? Yếu tố nào? Thương yêu mà thôi. Tại vì người dưới nên ta không thể kính trọng, đó là điều tự nhiên, nhưng phải có thương yêu. Chứ còn cái người dưới mình mình gặp mà mình không kính trọng là đã đành rồi, mà mình cũng không thương yêu luôn thì mình không có đạo đức giao tiếp của đạo Phật. Mà nếu nói theo thế gian là cái người lớn mà bất
[1:02:00]lịch sự với người dưới, người nhỏ hơn mình. Nên nhớ lúc nào phải có một trong hai yếu tố hoặc là cả hai. Đối với người dưới mình không kính trọng được thì vẫn phải thương yêu. Còn cái người dưới mình mình không kính trọng đã đành mà không thương yêu, nói năng ngang ngược, xách mé là ta là người vô đạo đức, không lịch sự, không có đạo đức giao tiếp. Ỷ là họ là người dưới mình, mình nói nói một cách gay gắt, nói bất kể là mình người rất là xấu, ừm. Cho nên vì vậy là trong giao tiếp ta phải nhớ là nếu mà ta thiếu hai cái yếu tố kính trọng và thương yêu thì ta không phải là đệ tử Phật á. Nên lúc nào phải có đó, bởi vì ta là đệ tử Phật
[1:02:42]nên ta không được vô cảm hay là khô khan. Rồi một số cái yếu tố bên ngoài nữa, ví dụ thế này: Ông bà ta có nói là nam nữ thọ thọ bất thân, đó là cái đạo đức của Á Đông á. Đó tức là người nam nữ đừng có gần gũi nhau nhiều quá, đạo đức của Á Đông. Tại vì sao vậy? Bởi vì tránh sự gần gũi nhiều giữa hai phái khi mà không phải là ruột thịt. Cho nên do đó, cái đạo đức Á Đông không có khuyến khích ta cái khiêu vũ. Khiêu vũ là nam nữ đụng chạm nhau nhiều quá mà đó không phải là vợ chồng, không phải là ruột thịt, không được phép. Mà thậm chí ruột thịt cũng không được phép gần gũi giữa hai người khác phái như
[1:03:22]cha với con gái, mẹ với con trai cũng không được gần gũi, anh với em gái. Nghĩa là ngay cả ruột thịt mà khác phái cũng không được gần gũi nhau nhiều, huống hồ là người không phải ruột thịt. Nên đây là cái luân lý Á Đông mà nếu là người không phải ruột thịt thì càng phải tránh, bởi vì lửa gần rơm lâu ngày cũng bén, nên ta phải tránh từ xa. Đây nó gọi là cái đạo đức giao tiếp, phải cẩn thận, không ta không bắt chước không có buông tuồng theo kiểu Tây phương được, nhớ như vậy. Rồi một điều nữa trong cái đạo đức giao tiếp mà ta để ý nữa là ta phải dễ dàng khen ngợi cái ưu điểm của người đó.
[1:04:05]Ta dễ dàng khen ngợi ưu điểm. Cái người nào mà dễ khen người khác cũng là một cái phước lớn. Vì ta khen ai nhiều điều nào ta cũng sẽ thành công được cái yếu tố của người đó. Đó là cái nhân quả, mà cũng là đạo đức trong giao tiếp. Ví dụ ta gặp một người, ta thấy người đó nói chuyện có trí tuệ, ta phải khen liền. Tôi nói tôi rất là nể phục anh. Tôi không ngờ anh là người có trí tuệ như vậy. Tôi mong rằng với cái trí tuệ này anh sẽ làm lợi ích cho cuộc đời. Đó là cái lời khen rất chân thành của ta thì người đó rất vui lòng mà ta lại được cái phước sau này ta cũng sẽ có trí tuệ. Hoặc là ta gặp cái người mà có đạo đức ta kính phục, ta ca ngợi.
[1:04:42]Chẳng những ca ngợi với người trước mặt người đó mà ta ca ngợi sau lưng người đó luôn để cho nhiều người cùng biết cái đạo đức đó thì đó gọi là đạo đức của giao tiếp. Cái phước của ta rất lớn, lần lần ta sẽ trở thành đạo đức như vậy. Hoặc là ta gặp người họ có nhan sắc đẹp đẽ, cái người mà có nhan sắc đẹp đẽ ta dễ khen lắm. Gặp cái: Ồ, sao mà ở đâu mà lọt ra một người đẹp trai như vậy! Ví dụ nói một câu vừa vui thôi nhưng cũng là một lời khen thì người ta cũng rất là đẹp lòng. Và nhờ như vậy sau này gương mặt mình cũng sẽ mình dù là con gái mình cũng vẫn sẽ đẹp trai. Đó là nhờ mình biết khen người ta một cách chân thành như vậy.
[1:05:16]Rồi nhiều khi có những cái ăn mặc: Ồ, anh hôm nay ăn mặc thật là thật là bộ đồ này rất là hợp với anh, rất là hay. Những lời nó vui vui chút đỉnh thôi nhưng mà cũng là một lời khen, hoặc là mình khen người này có đạo tâm. Một người có đạo tâm là biết mộ đạo, biết quý trọng Phật pháp, tinh tấn tu hành. Hoặc ta khen người này có cái lời nói rất là dễ chịu, rất êm tai. Ta khen kiến thức người đó, thậm chí người đó đi vấp té, ta nói: Trời, anh té cũng đẹp nữa! Ví dụ vậy, mình dễ dàng mình khen. Rồi ta phải biết có những cái mời. Ví dụ khi gặp nhau như vậy, đầu tiên ta hãy mời cái gì? Mời gì trước?
[1:05:51]Mời uống nước trước, đó. Đây là cái một trong những phép đạo đức nha, ta tưởng là đó là cái xã giao không ngờ đó là đạo đức giao tiếp á. Ta mời người đó là uống nước trước. Sau đó mời cái gì? Nếu gặp bữa cơm thì thì mời ăn cơm. Ta mời nếu ở lại, ta mời có sắp xếp chỗ nghỉ ngơi hoặc là ta mời hoặc là những cái mời mà lớn lao hơn để gọi là đạo đức giao tiếp, ta mời đi tham quan chùa, hoặc là đi tham dự một buổi nghe giảng pháp hay tham dự một khóa tu tu tập, vân vân. Hoặc là ta rủ đi quy y Tam bảo, vân vân, đó đều cũng là những cái đạo đức giao tiếp. Nghĩa là ta thấy cái gì tốt mà có thể mời được ai ta
[1:06:31]nên mời, đó cũng là một trong những cái lịch sự. Vì cái lịch sự căn bản nhất, ít nhất là mời uống nước thôi, nhưng mà nó còn rất nhiều cái mời lớn hơn mà người đệ tử Phật ta phải phát huy. Ta mời ăn cơm nè, ở lại lâu thì mời nghỉ ngơi, ta đi chùa ta mời đi theo ta đi chùa, ta mời đi nghe pháp, ta mời tham dự những khóa tu. Ta mời tham gia công việc làm từ thiện. Ví dụ nói: À, anh rảnh không? Hôm nay tôi đi đắp cái con đường làng bên kia bị hư nhiều quá, anh hãy đi với tôi nha, mình đi cho vui. Đó cũng là một lời mời, mời làm công tác từ thiện nhưng không ngờ cái lời mời đó cũng là bày tỏ sự thương yêu,
[1:07:06]sự tôn trọng người kia, chứ không phải là chỉ mời có ly nước á. Cũng là một cái đạo đức giao tiếp như vậy, ừm. Còn nếu mà ta phải góp ý thì ta phải hết sức ngọt ngào và chân thành. Có những người ta không góp ý được đâu, nhưng có những người ta cũng phải góp ý. Ví dụ cái người đó nóng quá, người đó nóng nảy quá hư việc hết thì ta cũng phải nói, ta nhã nhặn ta nói để cho người đó đừng nóng nảy nữa, ừm, vân vân. Còn nhiều vấn đề quá mà sợ hết giờ rồi. Ví dụ ta có những vấn đề mà người tu sĩ giao tiếp với nhau thì như thế nào, rồi trong Phật giáo giao tiếp với nhau, ví dụ người tu sĩ đạo Phật mình giao tiếp với người đạo khác thì
[1:07:46]như thế nào, rồi người tu sĩ giao tiếp với người chính quyền như thế nào. Ví dụ người tu sĩ mình gặp cái cán bộ chính quyền vậy thì dĩ nhiên mình cũng là một công dân thì mình cũng phải tôn trọng người cán bộ, thì đó là luật pháp mà đó là cái đạo đức là sự biết điều, nhưng mà không được khúm núm, không được ra vẻ là quá sợ sệt người chính quyền. Tại vì tu sĩ vẫn có cái vị trí riêng, có vị trí rất là cao cả, mặc dù mình cũng là công dân, à vân vân. Rồi người cư sĩ cũng vậy. Ví dụ như người tu sĩ tiếp xúc với người cư sĩ phải như thế nào, rồi người cư sĩ tiếp xúc lẫn nhau như thế nào. Nó có một cái ý niệm thế này, có cái ý niệm là thường á ta
[1:08:23]nghĩ rằng công việc mà truyền bá Phật pháp là của ai? Là của ai? Ta tưởng là của tu sĩ, nhưng không phải đâu. Trách nhiệm truyền bá Phật pháp là của cư sĩ á, còn quý thầy quý cô chỉ là người chỉ đạo thôi, chứ không phải là người trực tiếp truyền bá. Chính quý Phật tử á mới là người mà đem Phật pháp ra đi truyền ở khắp nơi. Một khi mà ta biết quỳ xuống ta lạy Phật thì lập tức Phật đặt lên vai ta một cái sứ mạng, đó là truyền bá Phật pháp. Trên mỗi người trong chúng ta, ai cũng phải biết làm cho những người chung quanh mình cùng hiểu biết Phật pháp á. Chứ không phải chuyện của quý thầy đâu, quý thầy chỉ là lâu lâu giảng bài và chỉ đạo
[1:09:01]từ xa, chỉ đạo tổng quát à, chứ quý thầy không phải là người trực tiếp truyền bá Phật pháp. Nên quý Phật tử phải hiểu lại cho đúng, chính mình mới là người đem Phật pháp truyền bá cho mọi người. Mà hiểu được như vậy thì công đức rất là rất là lớn. Nhưng mà muốn đem Phật pháp truyền bá cho mọi người, mình phải có cái đạo đức giao tiếp. Mình làm sao đến gặp người ta mà người ta thương mình liền, mới cái ánh mắt nhìn người ta một cái là người ta mềm lòng liền. Vì mỗi tối mình đều nhìn một cây nhang và gửi vào đó lòng thương yêu với chúng sinh, phải tập như vậy. Hễ mình cười một cái là như một đóa hoa mùa xuân rực rỡ,
[1:09:38]mình vừa nói một cái lời nói là hơn muôn ngàn cái tiếng nhạc, vân vân, như vậy. Nên chính Phật tử phải tu tập cho được cái đạo đức giao tiếp và đem Phật pháp mà mà truyền bá khắp nơi, đó, như vậy. Hoặc là ta có cái cái đạo đức giao tiếp nữa là ví dụ người cán bộ mà giao tiếp với dân thì sao? Là phải ân cần, lịch sự, tử tế, không có được mà hách dịch, quan liêu, lạnh lùng, ăn nói nhát gừng, ăn nói gay gắt. Cái người mà gặp dân mà coi thường là sau này không còn phước để làm cán bộ nữa. Cho nên cứ gặp dân mà mình ân cần, tôn trọng, tự nhiên mình có cái phước, sau này cứ làm lớn từ từ, làm lớn từ từ.
[1:10:16]Nên ta cũng đề nghị nhà nước á, ở các cơ quan phải có cuộc thi, có phần thưởng, phần thưởng cho những cán bộ nào mà giao tiếp với dân tốt nhất, cứ mỗi quý hay mỗi nửa năm hay mỗi năm vậy là phát một cái phần thưởng cho cán bộ để khuyến khích cán bộ phải học cái đạo đức giao tiếp đối với dân là phải ân cần, phải tôn trọng. Mà hiện nay các cơ quan ta chưa thấy có cái phần thưởng đó, phải lập ra cái giải thưởng đó, mỗi cơ quan đều phải lập ra. Ai giao tiếp với dân mà tốt nhất thì phát thưởng cho người ta. Có những trường hợp giao tiếp đặc biệt thế này, tức là chấm dứt giao tiếp. Có những người nào đó ta không giao tiếp nữa,
[1:10:53]có những người mà ta bó tay luôn á, botay.com luôn, không nói được, những người mà ta không thể giao tiếp, vì ta hết sức khuyên nhủ họ không thể thay đổi, mà sự giao tiếp đối với họ nó sẽ gây hại cho nhiều người khác, ta phải chấm dứt giao tiếp luôn, cắt đứt luôn. Có những trường hợp giao tiếp mà ta phải nghiêm khắc, chứ nãy giờ ta dùng cái từ là tôn trọng và yêu thương, nhưng có những người trường hợp đặc biệt ta phải nghiêm khắc với người đó, vì ta cứ tôn trọng yêu thương người đó họ phát triển cái tánh xấu của họ, họ không biết lỗi của họ, cho nên buộc lòng ta phải nghiêm khắc để người đó phải nhìn lại mình, họ phải biết lỗi mình.
[1:11:24]Rồi có những trường hợp giao tiếp mà vì quá thân nên ta chủ quan rồi làm mất cái tình thân. Ví dụ như là vợ chồng với nhau, sống với nhau trong nhà, thân nhau quá nên nói năng suồng sã, coi thường, mai mốt bỏ nhau; hoặc là bạn bè thân nhau quá, trong gia đình thân nhau quá, cứ mày mi tao tớ rồi nói không có bày tỏ sự tôn trọng với nhau, tại ỷ thân mà, không cần phải tôn trọng, không ngờ phải mất nhau. Đó cũng là một trường hợp. Rồi có những trường hợp mà giao tiếp qua kỹ thuật, ví dụ như qua vi tính ta ngồi ta chat ha, hay gửi qua email điện tử qua chat, thì những trường hợp đó chỉ là qua kỹ thuật thì ta
[1:11:59]phải hết sức cẩn thận, vì trong đó nhiều sự giả dối và lừa đảo, nên hãy hết sức mà cẩn thận, đừng có tin những điều mà ta giao tiếp được qua qua kỹ thuật. Như qua cái điện thoại cũng vậy, qua cái tin nhắn hay qua điện thoại nói chuyện thì ta đừng có tin, hãy cẩn thận. Giao tiếp mặt gặp mặt nhiều khi ta còn bị lừa, còn giao tiếp qua kỹ thuật thì thường là sự thật rất là ít, nên phải cẩn thận. Rồi một trường hợp giao tiếp là giao tiếp với cầm thú, với thiên nhiên, với cây cỏ. Ta sống trên đời vậy là cái con sông, cái ngọn núi, cái ngọn gió, áng mây bay, trăng trên trời, cá dưới nước, là từng cọng cỏ,
[1:12:35]từng chiếc lá đều là cái đối tượng mà ta ta sống trong đó, ta tiếp xúc trong đó, luôn luôn ta phải phải bày tỏ sự tôn trọng, sự thương yêu. Cho nên người đệ tử Phật á ta tu làm sao đến cái ngày nào mà ta thương được từng chiếc lá cây là ta thành công, là lòng từ bi ta tương đối tạm tạm. Còn mình chiếc lá cây mình giẫm lên một cách thản nhiên, cầm cái cây mình bứt cái lá dễ dàng là người đó mình chưa có đủ lòng từ trong đạo Phật. Phải tu làm sao vậy, thương được từng chiếc lá xanh. Nên là hôm nay ta nói về cái đạo đức giao tiếp,
[1:13:12]tức là ta dùng cái ánh mắt, ta dùng lời nói, ta dùng cử chỉ, ta dùng thái độ để cho nhau, cho nhau những cái điều mà nhiều khi tiền bạc không làm được. Nhiều khi có tiền không làm được, mà nhiều khi không có tiền ta cũng làm được rất nhiều, đó là ta bày tỏ với nhau sự tôn trọng và sự thương yêu, để qua cái sự tôn trọng thương yêu đó, ta đem Phật pháp đến cho nhau, ta đem đạo lý đến cho nhau, và cùng xây dựng cái cõi đời này hạnh phúc hơn, tươi đẹp hơn. Vì vậy: Túi ta có thể trống không, Nhưng ta còn có tấm lòng bao la. Tặng nhau ánh mắt đậm đà, Nụ cười thân ái, câu ca ngọt ngào. Nhiệm mầu Phật pháp trên cao, Giúp ta sống đẹp với nhau từng ngày.
[1:14:00]Đời như một áng mây bay, Có gì để nắm đôi tay muộn phiền. Gặp nhau vui vẻ dịu hiền, Khác chi cuộc sống thần tiên cõi nào. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.