[0:14]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:18]Mời quý
[0:23]Phật tử ngồi xuống.
[0:28]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta cũng đi tiếp với loạt bài Đạo Phật với xã hội, chắc cho đủ 30 bài rồi nghỉ. Đề tài hôm nay là Những Bổn Phận Thiêng Liêng Trong Cuộc Đời Của Con Người.
[0:46]Chúng ta nói bổn phận thiêng liêng, giờ trước hết là chúng ta chia cái cuộc đời con người qua những cái giai đoạn khác nhau. Cuộc đời con người thì có rất là nhiều giai đoạn. Ví dụ như bây giờ chúng ta nhìn lại cá nhân của từng người mình, từ nhỏ cho đến ngày hôm nay, chúng ta thấy chúng ta đã đi qua nhiều cái chặng đường khác nhau. Ví dụ cái thời gian mình ở dưới Chợ Cà Mau, mình lúc còn đi học mẫu giáo, ví dụ vậy. Sau đó cái mình lên thành phố Hồ Chí Minh thì đi học tiểu học. Nghĩa là cứ mình thấy mình qua nhiều, có những lúc mình sống rất là giàu sang, hoặc có những lúc mình gặp khó khăn, rồi có những lúc mình làm giám đốc,
[1:34]có những lúc thì vỡ nợ, có những lúc thì mình đi nước ngoài, có những lúc thì về định cư ở Việt Nam lại, vân vân. Nghĩa là nếu mà hỏi một con người, một cuộc đời là: "Đâu bây giờ anh chia cuộc đời anh ra những giai đoạn nào?", thì có người có thể họ chia cuộc đời ra hai, ba chục giai đoạn. Rồi chúng ta đều có những giai đoạn khác nhau. Tuy nhiên là bây giờ chúng ta lấy chung hết tất cả mọi người, thì mình tạm thời chia làm ba giai đoạn chính, chúng ta chia ba giai đoạn chính. Thì cái này hầu hết ai cũng giống nhau. Giai đoạn thứ nhất á là cái thời niên thiếu mình được nuôi dưỡng. Không phải con người mà bất cứ loài vật nào cũng giống như vậy.
[2:22]Cái giai đoạn thứ hai là giai đoạn mà bắt đầu chúng ta phải có cái bổn phận, trách nhiệm để gánh vác trong cái cuộc đời này, nghĩa là phải nuôi lại người khác, phải lo lại cho người khác. Giai đoạn thứ ba lại trở lại một lần nữa vào giai đoạn là già yếu, rồi được nuôi dưỡng trở lại một lần nữa trước khi chúng ta chết. Tức là tạm thời chúng ta chia ra làm ba giai đoạn như vậy. Chỉ trừ những trường hợp mà cá biệt như cái người mới còn trẻ mà đã chết sớm thì chỉ có một giai đoạn, hoặc là một người đang trong giai đoạn mà phải gánh vác bổn phận với gia đình, với xã hội nhưng chết ngang thì người này cũng đang chỉ có hai giai đoạn.
[3:05]Còn bình thường mà cứ không có gì trục trặc, trở ngại thì chúng ta đi qua ba giai đoạn trước khi chúng ta chết. Quý Phật tử đồng ý phải không? Hầu hết chúng ta đi qua ba giai đoạn như vậy. Thì ở đây cả thú vật cũng giống nhau như vậy. Mà ba giai đoạn chính này đó, chúng ta nói lại là thời niên thiếu được nuôi dưỡng nè, rồi cái thời mình gánh vác đi nuôi lại người khác, và thời thứ ba là già yếu được nuôi dưỡng trở lại. Tuy nhiên trong thực tế thì ba cái giai đoạn này nó xen đi, nó lẫn lại chứ không phải luôn luôn như vậy. Ví dụ như có những trường hợp riêng biệt là có những đứa trẻ thì cái tuổi đó đáng lẽ là cái tuổi mà được nuôi
[3:48]dưỡng, được đến trường học, nhưng trong cái hoàn cảnh gia đình khó khăn thì đứa trẻ này lại phải đi buôn, đi bán hay làm tảo tần để phụ nuôi gia đình. Cho nên mới được nuôi đâu được có mấy năm, vừa được bảy, tám tuổi cái hoàn cảnh gia đình khó khăn cái lại phải đi bán vé số hoặc đi làm công gì lặt vặt người ta, lại phải gánh vác. Rồi khi mà làm một thời gian cái tự nhiên lại gia đình khá lên, cái trở lại được gia đình nuôi lại đi học tiếp. Nghĩa là cái thời mình được nuôi rồi thời mình phải gánh vác trách nhiệm có khi xen đi lẫn lại. Ngay cả cái người lớn cũng vậy, là đúng ra cái tuổi của mình là cái tuổi mà phải
[4:26]gánh vác những bổn phận với cuộc đời, nhưng mà có những giai đoạn tự nhiên cái phước đâu tới cái ở không, ở không, không phải thất nghiệp mà được ở không, được nuôi dưỡng, được sống sung sướng không cần phải làm gì, nhưng lại qua một giai đoạn khác, bỗng nhiên mình phải làm lụng vất vả trở lại. Rồi người già cũng vậy. Tuổi già là thường là cái tuổi mà người ta nghỉ ngơi, được con cháu nuôi dưỡng, hoặc là được nhà nước nuôi dưỡng theo cái tiền hưu, nhưng mà có những người cũng không được nghỉ ngơi, cũng phải làm việc này việc kia. Cho nên chúng ta nói ba giai đoạn chính nhưng mà cũng xen đi lẫn lại.
[5:01]Rồi bây giờ hôm nay chúng ta phân tích ba giai đoạn đó, rồi chúng ta hiểu cái bổn phận của chúng ta trong cuộc đời mình phải xây dựng những giai đoạn đó như thế nào, sống như thế nào cho có ý nghĩa, có ích lợi để tạo thành công đức cho nhiều đời sau, và nhất là bổn phận thiêng liêng đối với Phật pháp. Đồng thời là còn phải biết tu trong những giai đoạn đó như thế nào nữa. Thì ngày hôm nay là chúng ta nói qua với nhau như vậy. Bây giờ thứ nhất chúng ta nói đến cái thời niên thiếu. Thì thời này thì ai là người lớn tuổi nghe thì chắc chán. Chúng ta nói thời này với trẻ em. Và những vị mà lớn tuổi mình cũng nghe qua giai đoạn này một
[5:40]chút để mình biết mà mình xây dựng cái quan điểm này cho con trẻ, tức là mình tích cực dạy cho con trẻ cái quan điểm khi mà chúng đang còn được nuôi dưỡng để từ từ lớn lên, từ từ trưởng thành, chúng biết chúng đang đi qua một giai đoạn như thế, được như thế thì chúng phải làm những điều gì để xứng đáng, để đúng với cái thời niên thiếu đang được nuôi dưỡng. Thì hầu hết, dĩ nhiên có cá biệt, nhưng hầu hết là tất cả chúng sinh, chúng ta nói tất cả chúng sinh chứ không riêng là con người, là vào cái thời mà sơ sinh cũng như thời thơ ấu thường được cha mẹ thương yêu, nuôi dưỡng trong hy vọng. Hầu hết là như vậy.
[6:25]Ở đây giống như là một cái định luật của thiên nhiên. Định luật của thiên nhiên này nó chi phối con người trên cả sinh lý và trên nghiệp quả. Sinh lý là sao và nghiệp quả là sao? Ở đây rất là lạ, là khi mà người mẹ hay người cha sinh ra được một đứa con, thì ngay lúc đó ở trong não của họ nó xuất hiện những cái hóa chất để tạo cái tình thương yêu, khiến cho người cha người mẹ đó phải thương yêu người con mình. Đây là yếu tố thuộc về sinh lý, về hóa chất, những hóa chất bí mật ở trong não mà ngày hôm nay khoa học họ tìm ra. Cho nên nó là thuộc về sinh lý tự nhiên. Đó là con người. Còn các loài vật cũng giống hệt luôn.
[7:16]Loài vật không có suy nghĩ, hoàn toàn theo bản năng, cho nên loài vật là cái hóa chất đó mà nhiều á thì thương cái con con của mình nhiều, hóa chất đó ít thì thương con của mình ít. Ví dụ như bây giờ con chó vậy, tới khi nó đẻ ra một con chó con, tự nhiên nó thương và nó bảo vệ cái con con của nó một cách kỳ lạ. Nó không không biết suy nghĩ. Vì đâu? Đó là do hóa chất trong não nó xuất hiện, quy định vậy, buộc nó phải như vậy để nó cho con nó bú, để nó bảo vệ con nó trước cái sự nguy hiểm bên ngoài, hoặc là người lạ tới mà nó nghi ngờ là bắt con nó thì nó gầm gừ, nó nó phản ứng. Nên nói là chó cái mà đang thời đẻ,
[7:56]nuôi con á mình không có đến gần được là vậy, vì nó rất là dữ. Thì cái đó thuộc về bản năng. Còn con người mình thì nó có cả hai, vừa là chi phối bởi hóa chất mà vừa có sự suy nghĩ. Khi chúng ta chúng ta đẻ đứa con, chúng ta... Hổng mấy người này tui không có. Khi mà người cha người mẹ sinh đứa con thì thì cũng có hóa chất xuất hiện, cái làm cho người cha người mẹ đó thương con mình dữ lắm. Mà hầu hết là do người mẹ, tại người mẹ là trực tiếp mang nặng đẻ đau nên lòng thương con mạnh hơn người cha rất là nhiều. Vừa rồi trên tờ báo Kiến Thức Ngày Nay hay Thế Giới Mới có cái bài là có một người chồng ly dị vợ, rồi ổng phải nuôi hai đứa con, mà ổng nuôi rất là tận tụy.
[8:44]Thì không biết câu chuyện đó có bịa không? Tại hầu hết khi ly dị thì con cái thường ở với mẹ, tại vì người cha hờ hững. Tại trong cái thời gian mà thai sản thì người mẹ chịu nhiều cái biến đổi sinh lý, những cái hóa chất xuất hiện trong não nên lòng thương con rất là mạnh. Người cha có, người chồng có chứ không phải không, nhưng ít, ít. Chỉ có những người nào biết suy nghĩ, biết suy nghĩ thì biết thương vợ, thương con, đó là do cái người đàn ông mà có lý trí, có lương tâm. Còn nếu mà theo bản năng thì tình thương nơi người đàn ông ít, đó là như vậy. Thì ở đây cái việc mà thương yêu con trẻ trước hết nó là bản năng tự nhiên của sinh lý.
[9:28]Và cái thứ hai là do nghiệp quả. Nghiệp quả là cái đứa trẻ sinh ra mà được mình thương nhiều hay thương ít thì là do cái nghiệp duyên đời trước với cha với mẹ. Hồi xưa đó, cái thế hệ mà các vị Phật tử lớn lớn thường ai cũng sinh đẻ nhiều, nhà nào mà năm con thì bị chê là ít, còn thường thường là 7 con, 9 con, 10 con trở lên, phải không quý cụ đây? Đúng. Nhưng mà trong 5, 7 đứa con, 9, 10 đứa con không phải mình thương đều, phải không? Không có thương đều, có đứa nhiều, có đứa ít, không biết tại sao. Có đứa nhiều, mà có những đứa khắc khẩu mở miệng là gây lộn, có những đứa không bao giờ muốn nói tới mặt.
[10:11]Đây là điều lạ như vậy, cho nên ở đây nếu mà nói theo quy luật sinh lý thì đứa nào cũng như đứa nấy, nhưng trong thực tế do nghiệp quả chi phối cho nên tình thương cha mẹ đối với con trẻ không có đều. Nhưng vẫn là có tình thương vì có cái nhân quả đời trước nên đời này cái đứa con mới đầu thai vào gia đình mình làm cho mình phải thương yêu. Có khi đó là một đứa tàn tật mà vẫn thương tha thiết. Có những bậc cha mẹ như vậy đẻ ra nhằm đứa con có tật chân đi không được hoặc là không có tay hoặc là gì đó thì ở một người dưng xa lạ khi mà nhìn thấy một đứa trẻ như vậy á thì người ta người ta không có thích, không thương.
[10:55]Nhưng mà người cha người mẹ dứt ruột đẻ ra thì vẫn thương lai láng, thương tha thiết. Nên đây là một cái cái kỳ diệu của thiên nhiên mà sự thực là do nghiệp quả chi phối bởi vì ngày xưa mình có nợ gì với đứa bé này, có nợ gì đó. Hầu hết á cha mẹ thương con đều do nợ. Chúng ta đã nói với nhau trong những bài giảng trước, tình thương yêu đều do nợ ở quá khứ hết, tất cả. Chúng ta thương nhau đều do nợ quá khứ là những đời xưa chúng ta đã đối xử tốt với nhau rồi nên đời này gặp lại tự nhiên thương mến. Thì cái nghiệp mà giữa cha mẹ với con cái cái điều này còn mãnh liệt lắm. Ngày xưa có nợ duyên với nhau rất nhiều chứ khi không không có sinh vào.
[11:41]Ở đây chúng ta nói đó là đó là nói sinh lý, nói nghiệp. Bây giờ chúng ta nói cái tâm lý. Hồi nãy chúng ta nói là cha mẹ thương con là vì sinh lý, tức là có những hóa chất nó chi phối tạo tình thương yêu. Chúng ta cũng nói cha mẹ thương con vì nghiệp quả, vì đời xưa có ân nghĩa nên bây giờ thương yêu nhau. Bây giờ chúng ta nói là cha mẹ thương con vì lý do tâm lý. Tâm lý này thì nhiều lắm. Tâm lý này nhiều là cha mẹ thương con vì tâm lý là bởi vì thứ nhất, con nó là một cái gì nó là sự nối tiếp của chính mình. Nghĩa là nửa mình chết nhưng con mình mang dòng máu mình sẽ tồn tại nên nó vẫn là một cái gì bản ngã thứ hai của mình nó phóng hiện ra.
[12:29]Đó là biểu hiện của chấp ngã cho nên mình thương con mình là vì lý do sâu kín. Những lý do cạn hơn nữa là mình thương yêu con mình vì mình hy vọng, chúng ta nhớ cái hy vọng là một yếu tố lớn. Hy vọng là một yếu tố lớn là sao? Là chúng ta hy vọng con mình lớn lên sẽ giỏi giắn, lớn lên nữa nó sẽ làm vẻ vang cho gia đình, nó sẽ nuôi dưỡng trở lại cho mình, những cái hy vọng tiềm tàng tiềm tàng đó làm cho mình thương yêu con mình hơn. Nên chúng ta nhớ tình thương con có lý do tâm lý là hy vọng, cái hy vọng rất là quan trọng. Chúng ta sống trong đời này chứ chúng ta tốn tiền cho cái hy vọng nhiều lắm á, tốn tiền cho cái hy vọng nhiều lắm.
[13:14]Tốn tiền cho cái hy vọng là ở chỗ nào? Nuôi con mình là một cái tốn tiền cho hy vọng đó. Đến gặp thầy bói là một cái tốn tiền cho hy vọng đó. Ở đây có ai chưa đi coi bói giơ tay lên?
[13:31]Tôi cũng có đi coi bói luôn.
[13:37]Hoặc là ví dụ như mua cổ phiếu cũng là chúng ta tốn tiền cho hy vọng. Như vừa rồi vậy, có một vài người nói chuyện với chúng tôi về việc mà kinh tế Mỹ đang suy thoái, giá cổ phiếu của các công ty phần mềm vi tính đang tuột dốc. Thì chúng tôi cũng không rành về kinh tế nhưng mà nhận định thế này, là bởi vì các cổ phiếu họ bị giảm giá, có những cái cổ phiếu mà từ 100 đô la xuống còn 1 đô la. Công ty đó tuyên bố phá sản luôn. Mà tại sao ngày xưa cổ phiếu lên giá vậy? Bởi vì đó là giá trị ảo, không có thực. Ví dụ như một công ty phần mềm yahoo.com, công ty mà mình gửi email địa chỉ email á, người ta đến là mua một cổ phiếu ngày xưa
[14:22]lúc mới thành lập khoảng chừng 10 đô la người ta trả lên 40, 50, 70, 100, 120, ai cũng thấy có lời, nhưng tới chừng sau đó tuột xuống từ từ từ còn 1 đô la phá sản mất luôn. Mà nguyên nhân tại sao người ta mua cái cổ phiếu của một công ty đó như vậy trong khi giá trị công ty đó không tới như vậy? Chỉ vì người ta hy vọng. Hy vọng là công ty này còn phát triển nữa cho nên giá trị thực của nó hiện nay ví dụ chỉ có được 20 đô la nhưng mà thấy hy vọng quá nhiều người ta mua nó 100 đô la là mua cái hy vọng đó, chứ giá trị thực nó không tới. Giờ các cổ phiếu của Việt Nam mình cũng vậy, ví dụ như một cái công ty đó người
[15:02]ta phát hành cổ phiếu là một cổ phiếu là ví dụ như là 50 ngàn, 50 ngàn đồng, nhưng bán qua bán lại ngày hôm nay nó có thể lên tới 3, 400 ngàn. Thì giá trị tài sản của công ty đó không tới cái giá là 400 ngàn một cổ phiếu, nhưng mà người ta mua 400 ngàn là hy vọng, mua cái hy vọng. Ngày nào mà cái hy vọng nó sụp đổ thì giá cổ phiếu rớt xuống còn 2, 3 ngàn đồng, kêu không ai dám mua tới. Nên chúng ta nhớ trong cuộc đời này vậy, chúng ta đã tốn tiền cho niềm hy vọng rất là nhiều ở nhiều lĩnh vực, ở nhiều mặt. Và không phải cái hy vọng nào cũng trở thành sự thực. Thì ở đây trong cái tâm lý mà thương yêu con trẻ
[15:43]nó có một cái yếu tố đó nữa là sự hy vọng, là sự hy vọng. Mà nhất là đối với những đứa trẻ mà nó có những cái dấu hiệu của sự tốt đẹp, thông minh, tài giỏi, đạo đức thì cái niềm hy vọng mà cha mẹ đặt vào con cái thì thật là lớn lao biết bao nhiêu nữa. Như chúng tôi có nghe kể chuyện vậy, có một cặp vợ chồng có một đứa con duy nhất mà đứa bé này rất là thông minh, rất là thông minh và đạo đức, ngoan đạo. Từ nhỏ năm nay là mới có 7, 8 tuổi nhưng mà trước bữa ăn nào cũng cầu nguyện niệm Phật rồi mới ăn cơm. Ở đây Phật tử nào làm được điều đó nói tôi nghe.
[16:26]Bất cứ bữa ăn nào mà ăn cơm trong nhà trường nội trú, bán trú buổi trưa đó, ăn cơm xong các bạn ăn làm gì làm ngồi xuống chắp tay niệm Phật, cầu nguyện Phật rồi bắt đầu mới ăn cơm. Mà các bạn đồng lứa hỏi mày cầu cái gì thì đọc lại lời cầu nguyện cho bạn nghe, không hiểu giải thích cho bạn nghe mà mới 6, 7 tuổi. Thấy có một lần đi trên chiếc xe hơi thì cái xe hơi bị hư cái máy lạnh thì cái người cha mới nói với con là hôm nay chiếc xe hơi của mình bị hư cái máy lạnh, con có thể sẽ cảm thấy hơi khó chịu. Thì lúc đó đứa bé mới 6 tuổi trả lời, "Ba chính là cái máy lạnh của con, ba yên tâm." Mới 6 tuổi.
[17:06]Thì như vậy mấy đứa con như vậy thì cha mẹ thương không? Thương, thương đứt ruột đứt gan phải không? Giờ mà muốn nghĩa là nghĩa là hy sinh mạng sống vì nó, mình chết để nó được sống cũng dám nữa phải không? Những đứa trẻ mà nó ngoan như vậy, giỏi mà ngoan như vậy thì thật là cái niềm hy vọng lớn lao biết bao nhiêu. Nên ở đây cái thời niên thiếu á thì con trẻ mình không làm gì được nhiều cho cha mẹ mà mình chỉ nhờ cha mẹ nuôi dưỡng mà có khi tốn tiền rất nhiều. Thì cái niềm vui mà con trẻ đem lại cho cha mẹ chính là cái thái độ đó đó: thương yêu, quý trọng, có hiếu thảo, vâng lời. Đó là những điều mà con trẻ giữ gìn, giữ gìn niềm hy vọng cho cha mẹ mình.
[17:53]Đó là cái cách mà đứa trẻ đóng góp đó, chứ còn ở tuổi đó là chỉ được nhận cái sự nuôi dưỡng, nuôi dạy tốn kém của cha mẹ chứ chưa có làm được điều gì cho cha mẹ. Nhưng mà nếu đứa trẻ ngoan, chịu khó học thì cũng đã xứng đáng với cái sự nuôi dạy của cha mẹ là qua cái thái độ của nó hoặc là qua một vài câu nói mà khéo léo như vậy. Thì chúng tôi không còn nhớ, nhưng mà nhiều khi cũng nghe mẹ mình kể lại hồi xưa cũng hay nói nịnh mẹ mình mấy câu giống giống như vậy. Cái nhờ vậy mà bà già bà cưng quá chừng. Giờ quên rồi, nhỏ giờ quên. Thì nhưng mà ở đây cái quan trọng là không phải cái lời nói nịnh, nhưng mà quan trọng là thái độ.
[18:37]Nên ở đây là những Phật tử nào mà còn trẻ hãy nhớ điều đó, là chúng ta những Phật tử trẻ chúng ta đang sống trong vòng tay thương yêu nuôi dạy của cha mẹ. Mà cái nuôi dạy thương yêu của cha mẹ vừa trên sinh lý, vừa trên nhân quả mà vừa trên tâm lý thì những người Phật tử trẻ chúng ta hãy hiểu điều này và hãy nuôi dưỡng cái hy vọng cũng là nuôi dưỡng cái niềm vui cho cha mẹ mình bằng cái thái độ sống cho đúng: hiếu thảo, kính trọng, đỡ đần được cha mẹ chuyện gì thì ráng đỡ đần. Đó cũng là một cái mà chúng ta đền bù được một chút nào đó trong khi chúng ta đang còn còn còn nhỏ như vậy.
[19:24]Thời niên thiếu này đó cũng do ảnh hưởng của đời trước. Nếu mà đứa bé này là đời trước có phước, thì thời niên thiếu được ấm no, sung sướng. À nếu mà đứa trẻ đời trước không có làm phước nhiều, thì thời niên thiếu mình thường hay vất vả, cực khổ. Ở đây á là chúng ta không có dựa vào tính tình để đánh giá được lắm. À cái tính tình nó chỉ ảnh hưởng được khoảng 70% chứ không có hoàn toàn. Vì chúng tôi cũng hay quan sát, chúng tôi quan sát những đứa trẻ, ví dụ thấy đứa trẻ nó sống được trong gia đình có vẻ giàu có, sung sướng, không giàu lắm nhưng mà thấy rồi cha mẹ cũng khá giả, cũng xoay sở đủ để có một đời sống tiện nghi.
[20:12]Thì khi đến gần tiếp xúc những đứa trẻ á thì thấy chúng cũng rất là rộng rãi, tốt bụng với người này người kia. À thấy đúng vậy vì đứa trẻ này đời trước cái tánh này nó cũng đã tốt, nên bây giờ cái nhân quả phù hợp nên được cha mẹ khá giả. Rồi khi qua một cái gia đình khác, chúng tôi quan sát, thấy gia đình này hơi vất vả hơn, con cái hơi thiếu hụt hơn. Thì chúng tôi để ý một thời gian thì thấy những đứa trẻ này nó lại có cái tính ích kỷ, tính ích kỷ. Ví dụ như người lớn kêu nó đi vào cái nhà sàn chén, rửa chén, nó nói con đâu có ăn đâu mà con rửa. Có câu trả lời như vậy, thì nó rất là so đo. Thì rõ ràng đứa trẻ này nó đã mang cái ích kỷ từ kiếp trước
[20:55]đi đến kiếp này, nên bây giờ gia đình nó cũng vất vả. Cho nên thấy điều đó, chúng tôi hay khuyên những người Phật tử á, thì chúng tôi nói là hãy dạy đứa bé á, tập cho nó siêng năng mà làm lụng. Siêng năng làm lụng là dù không phải công việc của nó, nhưng mà nó vẫn đỡ đần được cho người khác để cho sau này lớn lên nó đỡ một chút, nó có phước. Còn bây giờ mới bấy lớn mà đã có cái tật so đo, không có chịu làm lụng thì lớn lên thất nghiệp chết á. Nó vì sao? Vì nhân quả rõ lắm. Mình yêu quý công việc làm thì mình sẽ có việc làm. Còn mình từ nhỏ lười biếng, hay so đo, hay hay nạnh hẹ, hay tránh việc, nhác việc thì lớn lên kiếm việc làm không ra.
[21:40]Đó cũng là nhân quả, những điều mà chúng ta phải biết để nhắc nhở, dạy con trẻ của mình. Đó, và những Phật tử mình nhỏ mà biết nhân quả thì cũng phải để ý điều này như vậy. Đó là chúng ta nói cái nhân quả đời trước nó ảnh hưởng đến đời sống lúc trẻ. Và chúng ta thấy nè, thời niên thiếu cũng là thời gian chuẩn bị công đức cho cái thời mà khi chúng ta lớn lên, trưởng thành, phải gánh vác trách nhiệm với cuộc đời này. Ở đây á là ví dụ một người lớn lên là bắt đầu phải đi làm, có công ăn việc làm để mà nuôi bản thân, nuôi gia đình, đóng góp vào trong xã hội. Thì nếu mà người có phước á thì mình thu hoạch được nhiều thành công,
[22:26]mà không có phước á thì mình hay hay vất vả, đó là nhân quả công bình. Thì cái phước hay không phước này hầu hết là thuộc về ở đời trước, tuy nhiên thời niên thiếu cũng ảnh hưởng rất nhiều. Thời niên thiếu vậy. Ví dụ như là đáng lẽ lớn lên là người này cái số người này chỉ là một cái là một cái chân là một cái thư ký thôi. Ví dụ cái phước người này chỉ là lớn lên làm một thư ký, một cái hãng nho nhỏ, do phước đời trước quy định như vậy. Nhưng mà không ngờ là lúc bảy, tám tuổi là biết được Phật pháp, rồi gặp được những vị biết dạy nhân quả, nên đứa bé từ bảy, tám tuổi bắt đầu siêng năng làm phước.
[23:12]Giúp đỡ người lớn, hiếu thảo cha mẹ, đỡ đần với bạn bè, là kính trọng thầy cô giáo, siêng năng làm việc này việc kia, thì đến khi lớn qua mười mấy năm sau, tích lũy được rất nhiều phước. Thì đến khi cũng đi làm rồi cũng vào thư ký, nhưng mà không ngừng ở đó, không ngờ nghề nghiệp lại phát triển lên nhiều hơn, thăng chức được nhiều hơn, cơ hội thành công tốt hơn. Cho nên là đúng là đời trước có quy định cái đời sống chúng ta, nhưng mà thời niên thiếu mà đứa trẻ biết làm phước sớm thì khi lớn lên, chúng rất là đỡ vất vả. Và vì vậy mà chúng tôi hay nói các bậc cha mẹ, thương con phải biết dạy con làm phước, tạo điều kiện con làm phước.
[23:56]Đó mới là thương con thực sự, chứ đừng có dại dột, thương con mà chỉ cho nó hưởng. Nhỏ mà nó hưởng cho hết phước, lớn lên nó không còn phước để làm cái chuyện gì nữa đâu. Lúc đó mà ngồi mà khóc. Cho nên cha mẹ thương con phải thương cho khôn ngoan, thương trong đạo lý, phải nắm vững đạo lý. Nên có nhiều bậc cha mẹ vậy, không có hiểu đạo lý, cho con mình hưởng thụ quá sớm. Ví dụ con mình nó thấy người ta có xe hơi, xe gắn máy đời mới phân khối to, cái đây mình cũng chạy đi kiếm, đòi cái là là mua liền. Vậy là cho nó hưởng thụ sớm quá. Hoặc là khi nó thấy người ta mặc hàng hiệu, mà cái số tiền một cái bộ đồ vậy là gần cả triệu đồng, nó đòi cũng bỏ tiền đi cho.
[24:42]Tức là cho nó hưởng quá nhiều, quá sớm thì lớn lên hết phước. Lớn lên hết phước. Chúng tôi cũng từng gặp một người như vậy, thì lúc mà gặp anh thì anh cái nghề của anh là nghề sửa xe đạp ở trong cái vùng nông thôn. Sửa xe đạp ở vùng nông thôn thì khá không? Không khá. À thì ngồi nói chuyện với anh thì anh hay kể về cái quá khứ của anh là năm anh 19 tuổi là anh đã có xe hơi lái đi, vì nhà anh rất là giàu. Là sống một đời sống rất là sung sướng. À bây giờ thì nhìn lại thấy anh là sửa xe đạp ở vùng nông thôn, thì tôi ngồi tôi mới suy nghĩ thấy đúng là anh hưởng sớm quá. Nếu mà cha mẹ biết nhân quả, đừng cho con mình hưởng sớm,
[25:23]với số tiền đó tập cho con mình đi làm phước, thì đến lúc nó lớn lên một chút, nó có phước nó hưởng. Dù mình có chết, mình vẫn yên tâm vì mình đã để cho nó cái phước. Còn mình dại dột mà cho nó hưởng sớm là nguy hiểm. Sau này ví dụ lỡ như mình không còn tiền để đỡ đần cho nó, giúp đỡ cho nó hoặc mình chết sớm mà nó cũng đã hưởng hết phước của nó rồi, thì bây giờ nó sống làm sao? Phải không? Đó, phải suy nghĩ tới điều đó như vậy. Và cái trí tuệ, cái khôn ngoan của bậc cha mẹ là vậy đó, là tìm cách đủ cái cơ hội này, tìm cơ hội kia cho con mình làm phước. Ví dụ như bây giờ mình định cho con mình cái tháng này cho nó tiền bỏ
[26:08]túi là 300.000đ nó ăn sáng, nhưng mà mình cắt ra số tiền 300.000đ rồi mình mới nói chuyện với nó là vừa rồi thấy trên báo Công an có đăng một trường hợp khó khăn hoặc là trên báo An ninh Thế giới có đăng trường hợp một cái người chiến sĩ vì hy sinh rồi gia đình gặp khó khăn, "Giờ con nghĩ con có nên trích bớt cái tiền của con không? Bây giờ tháng này đó, mẹ cho con 300.000đ để con xài. Nhưng bây giờ có cái trường hợp trên báo đăng như vậy, thì con nghĩ rằng con có nên trích ra bớt tiền để gửi đến phụ giúp cái người đó hay không?" Mình phải để tự phát tâm. Nó ngồi nó suy nghĩ một lát cái nó đồng ý,
[26:49]nó lấy ờ nó "Vậy con gởi 50.000đ", cũng tốt. Mình làm sao cho nó tự phát tâm bằng cái số tiền mình cho nó, thì như vậy là nó có phước rồi. Bắt đầu nói: "Thôi bây giờ con bỏ thư con gửi đến tòa soạn đi, nhờ người ta chuyển đến đi." Đó là cách tập cho con mình làm phước. Cực chút xíu, nhưng mà rồi bắt đầu xây dựng cái tâm hồn nó tốt lên từ từ, nó vị tha, nó biết hy sinh. Thế là cái hy sinh vị tha là cái phải tập dần dần mới được. Mới ban đầu chỉ tập cho nó san sẻ mẩu bánh, sau này nó san sẻ 50.000đ, lớn lên nó mới có thể nó dám làm những chuyện phước tới năm, bảy chục triệu được. Như vậy. Thì một đứa bé mà từ nhỏ có cái tính, thói quen rồi,
[27:31]biết cắt bớt cái phần của mình để nhường cho người khó khăn, thì mình yên tâm. Đứa bé như vậy cuộc đời nó sẽ tốt dần, tốt dần và có thể tốt tới tuổi già, qua những kiếp sau của nó luôn. Nên cha mẹ khôn ngoan là như vậy, dạy con là vậy. Có những lúc phải nghiêm khắc, đòn roi, nhưng có những lúc mà mình phải gợi ý để tự nó phát tâm làm những điều việc thiện như vậy. Ừ. Thì trong cái giai đoạn niên thiếu này thì chúng ta thấy là bổn phận của trẻ là làm được những việc trong gia đình, hiếu kính, vâng lời cha mẹ, giúp đỡ anh chị em, chăm lo học hành. Và nếu là Phật tử là phải tham gia sinh hoạt thanh thiếu niên Phật tử.
[28:13]Đây là điều quan trọng nha. Tức là chúng ta mong rằng các chùa, chùa nào cũng phải có cái tổ chức Gia đình Phật tử, gọi là thanh thiếu niên Phật tử. Và các bậc cha mẹ, các bậc ông bà phải buộc con cháu mình tham gia. Bắt buộc. Tới ngày Chủ nhật là ngày sinh hoạt đoàn, buộc nó phải đi, không đi đánh đòn nó. Đó là điều bắt buộc. Đến đó để nó được sống trong cái môi trường đạo. Dĩ nhiên là các quý thầy, quý cô cũng như là các huynh trưởng sẽ tìm cách mà cải cách cái đường lối sinh hoạt giáo lý cho thích hợp dần dần, nhưng mà ở phía gia đình là phải bắt buộc con cái mình tham gia Gia đình Phật tử.
[28:53]Đó là điều bắt buộc, đừng có để nó tự ý. Nếu mà nó không có tham gia Gia đình Phật tử là đánh đòn liền. Phải cứng rắn như vậy cho nó quen dần dần cái môi trường đạo như vậy từ nhỏ, thì lớn lên mình đỡ cực. Vậy. Ví dụ như có vừa rồi có Phật tử đến với chúng tôi nói: "Nghe thầy nói, con bắt con của con mỗi sáng trước khi đi học tụng cái bài cầu nguyện buổi sáng dành cho trẻ." Quý Phật tử biết bài đó chưa? Biết chưa? Vâng. Thì chúng tôi có nói thế này, đúng, hãy bắt như vậy. Mình cực nhắc nhở con mình 10 năm đi, thì 10 năm sau mình sẽ nhẹ với nó, nhẹ lòng với nó. Vì cái ảnh hưởng đạo đức vào tâm nó,
[29:36]sau này 10 năm sau nó ngoan lên dần dần, mình đỡ cực. Còn bây giờ mình thả lỏng nó thì mình khỏe đó, nhưng 10 năm sau mình sẽ khóc vì nó. Nên bây giờ chịu cực dạy dỗ, nghiêm khắc, đưa nó vào trong môi trường của đạo, tập nó làm phước, sau này lớn tuổi một chút xíu mình nhẹ lòng, vì con mình nó ngoan, tự nó ý thức, tự nó bước tới. Đó, chúng ta nhớ như vậy. Và trẻ trong giai đoạn này vậy là cũng phải biết tập lạy Phật, lễ kính Phật nè, biết thương yêu loài vật, lễ độ với người lớn, phụ giúp người già, làm những việc từ thiện nho nhỏ. Nãy giờ chúng ta kể như điều một loạt những cái việc mà có thể
[30:16]làm được của trẻ, thì những việc này mình nói qua một câu không có hết ý, nhưng mà nếu một lúc nào đó có những bài giảng thuộc về thiếu nhi, thì chúng ta mới nói sâu được. Đó. Cái sự phức tạp trong giai đoạn này đó là sự chuyển biến tâm sinh lý, nên đứa trẻ dễ bị ảnh hưởng bởi bạn bè xấu. Chỗ này chỗ ở ngoài vòng kiểm soát của cha mẹ. Có những cái chuyện đồi trụy, mấy đứa trẻ nó truyền tay nhau trong lớp đọc, hoặc là nó chỉ nhau một cái địa chỉ trên internet, rồi nó bí mật nó vào cái internet để nó truy cập những hình ảnh đồi trụy, những câu chuyện đồi trụy, cha mẹ không biết. Hoặc nó rủ nhau nó coi phim sex bí mật, cha mẹ không biết, là do bạn bè xấu.
[30:59]Vì vậy cha mẹ phải kiểm soát này cho kỹ. Và còn những Phật tử mà trẻ tuổi là những chỗ này phải mạnh mẽ ảnh hưởng lại bạn bè mình điều tốt, đừng để bạn bè xấu ảnh hưởng ngược lại mình. Bây giờ chúng ta nói cái giai đoạn kế tiếp là cái giai đoạn mà cái thời mà phải gánh vác khi lớn lên. Cái chữ mà cái thời mà chúng ta phải gánh vác lúc lớn lên đó, chúng ta không có dùng cái chữ là thời trưởng thành. Bởi vì sao? Vì trưởng thành nó chỉ ám chỉ cái ý nghĩa về tâm sinh lý thôi, tức là người này khôn ngoan hơn, sức khỏe tốt hơn, chứ chưa chắc chưa chắc cái người trưởng thành đã là một người gánh vác trách nhiệm, phải không?
[31:41]Có những người lớn rồi cũng ăn chơi không à, đi chơi không à, cha mẹ giàu cũng không làm gì trơn, mặc dù trưởng thành rồi. Nên ở đây chúng ta nói là cái thời phải gánh vác. Cái thời gánh vác này thì dao động tùy theo người, có người 15 tuổi đã phải gánh vác trách nhiệm đối với gia đình, vì gia đình nghèo, vì cha mẹ mất sớm, vì còn em nhỏ. Nhưng có người tới 30 tuổi mới bắt đầu gánh vác chuyện gia đình, tức là cha mẹ mình cứ nuôi đi học riết, đi học riết, tới năm 30 tuổi rồi bắt đầu mới đi làm, thì bắt đầu từ từ mới lo lại cho gia đình, rồi có vợ, có con, rồi mới nuôi lại gia đình. Nên chúng ta nói cái thời bước vào giai đoạn mà
[32:20]phải gánh vác trách nhiệm thì mình không có nói cái tuổi, cũng không nói là thời trưởng thành, thì đây là tùy cái duyên của người đó mà cái tuổi nào bắt đầu phải có cái trách nhiệm. Đây là một cái giai đoạn vất vả nhất của con người, vì ai cũng có nhiều bổn phận trong cuộc đời này. Tới cái giai đoạn mà nghỉ ngơi thì khỏe trở lại lúc mình già yếu, như vậy, nhưng mà khi bắt đầu tới giai đoạn này thì là giai đoạn vất vả, vất vả nhất của đời người, mà cũng là kéo dài nhất của đời người. Phải không? Vì mình tính cái thời gian thường thường tổng quát á là tới 20 tuổi thường là người ta tính trung bình thôi,
[33:03]chứ không phải nhất thiết vậy, tới 20 tuổi bắt đầu mình có trách nhiệm với cuộc đời. Tới bao nhiêu tuổi thì mình nghỉ hưu ta? 60, 65 phải không? Như vậy mình đi làm là từ 20 cho tới tới 60, phải không? 55 là phụ nữ, còn đàn ông là 60, mà nghe nói sắp sửa cái luật đổi thành 65 gì nữa không biết có không. Đại khái 60. Như vậy mình đi làm từ năm 20 tuổi tổng quát ha, tới 60 là làm bao nhiêu năm? 40 năm. Rồi mình sống từ 60 tới bao nhiêu mình chết? Không biết, bây giờ tổng bình trung bình đi, trung bình thì khoảng bao nhiêu? Thôi cho 70 đi, cho lâu lâu một chút đỡ buồn, 70. Người thọ thì 80, phải không?
[33:48]Có khi sáu mấy mình chết ngắt à. Như Trịnh Công Sơn là mấy? 63 hả, Trịnh Công Sơn 63. Đó, rầm đám dữ. Thì như vậy là thời niên thiếu mình được hai chục năm đi ha, tuổi già được 10 năm, đi làm 40 năm. Như vậy lỗ không? Lỗ. Đời là khổ, bởi đạo Phật nói đời là khổ. Đó. Mà hổng sống thì lỗ, mà sống thì khổ. Ta nói vậy. Vì cái thời gian mà gánh vác luôn luôn nhiều và chúng ta nhớ chúng ta sinh vào cuộc đời là một nỗi khổ.
[34:27]Chúng ta nhớ một bài hát của Trịnh Công Sơn có cái câu là: "Là tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người". Nên cái việc mà khi mẹ đưa mình vào cuộc đời này không phải là một điều vui, mà với cái nhìn bi quan của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đó là một tin buồn, tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người. Thì tuy nhiên, quan điểm Trịnh Công Sơn là quan điểm đạo Phật mà hơi buồn, hơi bi quan. Cái quan điểm đạo Phật của Trịnh Công Sơn vậy hơi bi quan. Chúng ta hiểu như vậy. Nên bàng bạc nhiều trong bài nhạc của ông như vậy đó, chúng ta nghe than thở về thân phận lắm: "Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi, để một mai tôi trở về làm cát bụi".
[35:09]Những quan điểm của ông như vậy hơi buồn. Ở đây đó, giai đoạn chúng ta có những điều phải lo nè: Trước hết là lo bổn phận với ai? Bổn phận với chính bản thân mình. Mình phải nuôi được cái cái thằng tôi của mình cho nó sống cái đã, không lẽ để nó đói. Nên bổn phận là phải nuôi mình cái đã. Kế đến là gia đình mình. Gia đình này thì hơi nhiều à. Nếu một người mà, ví dụ một người chồng thì phải nuôi vợ, nuôi con, phải không? Mà có khi lúc đó là cha mẹ của mình đã lớn tuổi rồi mình phải nuôi cha mẹ. Thì nên chữ gia đình này hơi rộng. Thì một mình nữa nha, một mình là phải gánh thêm vợ nè, mấy người con nè, nếu không biết kế hoạch nó lên đúng
[35:53]năm bảy người là chết, cho nên phải kế hoạch là vậy đó, dù gái hay trai chỉ hai là đủ, nhớ như vậy, dặn như vậy. Cha mẹ già, cho nên cái tuổi này đó là cái tuổi mà một mà phải nuôi năm người, một nuôi năm đó, là chúng ta nuôi cái người ở thời niên thiếu, chúng ta nuôi cái người đã đến tuổi nghỉ hưu, và chúng ta nuôi cho cái người nhiều khi người vợ, người chồng thì cũng ngang lứa tuổi mình mình cũng phải nuôi. Nên thời này là thời một phải nuôi năm, đúng như vậy. Cho nên trong một xã hội mà cái thu nhập của người dân nếu tính ra mà không đủ sống cho người đó là xã hội nghèo. Họ nuôi không nổi bản thân họ là một thất bại.
[36:35]Cho nên cái thu nhập đó là một người phải nuôi cho được năm người lúc họ đang lao động. Vì họ còn phải đóng thuế để nuôi xã hội nữa, đóng góp vào xã hội vào quốc gia, rồi còn cái số tiền lại phải nuôi một người nuôi năm người. Còn nếu gia đình mà hai vợ chồng cùng đi làm thì cái gánh nặng nó chia ra làm đôi, nó đỡ. Hoặc là cái người cha mẹ mà mình nuôi mình phải nuôi cha mẹ, nhưng cha mẹ mình có thêm được anh chị em phụ nuôi nữa thì gánh nặng nó được chia sẻ bớt. Chứ còn nếu mà nói thẳng ra, một người phải nuôi năm rất là vất vả. Đó là bổn phận với gia đình, rồi bổn phận đối với xã hội, đối với đất nước là phải đóng thuế, rồi phải lao động công ích, ví dụ vậy.
[37:15]Nên một đất nước mà cái người dân họ đóng thuế được nhiều thì đó là một nước giàu, nước sẽ mạnh. Còn đất nước mà dân không đóng thuế được nhiều là vì do thu nhập người dân không cao, hoặc là do cái ý thức mà đóng thuế người dân kém, cứ hay trốn thuế, đất nước nó sẽ nghèo như Nga vậy. Nga là không thu được thuế mà khủng hoảng kinh tế. Còn những nước mà nghèo thì dân không có tiền để đóng thuế thì đất nước nó cũng nghèo. Cho nên vì vậy là cái người trong thời đại này trong cái thời mà gánh vác là phải nuôi bản thân mình nè, nuôi gia đình mình, phụ đóng thuế để nuôi đất nước này. Và còn người Phật tử thì phải thêm trách nhiệm với ai nữa?
[37:55]Phải lo cho đạo nữa, bởi vì mình biết đạo nên mình lo cho đạo được trường tồn, để chi vậy? Để cho đạo pháp mà còn trường tồn á thì con cái mình sau này lớn lên nó biết đạo, con cháu mình biết đạo, hàng xóm chung quanh mình biết đạo, thì xã hội này sẽ yên vui hơn. Cho nên còn phải lo cho đạo nữa. Trong cái giai đoạn mà phải lo lắng nhiều như vậy thì chúng ta thấy đúng là một giai đoạn vất vả, phải không? Rất là vất vả. Nhưng mà đây cũng là giai đoạn ý nghĩa nhất, ý nghĩa nhất. Nghe cái chữ ý nghĩa nhất nhiều khi không hiểu đâu, nhưng mà người mình hiểu cho sâu mình mới thấy đây là giai đoạn có giá trị nhất trong cuộc đời của một con người.
[38:40]Vì nếu mà chúng ta sống từ nhỏ cho tới ngày già chết mà chúng ta không cần phải lo cho ai, đó là một cuộc đời nhạt nhẽo, không có ý nghĩa. Cuộc đời chúng ta có ý nghĩa được chính là cái giai đoạn này. Chứ hồi nhỏ đó chúng tôi không có hiểu cái câu mà nói "Lao động là vinh quang, là vẻ vang" gì đấy, không không hiểu. Nhưng mà lớn lên hiểu đạo rồi từ từ mới thấy thấm, thấy đúng như vậy. Khi mà chúng ta vất vả, nhưng đừng vất vả lo tào lao cho mình, lát mình kể, mà chúng ta vất vả lo cho những người khác trong cuộc đời này là một cái cuộc sống có ý nghĩa. Mà có những cái nhà xã hội học thì nói là lao động là vinh
[39:21]quang đó, họ cường điệu thêm họ nói hoặc là là một cái nhiệm vụ cực kỳ gian khó nhưng mà cực kỳ vẻ vang. Đó là những câu nói mà thuộc về bên lĩnh vực chính trị, họ hay dùng những câu như vậy thì mình nghe mình không hiểu hết. Nhưng mà nếu mình hiểu đạo thì mình hiểu câu nói đúng không sai, đúng ở chỗ gì? Cái chỗ mà chúng ta vất vả để lo cho mọi người, chính đó là giai đoạn mà hạnh phúc. Đi qua rồi chúng ta sẽ tiếc. Lúc mình đang cực á thì mình mong là hết cực sớm. Hết cực sớm. Ví dụ bây giờ mình đang phải nuôi vất vả nuôi gia đình, nuôi cha mẹ, mình phải đi làm tần tảo cái đầu óc phải căng thẳng
[40:02]tính toán nè, không biết ngày hôm nay thu nhập có đủ để mà sống trong ngày, ngày mai rồi còn phải đóng thuế nữa, rồi ngày mai không biết số tiền thu nhập đủ, phải căng, phải tính toán. Hễ làm món hàng phải chăm chút, khéo léo để được lòng khách hàng, phải bận tâm. Mình nghĩ ước gì là mình vượt qua được giai đoạn vất vả này, đi vào cái tuổi già mình thảnh thơi, nhàn, có tiền đi du lịch thôi. Sống nhàn con cái nuôi mình hay là có tiền hưu, mình nghĩ như vậy. Nhưng nếu có được điều đó, ví dụ có một người họ sung sướng, ví dụ họ trong một đời họ, họ đi làm 5 năm, họ chỉ lo gia đình 5 năm, thì phần còn lại tự nhiên phước ở đâu
[40:41]tới cái hưởng thôi, không làm nữa, sống thanh thản như tới già luôn. Nhưng đến khi nếu mà người đó không biết đạo thì thôi, họ sẽ cảm thấy đời họ may mắn. Nhưng mà nếu một ngày nào đó 5, 60 tuổi, 5, 65 tuổi bắt đầu họ biết đạo, họ chống gậy đến chùa nghe giảng, từ từ họ hiểu nhân quả, hiểu được cái lòng từ bi, hiểu được những cái đạo lý cao siêu trong Phật pháp, bắt đầu ngồi đó họ sẽ khóc. Khóc thì ra cuộc đời của họ không có ý nghĩa nhiều, tại vì đã không có đóng góp được nhiều mà chỉ hưởng nhiều, lúc đó mới thấy buồn. Còn một người vậy, vất vả một đời, ví dụ mình nói 60 tuổi về hưu mà ông này ổng tới 70 tuổi ổng vẫn còn làm được nhiều việc có lợi
[41:24]cho cuộc đời, cho gia đình, cho xã hội, cho hàng xóm. Thì đến khi ổng ngừng công việc, nghĩa là ổng có thể là lúc đó ổng chống gậy, ổng đi thong thả trong xóm chơi, nhìn những đứa trẻ nô đùa, những đứa trẻ trong xóm gặp ổng đâu là chào, kính đó. Ông sẽ thấy vui, bởi vì cuộc đời mình sống một đời có xứng đáng, có ý nghĩa. Lúc đó sẽ thấy vui, cái cái mà mình cực khổ đem lại cái niềm vui tinh thần, chúng ta chưa nói tới quả báo. Chúng ta chưa nói tới là cái quả báo là về già được an vui, sung sướng, chết được êm ả và kiếp sau được hạnh phúc, giàu có, chúng ta chưa nói. Chúng ta chỉ nói niềm vui trên tâm lý đơn thuần thôi.
[42:03]Là khi mà cái cực khổ lo cho người khác nhiều chừng nào thì nó phản ứng lại một cái tâm lý an vui, thỏa mãn, hài lòng lúc chúng ta lớn tuổi nhiều chừng nấy. Còn nếu mà lúc trẻ mình không làm gì được nhiều, lúc già sẽ cảm thấy cuộc đời nó trống trải, vô nghĩa. Cái cảm giác mà cuộc đời này sao nó trống trải, nó vô nghĩa, nó dằn vặt, nó làm cho chúng ta hụt hẫng, hoang mang lúc tuổi già là một tâm lý có thật. Người già sẽ bị cái tâm lý cuộc đời này vô nghĩa, thấy như trống trải trống rỗng, hụt hẫng, hoang mang, không có hướng đi. Đó là người mà lúc trẻ không có không có nhiều điều gì để làm cho cuộc đời này.
[42:49]Cho nên quý Phật tử để ý, lúc trẻ mình cố gắng cực khổ, lúc già mình không bị cái tâm lý đó. Lúc già mình sẽ được cái tâm lý an vui, hài lòng, mãn nguyện mà nhiêu đó là đủ để sống tuổi già an vui rồi. Quý Phật tử đồng ý điều này không? Cho nên bây giờ các Phật tử già ngồi đây cũng vậy, đến chùa nghe đạo mà thanh thản, an vui hầu hết đều là những người lúc trẻ cực khổ, tận tụy lo cho gia đình. Còn mà chúng ta nhìn lên nét mặt người già mà chúng ta thấy họ không có hướng đi, họ hụt hẫng, họ thấy cuộc đời trống rỗng, vô vị, biết ngay người này lúc trẻ hưởng thụ, lúc trẻ hưởng thụ nhiều. Mà đó mới là đau khổ đấy.
[43:35]Cho nên để được một cái tâm lý ổn định lúc tuổi già an vui, bây giờ chúng ta hãy cực khổ. Hãy sống xứng đáng trong giai đoạn mà chúng ta phải gánh vác trách nhiệm với cuộc đời. Phải vất vả nhiều hơn là cuộc đời đòi hỏi nơi mình. Tuy cuộc đời nè, gia đình nè, xã hội, đất nước, cả đạo pháp đòi nơi mình chỉ một, nhưng mình cố gắng sẽ làm được cho họ gấp đôi. Thì lúc già cái niềm vui nó tràn ngập, đó là như vậy đó. Bây giờ những cái điều mà chúng ta phải lo nè: Người lớn nè là cái thời gian gánh vác lo cho người nhỏ, tức là nuôi dạy con cháu nếu mình là người ở ở đời có gia đình. Mà nếu là người tu thì phải nuôi dạy đệ tử.
[44:20]Nói là cha mẹ nuôi dạy con cái thì quý Phật tử hiểu. Đây mình nhắc cho người tu luôn, người tu mà lúc trẻ là phải ráng nuôi dạy đệ tử của mình. Cho đệ tử mình được giỏi giắn đầy đủ mọi phương diện thì tùy căn cơ sẽ có những đệ tử vượt lên một cách xuất sắc, nhưng cũng sẽ có những đệ tử sẽ chậm tiến. Nhưng bổn phận làm thầy là cứ phải lo nuôi dạy đệ tử hết lòng như vậy, đó vì là bổn phận. Rồi lại lo cho người già. Người già là nếu mình ở gia đình là mình lo cho cha mẹ, lo cho ông bà. Mà đây là trách nhiệm quan trọng, trách nhiệm quan trọng. Ở đây đó nếu mà chúng ta còn trẻ, chúng ta có hiếu với cha
[45:00]mẹ mình thì lúc về già dễ được con mình có hiếu lại. Dễ thôi chứ không phải hoàn toàn 100%. Vì có những cái nhân quả cá biệt từ đời xưa, có khi mình có hiếu với cha mẹ nhưng mình gặp đứa con ngỗ nghịch, không có hiếu. Nhưng yên tâm, mình sẽ được bù đắp ở một cái khía cạnh khác, ở một chỗ khác bù lại. Bởi vì nhân luôn luôn có quả, nên có khi nó không có đi đúng đường mà nó ở một cái quả khác. Ví dụ như một người trồng dưa nhưng lại không ăn dưa mà lại sao? Lại ăn xoài, không sao, có trồng là có ăn. Lạ lùng như vậy, bởi vì mình có đóng góp tự nhiên cái phần thưởng bù đắp ở đến chỗ khác. Cho nên nói à:
[45:43]"Tôi trồng dưa tôi sẽ ăn dưa. Tôi có hiếu với cha mẹ, con tôi sẽ có hiếu với tôi", nhiều khi không có, nhiều khi nhầm đứa con nó hư, nó không có hiếu mình. Nhưng mà tự nhiên khiến lại mình được nuôi dưỡng bởi một người nào khác cũng sẽ bù đắp lại. Luôn luôn là sự công bình. Mà cái vấn đề mà nuôi người già là vấn đề lớn của xã hội, vấn đề lớn. Vì sau này cái người già sẽ đông hơn người trẻ. Sau này vậy, như bên Trung Hoa là họ buộc gia đình chỉ có một con. Cho nên lớn lên là một người con nó phải nuôi hai người cha mẹ phải không? Là một nuôi hai, rồi thêm nuôi đứa con của nó nữa, và thêm nuôi người vợ của nó nữa.
[46:26]Nếu nó là con trai thì một mình nó nuôi bốn người. Thì bên Trung Hoa là là trước mắt là như vậy đó, một người phải nuôi nhiều người già. Tuy nhiên là nếu mà người trẻ không chuẩn bị được cái tâm tư này thì mình sẽ hắt hủi người già và sẽ mang tội. Cho nên tôi hay tâm sự vậy, nhiều khi chúng tôi gặp người này, người kia nói nói là tôi thương người già. Mà tại sao vậy? Bởi vì chúng ta hãy nhìn một người già tóc bạc, sức yếu, chúng ta hãy hiểu rằng họ đã đi qua cả một cuộc đời biết bao nhiêu là đắng cay, khổ cực, có những khi vinh quang cũng có những khi tủi nhục, sống một đời lo toan vất vả. Và bây giờ họ đi vào giai đoạn tuổi già sức
[47:11]yếu, không còn tự lo cho mình được nữa. Cho nên chúng ta phải thương yêu người già và phải mong sao cho người già được sống những giai đoạn còn lại cuối cuộc đời với niềm vui. Cho nên người trẻ vậy, chúng ta hãy hết sức cẩn thận khi đối xử với người già trong từng lời ăn tiếng nói, đừng bao giờ nói một lời nào làm cho người già buồn lòng. Chúng ta hãy quý trọng cái tuổi già còn một chút lại đó của người lớn tuổi, hãy quý trọng một chút gì đó. Hễ khi phải nói chuyện với người lớn tuổi, hãy cẩn thận là phải kính trọng, phải lễ phép. Chúng ta mang cho người già một chút niềm vui nào cũng đều quý một chút đó hết, hãy thương yêu người già.
[47:54]Chúng tôi luôn luôn dặn mọi người khác chung quanh Bao nhiêu người trẻ đều phải hiểu cái điều này, phải thương yêu người già. Còn cái người tu á thì phải nuôi thầy tổ của mình. Ví dụ như mình ở đời đó thì nuôi cha mẹ, còn nếu đi xuất gia, lúc mình ở giai đoạn lớn rồi phải nuôi thầy tổ mình, vì thầy tổ mình đã già rồi, rồi không có thể làm được việc nữa, phải nuôi. Rồi thêm bổn phận của người này là phải lo cho xã hội, là phải biết làm việc, phải đóng thuế. Nếu là cán bộ viên chức thì phải lo cho dân. Đó. Phải lo cho dân nếu ai ở đây làm cán bộ viên chức, không được tham nhũng, không được hối lộ,
[48:33]không được vòi vĩnh, mà phải hy sinh, phải lo cho dân. Nhất là người mà làm ở viên chức, cán bộ nhà nước á là chúng ta có nhiều cái cơ hội để lo cho dân. Có những người á quen, ví dụ như thế này: là khi người dân đến nhờ ký cái giấy gì đó, khi họ ký xong cái giấy cái người dân họ cho tiền bồi dưỡng, thì là người dân thấy biết là lương cán bộ ít, cho nên họ thương người cán bộ nên họ cho tiền, chứ họ không hối lộ, bởi vì họ không làm gì sai hết, đâu phải hối lộ. Họ không làm gì sai hết. Đơn họ đưa lên là hợp lý hết, hợp pháp và chỉ việc ký, không ký là mang tội, họ truy tố được. Cho nên mình theo bổn phận mình ký, nhưng mà người dân thương người cán bộ,
[49:14]biết lương ít, cho nên sau khi ký xong cái móc ra vài chục ngàn gửi tặng, thì đó là người ta bồi dưỡng tự nguyện, nhưng mà nhiều khi người cán bộ bị quen. Lần sau ai tới không tiền không ký, làm khó, thì đó là bắt đầu thành cái tội, tội là tội vòi vĩnh, đòi hối lộ. Nhưng mà đây là một số ít thôi, chứ phần đông cán bộ chúng ta cũng tốt lắm, không sao hết. Nhất là những người nào mà là đạo Phật thì cái mức độ hy sinh còn phải nhiều hơn nữa, phải lo cho dân, cho nước nhiều hơn nữa. Rồi đó là cái này chúng ta lo cho người nhỏ, lo cho người già, lo cho xã hội, rồi ngoài ra còn phải làm việc từ thiện nữa.
[49:52]Điều này không bắt buộc, đây là cái mình tự nhận để lo thêm thôi. Ở một số nước mà văn minh, giàu có đó, mỗi khi lãnh lương á là họ tự động cái hãng họ trừ cái người lương ra một số tiền để làm từ thiện luôn. Tại vì người công nhân họ đăng ký à, đăng ký à lương tôi như vậy mỗi tháng là tôi sẽ đóng góp số tiền này để làm từ thiện, thì hãng tới tháng tự động trích ra đem gửi về cơ quan từ thiện. Nhờ vậy mà họ cứ có phước hoài, có phước hoài, tức là những cái không bị bắt buộc mà tự mình bỏ thêm ra nè. Rồi một điều nữa là phải lo cho đạo pháp nữa, là giúp đỡ người tu, tức là cúng chùa đó, cúng chùa.
[50:31]Nói thẳng ra một câu cúng chùa, nghe giống như một loại đóng thuế tôn giáo. Nhưng ở đây là tự nguyện thôi, nhưng mà đây chúng ta nói trên đạo lý là như vậy. Ở Đạo Hồi họ bắt buộc nha. Ở Đạo Hồi á là trong cái luật dạy là phải mỗi tháng phải đóng bao nhiêu tiền vào trong đền thờ cho đạo, thành một loại thuế tôn giáo hẳn hoi, rồi cái họ mới lấy quỹ đó họ đi họ bành trướng đạo ở những chỗ khác. Ví dụ họ đến Việt Nam nè, họ sẽ tặng tiền cho người nghèo để kêu người đó vào Đạo Hồi, là cái quỹ đó là do tín đồ ở trong nước họ đóng lại. Còn Đạo Phật mình thì không có điều đó, chỉ tự nguyện. Nên ở đây là chúng ta nhắc nhau trên đạo lý thôi,
[51:12]là ngoài những việc chúng ta lo cho gia đình, lo cho xã hội, lo làm việc từ thiện, nhớ một cái nữa là phải lo cho đạo. Tuy nhiên vấn đề lo cho đạo hay mình nói thẳng là cúng chùa đó, thì đây là một điều mà phải tế nhị lắm, tế nhị, vì phải cúng cách nào á mà làm cho đạo phát triển, còn mình cúng trật á cái đạo tàn lụi. Ủa, sao kỳ vậy? Sao kỳ mà cúng mà đạo tàn lụi? Cúng, tại sao cũng cúng dường mà làm cho đạo tàn lụi, mà biết cách cúng dường thì làm cho đạo hưng thịnh? Tại sao vậy? Nên ở đây chúng ta nói nhau vậy, nếu mà Phật tử cúng dường á, cúng cho người xứng đáng, tu hành chân chính, cái người biết làm cho đạo thì Đạo Phật hưng thịnh.
[51:56]Còn mình gặp ai mình cũng cúng bừa bãi, mình cứ nói ờ miễn đầu tròn áo vuông, còn ông thầy đó ổng có tội không có tội với Phật chứ không phải tội mình, cho nên cứ cúng, thì như vậy mình tiếp tục nuôi dưỡng những người tu xấu, tu không chân chính, và người ta sẽ xuất gia dễ dàng thôi. Biết cái tâm lý Phật tử vậy người ta sẽ ào ào xuất gia, ở ngoài đời cực, vô chùa có người cúng dường sướng hơn, và làm cho Đạo Phật tàn lụi. Cho nên mình cúng mà không có phước, mà cúng càng cúng càng mang tội, vì góp phần làm cho Đạo Phật băng hoại, bởi mình dung dưỡng những người tu giả dối. Còn nếu mà mình cúng mình lựa người đàng hoàng,
[52:32]chân chính, thì sau này ai mà nhắm mình tu không đàng hoàng không dám đi xuất gia, thì Đạo Phật như vậy từ từ chỉ còn người tốt thôi, nên không cần phải trừng phạt, phải sa thải. Vì trong đạo mình không có giáo quyền, giáo hội không có giáo quyền nhiều, chỉ tự nguyện. Bây giờ giáo hội đâu thể nào mà đến mà sa thải ông thầy đó đuổi ra đời, không được. Nhưng mà chỉ bằng Phật tử thôi, Phật tử biết lựa người cúng dường là 20 năm sau, cái người mà tu không đàng hoàng không dám bước vô tu, tại nói nếu mình tu không chân chính không ai cúng, cho nên thôi thà ở đời. Ở đời đi nhậu rồi được, vô đạo không dám nữa.
[53:08]Chỉ còn lại cái người mà nhắm mình tu hành đàng hoàng mới bước vào xuất gia, thì như vậy cái việc mà cúng dường có chọn lọc tự nhiên trở thành một sự thanh lọc trong Đạo Phật, làm cho Đạo Phật càng lúc càng hưng thịnh. Thì cúng dường như vậy là biết lo cho đạo đó, còn mà cúng bừa bãi làm cho đạo tàn lụi. Chúng ta nhớ như vậy, mấy cái này rất là tế nhị. Thì chúng ta thấy nãy giờ mình kể nhiều việc phải lo phải không? Trong giai đoạn mà một người phải gánh vác trong cuộc sống như vậy, quá nhiều chuyện phải lo, nhưng mà có nhiều người đó, nhiều khi lo trật địa chỉ. Có những điều phải lo không chịu lo,
[53:44]mà có những điều không đáng lo thì lại đi lo, là ví dụ sao? Là có những cái lo tào lao, không chính đáng. Ví dụ thay vì á phải về lo cho cha mẹ mình, thì bắt đầu đi lo bồ nhí, lo vợ bé, lo đi ăn, đi nhậu, lo vui chơi quá đáng, lo karaoke, lo đi ném bowling gì đó, bây giờ mở tùm lum mấy cái đó ra. Rồi có những cái lo trật địa chỉ làm cho mình cũng bận tâm, nhưng mà làm cho cuộc sống nó kém giá trị, kém ý nghĩa và mất phước. Đó là cái lo không chính đáng, lo tào lao. Hoặc là có những người mà lo đi thích đi du lịch. Có những người vậy, họ ảnh hưởng nước ngoài đó, thích làm để tiền, để dành giụm,
[54:28]lúc nào đó cái có đi chơi, đi tham quan, thì chút chút thì được, nhưng mà quá xem trọng việc đó là mình mất phước á. Có người ước mơ để dành tiền để đi du lịch một chuyến sang Trung Quốc, sang Singapore hay thậm chí đi qua Mỹ qua Úc luôn. Cái đó là làm mất phước, những cái lo đó hơi trật địa chỉ, có chuyện đáng thì đi, không chuyện đáng thì thôi. Một lần nào đó thế nên có một người họ viết như vậy: Ở thời đại này, chúng ta giải trí nhiều nhưng niềm vui ít. Vừa rồi trong báo mà Tuổi Trẻ Chủ Nhật có cái bài viết của một người tên là Nguyễn Cung Vệ Binh, chúng tôi thấy hay đánh máy ra đây. Ông ta nói rất hay, một lần khác chúng ta sẽ giải thích điều này.
[55:11]Đây là nghịch lý của thời đại, là chúng ta giành giật nhiều hơn nhưng mà lại có ít hơn, chúng ta có những tòa nhà đồ sộ hơn nhưng gia đình lại bé nhỏ hơn,
[55:26]chúng ta sở hữu nhiều hơn nhưng nhân cách giảm nhiều hơn, chúng ta thương yêu thì ít mà ganh ghét thì nhiều. Ông viết những câu rất là hay. Hoặc là nói chúng ta bây giờ bị giải trí, cái phương tiện, cái trò giải trí thì nhiều hơn nhưng niềm vui thật sự thì ít hơn, điều rất là thấm thía. Hôm nào chúng ta sẽ giảng cái bài này của một cái tác giả nào đó mà người ta lục được trên Internet rồi người ta in lên báo Tuổi Trẻ Chủ Nhật. Những ý này hay, chúng ta sẽ nói chuyện với nhau một lần khác. Nên hôm nay vậy, là những điều mà chúng ta phải lo trong cái cuộc sống này hãy lo cho chính đáng, đừng có lo tào lao, trật địa chỉ rồi đời mình mất giá trị và kém phước.
[56:05]Nên những người đàn ông vậy, chứ đàn bà thì ít hơn, những người đàn ông mà lúc còn sung sức, còn cái thời ăn chơi nhiều quá, rơi vào tuổi già hoang mang hụt hẫng, mất hướng đi, trống rỗng, vô vị và không có giá trị, với cái nhìn của con cháu mình không tôn trọng, đó là lúc đó mình lo lo chuyện sai. Còn có những người mà chúng ta gọi là những vĩ nhân trong cuộc đời này thì cái lo của họ cũng rất là vĩ đại. Cái lo của họ vĩ đại, những người mà vĩ nhân. Những điều mà chúng ta nè, chúng ta nói lo cho bản thân nè, lo gia đình nè, đóng thuế cho xã hội, lo cho đạo là đã cao thượng lắm rồi đó, là con người rất đàng hoàng, rất cao thượng.
[56:48]Nhưng mà còn những người mà gọi là vĩ nhân, cái đầu của họ là họ ôm ấp cả cái đất nước này, cả cái nhân loại này trong trái tim của họ. Ví dụ mình nhìn thấy họ cũng như mình đang sống đây, nhưng sự thật trong tâm họ là những chuyện rất lớn lao. Những điều mà người khác không nghĩ tới thì họ đã bận tâm họ thấy trước, họ thấy trước cái đất nước này sẽ đi về đâu, nhân loại này sẽ đi về đâu, và bây giờ họ phải làm cái gì, họ cũng muốn kêu gọi con người phải làm cái gì để mà tránh được những cái tai họa cho thế giới này. Đó là những vĩ nhân. Mà cuộc đời này có nhiều vĩ nhân lắm. Chúng ta gặp ví dụ những nhà bác học, những nhà xã hội học,
[57:28]những nhà đi bảo vệ môi trường, hoặc là những lãnh tụ chính trị chân chính đều là những người có trái tim vĩ đại hết, họ lo cho cho đất nước, lo cho nhân loại. Thường thường thế này, là những người vĩ nhân thật sự đó, ít có cái đời sống gia đình hạnh phúc, bởi vì trong tâm họ không có thời gian để thương yêu cá nhân nhiều, không có thời gian. Những điều họ lo mà chính đáng lớn lao chiếm hết cái tâm trí của họ, nên có những vĩ nhân mà họ không có lập gia đình là vì vậy. Bởi vì cái vận mệnh của quê hương đất nước, cái vận mệnh của nhân loại quá quan trọng đối với họ. Ví dụ gặp một người con gái có thể có cảm tình
[58:13]nhưng mà không thể nào mà dồn được cái tình yêu tình thương gì vào đó được nữa hết, vì những cái chuyện lớn chiếm đầy hết tâm của họ. Nhưng cũng có một số vĩ nhân có gia đình, có vợ có con, thì những người vợ của vĩ nhân phải hiểu, phải hiểu là không thể nào đòi hỏi được chồng mình dành nhiều tình cảm cho mình được. Bởi vì những người vĩ nhân cái tim họ đầy chuyện của quê hương đất nước nhân loại. Nhưng mà hy vọng là ở đây ít có vĩ nhân, vì có vĩ nhân, làm vợ vĩ nhân thì phải chịu như vậy. Cái người tu mà không lấy vợ vì nhiều lý do, ở đây vì sao vậy? Là vì vì nhiều lý do nhưng trong đó có một lý do là để
[58:57]dốc lòng lo cho chúng sinh, lo cho đạo pháp. Chứ nếu người tu mà có vợ thì buộc là mình phải chia sẻ cái sự lo lắng của mình trong cái gia đình nhỏ bé của mình, nên khó có thể lo cho chúng sinh lo cho đạo pháp được, đó là lý do đạo đức. Còn cái lý do về giới luật, sự trong sạch là lý do mà giữ cho bản thân, chứ còn ở cái lý do lớn là dốc lòng lo cho đạo. Ở bên Thiên Chúa giáo vậy, có một thời gian các hàng giáo phẩm cũng tranh luận với nhau là có nên cho linh mục cưới vợ hay không, linh mục cưới vợ không. Vì có một số quốc gia là các linh mục đã ký những cái đơn chung nhau đệ đạt lên trên Tòa thánh là xin cho linh mục lấy vợ.
[59:43]Bởi vì thấy các mục sư bên Tin Lành đó là có vợ nhưng mà vẫn làm việc đạo rất là tốt. Cho nên các linh mục cũng nói với Tòa thánh là chúng con cũng sẽ như vậy, dù có gia đình chúng con cũng sẽ hết lòng phục vụ Chúa và phục vụ giáo dân vân vân, không sao hết. Thì các cha lớn á thì phản đối, các cha lớn nói nếu mà có gia đình rồi, có vợ rồi thì sẽ không còn trọn vẹn lòng để mà lo cho đạo nữa, nên cuộc chiến vẫn chưa ngã ngũ, nên hiện nay các linh mục vẫn chưa được có vợ là vậy. Còn ở bên Đạo Phật thì cái giới luật từ ban đầu là cấm chuyện đó, mà tuy nhiên ở bên Nhật Bản có một cái phái gọi là phái Tân Tăng lại cho phép lập gia đình.
[1:00:25]Chúng ta vào cái chùa Nhật Bản, chúng ta thấy một ông có thể cạo tóc hoặc không cạo tóc, có khi mặc cái đồ truyền thống, cũng có khi mặc bộ đồ vest, nhưng mà hỏi đó là sư trụ trì của ngôi chùa, một đại tự rất là lớn. Nếu mình được đi ra phía sau mình sẽ thấy có cả một gia đình của ông, có vợ có con ông, và những người con đó sẽ kế thừa để trụ trì cái ngôi đại tự đó, chứ người ngoài không được vào kế thừa, không được vào kế thừa trụ trì. Cho nên những người mà Phật những người Việt kiều mà ở bên Nhật về chúng ta có hỏi chuyện, họ nói như vậy, họ nói bên Nhật không có dễ tu, bởi vì muốn tu mình phải rất là giàu mới cất nổi một cái ngôi chùa,
[1:01:06]hoặc là mình phải là con của một ông thầy trụ trì thì mới có thể là cất chùa. Mà không biết từ bao giờ ở câu tục ngữ Việt Nam mình á "Con vua thì lại làm vua, con sãi ở chùa thì lại quét lá đa." Như vậy hồi xưa có con của sãi hả ta? Hơi lạ đó nghen. Không biết từ thời nào đã có cái con của sãi ở chùa để đi quét lá đa không biết. Thì đó cũng là một cái biến thái của Đạo Phật, cũng có một nhánh như vậy, nhưng mà về sau thì Đạo Phật lần lần có khuynh hướng trở lại giống như thời Đức Phật là người tu sĩ không được có vợ, là như vậy. Thì đó là những điều mà chúng ta nói sơ sơ phải lo đó, một người bình thường phải biết lo, và chúng ta phải tránh những
[1:01:50]cái lo tào lao, và chúng ta cũng nói tới cái lo của một vĩ nhân là lo những chuyện lớn lao mà không thể lo những chuyện nhỏ được nữa. Rồi ngoài ra còn cái lo nữa là phải lo tu tập, thiền định, lễ Phật, tụng kinh mỗi ngày, đó là phải lo nữa. Vì nếu mà không có đạo lý để mà soi sáng tâm hồn và soi sáng cuộc sống chúng ta thì chúng ta sẽ lo trật địa chỉ, lo trật địa chỉ, thay vì về nhà mình lo thì lại đi vào trong lo giùm cho cái quán nhậu. Nhưng mà nếu có đạo lý soi sáng tâm hồn, chúng ta có ngồi thiền, có lễ Phật, có tụng kinh thì chúng ta sẽ lo đúng địa chỉ, và khi lo đúng địa chỉ thì cái cuộc đời
[1:02:36]mình càng ngày càng có phước cho tuổi già và cho những kiếp sau, như vậy. Trong cuộc sống á chúng ta thấy thế này, nếu mà thời gian gánh vác nhiều hơn cái thời gian hưởng thụ thì đó là cuộc sống đầy công đức, còn ngược lại nếu mà thời gian gánh vác ít á thì thấy có vẻ sướng á nhưng mà nguy hiểm cho đời sau. Hồi nãy chúng ta nói nhau tổng quát cái giai đoạn gánh vác của một đời người là khoảng 40 năm phải không, coi như là từ 20 tuổi tới 60 tuổi là tổng quát như vậy. Nhưng có những người ít hơn, có những người 30 tuổi hiện nay vậy mới bắt đầu làm việc rồi cũng tới 60 tuổi ít hơn, hoặc có người nghỉ sớm hơn, khoảng 50 tuổi.
[1:03:21]Nhưng mà có những người vậy nhiều khi tới 12, 13 tuổi là đã phải gánh vác việc của gia đình, và có những người tới 75 tuổi vẫn chưa nghỉ ngơi, có những người như vậy, họ làm được việc. Ví dụ như trên cái giấy tờ họ đã nghỉ hưu từ năm 60 tuổi hay 65 tuổi, nhưng mà họ vẫn tự làm việc, tự nghiên cứu, cho ra đời những cái công trình, những công trình lớn. Có những nhà báo năm nay ổng bảy mấy tuổi vẫn lặng lẽ viết báo, viết bài vẫn hay, báo vẫn đăng như thường, là chúng ta thấy những người đó vẫn tiếp tục đóng góp cho cuộc đời. Thì ở đây đó mình tính cái thời gian á mà cái thời gian gánh vác nó được dài, được nhiều, cuộc sống đó nhiều công đức.
[1:04:03]Còn nếu mà cái thời gian gánh vác ngắn quá, cuộc sống không có ý nghĩa. Cho nên vì vậy là cái người hiểu đạo, chúng ta phải tập gánh vác cái bổn phận dù khi tuổi mình còn niên thiếu, tập giúp đỡ mọi người trong cái khả năng chừng mực nào đó của mình, để mình kéo dài cái thời gánh vác trong cái kiếp này. Kiếp này mình cứ tạm cho mình sống 70 tuổi, tạm cho đi. Thì năm 20 tuổi, 25 tuổi hay 30 tuổi mới bắt đầu đi làm, nhưng mà nếu mình là người Phật tử hiểu đạo thì mình sớm, mình cố gắng gánh vác sớm một chút, làm được chuyện gì mình ráng làm chứ đừng có hưởng thụ. Rồi cũng vậy, mình đến cái tuổi nghỉ hưu rồi thì mình đừng thèm nghỉ.
[1:04:47]Nếu mình là người Phật tử, vẫn bòn mót trong cái sức khỏe mình có được để mà làm cái chuyện gì đó có lợi, những việc từ thiện. Như là để đi chùa nè, lo cho người nghèo quanh xóm nè, thăm hỏi tạo tình đoàn kết xóm làng nè, mình nhắc nhở vệ sinh đường phố trong xóm đừng cho ai xả rác. Những chuyện nho nhỏ vẫn là điều chúng ta đóng góp được theo cái sức khỏe của mình. Chúng ta thấy có những người già còn khỏe như hỏi ổng 65 tuổi, ổng còn đi đánh tennis mỗi buổi sáng được, đánh tennis xong rồi về nhà đi chơi gì đó thôi. Còn sức khỏe nên còn nhậu được, nhậu, rất là uổng phí. Trong khi cái người hiểu đạo mà nếu sức khỏe còn,
[1:05:28]chúng ta sẽ còn làm rất nhiều được việc tốt cho cuộc đời, bòn mót từng chút sức khỏe. Ai mà ốm yếu bệnh hoạn như chúng tôi đó mới thấy quý sức khỏe. Cho nên có những điều mà chúng tôi nhiều khi sức khỏe kém rồi không làm được, mới biết đó là cái dở của mình. Nhưng ví dụ như giờ phải soạn bài, phải đi giảng là đúng là vắt từng giọt sức khỏe của mình để làm, chứ không phải là làm một cách dư dả, thoải mái như người khác. Ví dụ như thầy trụ trì ở trên đây đó, thầy rất là năng nổ, xông xáo. Ở đây dám chạy xe hai bánh chạy về tới Đại Tòng Lâm, buổi sáng giảng xong buổi chiều chạy xe hai bánh chạy về đây lại.
[1:06:06]Chúng tôi không có chuyện đó nổi. Đó, nhưng mà đó, có sức khỏe mình làm được vậy rất quý, còn chúng tôi mỗi bài giảng là mỗi cái giọt nước sức khỏe mình vắt ra, vắt ra, chứ không phải là thoải mái. Nên quý sức khỏe, nên nhìn thấy có những người rất là khỏe trong cuộc sống mà không biết đem cái sức khỏe đó để làm phước, chúng tôi thương họ, tội nghiệp họ. Tội nghiệp họ là họ không có biết tạo phước. Còn như bản thân những người yếu đuối như chúng tôi vậy, muốn làm phước mà sức khỏe mình không cho phép nhiều. Nên ở đây vậy các Phật tử vậy, hễ còn một chút sức khỏe thì ráng bòn mót từng việc phước nho nhỏ dù mình đã già, đừng nghỉ ngơi, đừng nghỉ ngơi.
[1:06:48]Không biết ví dụ nếu biết là ngày mai mình chết, ngày mai mình chết, ngày hôm nay vẫn cố gắng làm một việc gì gọi là một việc phước nào đó, không thèm nghĩ. Giống như có một cái ông già đứng trồng cây. Có người đi ngang nói: "Năm nay cụ nhiêu tuổi?" Nói: "Tôi 75." "Mà cây cam này phải năm năm, 10 năm nữa mới có trái. Cụ nhắm là cụ cụ sống để ăn được nó hay không, ăn được trái không?" Cụ nói: "Không, ngày mai tôi chết, ngày hôm nay tôi vẫn trồng cây cam này." Câu nói rất là hay. Chúng ta nghĩa là vẫn làm một cái việc phước gì đó cho cuộc đời, dù mình bòn từng cái chút thời gian, một chút sức khỏe của mình.
[1:07:23]Cho nên người hiểu đạo đừng thèm ở không. Mà chính như vậy đó, chết lại sướng. Những người mà chết khỏe đó thì nó có nhiều nguyên nhân là mình ít có tạo nghiệp, đời trước cũng vậy, đời này cũng vậy, mà nó thêm một nguyên nhân nữa là lúc sống mình đã làm trọn vẹn bổn phận của mình và làm quá dư cái bổn phận đó luôn thì người đó ra đi thanh thản, yên ả. Còn người mà chết không có yên ả, chết khó thì cũng nhiều nguyên nhân, hoặc là đời trước còn nghiệp, hoặc đời này là có tạo nghiệp, hoặc đời này không làm hết bổn phận của mình thì khi chết không yên. Ví dụ có những người đàn ông vậy, là lấy vợ sinh con nhưng mà rồi thiếu trách nhiệm
[1:08:14]với vợ con, thiếu trách nhiệm, không nuôi, không dạy, giao trách nhiệm đó cho người khác, bảo đảm người đó khi chết không nhắm mắt yên, vì trong cuộc đời này mình đã không làm hết bổn phận của mình. Nãy giờ hù đàn ông hoài.
[1:08:32]Tâm chúng ta càng lớn thì chúng ta càng lo nhiều điều mà người thường không có lo tới. Nên những cái tâm hồn vĩ đại, họ lo cho cả quốc gia, thế nhân loại, cho Phật pháp. Thì cái lo này chúng ta để ý nè, nó lo khác với tham vọng. Tham vọng á là mình nghĩ tới chuyện lớn mà mình mong mình có tiếng tăm, có quyền lực. Đó là tham vọng. Còn cái lo á đúng nghĩa là vì tình thương yêu. Cái người này trái tim lớn, lòng thương yêu lớn, nên họ hay lo chuyện bao đồng. Như là ví dụ mình thương con mình nên mình lo cho con mình. Nếu mình yêu đất nước này thì mình cũng lo lắng cho vận mệnh của đất nước này. Là mong rằng đất nước của mình sẽ giàu mạnh lên, văn minh hơn, đạo đức hơn.
[1:09:19]Người dân mình sẽ là những người có ý thức, khi dừng ở đèn đỏ dừng ở đúng cái vạch trắng, không ở trên xe mà quăng rác xuống đường, không quăng rác xuống cống nghẹt đường, những chuyện nho nhỏ. Mà lo cho rừng trên đất nước mình còn bao nhiêu hay là đã bị phá hết rồi, rồi tình trạng tham nhũng đã giảm bớt chưa, rồi cái trình độ văn hóa, đào tạo tay nghề của nước mình nhiều người đã giỏi chưa, vân vân. Là cái lo là vì tình thương yêu nên hay lo dù chả làm được gì. Không làm được gì nhưng vẫn lo, nhưng cái nhân đó đời sau làm lớn á. À ngộ vậy đó. Đây là nhân quả, cái tâm đi trước, cái nghề đi sau.
[1:09:56]Là đời đời trước cái người này có cái tâm thương yêu đất nước nên hay lo nhiều chuyện của đất nước. Thường những người này đời sau hay làm chức lớn, do cái tâm đó. Còn cái người mà chức lớn mà cái lo nhỏ thì đời sau làm chức nhỏ lại. Ví dụ như người làm giám đốc ngân hàng nhưng mà chỉ lo thu vén làm giàu gia đình, tức làm chức lớn mà lo chuyện nhỏ, thì kiếp sau làm chức nhỏ. Chức nhỏ là chức gì? Chức nhỏ là chức nhẫn. Nhiều khi chỉ là một con bò đầu đàn trong một đàn bò thôi, đâu được làm người nữa. Vì lúc sống làm người mình đã không xứng đáng với một con người, đã quá tham lam, thì kiếp sau không còn được làm người nữa, đọa liền.
[1:10:40]Còn cái người mà chúng ta sống bình thường, nhưng tâm mình lo điều lớn, thì cái phước sau này sẽ lớn. Còn có những người mà tâm họ nghĩ tới cả nhân loại, hoặc là nghĩ tới vận mệnh của Phật pháp nữa. Khi mà thấy cái phe Hồi giáo Taliban bắn vào tượng Phật thì đã nghĩ tới vận mệnh của Phật pháp tương lai sẽ như thế nào nếu Hồi giáo cứ tiếp tục bành trướng. Ví dụ như ngay Thái Lan là một quốc gia Phật giáo là quốc giáo, mà hơn năm tỉnh ở Thái Lan ở miền Nam bắt đầu bị du kích Hồi giáo đánh đòi tự trị rồi. Thì ngày nào sẽ tới Việt Nam mình, trong khi Thái Lan qua Việt Nam không xa? Biết đâu ngày nào đó sẽ có Hồi giáo đánh tại đất nước
[1:11:23]mình để đòi tự trị thành lập một vùng nào đó nữa. Nếu từ ngày hôm nay từng người Phật tử mình, từng người đệ tử Phật mình không ý thức, không cảnh giác, không lo truyền bá đạo Phật mạnh mẽ, thì một ngày nào đó cái số đạo khác họ lên mạnh lên, đất nước này sẽ bất ổn, Phật pháp sẽ bất ổn. Giống như Afghanistan ngày xưa, đó là một quốc gia Phật giáo là quốc giáo, cho nên những pho tượng cao nhất thế giới được tạc vào trong núi đá, bao nhiêu tượng, bao nhiêu chùa, bao nhiêu đền, bao nhiêu hang động đầy hết. Mà bây giờ còn lại chỉ là Hồi giáo. Bởi vì sao? Bởi vì trong thời đại đó, những người đệ tử Phật đã không cảnh giác,
[1:12:03]không mạnh mẽ, không lo truyền đạo mạnh, cho nên đạo khác họ có chỗ để họ đứng vào. Bây giờ mình cũng nhìn lại vận mệnh của Phật pháp như vậy. Liệu 50 năm nữa Hồi giáo có tới bắt đầu nó cầm súng vào tới nước mình chưa? Tại vì Thái Lan qua đây đâu có xa, mà hơn năm tỉnh ở miền Nam Thái Lan là bị đánh rồi, bị chiến tranh rồi. Philippines ở vậy đó, một quốc gia mà Thiên Chúa giáo là quốc giáo, vậy mà miền Nam là Hồi giáo đã đánh nó đòi giành quyền tự trị cả một vùng lớn bằng 1/3 lãnh thổ Philippines. Thì như vậy họ truyền đạo bằng súng ống, Phật giáo mình truyền đạo bằng cái gì? Làm sao mình ngăn cản được cái khẩu súng, cái trái bom của Hồi giáo nếu một ngày nào
[1:12:46]đó nó đến đây để nó giành cái cái lãnh thổ này thành đạo Hồi, mình sẽ làm điều gì? Đó là những điều mà chúng ta phải ưu tư, phải lo cho vận mệnh của Phật pháp, chứ đừng có cứ ngồi không không, phải biết lo. Đó là cái trái tim lo lớn. Giờ có vài điều chúng ta nói nè, những điều phải lo nè, chúng những bổn phận. Hiện nay là có cái khuynh hướng là sinh ít con. Hồi xưa đó, cái thế hệ trước họ sinh là năm, bảy con, nhưng ngày hôm nay thì hầu hết là chủ trương của các cặp vợ chồng là chỉ sinh sinh hai con, có người chỉ sinh có một con à. Có nhiều người nghĩ thế này: là khi mình đẻ được đông con á thì về già mình có con cháu lo.
[1:13:30]Nhưng mà điều này chỉ đúng một phần à. Đúng một phần là sao? Là vì lúc trẻ mình cực khổ mình nuôi năm, bảy đứa cực khổ thì về già thì chắc cũng có cái đền bù lại, không đứa này lo cũng còn đứa khác lo, thôi cũng chắc ăn, nên thôi cứ đẻ nhiều nhiều. Đó là cái tâm lý người xưa hay đẻ nhiều. Đúng không? Đúng không? Không biết đúng không. Nhưng mà có những trường hợp, có những người nghiệp nặng á, đông con thì càng bị con phá nhiều. Đông con không phải là một bầy nó, một bầy ăn cướp, nó cứ tới nó nó khảo của, nó làm khổ lúc tuổi già cũng có nữa. Mà có những người không hề có con, không hề có gia đình,
[1:14:11]không có đứa con nào, nhưng mà cả một đời làm phước, về già sung sướng như thường, chết yên ả như thường, như Trịnh Công Sơn vậy, không có vợ có con, nhưng mà vẫn nghĩa là chết trong vinh quang như thường, chỉ lo làm phước thôi. Vì áp lực dân số hiện nay, cho nên thế giới cũng như Việt Nam đều vận động là kế hoạch hóa gia đình, sinh ít con, như Trung Quốc thì bắt buộc sinh có một con, một người con. Nên sau này đó người trẻ phải gánh vác nhiều hơn người già, người già sẽ nhiều hơn người trẻ. Cho nên đây là cái chỗ mà chúng ta chuẩn bị nè, là người trẻ phải chuẩn bị tâm tư sau này nuôi người già nhiều hơn, và người già cũng phải chuẩn
[1:14:52]bị tâm tư sau này mình rất ít người lo cho mình. Chúng ta phải thấy trước cái viễn cảnh của đất nước cũng như của thế giới. Là sau này người già nhiều hơn người trẻ, thì như vậy người trẻ phải chuẩn bị tâm tư mình phải gánh vác trách nhiệm nhiều hơn đối với cha mẹ mình, với ông bà mình. Ở một số quốc gia thì họ đưa vào viện dưỡng lão hết. Vì con cái lớn lên đó không có thiết với cha mẹ, thấy cha mẹ làm gánh nặng quá, cái mới nói thẳng với cha mẹ, nói bây giờ, "Thôi bây giờ daddy với mommy thôi chịu khó vào viện dưỡng lão, chứ con con lo không nổi vì con phải đi làm, vợ con đi làm, ừ thôi bây giờ chịu khó." Thì
[1:15:28]cha mẹ cũng phải khóc rồi mới vào viện dưỡng lão. Rồi trong đó chỉ có những người già ngồi chơi với nhau thôi, còn con cái hai, ba tháng tới thăm một lần rồi thôi. Thì rất là buồn. Bởi vì không có tình thương nào bằng tình thương ruột thịt. Thì nhưng mà đành chịu vì hoàn cảnh lúc đó cái người trẻ không chịu lo cho người già rồi làm cái gì bây giờ, mà xã hội cho phép, đâu có bắt được. Xã hội như vậy hơi thiếu tình người và hơi độc ác. Viện dưỡng lão cũng cần thiết, nhưng chỉ cho những người nào mà quá cô quạnh, quá neo đơn. Còn nếu còn con còn cháu mà như vậy thì cũng đau lòng. Thì ở đây đó, chúng ta thấy xã hội Á Đông mình rất là tôn trọng tình
[1:16:06]nghĩa, vì vậy người trẻ phải chuẩn bị tâm tư từ bây giờ là 5 năm sau, 10 năm sau là mình phải lo cho cha mẹ, ông bà nhiều hơn. Phải chuẩn bị từ bây giờ, không có sợ cực khổ á. Nếu từ bây giờ mà không có chuẩn bị, tới lúc đó thấy mình cực khổ quá rồi tránh né là một tội ác. Còn người già ngược lại cũng vậy, biết trước rằng về sau này con cháu mình sẽ ít, không có nhiều, sẽ không có ai lo cho mình, cho nên tự bản thân mình phải chuẩn bị trước nhiều điều. Vì lúc đó sức khỏe mình sẽ yếu nè, thì bây giờ mình lo làm sao tập khí công, dưỡng sinh để cho nó cho về già nhưng mình đừng có bệnh hoạn quá. Tại vì con cháu nó cũng sẽ lo không nổi, tội nghiệp nó.
[1:16:50]Mình biết mình tự bấm huyệt bàn chân, bấm huyệt bàn tay gì đó, mình tự mình mày mò vậy để mà giảm thiểu bớt bệnh tật. Hoặc là mình sử dụng những dụng cụ của người già mình tập lần lần, xe lăn, gậy chống dần dần để đỡ đần cho con cái mình. Đó vậy. Về già mà ít bệnh mà chết êm là diễm phước cho mình và cho con cháu của mình, đúng không? Chớ có những gia đình mà ông bà già nằm luôn 3 năm không chết, nghĩa là tiêu tiểu một chỗ, con cái quá khổ, quá khổ, nên rất là tội. Nên chúng ta tránh cái điều đó để đừng làm cực con cháu mình, đó cũng là lòng thương yêu con cháu mình. Thì vừa rồi bên Hà Lan á mới thông qua,
[1:17:32]Quốc hội mới thông qua là cho phép cái chết tự ý. Tức là cái người đó bệnh không chữa được mà đau đớn thì họ họ xin bác sĩ cho họ được quyền chết, họ ký giấy thì bác sĩ sẽ chích thuốc cho họ chết để họ không phải chịu đựng đau đớn nữa, không kéo dài nữa. Thì có nhiều nơi đó thì họ phản đối, họ nói như vậy không khác gì giết người, mà giết người là một tội ác. Quý Phật tử đồng ý không? Đồng ý không? Thực ra đó, có ai mà bệnh mà đau mới biết là cái chết coi như không quan cái không quan trọng, cuộc sống không phải đáng quý lắm đâu. Sống cho có ý nghĩa, sống hạnh phúc á thì đáng sống, mà sống đau khổ thì cuộc sống này không phải đáng sống.
[1:18:16]Cho nên cái nói mà giết người là một tội ác theo kiểu đó đó thì câu nói đó là hiểu một chiều. Chừng nào người ta đang an vui hạnh phúc, người ta thánh thiện đạo đức giết người ta đó thì đó là tội ác. Nhưng mà có khi người ta sống mà đày đọa đau khổ, không còn lối thoát nữa vì bệnh tật. Lúc đó cái chết lại là một điều hợp lý. Không khổ mình và không khổ người khác lại là hợp lý. Cho nên cái mà giải pháp chấp nhận cho cái chết êm ả, đó là một sự tiến bộ trong cái suy nghĩ của loài người trong thế kỷ này đó. Mà bao nhiêu thế kỷ trước nghĩ không ra. Nhưng mà thế kỷ này là một sự tiến bộ. Cho nên có các thiền sư như vậy đó, nếu mà mình nói là như vậy
[1:18:57]là tự sát là mang tội, như vậy nhiều thiền sư mang tội lắm. Có ông thiền sư vậy, ổng tới già rồi cái ổng thấy bình bình ổng nói: "Sống hoài mệt quá, thôi chết." Ổng kêu đệ tử lại ổng nói: "Thôi mai tụi bây lo làm này." Vô phòng ngồi kiết già ổng tịch đi luôn. Đó là hình thức tự tử. Các thiền sư mà ngồi kiết già hay đứng chết, ngồi chết, nằm chết một cách thoải mái theo ý mình đều là tự tử hết. Nhưng tự tử bằng định lực thì sao mình không lên án? Thấy không? Mình lại thấy là đạo đức là thánh thiện. Nhưng mà còn có những người họ không thể sống được nữa không cho họ chết, mà nếu chết nói lên án họ tự sát hay lên án người bác sĩ là
[1:19:36]giết người thì cái suy nghĩ đó đúng là hẹp hòi, phải không? Hẹp hòi. Cho nên sau này chúng ta hy vọng rằng cái quan điểm đó sẽ được thế giới chấp nhận rộng rãi. Đến lúc nào đó mình cảm thấy cuộc sống mình là một gánh nặng, nỗi khổ người khác mình chấp nhận ra đi. Tại vì ở một cõi khác mình vẫn tiếp tục được tu được học chứ đâu phải không. Miễn là đời này lúc còn sống mình có biết Phật pháp, có làm được nhiều công đức hổng sợ gì hết. Còn mà cái tiếc nuối cuộc sống để rồi làm khổ con cháu mình, đó mới là một cái tâm ích kỷ và bất thiện. Chúng ta nhớ điều đó. Tiếc nuối cái cuộc sống của mình là một sự ích kỷ,
[1:20:17]rồi làm khổ người khác là một cái tội, nó là như vậy. Rồi có những cái bổn phận là bổn phận đối với ngành nghề. Ví dụ như đời này chúng ta làm nghề kiến trúc, chúng ta cố gắng phát triển và duy trì nghề đó thêm cho đời sau. Rồi có cái nhiều ngành nghề mà bị thất truyền rất là uổng. Ví dụ như bên Đông phương mình có cái môn công phu nội công đánh chưởng phi thân á, mà bị thất truyền. Có một cái điều thế này nè, bên Tây phương thì họ không tin rằng con người có thể nhảy nóc nhà, có thể đánh ra chưởng, họ không tin, nên họ không bao giờ họ làm phim đó. Nhưng bên Trung Hoa luôn luôn làm phim đó. Luôn luôn làm, hễ là đánh chưởng, phi thân, đánh kiếm.
[1:21:01]Thì cái người Tây phương á, mới ban đầu nghĩ rằng cái người Trung Hoa lãng mạn tưởng tượng. Nhưng mà người Trung Hoa họ cứ lì họ làm hết phim này tới phim kia. Sau này người Tây phương không dám phê bình nữa, tại sao vậy? Bởi vì người Trung Hoa họ làm được điều đó. Họ có những người võ sư giỏi họ làm được điều đó. Cho nên họ đem cái điều hiện thực đó lên màn ảnh. Ngày xưa họ nhảy qua nóc nhà, phi thân, thậm chí họ đi trên ngọn cây là chuyện có thực. Họ làm cho thân họ nhẹ đi, nên gần đây đó là cái quan điểm đó được chấp nhận. Chứ hồi xưa đó không bao giờ mà có cái phim mà phi thân đánh chưởng của
[1:21:37]Trung Hoa được giải Oscar, nhưng vừa rồi mới được một phim là phim gì? Phim gì? Đó có người coi đó: "Ngọa hổ tàng long", đúng. Một nhân vật nữ mà là yểu điệu nhưng mà phi thân đánh võ rất là giỏi mà rất còn trẻ. Cho nên người Trung Hoa họ có những cái bí thuật như vậy, nhưng ngày nay thất truyền. Nhưng người Trung Hoa họ tin điều đó lắm, họ tin chắc là họ có. Đó cũng là một trong những văn minh của nhân loại mà ngày nay không còn phát triển, là do người ta không biết giữ gìn, không kế thừa, hay giấu nghề. Cái giấu nghề là cái làm cho cho nền văn minh nhân loại chậm đi. Đó là cũng là một bổn phận mà chúng ta phải giữ gìn đó.
[1:22:15]Những điều hay của nhân loại mà vào được tay mình, mình cố gắng đừng để mất. Người Á Đông đó, ngay cả người Việt Nam vậy, có hay có cái giấu nghề, chỉ truyền cho trong con cái thôi, không truyền người ngoài, sợ cạnh tranh về kinh tế. Thì đó gọi là bí mật của của công nghệ đó. Bây giờ người ta cũng vậy nhưng người ta không để không không có để thất truyền, nhưng mà người Á Đông mình, người Việt Nam mình để thất truyền uổng. Có một cái bổn phận thiêng liêng nhất, nãy giờ chúng ta nói nhiều bổn phận, bây giờ cuối cùng chúng ta nói một cái bổn phận thiêng liêng nhất là mình bảo vệ, giữ gìn và phát huy Phật pháp cho muôn đời sau.
[1:22:53]Thì cái bổn phận này tuổi nhỏ, tuổi già, tuổi lớn, tuổi gì cũng làm được hết: bảo vệ Phật pháp cho muôn đời sau. Vì nếu thiếu Phật pháp là thiếu đạo lý từ bi nhân quả thì bóng tối và sự ác độc sẽ trùm phủ lên thế giới này liền. Còn nếu mà người ta còn tu tập từ bi, người ta còn tin nhân quả thì thế giới này còn ánh sáng của đạo đức ngự trị. Là chúng ta còn niềm tin để sống, còn niềm vui để sống, còn tình thương yêu để đối xử với nhau. Cho nên là bảo vệ Phật pháp là một bổn phận thiêng liêng của đời người. Bên cạnh những cái bổn phận mà chúng ta vừa nói lúc nãy thì bảo vệ Phật pháp là điều rất quan trọng.
[1:23:38]Ở đây chúng ta có bốn việc phải làm đối với Phật pháp. Một là tu, hai là học, ba là truyền bá, và bốn là bảo vệ. Chúng ta nhớ chúng ta có bốn điều này: tu, học, truyền bá, bảo vệ. Có những người á chỉ học thôi, không tu, không truyền bá, không bảo vệ. Có nhiều người như vậy lắm. Có nhiều người đến với Phật pháp chỉ làm một việc là học thôi. Đến hết kịch cái lớp giảng này bước qua cái trường giảng kia. Có nhiều tăng ni cũng vậy nữa, học hết trường này qua học trường kia, học mà không tu nha. Không tu cho nên cái khả năng truyền bá rất là ít và cũng không không bận tâm với việc phải bảo vệ Phật pháp.
[1:24:20]Nên cái người mà chỉ học là người yếu nhất trong Phật pháp. Kế đến là có những người có học rồi có tu. Có học có tu, nghĩa là có học có tu thì là đã là tốt rồi. Thực hành được Phật pháp thì trong tâm mình từ từ sáng lên, tốt lên. Nhưng chúng ta nhìn chúng ta đánh giá điểm này, chúng ta đánh giá điểm này. Ví dụ như khi có một cái ly nước ha, chúng ta rót ly nước vào cái ly, rót từ từ thì ly nước nó làm sao? Nó sẽ sẽ đầy. Nó đầy rồi mình rót nữa thì nó sẽ tràn. Đó là công thức, đó là nguyên tắc, đó là nguyên lý. Cái gì đầy rồi sẽ tràn, mà nếu không tràn tức là nó chưa chưa đầy, quy luật. Thì con người cũng vậy, người đến với Phật pháp cũng vậy.
[1:25:09]Chúng ta nhìn thấy một người đó đến với đạo, chúng ta nhìn thấy người đó đi nghe giảng, chúng ta nhìn thấy người đó tu tập, nhưng rồi không bao giờ thấy người đó san sẻ đạo lý với người khác tức là người đó chưa tràn, thì hiểu là họ chưa chưa đầy, tức là đạo lý trong tâm họ chưa đầy, nên họ mới quanh quẩn nơi chính họ. Còn cái người mà đến với đạo, chúng ta thấy họ đi nghe giảng, đọc giáo lý, kinh sách, nghiên cứu rồi có thực hành, rồi bắt đầu chúng ta thấy là họ bắt đầu nói chuyện đạo với người chung quanh, đem Phật pháp đến người chung quanh, chúng ta thấy người này đã đã tràn, tức là trong tâm họ đạo lý đã đã đầy.
[1:25:53]Nhìn tràn hay chưa tràn mà biết đạo lý trong tâm người này đầy hay chưa đầy. Nên vì vậy là mỗi người chúng ta vậy, là chúng ta ráng tu, ráng học, và đến khi tự nhiên mình có một cái thúc đẩy luôn luôn mình muốn san sẻ Phật pháp với người khác là biết rằng mình đạo lý mình đã đi đúng hướng, đạo lý đang đầy dần đầy dần trong tâm hồn mình mà đầy chừng nào thì nó tràn chừng nấy, đầy chừng nào nó tràn chừng nấy. Nghĩa là đầy ít á thì nó tràn ít, tự nhiên mình chỉ muốn nói chuyện Phật pháp với ít người, chia sẻ Phật pháp với ít người, mà đầy nhiều nó tràn nhiều, nghĩa là mình càng tu càng học nhiều,
[1:26:32]thấm nhiều, tự nhiên lúc nào mình cũng muốn cho mọi người chung quanh mình tràn trề người quen chưa quen, hàng xóm quen chưa quen, bà con gần hay không gần đều muốn tất cả mọi người biết Phật pháp thì phải biết rằng đạo lý trong tâm mình rất là đầy bởi vì nó tràn rất là mạnh. Nên hãy đánh giá cái tràn hay chưa tràn để biết đạo tâm mình đầy hay chưa đầy. Bây giờ quý Phật tử ngồi nhìn lại mình, mình tràn hay chưa tràn? Nhìn lại, tràn hay chưa?
[1:27:03]Cho nên chúng ta phải ráng đầy để để tràn. Nghĩa là ráng tinh tấn tu học để truyền bá Phật pháp. Đó như vậy. Nhìn thấy cái người này có siêng năng truyền bá Phật pháp hay không là biết ngay người này có tinh tấn tu học hay không. Có những người mình thấy rất tinh tấn, nghĩa là họ tu cả một đời, nghĩa là thầm lặng tinh tấn tu mà tu một mình thì biết người này bỏ công lao rất nhiều nhưng đạo lý trong tâm vẫn chưa đầy, bởi vì không thấy tràn. Nghĩa là tu lẳng lặng ở trên cái cốc, trên cái gác của mình ngồi tu riết trên đó không bao giờ xuống gặp ai hết, tu hoài tu hoài, tinh tấn thấy như sắp sửa thành Phật tới nơi nhưng
[1:27:43]không bao giờ Phật pháp từ người đó lan ra cho ai khác hết, thì biết ngay người này dù tu rất nhiều, học rất nhiều nhưng đạo lý trong tâm chưa đầy. Mà có những người nhiều khi mới đến chùa sáu tháng là đã bắt đầu mình thấy người này sống một đời sống vị tha, biết đem Phật pháp đến cho người khác thì người này cái thời gian đến với đạo tuy ngắn nhưng không ngờ đạo lý đã đầy trong tâm nên nó đã tràn. Nên ở đây chúng ta phải ráng tu học và truyền bá, thứ tư là bảo vệ. Bởi vì nếu mình tu, mình học, mình truyền bá mà không biết bảo vệ, người ta phá vỡ mất đạo Phật thì mình không còn Phật pháp để nương tựa, con cháu mình sau này không còn Phật pháp để nương tựa.
[1:28:27]Vì vậy phải biết bảo vệ. Bảo vệ bằng cách nào? Bảo vệ trên hai phương diện chính, nhiều phương diện để bảo vệ nhưng có hai phương diện chính là bảo vệ trên giáo lý và trên bạo lực. Trên giáo lý là sao? Là giữ gìn đừng để kinh sách bị đốt, bị phá, băng giảng bị phá hủy để tồn tại, đừng để ai hiểu sai làm bóp méo đạo Phật đi. Ví dụ như là cái đạo lý căn bản của đạo Phật là lòng là luật nhân quả. Đó, mình gieo nhân gì gặt quả đó, rồi mình phải sống tốt, vân vân thì đó là căn bản. Nhưng mà con người hiểu nhân quả theo cái kiểu là ví dụ bây giờ nói gặp người khổ, nói ờ cái người đó khổ là tại nhân quả của họ, mình đừng có xen vô,
[1:29:14]thì cái câu đó cũng nói nhân quả nhưng mà hiểu hiểu sai nhân quả. Thì cái đó cũng là làm cho mất đạo Phật nên mình phải bảo vệ là bảo vệ giáo lý, đừng để có tà kiến làm người ta hiểu sai đạo Phật rồi đạo Phật bị thoái hóa dần dần, thoái hóa dần dần. Đó bảo vệ trên giáo lý là như vậy, đừng để ai xâm phạm đến giáo lý của đạo Phật. Thứ hai nữa là bảo vệ trên bạo lực là ví dụ như có những người họ dùng bạo lực để họ phá chùa, giết hại tăng ni thì mình phải bảo vệ tới cùng, không có để chuyện đó xảy ra như là ngày xưa Hồi giáo đã làm, từ thế kỷ thứ tám tới thế kỷ thứ 13 là họ xóa sạch đạo Phật trên Ấn Độ luôn, là bằng bạo lực.
[1:29:56]Lúc đó không có những phật tử hết mình biết bảo vệ Phật pháp bằng bạo lực, bằng vũ lực, cho nên đạo Phật đã thua Hồi giáo. Chứ nếu lúc đó mà người đệ tử Phật biết bảo vệ đạo Phật trên hai phương diện vừa giáo lý vừa vừa bạo lực thì đạo Phật đã không bị vắng bóng ở vùng Ấn Độ, Trung Á, Trung Đông. Đó là cảnh đáng buồn. Ngày hôm nay chúng ta phải hiểu điều đó. Nhưng mà bây giờ không lẽ giờ phật tử mình cầm súng, phải không? Thứ nhất là luật pháp không cho phép, cái thứ hai nữa là mình cũng không quen dùng súng cho nên cái lợi nhất cho đạo Phật là có một chính quyền tốt, một chính quyền là ủng hộ đạo Phật,
[1:30:39]giữ gìn bảo vệ đạo Phật thì cái chuyện mà quân sự, vũ lực, an ninh thì do chính quyền họ lo, người phật tử mình không phải lo, không phải lo. Thì đó là một cái điều may mắn trong một đất nước mà có một chính quyền mạnh mẽ. Chứ còn một chính quyền lỏng lẻo thì đó là một điều xui đó, điều bất hạnh, bởi vì chính quyền mà lỏng lẻo thì các tôn giáo khác họ đến liền, họ mang súng, mang bom đến liền. Còn nếu một chính quyền mạnh mẽ là một điều may cho xã hội, vì các thế lực khủng bố của các tôn giáo khác không mang bom, mang súng vào đây được. Rồi chúng ta bảo vệ Phật pháp trên những cái âm mưu mà gây bè phái, gây chia rẽ, chỉ trích,
[1:31:16]hạ nhục lẫn nhau trong đạo Phật đều làm cho đạo Phật yếu đi. Ví dụ có những người mà chúng ta không đồng quan điểm về giáo lý nhưng mà thấy người đó cũng làm được việc cho đạo, cũng thu hút được nhiều tín đồ, mình đều mừng rỡ hết, vì đều như vậy là đóng góp cho đạo, chứ không có cứ canh canh mà nói xấu nhau, đó là phá đạo. Nhưng chúng ta phải nghiêm khắc quở trách những cái người nào mà làm đạo Phật yếu đi theo cái kiểu đó, là cứ nói xấu qua, nói xấu lại trong đạo Phật là làm đạo Phật yếu đi. Trong khi các đạo khác đang lăm le tiêu diệt đạo Phật, mà trong đạo Phật không biết lại còn làm suy yếu chính đạo
[1:31:52]Phật của mình bằng cái chia rẽ, chỉ trích, nói xấu lẫn nhau. Nên phải biết quở trách người đó, đừng im lặng, đừng im lặng, im lặng là sai. Ở đây chúng ta nói lại một chút là hôm nay chúng ta nói về cái bổn phận thiêng liêng trong cuộc đời của con người, chúng ta nói từng giai đoạn của cuộc sống, trong đó cái giai đoạn mà gánh vác là giai đoạn mà cực khổ nhất mà có ý nghĩa nhất. Mà nếu giai đoạn gánh vác đó kéo dài mà chúng ta lo được cho nhiều người, làm được nhiều điều lợi cho cuộc đời thì cái phước để dành ở tuổi già, để dành cho lúc chết yên lành và để dành cho nhiều đời sau. Mà nếu viên mãn hơn nữa, chúng ta có tu tập thiền định song
[1:32:34]song với một đời sống hy sinh tận tụy như vậy thì chúng ta có thể chứng thành cái thánh quả giải thoát luôn. Đó là một đời sống mà hy sinh tận tụy cộng với cái công phu thiền định thì công đức thật là viên mãn như vậy. Ở đây còn vài phút chúng ta nói, là bổn phận của người Kinh đối với người dân tộc thiểu số. Đất nước chúng ta có nhiều dân tộc sống chung với nhau, mà có những người dân tộc thiểu số họ sống ở rừng, ở núi, họ sống cuộc đời sống rất là hoang dã, đơn sơ, thiếu phương tiện, nghèo khổ. Nhưng mà người Kinh mình thì thường hay ít giúp đỡ và nhiều khi bóc lột nữa. Đây là điều mà gây mâu thuẫn giữa người Kinh và người Thượng.
[1:33:16]Chúng ta phải hiểu theo truyền thuyết mẹ Âu Cơ mà đẻ trăm trứng thì chúng ta và là và những người anh em người Thượng đó đều cùng là anh em hết trên một dải đất Việt thân yêu này. Chúng ta phải thương yêu, phải chăm lo cho những người Thượng, đồng bào dân tộc như vậy. Có những người đem con cá khô bấy lớn nè bán cho người dân tộc đổi lấy một lon gạo, hoặc là lợi dụng người dân tộc đang thiếu thốn cái cho vay lúa, là lúc mà khi người kia mà gặt lúa phải đem đong lại hết rồi tiếp tục đi mượn nữa, cả một đời cái người Thượng chỉ có mắc nợ thôi. Rồi khi họ không có gì để ăn cái họ ra đồng họ đi kiếm con gì họ
[1:33:51]giết con đó, họ bắt con tắc kè, con nhái, con ếch, họ sát sanh. Cho nên người Kinh mình là người có một chút văn minh, mình phải giúp đỡ, phải thương yêu người Thượng như vậy, đó là bổn phận như vậy. Lâu lâu phải tổ chức đi cứu trợ những người vùng đồng bào dân tộc thiểu số, mà nhất là cố gắng ai ở gần cái vùng đồng bào dân tộc phải đem Phật pháp đến cho họ như vậy. Cũng hết giờ rồi, chúng tôi nhắc một điều là ngày Phật đản sắp tới vì trên chùa đang cất chưa xong á cho nên chúng tôi không có làm lễ Phật đản. Vì vậy quý phật tử cũng báo cho mọi người đừng có lên làm lễ mà hãy về chùa Từ Tân để dự lễ với thầy trụ trì.
[1:34:26]Chúng ta sẽ chứng kiến một buổi lễ Phật đản hoành tráng do thầy trụ trì đạo diễn mà mà chỉ đạo tất cả như vậy.
[1:34:35]Đọc sách trong kinh dạy về 16 nghề ác, trong điều 16 có cấm không làm nghề giấm men, không làm nghề nhuộm tẩy, không biết cái này ác như thế nào? Vì mình cũng không có biết được ngày xưa là có khi làm cái thuốc nhuộm á họ phải giết nhiều con vật nào để lấy cái cái cái chất liệu, cho nên nó thành ra nghề nhuộm thời đó là ác nhưng thời này thì không có ác nữa. Còn cái giấm men, bây giờ thì mình nuôi chuối làm men thì chắc cũng không có gì ác, chỉ sợ là đời xưa người ta có giết con gì để làm cho men chua, mình không hiểu. Nên có nhiều điều mà hoàn cảnh người xưa bây giờ khác nhau nên mình không biết mình khó trả lời là như vậy.
[1:35:10]"Trong tứ ân ân nào lớn nhất?" Cứ mỗi lúc, lúc nào đó thì ân này lớn, lúc nào khác thì ân kia lớn. Thôi ân nào cũng cho lớn nhất hết cho xong chuyện, đỡ mít lòng, khỏi ai khỏi ai cự nự.