[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:21]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:34]Thôi xin thỉnh quý Phật tử ngồi xuống. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nay chúng ta nghe tiếp loạt bài Tứ Thánh Đế, thì lần trước chúng ta đã nói về Khổ đế, hôm nay chúng ta nói về Tập đế. Tập tức là nguyên nhân á. Ở trong Tứ Diệu Đế thì Đức Phật lại nói theo cái cái logic là nói cái quả trước rồi nói cái nhân sau. Như là cái đế đầu tiên nói về khổ, rồi cái đế thứ hai thì lại nói là nguyên nhân của khổ, nói ngược, cái logic ngược như vậy. Rồi cái đế thứ ba thì lại nói về cái quả chứng giải thoát Niết Bàn, tức là Diệt đế. Đế thứ tư thì mới nói là cái con đường để đưa đến cái quả chứng giải thoát đó.
[1:26]Cho nên trong cái lập luận về Tứ Diệu Đế thì Đức Phật lại trình bày cái logic ngược là nói quả trước, nói nhân sau, tức là đặt vấn đề rồi sau đó mới đi tìm nguyên nhân. Thì bây giờ cũng vậy cái lần thứ hai này, hôm trước thì chúng ta nói khổ, nói về cái khổ là cái bản chất của kiếp người, của luân hồi, của sinh tử, chúng ta nghe thì ít nhiều người mà có trí tuệ thì cảm nhận rằng lời Phật đã nói hoàn toàn chính xác, đúng là dù thế nào đi nữa thì luân hồi vẫn là đau khổ, kiếp người vẫn là đau khổ. Còn ở trong cái luân hồi sinh tử đó, họa hoằng, may mắn chúng ta có những lúc vui, chúng ta có những giây phút may mắn,
[2:12]hạnh phúc thì chính là nhờ có những cái nhân trước đó chúng ta đã vô tình sống đúng với Bát Chánh Đạo, nghĩa là chúng ta đã làm được những cái việc phước gì đó, cho nên là chúng ta thoáng có được một số cái niềm vui nào đó, nhưng mà nó không phải là niềm vui vĩnh cửu, bởi vì chúng ta không có hoàn tất được cái Bát Chánh Đạo một cách viên mãn, trọn vẹn, do đó niềm vui nó chỉ đến chập chờn, lâu lâu giàu chút rồi nghèo, lâu lên làm chức lớn rồi mai mốt cách chức rớt xuống lại, ví dụ vậy nó bình thường. Còn ấy nếu mà người thực hiện được Bát Chánh Đạo viên mãn, trọn vẹn thì họ hoàn toàn hạnh phúc luôn.
[2:53]Ở đây, khi mà phân tích rõ ràng kiếp người là đau khổ, giờ hôm nay chúng ta nói tới nguyên nhân của đau khổ. Nguyên nhân của đau khổ thì hầu hết là chúng ta biết rồi phải không? Là gì? Cái gì là nguyên nhân của đau khổ? Tham, sân, si, mạn, nghi? Trời, ai mà rành giáo lý dữ vậy kìa. Vô minh? Vô minh là chắc ăn gom hết á. Thật ra Đức Phật lại không có nói sâu lắm, trong nguyên nhân của đau khổ Đức Phật nói rất là đơn giản. Ngài nói rằng ích kỷ là nguyên nhân của đau khổ. Câu nói ngài nói nửa chừng vậy thôi, chứ thật ra trước ích kỷ nó có cái gốc của nó, và sau ích kỷ thì nó còn nhiều cái tham, sân, si, mạn, nghi gì đó, nhiều cái phiền não,
[3:39]và trước ích kỷ thì còn có vô minh, chấp ngã, đủ thứ hết. Nhưng mà Đức Phật ngài lại nói ngang, ích kỷ là nguyên nhân của đau khổ. Mà thật ra đó, mình dùng cái chữ ích kỷ là để cho dễ hiểu, chứ thực sự thì nguyên bản trong kinh văn á Đức Phật lại nói ái là nguyên nhân của đau khổ. Ái tức là thương yêu, mà thương yêu này là thương yêu một cách ích kỷ á thì là nguyên nhân của đau khổ. Chứ nếu bây giờ mà nói là ái, tức là thương yêu là nguyên nhân của đau khổ, mình thì cũng cảm thấy mơ hồ, bởi vì tình thương có nhiều loại. Cho nên ở đây mình phân biệt rõ ra là cái tình thương mà thuộc loại ích kỷ á mới là nguyên nhân của
[4:18]đau khổ, hay mình nói cho gọn luôn, ích kỷ chính là nguyên nhân của đau khổ. Giờ bắt đầu chúng ta phân tích và sẽ thấy thật là hợp lý, điều Đức Phật đã nói hoàn toàn chi ly chính xác luôn. Hồi nãy có người nói vô minh là nguyên nhân của đau khổ thì đúng á, vô minh là cái nguyên nhân gốc, mà nguyên nhân đó quá trừu tượng, quá sâu xa về triết học, về đạo học cho nên người ta nghe người ta không có chấp nhận lắm. Giờ nói vô minh, thì vô minh là đầu mối của luân hồi sinh tử, của ràng buộc, triền phược thì chắc chắn vô minh là nguyên nhân của đau khổ. Tuy nhiên nói câu đó mình không có hiểu vô minh là gì,
[4:58]tại vì phải là người mà chuẩn bị chứng A La Hán mới biết vô minh là gì. Tất cả chúng ta không ai biết vô minh là gì hết, chúng ta chỉ nghe trên danh từ thôi. Vô minh là gì? Không ai biết hết. Nghĩa là khi một người mà nhập được thiền định, nhập được thiền định thì tâm thức họ vào sâu dần sâu dần, bỏ đi tất cả những cái sai lầm, họ chứng từng cái quả thánh dần, bỏ đi những kiết sử, những lỗi lầm về đạo đức, tâm thức họ định dần, định sâu dần sâu dần, mà sâu đến cái lớp cuối cùng, nghĩa là chỉ còn một cái mảy, một áng mây mờ nhẹ. Trước đây cái tâm mình nó như một cái núi á, nó đặc như một cái núi, che mờ hết,
[5:42]nặng trịch hết, trong đó chứa đầy cái tham, sân, si, mạn, nghi, phiền, giận, buồn, thương, ghét, đủ thứ hết. Khi mà một người họ tu họ vào định sâu được thì họ đập vỡ cái núi đó dần dần, giống như đục núi bỏ bỏ dần bỏ dần bỏ dần cho đến khi chỉ còn một cái áng mây mờ cuối cùng. Thì áng mây mờ cuối cùng đó là là vô minh. Nhưng mà ở trình độ chúng ta không bao giờ thấy được cái áng mây mờ đó vì mình không có định, mà định càn cạn cũng không thấy được cái áng mây mờ đó. Ví dụ một người có thể nhập định ngồi được bảy ngày, chưa chắc người đó đã thấy được cái áng mây mờ vô minh cuối cùng, không thấy được.
[6:17]Mặc dầu tâm rất rỗng rang, tức là hoàn toàn rỗng rang, thanh tịnh, họ thấy trời đất không còn gì nữa, tất cả vắng lặng, tất cả tịch diệt, nhưng mà thật ra so với cái mức định cần thiết để có thể thấy được cái màn mây vô minh đó cũng chưa đủ sức. Cho nên do đó là để một người mà tuyên bố nói rằng là vô minh đã hết thì phải A La Hán, phải là Đức Phật. Cho nên nếu mà có một người hỏi: "Chúng sinh là cứ trôi lăn trong luân hồi, mình đầu thai hết kiếp này sang kiếp khác thì xin hỏi là cái kiếp đầu tiên là gì? Cái kiếp đầu tiên ở đâu mà bắt đầu để rồi cứ trôi lăn mãi?" Thì cái câu trả lời này không bao giờ ngôn ngữ
[7:00]trả lời được, mà chỉ có những bậc chứng đạo A La Hán với Đức Phật mới thấy được cái đầu mối đó thôi. Nghĩa là khi mà các ngài chứng Túc mạng minh á, các ngài đi ngược lại cái luân hồi của mình trong vô số kiếp, cứ thấy lui dần lui dần lui dần, cho thấy vô tận vô tận vô tận mới thấy được cái mốc đầu tiên của cái luân hồi thì chỉ có A La Hán với với Phật mới thấy, mà thấy rồi cũng không nói được luôn. Bởi vì vấn đề đó ngôn ngữ không diễn tả được. Cho nên là tới cái cái điểm đó dùng một chữ vô minh nhẹ nhàng rồi để chờ đó, để chờ cho chúng ta ráng tu mà mà thấy được. Điều này chúng ta sẽ nói trong bài Diệt đế.
[7:41]Vì vậy vô minh quá mơ hồ, mà đúng là cái khởi điểm của tất cả phiền não, sai lầm, luân hồi. Rồi từ cái vô minh này nó tạo thành một cái mới nữa là chấp ngã, là chấp có cái ta, chấp có cái ta. Là nếu mà nói theo lý luận triết học thì thế này: do chúng ta ngu si nên chúng ta mới tưởng rằng có một cái ta thật sự trong tâm mình. Đó là mình nói trên lý luận triết học. Bây giờ nói ờ vậy thì tôi khôn rồi, tôi không thèm ngu si nữa, tôi không chịu tin rằng có một cái ta thẳm sâu trong tâm hồn nữa, như vậy tôi đã được giải thoát chưa? Dạ chưa. Bởi vì cái vô minh nó tạo thành chấp ngã, nó không phải là một cái khái niệm,
[8:26]một cái suy nghĩ đơn giản mà nó là cả một khối dày đặc của tâm thức tạo thành. Do đó từ cái vô minh mà nó biến thành ra cái chấp ngã là để trong thẳm sâu mình luôn luôn thấy có cái ta đó thì chính cái bản ngã này mình không thấy được, không thấy, cũng giống như vô minh hồi nãy á, mình không thấy được nó thì cũng vậy, cái bản ngã này mình không tự thấy được. Không ai thấy được bản ngã của mình hết, nó vẫn tiếp tục bí mật chi phối, điều khiển mọi cái suy nghĩ, mọi hành động của mình. Lâu lâu những người nào biết tu, mình có cái đạo lý thì mình hay làm những việc cưỡng lại bản ngã là nhờ mình có đạo lý,
[9:08]chứ còn bình thường thì bản ngã chi phối, sai sử chúng ta hết. Lấy ví dụ bây giờ làm hôm nay chúng ta đến chùa, chúng ta nghe Pháp, học đạo thì cái này là thuận theo bản ngã hay là cưỡng lại bản ngã? Thuận theo hay cưỡng lại? Ai nói là thuận theo bản ngã giơ tay lên? Một, hai người rụt rè. Ba, bốn người. Ai nói cưỡng lại bản ngã giơ tay lên? Có nhiều người giơ tay hơn một chút. Xin thưa cả hai. Để để chúng tôi phân tích quý Phật tử thấy cả hai. Cả hai thế này nè. Ví dụ nếu mà hoàn toàn thuận theo bản ngã đó thì chúng ta chỉ thích hưởng thụ cái gì sung sướng thôi. Thuận theo bản ngã. Nhưng hôm nay có lẽ là mình ở nhà có thể sướng hơn,
[9:57]mình mở phim mình coi sướng hơn hoặc mình đi chơi sướng hơn hoặc là mình lo làm giàu sướng hơn, nhưng mình không. Mình bỏ buổi chiều nay để đi nghe giảng, đó là cưỡng lại bản ngã. Nhưng mà cũng có cái thuận theo bản ngã, bởi vì thế này, có thể là là mình hi vọng ờ nghe nói ông thầy Chân Quang ổng giảng dễ ngủ lắm, kệ mình chịu khó đi nghe chứ nhờ vậy mà dễ ngủ được một giấc. Mấy bữa nay bộ hơi khó ngủ do World Cup đó. World Cup cho nên thôi hôm nay mình đi dễ ngủ. Tức là trong đó vẫn có một cái gì nó enjoy, hưởng thụ cái gì đó. Hoặc là có người nói đi chùa nghe nói đi chùa có phước lắm nha, nghe nói đi chùa về hên, làm ăn phát đạt,
[10:35]là vẫn có cái thuận theo bản ngã, bản ngã vẫn lừa gạt mình trong đó. Ừ hoặc là nghe nói là nói bữa có người nói ờ bữa tôi đi nghe giảng về cái tự nhiên tôi trúng số đề, cái lật đật kéo nhau đi liền. Cho nên chúng ta nói đi nghe giảng coi vậy chứ có những cái mình đang cưỡng lại bản ngã của mình nhưng cũng có cái thuận lại bản ngã. Nên vì vậy bản ngã vẫn bí mật chi phối tất cả chứ không phải là là bản ngã chịu thua đâu. Với một số điều mà chúng ta hiểu về đạo lý như hiện nay thì chúng ta hoàn toàn chưa có thắng được bản ngã là bản ngã vẫn lừa gạt chúng ta từng giờ từng phút. Nhưng mà nếu người nào biết như vậy thì người đó có cơ hội giải thoát.
[11:15]Nghĩa là người nào biết rằng nghĩa là chúng ta luôn luôn đang bị bản ngã lừa gạt ngay cả khi chúng ta đang học đạo, ngay cả khi chúng ta đang làm việc thiện thì bản ngã vẫn bí mật chi phối. Người nào hiểu được điều đó, người đó có cái nhân lành để giải thoát, mặc dù là chưa biết bản ngã là gì, chưa khống chế, chưa kiểm soát, chưa cưỡng lại được nhưng hiểu cái ý niệm này trước cái đã. Hiểu rằng dù mình làm điều xấu, điều tốt, bản ngã vẫn bí mật chi phối. Người này có nhân lành để giải thoát, còn người nào không biết điều đó nghĩa là làm được một vài việc tốt cứ nghĩ mình như thánh. Nói tôi lúc này là thánh thiện lắm rồi.
[11:55]Tôi lúc này tháng tôi ăn chay được hai ngày, rồi thấy ông ăn mày tôi cho được 500 là ngon lành rồi, rồi rằm mùng một tôi đi chùa thắp nhang cúng Phật rồi có mua nửa nải chuối cúng Phật rồi này nọ, vân vân. Nếu mà người nào mà cứ nghĩ à mình tốt rồi thì đúng là người này vĩnh viễn không bao giờ thoát khỏi cái sự chi phối của bản ngã. Có ai mua nửa nải chuối cúng Phật không? Thì cái chấp ngã là gì? Chấp ngã là thấy mình có một cái ta. Cái này nó mơ hồ lắm mình không thấy được. Bây giờ mình nói với nhau là chấp ngã thì phải là người rất là thông minh, rất là nhạy bén, có cái trực quan mạnh, cảm nhận sâu thì mới tạm hiểu hiểu nhau được chứ còn thấy không thấy nổi.
[12:40]Thì phải vào định rất sâu gần như A La Hán mới thấy được mà thấy rồi là chuẩn bị vượt qua luôn. Nên ở đây là chúng ta cần những cái người mà tâm thanh tịnh, có trí tuệ, có sức cảm nhận sâu, có trực quan sâu, mình mới nói chuyện với nhau về bản ngã này một chút đó để không bớt bị lừa. Thế này, tất cả chúng ta đều cảm thấy mình có một cái gì đó khác với mọi người, mọi vật bên ngoài. Đúng không? Có cái khác không? Mình khác với người ngồi bên cạnh ha, mình khác với cây cỏ, đất trời, kể cả với cái người mình yêu thương nhất cũng khác, mình không phải là người đó, mặc dù là các thi sĩ đã thi vị hóa,
[13:21]lãng mạn hóa nói rằng cái người yêu của tôi là một nửa kia của tôi. Các bạn có nghe nói không? Bữa thì đọc báo thấy hoài, đi tìm một nửa, ít bữa cũng xé một nửa đó quăng đi, kiếm nửa khác vô lại. Cho nên lãng mạn mà nói cho vui vậy thôi chứ chẳng có ai là một nửa của ai đâu, vẫn là hai thế giới khác nhau thôi. Hai cái thế giới, hai bầu trời, hai cái đáy tâm hồn trong đó chứa đựng nhiều điều khác nhau lắm. Ơ chúng ta vẫn khác nhau hẳn. Chỉ có một vài trường hợp xuất thần giống như trong thiền định thì người ta tạm có cái hòa nhập được với ngoại cảnh. Trong một giây phút xuất thần, giây phút xuất thần như thế này.
[14:01]Ví dụ như một cái người thi sĩ hoặc một người nhạc sĩ hoặc một văn sĩ hoặc một thiền sư mà có sức tập trung cao, cái sức tập trung cao nghĩa là tâm lúc đó nó vắng lặng chợt một lúc vắng lặng không suy nghĩ, do một cái cảm xúc nào mạnh nó làm lắng hết vọng tưởng, không suy nghĩ, ngay lúc đó hoặc ví dụ họ đứng giữa đất trời vậy, họ có cái cảm giác như họ chính là cái đất trời lúc đó. Thiền sư thì luôn luôn như vậy. Thiền sư do tâm thanh tịnh cho nên thường lúc nào cũng cảm thấy tâm mình chan hòa trong đất trời. Cho nên thiền sư hay làm thơ đó. Cái cảm xúc của thiền sư đối với ngoại cảnh y như một nhà thơ.
[14:41]Cái cảm xúc nhà thơ đó thường là tô điểm lãng mạn, ít có những nhà thơ nào mà đạt được cái giây phút xuất thần trong một khoảnh khắc nào đó bỗng thấy mình hòa nhập cùng với đất trời, với sông núi để làm một bài thơ tuyệt tác. Hoặc là ví dụ đi trên đường mình thấy một người khổ không nhà không cửa, chợt có cái xúc động mạnh quá thì tự nhiên cảm nhận được cái nỗi đau của người kia như cái nỗi đau của mình, làm được một bài thơ, một bài nhạc. Thì giây phút xuất thần nào đó thỉnh thoảng làm cho mình như cái ta nó tạm biến mất để mình trở thành tha nhân, mình hòa nhập được với tha nhân, lúc đó cái ta hơi biến mất một chút.
[15:19]Còn bình thường, dù mình có thương người nghèo người khổ cách nào vẫn là hai thế giới khác nhau, hai con người khác nhau. Ơ nên cái ta nó đã ngăn cách chia từng người từng người lại với nhau hết, giống như là những cái ô, mỗi người một cái ô và không có người nào đi vào người kia được. Chỉ có thiền định sâu, chúng ta mới phá được tạm phá được cái ranh giới giữa người và người để chúng ta đến được với tâm hồn nhau. Cái chỗ này phải là mức độ định hơi cao, mức cảm thông hơi sâu, cái từ bi hơi lớn. Là ví dụ như là mình gặp một người mà tâm mình thanh tịnh, có lòng từ bi, có trí tuệ thì mình mình đứng về phía người đó,
[15:59]mình cảm nhận về phía người đó giống như mình chính là người đó thì lúc đó có cái cảm thông sâu sắc nó vượt qua ranh giới bản ngã một chút để lẩn đi vào tâm hồn của nhau. Cái mà gọi là đi vào tâm hồn của nhau là cái mà mình vượt qua cái biên giới bản ngã đã ngăn cách con người với nhau, làm cho mình hiểu được tâm của nhau. Cái chỗ mà hiểu được tâm của nhau mà chúng ta hay đi lạc lắm á, có nhiều người có lắm chứ không phải không. Hồi nãy chúng ta nói rằng cái bản ngã giống như là mỗi người có một cái hàng rào chặn cái người này và người kia, tâm hồn người này và tâm hồn người kia. Nãy chúng ta nói đó, cái bản ngã giống như những
[16:36]bức tường nó ngăn cách tâm hồn với nhau. Nhưng mà sự thực trong cuộc sống thực tế đó, có những lúc chúng ta đã leo tường đi qua nhà hàng xóm, có những lúc chúng ta bất ngờ xâm nhập được vào tâm hồn của nhau. Những trường hợp nào mà chúng ta bất ngờ xâm nhập được vào tâm hồn của nhau? Hiểu được tâm của nhau luôn trong khoảnh khắc nhưng không vào sâu lắm, giống như một người tinh nghịch leo cái hàng rào vào cái sân nhà người ta nhưng mà không vào được trong nhà, không có mở cửa đi vào, chỉ leo hàng rào vào được cái sân nhìn được cái nhà một chút. Chúng ta trong đời sống này cũng vậy, có những thoáng chúng ta đã đi
[17:12]được vào cái mảnh đất tâm hồn của nhau, hiểu được nhau một chút. Dĩ nhiên không hiểu sâu lắm nhưng hiểu được một chút. Đó là những trường hợp nào? Đây là những trường hợp này đây. Trường hợp cái người đó phải có cái trực giác hơi mạnh, cái tinh thần hơi mạnh, tâm linh hơi mạnh một chút. Ví dụ đó là một người công an. Cái người công an á lúc nào họ cũng trong tâm họ đau đáu một cái điều, không biết cái thằng đó nó có giết người hay không, không biết cái thằng đó nó có ăn trộm hay không. Cũng tùy muốn lúc nào cũng đau đáu muốn tìm hiểu coi thằng này nó nó đang giả nai nè, thấy nó đang cười cười nói, "Em không có gì, em vô tội mà anh." Nhưng mà lúc nào
[17:49]cũng nhìn mắt nó, nhìn đi vào tâm hồn nó coi biết có. Do tập trung lâu ngày quá, cái người công an đó bỗng nhiên có trực giác. Cái người tội phạm ngồi trước mặt nhìn nhìn xoáy một cái vào trong tâm biết thằng này nó có tội nhưng nó đang chối, biết liền. Hoặc nhìn một cái biết cái người này vô tội, không biết làm sao bắt lầm vô đây. Tự nhiên biết được. Do tập trung lâu ngày quá mà là một cái người công an tốt, tức là có thiện chí, có lương tâm chức nghiệp, có trách nhiệm đối với nhân dân, với xã hội nên phải có đạo đức một chút. Có đạo đức, có lý tưởng và tập trung vào nghiệp vụ lâu ngày quá, thế bỗng nhiên họ có cái trực giác là tội phạm hay là người có
[18:24]tội không tội ngồi trước mặt họ, họ phá vỡ được cái hàng rào đó đi vào tâm người kia được một chút, biết hay không. Để đỡ cực, đỡ phải điều tra vòng vo. Nhìn vô thấy biết cái người này không có tội thôi đừng có đừng có hỏi gì mệt. Hỏi qua loa rồi thì thả cho về. Còn gặp cái tay mà biết nhìn vô tự nhiên biết người này có tội rồi dù chối gì chối, dí cho tới cùng bắt phải buộc phải nhận tội là không có để trật đối tượng, đó là công an. Hoặc thứ hai nữa là có những người thương nhau quá. Thương nhau quá, ngày đêm cứ nghĩ tới nhau, nhớ tới nhau. Do cái cái sức mạnh của tâm cứ nghĩ đến nhau nhiều quá bỗng
[18:58]nhiên nó giống như một loại thần thông á, bây giờ nó vượt cái tâm nó bước vào cái tâm người kia một chút. Bước vào tâm cái có nhiều lúc đoán được cái người mình thương là đang làm cái gì, đang nghĩ cái gì, có thương mình lại hay không. Có cái đó, đúng không? Đúng không? Ủa sao không ai có kinh nghiệm này hết trơn vậy? Hỏi không ai ừ hết trơn vậy? Trời ai cũng yêu quá chừng mà không thấy Có không? Có nhiều người có đó. Cái điều này hay vậy. Cứ nghĩ về nhau riết bỗng nhiên hiểu được nhau vậy đó. Có những cặp vợ chồng chúng tôi nghe kể vậy đó, tức là cái người chồng bữa đó đi ra cái tiệm đó mua một cái đĩa nhạc
[19:37]thì ngay lúc đó người vợ cũng qua một cái tiệm khác mua đúng cái đĩa nhạc đó luôn. Bỗng nhiên như hiểu được ý thích của nhau như vậy, vô tình như vậy. Nhưng có cái thần giao cách cảm mà nhiều trường hợp xảy ra như vậy lắm. Hoặc là nhiều khi ví dụ như thấy ông chồng đi về nhà bỗng nhiên cảm nhận được hôm nay ổng bị bóng hồng sa mạc nào rớt vô tim, thấy ổng kỳ kỳ, mới nghi, nhưng mà đừng làm quá, làm quá bỗng nhiên ghen bóng ghen gió rồi rùm beng lên báo công an mất công á. Mà đại khái có những lúc như vậy. Có không ta? Giờ nói tới chỗ này bắt đầu mới chịu có, chịu khai báo, có thiệt. Đó trường hợp thứ hai.
[20:16]Trường hợp thứ ba là những cái người mà thay vì thương một người thì do họ có đạo lý họ thương rất nhiều người, họ thương rất nhiều người, tâm họ rất tốt, họ rất có đạo đức. Thì bỗng nhiên giống như họ cũng hơi có thần thông vậy á. Họ do họ tu thế họ hơi có thần thông thì khi nhìn một người đối diện bỗng nhiên họ giống như họ vượt được tường rào, họ vào trong tâm người đó được một chút. Ừ nếu mà ai thắc mắc người đó là ai thì xin lên gặp thầy trụ trì ở trên đây. Thầy trụ trì chuyên môn leo tường rào vào tâm hồn người ta nhiều lắm. là cái bản ngã nó ngăn cách con người với nhau, làm cho chúng ta luôn luôn thấy khác với mọi người,
[20:54]làm chúng ta không biết gì đến tâm của nhau. Nhưng mà thỉnh thoảng có trường hợp là do cái thần giao cách cảm, chúng ta cũng đến với nhau được trong tâm hồn một chút. Còn những bậc thánh thì hoàn toàn rồi. Những bậc thánh là các vị luôn luôn là hòa nhập vào tâm chúng, nghĩa là các ngài xâm nhập vào sâu tâm hồn của chúng sinh như là chính mình vậy. Bởi vì lúc đó các ngài thấy mình và chúng sinh là một, vì bản ngã đã tan vỡ nên các ngài thấy mình và chúng sinh là một, nên biết về chúng sinh rất là nhiều. Chúng ta không được cái đó do cái bản ngã còn che, còn ngăn cách, nó khác nhau một chút cái đó.
[21:28]Ừm. Rồi từ cái chấp ngã này bắt đầu nó mới đưa đến một cái cái tai hại là ích kỷ. À, đó, tới chỗ này bắt đầu cái ích kỷ. Ích kỷ thì mình hiểu chưa? Dễ hiểu rồi phải không? Đó, nghĩa là từ cái vô minh hoàn toàn mình không hiểu được, không thấy được. Nhưng mà vô minh nó sinh ra cái chấp ngã thì cái chấp ngã này mình rất thông minh, rất nhạy bén thì mình mơ hồ mình hiểu được. Hồi nãy mình đã mơ hồ hiểu được chưa? Hơi hơi phải không? Hơi hơi, không nghe nói mình cũng hơi hơi thấy được mà không thấy rõ. Nhưng mà từ cái chấp ngã này nó tạo ra cái ích kỷ. Nói tới ích kỷ mình đã hiểu chưa? Bắt đầu dễ hiểu rồi phải không?
[22:07]Phật ngang cái chỗ dễ hiểu này Phật nói. Chứ mà bước đầu mà trong Tứ Diệu Đế Đức Phật nói vô minh là nguồn gốc đau khổ thì chắc không ai theo đạo Phật, hiểu không nổi. Nhưng mà do Đức Phật biết căn cơ chúng sinh cho nên ngài ngắt ngang cái ích kỷ, ngài nói ích kỷ là nguyên nhân đau khổ, bỗng nhiên mình chợt hiểu ra, mình thấy có cái gì đó hợp lý. Đúng, sống trên đời này mà nếu mình sống vị tha nhân ái thì có lẽ là dù vất vả nhưng mà có lẽ mình sẽ được cái hạnh phúc đền bù, mình tin như vậy. Còn nếu sống trên đời này mình chỉ đi tìm cái niềm vui, hạnh phúc, giàu sang, danh vọng cho mình thì mình cảm nhận đúng
[22:46]có cái sự công bằng là cuối cùng mình chỉ chuốc lấy đau khổ. Phật nói đúng. Nghĩa là dù chưa nghe giải thích gì hết, chưa nghe chứng minh định đề định lý gì hết, mà chỉ nghe nói một câu là ích kỷ là nguyên nhân đau khổ, mình chợt thấy hợp lý liền. Bằng cái lương tâm, trí tuệ gì đó thấy hợp lý liền, cảm thấy đồng tình với Đức Phật liền. Đúng không? Nghe hợp lý phải không? Đó, nên ngang cái chỗ này là chỗ mà cái trí tuệ Đức Phật thấy mà khi Đức Phật nói ra đó, mình cảm thấy rằng mình không cần phải tin Đức Phật nhiều lắm, mà chính nơi bản thân mình tự nhiên cũng thấy dường như hợp lý. Đó là một cái lẽ phải chung, một cái chân lý chung mà ai
[23:28]cũng có thể chấp nhận được, hiểu được, đồng tình được. Phải không? Nó như vậy. Cho nên chúng ta ngồi đây với nhau cũng vậy, mình nghe cái Pháp Bảo vi diệu của Phật đầu tiên được tuyên thuyết là Tứ Diệu Đế, mình nghĩ là rất là cao siêu. Nhưng mà khi mà nghe phân tích tới chỗ ích kỷ là nguyên nhân đau khổ, mình chợt bừng tỉnh liền: đúng, Đức Phật đã nói hợp lý. Mặc dù điều này trước đây mình chưa hề nghĩ tới, à mình chưa được ai nói, mình chưa suy luận, vân vân. Nhưng mà giây phút đầu tiên mà nghe Đức Phật nói ích kỷ là nguyên nhân đau khổ, chợt mình đồng ý liền, hợp lý liền. Như có một cái gì đó trong tâm mình đã có cái trí tuệ thấy điều
[24:08]đó sẵn, nhưng mà còn nằm kín ở đó, chưa được gợi lên. Nay nhờ cái bài Pháp của Đức Phật gợi nên một cái, mình thấy ăn khớp liền, như hai với hai là bốn liền, tự nhiên như vậy. Đây là một điều cũng đặc biệt trong cái giáo lý Tứ Diệu Đế của Phật dạy như vậy. Thì cái khuynh hướng ích kỷ đó chúng ta còn gọi là ái, tức là chúng ta yêu thích, chúng ta mong muốn cái điều gì cho riêng mình. Chứ chúng ta đừng hiểu ái là chỉ là tình yêu nam nữ. Dĩ nhiên tình yêu nam nữ là một phần của khuynh hướng ích kỷ, vì cái tình yêu nam nữ nó ích kỷ khủng khiếp á. Trong các loại tình cảm thì tình yêu nam nữ là một loại tình cảm ích kỷ cực độ.
[24:50]Nhưng mà có nhiều cái ích kỷ khác, nhưng mà gom chung tất cả chúng ta đều gọi là khuynh hướng ích kỷ, là những cái mong muốn, những cái khát khao, ưa thích tìm về gì đó cho riêng mình thì gọi là ích kỷ. Rồi bây giờ mình ví dụ, ví dụ bây giờ mình muốn làm giàu, muốn có nhiều tiền thì đó là ích kỷ. Ích kỷ không? Ích kỷ đó chứ phải không. Mặc dù ví dụ có người nói: "Không, nói tui làm giàu để sau này tui lấy tiền tui làm việc từ thiện." Thì câu nói đó về sau tính. Tới chừng nào đem đồng tiền đó đi làm việc từ thiện thì hãy nói người đó vị tha, còn ngay bước đầu mà họ đang chạy vạy để tìm ra tiền thì cũng là ích kỷ cái đã.
[25:34]Dù rằng cái khuynh hướng nếu thực sự họ có cái tâm nguyện là làm việc từ thiện, nghĩa là cái khuynh hướng vị tha nó nằm giấu đâu đó thì nó cũng đang giấu thôi. Chứ còn mình chạy vạy, lo lắng, toan tính để được giàu cho mình vẫn là ích kỷ. Không thể nào mới là không ích kỷ. Chừng nào mình chạy vạy, lo lắng, toan tính mà làm giàu cho người khác thì mới không ích kỷ. Còn mình làm giàu cho mình vẫn là ích kỷ, dù mình có nói rằng à sau này khi tôi giàu rồi tôi sẽ làm phước giúp người, chuyện đó tính sau. Nên vẫn là ích kỷ. Bây giờ nè, khi mà chúng ta nói ích kỷ là nguyên nhân của đau khổ, mình dẫn năm cái ví dụ đầu tiên là người muốn làm giàu là ích kỷ,
[26:15]thì bây giờ là khổ, cái gì là khổ cho một cái người muốn làm giàu? Thứ nhất là phải phải bận tâm, toan tính, lo lắng, phải không? Phật gọi đó là khổ. Trước hết đó là khổ, cái tâm lý trước. Tức là về tâm lý thì một người ích kỷ ham muốn làm giàu phải là toan tính, lo lắng, tính toán, bận tâm, mà đối với Đức Phật đó là mệt lắm. Bởi vì sao? Bởi vì cái hạnh phúc của Đức Phật nói cho mình biết là một nội tâm thanh tịnh. Nội tâm thanh tịnh là hạnh phúc tuyệt vời, thì kỳ tới mà học bài Diệt Đế chúng ta sẽ nghe điều này. Mà hễ tâm xao động tức là đau khổ. Cái đau khổ nhẹ nhàng trước, à khổ trước. Nhưng mà bởi vì mới cái xao động, bất an nên mình chưa thấy
[27:00]khổ lắm, mình nên mình vẫn còn bươn tới mình làm nữa. Thì cái khổ thứ hai nè, qua tới vật lý. Mới đầu là cái khổ tâm lý, bắt đầu cái khổ thứ hai là vật lý, là bắt đầu mình phải làm sao? Dùng cái thân này để phải làm lụng, phải không? Thức đêm thức hôm, tính toán, đi tới đi lui gọi là dùng cái thân này để làm lụng là bắt đầu cái khổ của vật lý. Thì cái thân này phải đối phó với nhiều mặt. Chúng ta phải gặp người này, chúng ta phải tính toán sắp xếp người kia, phải ngoại giao với người nọ, chịu cực, hôm sớm, trời mưa trời gió, tính toán, lặn lội, đủ thứ chuyện hết. Ở đây tất cả chúng ta ai cũng có mưu sinh,
[27:38]ai cũng làm ăn thì đều biết là làm ăn phải rất là vất vả, phải không? Có ai làm ăn sướng không? Có không? Người giàu có cái khổ người giàu, người nghèo có khổ người nghèo, hễ mà làm ăn ai cũng cực hết trơn. Trừ những người rất có phước. Thì rất có phước tức là đời trước họ đã làm đúng Bát Chánh Đạo, cho nên bây giờ thì họ nhẹ nhàng, họ may mắn hơn. Nhưng mà rồi chứ người giàu cũng khóc. Cuốn phim đã nói như vậy, chân lý nằm chỗ đó, người giàu cũng khóc. Cho nên hễ chúng ta có cái muốn làm giàu một cách cho riêng mình, ích kỷ thì bắt đầu mình khổ tâm, khổ thân. Rồi bắt đầu tới cái khổ của nghiệp báo nữa,
[28:18]là trên bước đường làm giàu đó nếu một người có đạo đức thì họ làm giàu mà không có ác với người khác, nghĩa là không lừa gạt, không gian manh, không hại người, không thủ đoạn thì người này giàu lớn không? Cũng khó giàu lớn lắm. Nói chung là không có gian cũng khó giàu lớn, tức là không không lấy nhiều của người khác về cho mình thì cũng khó giàu lớn. Hơi thủ đoạn thì giàu lẹ một chút, nhưng mà bắt đầu gây nghiệp. Chúng ta thấy thế này: ví dụ như có hai cái hãng lớn cùng sản xuất mỹ phẩm giống nhau trên một cái đất nước, cái họ cạnh tranh nhau, họ dùng nhiều thủ đoạn để cho cái hãng kia phải phá sản. Có không?
[29:05]Chúng ta nghe chuyện này chưa? Rất thường xuyên, phải không? Họ dùng nhiều thủ đoạn về cái vu khống, nói xấu, triệt hạ, mưu hại để một hãng phải sập, phá sản, để cho một mình họ họ bán cho mạnh, lúc đó họ lên giá trở lại. Thì cái việc mà làm cho một hãng phải phá sản thì bao nhiêu người mất công ăn việc làm, phải không? Rơi vào nghèo đói, thiếu thốn. Vì nghiệp đã gây. Nghĩa là khi mình muốn làm giàu cho mình thì trong đó nó có những cái tội lỗi nó đi theo. Lớn thì tội lỗi lớn, nhỏ thì tội lỗi nhỏ. Nói người bán món hàng thôi, ví dụ nói: "Cái này nhiêu vậy?", "Cái này 75.000đ", "Sao mắc quá vậy?", "Trời ơi nói chị bán cho em chị không
[29:45]có lấy lời đâu, chị lời có hai ba ngàn." Mà sự thật là nhiêu? Hai ba chục ngàn. Đó mình hay nói dối nữa, tức là người buôn bán rất dễ nói dối. Cứ nói a lại còn có cái này là bán cho em chứ sự thực là bị hết hàng, ráng mua lẹ chứ người khác mua. Có những cái câu luôn luôn nói dối như vậy, nghĩa là những cái nhỏ nhỏ đó là không có hại người ta lắm. Còn khi mà ở mức độ lớn lên rồi là luôn luôn tìm cách chiếm đoạt, tranh giành, giành giật với nhau trong thương trường vậy, trong cuộc sống, trong buôn bán. Rồi trong cái đời sống làm ăn, ví dụ một người làm viên chức, hay là nhìn có những cái chức vụ về hành chánh trong cái công
[30:21]ty, trong cơ quan nhà nước, họ vẫn ngấm ngầm chèn ép nhau, vẫn ngấm ngầm nói xấu nhau, đè nhau để mình bước lên. Trong cuộc sống là như vậy, vẫn ngấm ngầm. Nghĩa là khi một người A hỏi về một người B thì luôn luôn mình sẵn sàng nói xấu liền, để cho người kia không còn cái cơ hội được người khác thương mến nữa, để chỉ còn mình được thương mến mà bước lên thôi. Nghĩa là trong cái việc mà mình mưu cầu cái lợi ích cho mình thì thường là mình đã giẫm lên nhiều xác người, tức là mình đã giẫm lên nhiều tội lỗi để đi tới. Cuộc sống là như vậy. Có những điều bây giờ nói ra mình không thấy, nói: "Tôi sống bao nhiêu năm tôi đâu có làm gì lỗi",
[31:00]nhưng mà nếu mình có đạo nhãn mình nhìn lại từng việc, từng ý niệm của mình trong mỗi thời gian qua, nghĩa là trong suốt mười năm qua, có những lúc mình đã đố kỵ, những lúc đã tranh giành, những lúc đã tham lam, những lúc đã giành giật, mình thấy là tội lỗi mình đã quá đầy trong suốt mười năm qua, không phải ít đâu. Nên vì vậy, tức là khi mà mình mưu cầu cái thành công cho mình thì sự thực là mình đôi tay mình đã lấm đầy tội lỗi, con tim mình đã đen tối bởi tội lỗi không có ít. Mà khi đã gây tội rồi thì chuyện gì xảy ra? Quả báo đau khổ là sự chờ đợi. Nghĩa là ngoài cái khổ tâm nè, khổ thân nè, bắt đầu quả báo tới lúc đó khổ nữa.
[31:42]Mà cái quả báo tới đó, cái khổ đó mới thê thảm, mà chính điều Đức Phật muốn nói là cái khổ của quả báo. Khổ thân là cái khổ nhẹ, mình chưa thấy gì mình bươn tới mình làm, bắt đầu khổ thân. Khổ thân mình còn sức khỏe, bươn tới làm nữa, nhưng mà trong lúc gây tội rồi tới lúc nào đó, kiếp này hoặc những kiếp sau, bắt đầu hoàn cảnh nó ràng buộc cứng ngắt mình, dìm mình trong đau khổ, trong khóc than, trong hối hận, trong đau đớn thì cái đau cái khổ đó mới là thê thảm, khổ đó rất thê thảm. Cho nên ở đây chúng ta có ba cái khổ theo cái tiến trình mà một khi cái tâm ích kỷ đã khởi lên. Thứ nhất là khổ về tâm lý.
[32:22]Thứ hai, khổ về thể chất. Thứ ba, khổ về nghiệp báo, ba cái khổ như vậy. Một khi cái ích kỷ, mà ba cái khổ đó nó ràng buộc rồi là mình hết thoát ra, giống như cái lưới nó vây xuống rồi là mình không có vùng vẫy ra được nữa. Cái ích kỷ là như vậy, đưa đến như vậy. Cho nên đời này mình khổ thân khổ tâm, đời sau khổ tiếp vì nghiệp. Trong cái mười hai nhân duyên á, quý Phật tử nghe mười hai nhân duyên chưa kìa? Chúng tôi có giảng mấy lần á, một lần giảng ở đây, một lần giảng cho tăng ni mười hai nhân duyên, ráng kiếm băng nghe, thì có nói câu này là: "Thọ sinh ra ái". Thọ là gì? Thọ tức là hưởng thụ cảm giác vui, hưởng thụ cái khoái cảm sung sướng.
[33:11]Sinh ra ái, ái tức là ưa thích, ích kỷ, một cách ích kỷ. Nghĩa là thọ luôn luôn sinh ra ái, sự hưởng thụ luôn luôn tạo ra ích kỷ. Đó là quy luật của tâm lý Đức Phật đã phân tích rất là rõ. Cái gì mà làm cho chúng ta sung sướng thì chính cái đó sẽ làm cho chúng ta ham muốn, nghiện nó và ích kỷ. Đó là quy luật, không có cái gì khác hết. Mình nói ví dụ một điều rất là nhẹ. À ví dụ như nói hỏi: "Thầy thích ăn gì?", nói: "Thầy thích ăn rau muống luộc". Thì cái thích rau muống luộc đó tức là cái gì? Là ái đó, cái ghiền á. Mà ở đâu thầy ghiền cái đó? Bởi vì thầy ăn thấy thấy ngon miệng. Tức là cái mình thích là cái mà
[34:00]cái mình ưa thích là cái nó cho mình cái cảm giác ngon. Mà ngon rau muống luộc cũng đỡ hơn, chứ ngon mấy cái khác khi nó tội lỗi lắm. Ví dụ như có người ghiền những món ăn mà phải sát sanh á thì đó là cái ghiền đó là mình thích cứ ăn hoài là tội lỗi. Mà cái cảm giác sung sướng, cái khoái cảm nó mạnh chừng nào thì cái ích kỷ nó lớn chừng nấy. Cái này chúng ta nói với nhau nhiều rồi phải không? Nhưng mà hôm nay mình học bài Tứ diệu đế phải nói lại. Nói ví dụ nội như thuốc lá thôi, thuốc lá nó cũng làm cho người ta có cảm giác ghiền, và khi có cảm giác ghiền mình cũng khổ sở vì nó. Bây giờ thì thế giới người ta chống thuốc lá dữ lắm,
[34:43]nên bây giờ ai mà cầm điếu thuốc lá trên tay thì nhìn vào thấy con người đó không có văn minh, giống như một người sống lạc hậu, thiếu văn hóa, thời đại bây giờ là vậy. Ở nước ngoài người ta chống thuốc lá dữ dội, một đứa bé ở nước ngoài, ở Âu Mỹ á nó nhìn một con người cầm điếu thuốc lá là nó nhìn với thái độ khinh bỉ liền vì nó được học trong trường. Thuốc lá là độc hại chẳng những cho mình mà cho người chung quanh. Nhất là trong lúc đông người mà mình hút thuốc lá, buộc người chung quanh mình phải hít cái khói thuốc của mình nhả ra là một điều ác độc và không có lịch sự.
[35:19]Mà đi ngoài đường cũng đừng hút, tại khi mình hút thì cái người chạy xe phía sau mình họ phải ngửi khói thuốc lá của mình, trong cái sai lầm của mình bắt người khác phải chịu, mà mình cứ ghiền, biết như vậy mà cứ ghiền, không biết nó nó thích chỗ nào. Vì tôi không ghiền tôi không biết, nhưng mà có cái thích nào đó vẫn làm người ta. Có nhiều người nói: "Tôi bỏ vợ được, tôi không bỏ thuốc lá được". Không biết nói chơi thôi chứ cũng không bỏ vợ được đâu, không vợ này cũng phải kiếm vợ khác, giống như bỏ điếu này phải kiếm điếu khác. Hoặc là tới ghiền rượu, ghiền rượu thì có lẽ là cái cảm giác nó mạnh hơn đó, cái cảm giác mà thích thú nó mạnh hơn nữa.
[35:52]Cho nên là người ta đã bê tha, say sưa là quên hết cái trách nhiệm mình đối với gia đình, đối với cộng đồng, đối với xã hội, mà lúc nào hễ tìm được cái đồng nào là bỏ vào rượu đồng đó, chìm trong những cuộc nhậu liên miên, say túy lúy và mất hết nhân cách phẩm giá mà cứ kệ nó. Nên mình thấy như vậy cái người đó ích kỷ như vậy, sống vô trách nhiệm như vậy, sống làm khổ người khác như vậy thì cái đau khổ là cái chờ đợi cho họ, chắc chắn. Cái quả báo của cái sự say sưa là gì? Là điên loạn. Là vì sao? Là bởi vì mình đang tỉnh mình không chịu tỉnh, mà mình thích cảm giác say sưa, nói lè nhè, không còn tỉnh táo, mình thích cái điên thì sau này mình sẽ được được điên.
[36:41]Đó là cái nhân điên loạn. Nhân điên loạn thì có mấy nhân lận, mà trong đó say sưa là một cái nhân đưa tới điên loạn. Và mình làm khổ người khác nhiều quá nên sau này mình không còn phước nữa. Nên hầu hết cái người điên không có phước là vậy đó. Hiếm có khi nào mà chúng ta thấy có người điên mà được người khác săn sóc, chiều chuộng, tôn trọng. Hầu hết những người điên đều bị sao? Bị người ta coi thường, khinh rẻ không? Nhốt đi, bỏ vào bệnh viện đi, rồi coi nghĩa là là đối xử rất là là thấp kém. Vì cái người điên hết phước rồi. Mà vì sao người điên hết phước? Bởi vì lúc mà họ gây cái nghiệp say sưa đó,
[37:18]họ đã hưởng thụ hết phước của họ và họ làm khổ người chung quanh quá nhiều. Vì vậy khi mà quả báo tới điên loạn thì cũng là lúc mà cái phước chung quanh họ hết luôn, không còn ai tôn trọng nữa, không còn cái gì sung sướng may mắn cho họ nữa. Đó gọi là ích kỷ mà đưa tới tới đau khổ. Hoặc là mà nặng nhất tột độ của cái khoái cảm là gì? Là là ma túy. Cho nên vì ma túy rồi thì con người họ bất chấp đạo lý, bất chấp tình nghĩa, không còn đạo đức, không còn nhân phẩm, sĩ diện gì hết, phải miễn làm sao lừa gạt mà kiếm tiền để mua thuốc hút chích thôi. Cái người như vậy họ ích kỷ tột độ thì cái đau khổ sau này cũng là tột cùng thôi.
[38:06]Cái quả báo mà dành cho cái người mà mà nghiện ma túy cũng cực kỳ đau khổ. Hôm trước thì chúng ta có nói điều này trong bài giới thứ năm nên hôm nay mình không có lặp lại. Mình chỉ biết thôi là nó gây cái khoái cảm rất là mạnh, buộc người ta phải nghiện rất nặng, cho nên tạo ra một cái tâm lý ích kỷ cực độ thì người này sẽ gây tội tột cùng, dĩ nhiên là quả báo thê thảm. Vì vậy là người Phật tử chúng ta phải cảnh giác trước những cái gây nghiện, nhất là ma túy. Bản thân mình cương quyết không thử dù chỉ một lần. Và đồng thời là mình khuyên những người chung quanh mình là không được đụng tới ma túy.
[38:48]Hễ mà thấy tội phạm ma túy là mình phải báo công an liền, không bao giờ để tha. Báo công an cấp dưới không xử, báo lên cấp trên. Cấp trên không xử, trên cấp trên nữa, tới chừng nào bứng hết thôi. Phải quyết tâm đối với tội phạm ma túy để bảo vệ cái đất nước mình cho trong lành, cho con cháu mình được lớn lên trong cái môi trường không có ma túy. Đó phải là một sự quyết tâm của tất cả mọi người. Mà cái người buôn bán ma túy thì thôi tội không thể tính được rồi, người đó là vài ngàn năm trong địa ngục thì chưa thấm thía, chưa bù được cái tội của họ. Đến đây như vậy thì chúng ta thấy ích kỷ luôn luôn là nguyên
[39:23]nhân đau khổ là một điều nó khổ trên ba cái như vậy đó. Và bây giờ nó có những cái ghiền ví dụ như là ghiền đánh bài hay ghiền đánh số đề. Ở đây có ai ghiền cái đó không? Ghiền đánh bài, ghiền đánh số đề. Mình không biết sao ghiền nha. Có lẽ là thế này: Cái ghiền mà đánh bài á hay ghiền đánh số đề á, có lẽ là nó do hai cái tâm trạng hợp lại. Một là cái tâm tham muốn nhờ một cái may rủi mà mình có tiền thật nhiều và thật nhanh. Hễ đánh một ván bài mà nó hên á, thắng người khác một cái là tự nhiên thay vì người ta phải làm một ngày 100.000, một ngày mình làm được 100.000 đi, thì chỉ thắng một cái, chỉ cần sạt sạt cái chia chia bài lật lên cái thắng cái
[40:08]là mình được mấy trăm ngàn trong một tích tắc một phút chưa tới một phút. Cho nên thấy bộ nhờ cái may rủi mà mình có thể lấy tiền của người khác qua phía mình hơi nhanh. Do cái tâm tham á cho nên mình thích, đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai nữa là có lẽ ghiền cái cảm giác hồi hộp hay sao. Thấy nhiều người cầm bài lên họ nặn từ từ từ từ đó, coi hên xui đó, xì ra một cái cái biết mình thắng hay thua cái bắt đầu có cái tâm mừng vui hay là thất vọng, có lẽ là những cái tâm trạng đó vậy. Thường thường là cái khoái cảm cho người ta là do cái tâm trạng cảm giác. Người đánh bài là người đi tìm cái cảm giác hồi hộp làm,
[40:45]chờ đợi hồi hộp nó sung sướng ghê lắm hay sao đó không biết. Không biết phải không ta? Ở đây có ai đánh bài không? Xin báo cho kể cho mọi người biết giùm. Phải chính cái hồi hộp đó làm mình ghiền không ta? Tại vì cái hồi hộp mà làm mình ghiền á giống như một bài thơ mà có một thi sĩ nào nói á, nghĩa là... Thư viết đừng xong, thuyền xuôi chớ đỗ, để ngàn xưa lơ lửng tới ngàn sau. Cũng như là tình chỉ đẹp khi còn dang dở nè, đời mất vui khi đã vẹn câu thề vậy đó. Cái gì nó lơ lơ lửng lửng hình như lúc đó là giây phút nó đẹp hay sao đó. Nên thơ của Hồ Dzếnh á: Thư viết đừng xong, nghĩa là viết thư tình nhau đừng có
[41:25]viết hết rồi gởi thôi, cứ viết nửa chừng lơ lửng; thuyền xuôi chớ đỗ, để ngàn xưa lơ lửng tới ngàn sau. Cứ lửng lửng lơ lơ vậy mà... Cho nên cái cảm giác hồi hộp lúc mà chưa biết được kết quả mình thắng hay thua trong cái số đề này có lẽ làm ta ghiền hay sao? Tôi đoán vậy chứ cũng chưa đánh nên không biết lắm. Để bữa nào đi đánh thử coi. Có chuyện hồi xưa, vào cái thời khoảng năm tiền chiến, có chuyện là Tờ Vé Số của một tác giả nhưng tôi quên tên, cũng là một tác... nhà văn nổi tiếng á. Là cái tờ vé số, bữa đó ổng ổng đi ổng lượm được cái tờ vé số thì ổng nhìn cái ngày là chưa xổ. Hồi đó là một tuần mới xổ một lần, không giống như bây giờ
[42:04]là mình tiến bộ, mỗi ngày có mỗi đài mà ra vé số như vậy. Hồi trước là cả một nước có một đài, một tuần một lần thôi. Giờ mình đã tiến bộ hơn rồi. Thì ổng thấy là cái tuần tới mới xổ thì ổng mới giấu cái vé số đó, rồi ổng nghĩ có khi trời cho đó, vé số mà lượm nhiều khi nó rất là hên, tại hên mới lượm. Nghĩa là suốt một tuần đó là ổng như người chết rồi á. Là không biết trúng hay sai, nó cứ chờ, hồi hộp chờ tới cái ngày đó. Và cuối cùng cái ngày xổ số cũng tới. Ổng nghe đài, ổng ngồi ổng lắng nghe, ổng nghe bắt đầu ổng cầm cái tờ vé số, ổng ngồi ổng nghe từ đầu tới cuối. Bắt đầu cái lô thứ nhất: trật; từ từ tới lô thứ nhì: trật; lô thứ ba: trật.
[42:45]Lâu lâu thì nó có vài con số trùng chút xíu, nhưng mà mấy số sau nó cũng trật. Ổng dò từ từ thì nặng nề, hồi hộp nhất là cái lô cuối cùng là lô độc đắc á. Ngồi, kết quả là cũng trật luôn.
[43:00]Thì ổng mới xé tờ vé số, ổng mới thở phào một cái, ổng nói: "Thoát nạn!". Tức là cái mà nó làm ổng khổ cả tuần nay là vì ổng hi vọng nó trúng nè, ổng khổ quá chừng khổ vì cái tờ vé số, ngủ không được. Rồi bây giờ ổng biết rằng thôi bây giờ hết rồi, cái hi vọng, chờ đợi, hồi hộp hết, khỏe, thoát nạn, quăng xé cái rột. Cái cái đó diễn tả cái tâm trạng rất là hay. Có lẽ cái người ghiền đánh bạc là ghiền cái giống giống vậy. Cho nên chúng ta thấy là cái ích kỷ, tham lam nó là đau khổ là vậy đó, là đau khổ như vậy, chút xíu đó thôi cũng là đau khổ. Cho nên là bất cứ cái gì làm chúng ta vui sướng, nó đều xuất hiện cái tâm lý hưởng thụ và nó tạo ra cái khuynh hướng ích kỷ.
[43:40]Đó là quy luật đúng tuyệt đối trong tâm, không bao giờ thoát được. Cho nên vì vậy, muốn đừng ích kỷ thì chúng ta đừng dấn đi vào những cái khoái lạc trần gian. Dấn vào khoái lạc trần gian bảo đảm luôn luôn ích kỷ, không bao giờ tránh được. Đó là cái nguyên tắc. Mà ích kỷ là nguyên nhân của độc ác. Hễ ích kỷ thì luôn luôn sinh ra độc ác, đó là nguyên tắc. Nghĩa là sở dĩ mẹ kế... độc cũng là vì ích kỷ, chúng ta nhớ. Ích kỷ là nguyên nhân của độc ác. Và khi độc ác thì mình tạo nghiệp, mà khi tạo nghiệp thì mình thọ quả báo. Đó là cái tiến trình. Hễ ích kỷ thì chắc chắn là có cái ngày quả báo khổ tới,
[44:28]mà trong hiện đời thì mình khổ thân khổ tâm trước. Ích kỷ là nguyên nhân của của ganh tị nữa, là không muốn cho người khác hơn mình. Thấy ai hơn mình thì bực tức, bất an, tìm cách mình dèm pha, mình mưu hại người ta rồi mình thọ quả báo. Cái ích kỷ nó ngấm ngầm dữ lắm. Ví dụ như bây giờ có hai cái người bạn chơi với nhau, ví dụ hai người bạn gái thôi chơi với nhau thì cũng tạm gọi là thân, mà trong hai người đó chợt có một người đi đâu á thì trong hai người luôn luôn có một người được người khác quý trọng hơn. Ví dụ cái người A gặp ai thì người ta cũng quý trọng hơn người B. Lâu ngày người B chịu không nổi,
[45:13]bắt đầu cái tâm đố kỵ xuất hiện, tâm ganh tị xuất hiện. Tuy vẫn là bạn nhau nhưng mà vẫn ganh tị với nhau, vẫn không thích cái người bạn mình được nhiều người khác quý mến. Đó là cái ganh tị. Mà mình không muốn cho người ta được thương thì mình được thương không? Tự nhiên sau này mình sẽ cô độc. Cuộc đời là vậy. Đây là một nhân quả quan trọng nha, chúng ta nghe lại. Có những người sống trên đời tự nhiên bạn bè đông vui, nhiều, mà có những người không có bạn, cuộc đời cô độc. Cái nguyên nhân là vì những quá khứ, quá khứ là có thể kiếp này hoặc kiếp trước. Nguyên nhân là vì trong quá khứ mình không muốn người ta thương nhau.
[46:00]Thấy người nào đó được thương, mình ganh tị, mình khó chịu, mình cản trở, mình dèm pha, mình nói xấu, trong tâm mình không muốn người này thương người kia thì về sau tự nhiên không ai thương mình cả và cuộc đời mình cô độc. Cô độc, cô đơn nghĩa là không ai thương mình. Cô độc nghĩa là sống mình, cô đơn là không ai thương mình. Có những người cô độc mà không cô đơn, có người cô đơn mà không cô độc, có người cô cả hai.
[46:34]Cô độc mà không cô đơn là sao? Là ví dụ người đó đang sống một mình ở một nơi nào đó nhưng mà ở những nơi khác có nhiều người hướng về họ, người đó thương họ, tức là có nhiều người thương thì không cô đơn. Mà có người cô đơn mà không cô độc ví dụ như bây giờ trong lúc đang rất đông người thế này mình không có cô độc phải không? Chung quanh mình là người đầy hết không cô độc, không ai thèm thương mình hết, mình đang cô đơn. Mà cái nhân của sự cô đơn là do mình không muốn người này thương người kia, mà thường là trong một đời xưa mình chơi với bạn mà mình không muốn bạn mình được người khác thương, mình chỉ muốn người ta thương mình thôi
[47:11]và mình tìm cách ngăn cản tình thương của người kia với bạn mình, sau này không ngờ chính mình không còn được ai thương nữa. Vì vậy, sống trên đời mình khôn ngoan một chút, biết nhân quả một chút. Nghĩa là mình thấy người này thương người kia, mình hãy vui mừng, tán thán, kết nối thêm thì người đó sau này sống rất là hạnh phúc, luôn luôn là có người thương yêu mình. Phải nhớ như vậy. Thậm chí là thấy người ta chưa thương nhau thì làm cho người ta thương nhau nữa, cho người ta quý mến nhau nữa thì người này sau này hạnh phúc lắm, đông vui, bạn bè, tình thân ái tràn đầy. Cái mà mình nói xấu á, mình hay nói xấu để làm cho người này ghét
[47:53]người kia á, mình cũng bị quả báo cô đơn dữ lắm, quả báo cô độc. Tại khi mình nói xấu làm cho người này không còn thương người kia nổi nữa. Cái mà nói xấu á nó nhiều cái quả báo tới lắm. Quả báo của cái nói xấu người này người kia thê thảm lắm, mà trong đó nó có một quả báo là cô đơn, không còn ai thương mình nữa. Cho nên vì vậy chúng ta dè dặt trước cái lời nói xấu. Vì chúng ta nói xấu một người làm cho người khác không thương người đó nữa, sau này mình không ai thương mình hết. Đó là một quả báo rất nhẹ của cái nói xấu nha, còn quả báo rất nặng của nói xấu có khi xuống địa ngục luôn. Nhiều khi mình nói xấu nhằm một vị thánh
[48:30]hoặc mình nói oan cho người ta, thường có khi quả báo là phải bị giam ở địa ngục á, rất là nguy hiểm, phải cẩn thận. Còn cái quả báo rất nhẹ của việc nói xấu là đời mình cô đơn, cô độc. Hồi nãy chúng ta nói ích kỷ là nguyên nhân của độc ác nè, nên tạo nghiệp thọ báo; ích kỷ là nguyên nhân của ganh tị, đố kỵ cũng thọ báo; ích kỷ là nguyên nhân của tham lam. Vì mình ích kỷ mình sẽ tham nhiều cho mình, mà muốn nhiều cho mình thì buộc mình phải phải tranh giành, mà tranh giành thì phải có thủ đoạn, gây tội rồi cũng thọ báo thôi. Cái thọ báo nó cũng thê thảm. Như có một trường hợp có một người đó trong cái làm ăn
[49:14]do một cơ hội đến thì người này đã lường gạt được gần trăm ký vàng của những bạn bè mình và sống một đời sống sung sướng, tậu nhà tậu cửa là vân vân. Thì dĩ nhiên cái nhân đó nó không có bền. Của phi nghĩa có giàu đâu, nhưng mà do tham lam rồi thủ đoạn, chiếm của người khác làm của mình mà những người kia người ta cứng họng không nói được vì đồng tiền nó có cái gì ở trỏng á mình không hiểu, mà làm cho người ta không kiện không cáo gì được hết, người ta đành chịu thua thôi. Nhưng mà rồi khi cái nghiệp nó tới thì cái người này mới đầu tư, mở một cái doanh nghiệp, mở một doanh nghiệp lớn, hi vọng rằng cái doanh nghiệp
[49:53]này sẽ làm ổng giàu lên ở tầm cỡ thế giới, ổng hi vọng như vậy. Nhưng mà không ngờ khi ổng mở doanh nghiệp này rồi thì lụn bại dần, lụn bại dần, đến những cái nhà mà ổng đang ở thế chấp sạch hết vẫn không giải quyết được và đến cái hạn không trả được thì ngân hàng lấy sạch sẽ luôn, không còn chỗ để ở luôn. Là từ một người mà nhiều biệt thự, nhiều tòa nhà, tài sản chôn ngầm dưới đất, gửi nhà băng cho đến cái ngày là phải đi ra khỏi cái nhà mình không còn chỗ để ở luôn. Đó là cái quả báo của cái tham lam và ích kỷ, có cái thủ đoạn độc ác trong đó. Nhưng ta thấy cái ích kỷ nguyên nhân của đau khổ là vậy đó.
[50:33]Nói ích kỷ là nguyên nhân đau khổ, chúng ta hiểu là tâm lý, vật lý và nghiệp báo. Nhưng mà cái nghiệp báo này nó thê thảm là cái này: Chúng ta đừng nghĩ là khi mà chúng ta thọ quả báo của sự độc ác đơn giản như vậy, không có. Thọ quả báo nghĩa là chúng ta tạo một cái nghiệp để cho kiếp sau chúng ta phải có mặt trong luân hồi nữa. Nghiệp ngoài cái việc nó tạo ra cái quả báo cho chúng ta, nghiệp nó còn thúc đẩy buộc chúng ta phải tái sinh hết kiếp này tới kiếp kia, gọi là luân hồi sinh tử. Đó là như vậy. Nên cái người mà vì ích kỷ, vô minh tạo nghiệp là người không giải thoát khỏi luân hồi. Đó là cái đau khổ ghê gớm.
[51:16]Cái đau khổ ghê gớm là chúng ta không thể giải thoát được, cứ bị trôi lăn trong luân hồi sinh tử mãi. Cái sức mạnh của nghiệp lôi chúng ta đi mà cũng là do ích kỷ mà chúng ta tạo nghiệp. Đó mới là cái đau đớn ghê gớm. Ví dụ bây giờ mình trả nghiệp là mình nghèo, coi vậy chuyện nhỏ. Mình trả nghiệp, mình sẽ bị tai nạn xe chết một lần: chuyện nhỏ. Hoặc là mình trả nghiệp là mình phải bị cô độc một đời: chuyện nhỏ, vân vân. Mà cái chuyện lớn của cái nghiệp là gì? Buộc mình cứ phải luân hồi mãi, tái sinh mãi, đó mới là chuyện lớn. Đó mới là cái nỗi đau khổ thấm thía nhất mà Đức Phật đã cảnh giác và cho chúng ta một cái ước mơ là chúng sinh phải giải thoát khỏi luân hồi là vậy.
[52:09]Khi nói ích kỷ là nguyên nhân của đau khổ thì chúng ta được quyền nói ngược lại: thì sống mà vị tha, không ích kỷ thì sẽ là hạnh phúc, đúng. Nếu chúng ta sống không ích kỷ thì chắc chắn chúng ta được hạnh phúc. Ở đây, chúng ta thấy thế này là hồi nãy chúng ta nói với nhau vô minh tạo ra chấp ngã, chấp ngã tạo ích kỷ và ích kỷ tạo thành vô số tội lỗi để chúng ta phải đau khổ. Nhưng vì trong cái tiến trình của tâm đó thì ở chỗ nào mà bỗng nhiên cái tâm vị tha nó xuất hiện, nó cưỡng lại được cái ích kỷ? Trong khi cái tiến trình tâm của chúng ta, trong tâm chúng ta luôn luôn có vô minh, luôn luôn có ích kỷ, có chấp ngã có ích kỷ để rồi
[52:54]tạo nghiệp thì xen vào cái chỗ nào bỗng nhiên tâm vị tha xuất hiện là khiến chúng ta sống một đời sống không ích kỷ, sống lo cho người khác, nghĩ đến hạnh phúc của người, hy sinh, biết làm phước. Ở đâu ra vậy? Ở đây, ví dụ bây giờ thế này: làm cái người mình biết san sẻ tài vật của mình giúp đỡ người khác thì họ cũng được ba cái hạnh phúc giống như vậy. Là thứ nhất, về cái tâm lý thì tự họ được an vui. Khi mình đem tiền mình giúp đỡ ai, tự nhiên ngay đó mình có cái niềm vui. Đúng không? Sao ít người đúng quá à? Cái này phải nhiều nhiều một chút. Vì sao vậy? Tức là hầu hết là Phật tử thì ai mình cũng biết làm phước ha, phải không?
[53:39]Và khi mình làm phước mình giúp người khác, mình thấy có niềm vui không? Phải không? Đó là điều chưa cần quả báo tới, ngay khi mình giúp người kia thấy người ta qua được cái cơn hoạn nạn, người ta có niềm vui là tâm mình có niềm vui liền. Cho nên ngay khi tâm lý mình là đã có cái niềm vui rồi. Rồi cái người mà được mình giúp á, họ có quý mến mình không? Có quý mến. Tức là ngay trong hiện tại mình chưa nói tới quả báo lâu dài, thì tự nhiên cái tình của mình đối với cái người mà mình giúp nó có một cái đẹp. À mà trên đời này hễ thêm được một chút tình thương yêu thì là bớt đi cái tăm tối, cái đau khổ.
[54:21]Cuộc đời này vốn đau khổ, mà cái đau khổ trên thế gian này thường là do con người ta thù hận, ghét bỏ nhau. Cho nên nếu có được thêm từng giọt thương yêu tưới xuống cuộc đời này thì nó bớt đi một chút sa mạc khổ đau. Cái cuộc đời này đau khổ giống như một sa mạc cháy bỏng ấy. Mà nếu mình có thương ai, mình có giúp ai rồi người đó quý mến trở lại mình giống như một giọt nước tưới xuống cái sa mạc. Thì nghe nói một giọt nước tưới xuống thì thấy nó lọt thỏm mất tiêu, nhưng mà không đâu. Ngay chỗ giọt nước tưới xuống đó, một cái mầm xanh sẽ vươn lên. Cuộc đời này sẽ bớt đi cằn cỗi, sẽ hạnh phúc hơn một chút.
[55:07]Cho nên chúng ta thấy là tự nhiên có cái tương quan tốt đẹp giữa người và người, bởi vì có cái sự giúp đỡ của mình với người khác, mà phải là giúp đỡ thực tế nha, chứ đừng có nói miệng, đừng có nghĩ trong tâm không. Nói, "Con sống tốt lắm, lúc nào con cũng thương người", chưa đủ, phải giúp người, phải có hành động, việc làm cụ thể tác động lên người khác, chứ không thể là nghĩ suông, nói suông. Đó. Thì đó, cái thứ hai là làm cho tự nhiên đẹp cuộc đời lên. Cái thứ ba nữa là quả báo tới. Một mai này, khi quả báo đến thì tự nhiên mình được rất nhiều điều may mắn, rất nhiều được hạnh phúc, an vui.
[55:46]Đó là ba, cũng ba cái điều mà khi chúng ta làm phước chúng ta đạt được. Là tâm lý hiện tại được an vui, thêm cái tình giữa người và người cho cuộc đời nó đẹp, và thứ ba là khi quả báo lành tới thì còn sung sướng hơn nhiều nữa. Ở đây chúng ta đặt lại vấn đề là thế tại sao cái công thức là vô minh sinh chấp ngã, chấp ngã sinh ích kỷ, ích kỉ sinh đau khổ như là một cái công thức quy định thì chúng ta ở đây ai cũng có vô minh, thì như vậy ai cũng có chấp ngã và ai cũng có ích kỷ, rồi cuối cùng ai cũng có đau khổ. Giống như mình đi trên một cái dòng quy định không thoát ra được, nhưng tại sao chúng ta đã thoát ra?
[56:28]Nghĩa là tại sao bỗng nhiên trong tâm mình có một cái gì đó để có những lúc mình đã biết thương người, biết giúp người, tức là mình đã có cái vị tha nó ngược lại cái khuynh hướng ích kỷ, ở đâu lòi ra?
[56:42]Quý Phật tử nghe cái bài Lương tâm chưa? Có người nghe người chưa ha, ráng tìm nghe cái bài đó. Là thế này, ngoài cái cấu trúc của tâm mà vô minh sinh chấp ngã sinh ích kỷ, chúng ta còn có một cái lương tâm là biết được cái gì là thiện, cái gì là ác nữa. À đây là chỗ mà con người khác với con vật. Đây là chỗ mà chúng ta đứng lên thẳng để làm con người là trong tâm mình có một cái lương tâm biết điều gì thiện, điều gì ác. Khi các nhà khoa học phân tích á về gen á thì mới thấy rằng gen của cái loài linh trưởng á, tức là cái loài vượn mà vượn gần như người á, loài linh trưởng á, với gen của loài người á, nó khác nhau có một hai gen à.
[57:28]Khác nhau một hai gen. Thì các nhà bác học mới ngạc nhiên. Ngạc nhiên là ủa, sao chỉ khác nhau có vài gen mà cái loài linh trưởng nó vĩnh viễn là một loài thú, không văn minh, không có đời sống trí tuệ cao, còn con người chỉ khác có vài gen đó mà con người đã đưa được phi thuyền lên trên sao Hỏa luôn. Xây dựng không biết bao nhiêu công trình hùng vĩ, xây dựng cái tòa Tháp Đôi ở bên New York và cũng bay được máy bay đâm vô đó luôn. Nghĩa là con người giỏi đến cái mức độ như vậy. Là khác có vài gen. Mình không biết vài gen gì nhưng mà có lẽ trong đó có một cái gen gọi là lương tâm để con người biết đâu là đúng,
[58:12]đâu là sai, đâu là tội, đâu là phước, đâu là thiện, đâu là ác. Rồi thế là con người rụng hết những cái lông của mình, chỉ còn ít chòm trên tóc và đứng thẳng lên làm con người để đại diện cho trí tuệ của những cái giống loài trên trái đất này. Bây giờ mình nói đại diện cho cái trí tuệ của hành tinh thì mình có thể nào mình chọn con chó được không? Không, phải không? Khỉ không được, cá heo cũng không được, dù cá heo rất thông minh nhưng không thể đại diện cho cái hành tinh được, phải chọn con người. Mà chính vì cái đặc biệt, con người bỗng nhiên có lọt một vài cái gen khác đó để có cái lương tâm á, bỗng nhiên lông rụng hết, đứng lên làm con người.
[58:56]Đừng bò xuống lại. Đừng bò xuống lại là sao? Là một ngày nào đó nếu trong tâm mình không còn lương tâm nữa, mình không còn biết điều này là đúng, điều này là sai, điều này là thiện, ác, tội, phước nữa, mình bắt đầu bò xuống lại, lông mọc lại ở một kiếp khác. Cho nên vì vậy là chính có cái lương tâm đó chúng ta bắt đầu làm người. Tuy nhiên, cái làm người này cũng không bảo đảm vì một ngày nào đó mà nếu mình cái lương tâm bị che mờ để mình không biết tội, phước, thiện, ác mình cúi xuống lại, bò bởi bốn bốn chân. Vậy làm sao phải duy trì cái lương tâm này mà làm cho càng lúc càng sáng tỏ để không phải là mình đứng lên nữa mà mình bay lên luôn, là một vị thánh luôn?
[59:40]Vị thánh tức là bay lên. Mình mới đứng lên thôi. Con người là đứng lên từ loài thú, còn thánh là bay lên từ loài người. Thì ở đây cũng là do cái lương tâm đó thôi, chính do cái lương tâm đó. Biết thiện ác cỡ nào thì mình sẽ đứng lên thành một con người hoặc là bay lên làm một con vị thánh. Thì ở chỗ này là chính cũng nhờ cái nỗ lực bản thân của mình suy tư nhưng mà cái quan trọng là nhờ giáo dục từ bên ngoài. Chúng ta nhờ một cái nguồn đạo lý từ bên ngoài đánh thức cái lương tâm của mình. Trong cái cấu trúc tâm lý của mình nó khác với con vật là trong cái con vật á nó không có cái vùng để cho lương tâm hoạt động.
[1:00:21]Nhưng mà trong con người cái vùng não của mình có một chỗ cho lương tâm hoạt động thì mình phải khai thác triệt để cái lương tâm này. Khai thác triệt để lương tâm này bằng cách nào? Bằng cách là phải học đạo, phải học hỏi đạo lý. Đừng có ai chủ quan cho mình đủ thông minh để tự tìm ra đạo lý nha, chủ quan đó là chết á, là kiêu mạn. Phải khiêm tốn để học hỏi đạo lý, chính nhờ cái đạo lý từ bên ngoài đến với mình và lương tâm mình càng lúc càng phát triển. Và nói đến điểm này, chúng ta vô vàn biết ơn và tôn kính Đức Phật, một vị thánh tuyệt vời hoặc là tuyệt đối đã xuất hiện giữa trần gian để lại một nguồn đạo lý chân chính vô tận.
[1:01:07]Và nhờ vậy, chúng ta mỗi ngày chúng ta học được lời của Ngài dạy, chúng ta thực hành theo lời của Ngài dạy mà lương tâm của chúng ta phát triển dần, phát triển dần để chúng ta tiếp tục đứng vững làm một con người và một ngày kia chúng ta sẽ bay lên để làm một vị thánh là chính cũng nhờ công lao của Đức Phật. Và nói ca ngợi Đức Phật, chúng ta cũng ca ngợi vô số các vị tổ sư, các vị tôn túc đã nối tiếp đưa cái giáo lý của Đức Phật ngày hôm nay cho chúng ta còn được gặp được Phật pháp để học hỏi. Và hiện trước mắt chúng ta cũng biết ơn những người đệ tử Phật nào đó đã giữ gìn, truyền bá giáo lý của Phật đến với chúng ta.
[1:01:54]Vì nhờ cái giáo lý này mà chúng ta phát triển được cái lương tâm của mình. Ở đây nói về đạo lý thì cũng có một cái số đạo lý gọi là tà đạo. Nghĩa là họ dạy những điều sai lầm, che mất cái lương tâm thiện ác của con người, làm cho con người ta không còn biết thực sự đâu là tội, đâu là phước, đâu là thiện, đâu là ác nữa. Mà tự họ cứ cho họ là đúng và người nào đi theo thì lần lần mờ mất cái lương tâm của mình. Mà lương tâm mờ mất rồi thì đang đứng làm một con người, một ngày kia sẽ bò xuống làm một con thú. Cái đạo lý nào mà đã làm cho con người ta quên mất thiện ác, tội phước, có những cái tà đạo như vậy
[1:02:39]thì ở đây chúng ta để ý để phân biệt về lại chánh đạo và tà đạo. Cái chánh đạo là cái mà làm cho con người ta biết được điều thiện ác, tội phước chi ly, rõ ràng. Còn cái tà đạo là cái không làm cho chúng ta biết được tội phước, thiện ác mà nhiều khi khuếch đại cái bản ngã, sự thù hận. Ví dụ có một người nói với chúng ta rằng là sống trên đời phải hưởng thụ. Mà chúng ta biết hưởng thụ là nguyên nhân của ích kỷ. Mà người nào nói sống trên đời phải hưởng thụ, thì nếu mà sống trên đời phải hưởng thụ thì không trong cái câu nói đó nó không có phân biệt tội phước, thiện ác thấy không? Thì như vậy nếu mình tin theo thì lương tâm mình mất từ từ.
[1:03:27]Đó thì đó là câu nói tà đạo. Mà có nhiều cái hội kín của những người giàu họ truyền bá ngấm ngầm điều đó. Họ kêu gọi nhau một lối sống truỵ lạc, hưởng thụ, sa đoạ và họ cho đó là một lối sống văn minh, lối sống đẹp, không ngờ đó là một lối của tà đạo. Hoặc ở bên Âu Mỹ có những cái đạo là đạo của Satan. Đạo của Satan là họ kêu gọi thay vì chánh đạo là phải kêu phải bảo vệ sự sống, giúp đỡ người thì đạo Satan là kêu gọi giết người làm lễ và tìm cái thú vui nơi cái đau khổ của người khác. Ví dụ bắt cóc một người đem về trong cái hầm nhốt thì nhiều đứa nhảy quanh nó nhảy múa, sau đó nó cầm dao cắt cổ người ta từng chút để cho người ta la hét lên,
[1:04:09]và nó khoái trá vì cái đau khổ người khác và nó coi đó là một cái đạo. Thì những cái đạo đó là không có nói tới thiện ác tội phước, thì như vậy làm mất cái lương tâm của mình. Đó là tà đạo. Hoặc có những cái tôn giáo mà nhân danh một cái thần linh trên cao để rồi giết người bừa bãi, cho rằng giết người như vậy là làm vừa lòng Thượng đế gì đó thì không có phân biệt được thiện ác tội phước thì đó cũng gọi là tà đạo. Đó, đó là một điểm mà chúng ta phân biệt. Rồi sau này như vậy, ví dụ như cái người ông thầy gặp ông thầy nào đó, ổng nói rằng là chỉ cần đem cái tấm bùa của ổng về nhà để trong nhà thì nhà sẽ làm ăn giàu có lên.
[1:04:53]Thì cái trong cái câu nói này mình không nghe nói tới cái thiện ác tội phước, thì nếu mình tin theo cái lời của ông ta nói, tức là lương tâm mình cũng mờ từ từ mờ từ từ, gọi là tà đạo. Còn nếu mình gặp ông thầy nào mà khi mình nói chuyện gì thì ổng cũng đưa nhân quả ra nói, phân biệt cái thiện ác tội phước thì mình biết làm cho cái lương tâm của mình sáng lên từ từ như vậy, thì là chánh đạo. Đó thì đây là chúng ta biết là sở dĩ mà chúng ta cưỡng lại được cái ích kỷ để chúng ta biết làm phước, biết giúp người là do mình có cái lương tâm. Và cái lương tâm đó nếu được giáo dục tốt thì phát triển dần để mình
[1:05:35]thoát mọi đau khổ, thắng lướt được cái khuynh hướng ích kỷ. Còn nếu cái lương tâm đó bị che mờ bởi những giáo lý tà đạo thì cái ích kỷ sẽ phát triển và mình sẽ đau khổ về sau. Đó cái nguyên tắc nó là như vậy. Ừm. Cái lương tâm mà biết thiện ác này đó còn gọi là trí tuệ. Mà nếu cái trí tuệ này phát triển đến tột cùng sẽ đưa đến sự giác ngộ cao siêu, là một vị thánh luôn. Đây là điểm mà chúng ta phân tích nha. Ở đây đó, cái chỗ mốc của cái việc mà làm phàm hay làm thánh là chỗ này. Vì mình nói trở lại ba cái mức độ để chúng ta biết cái gốc, cái mốc, cái mấu chốt của sự tu hành là có nhiều khi mình nắm cái mấu chốt này mình có thể dễ tu hơn một chút.
[1:06:19]Bây giờ mình so sánh giữa ba cái cấp độ: thú nè, người nè và thánh. Người là trung gian giữa thú và và thánh. Đó, vì ba cái cấp độ. Thì nãy chúng ta nói đó, thú trong cái cấu trúc bộ não của con thú nó không có cái vùng lương tâm, nó không biết là thiện ác hay tội phước. Do đó là nó làm thú. Một vài con thú khôn ngoan làm điều tốt, nhiều khi cũng là do cái cảm tính và cũng là do cái thiện căn của nó lúc kiếp xưa nó còn làm người. Nó có một vài điều tốt á, bây giờ nó đoạ làm thú với thiện căn còn, lâu lâu nó làm được một vài điều tốt. Ví dụ con chó trung thành hoặc thông minh mà lo cho chủ, vân vân.
[1:07:04]Nhưng mà trong thật sự trong cấu trúc não nó nó không có cái lý luận về thiện ác tội phước. Đó, là con thú. Con người bắt đầu có cái lương tâm để biết về thiện ác tội phước. Mà đây là chỗ mình tu nè. Và nếu mình cứ phát triển mãi cái trí tuệ này, cái lương tâm mà biết tội ác thiện phước này thì bắt đầu mình bước lên cấp độ thứ ba là làm thánh. Như vậy để con người mà bước lên thánh là cần cái gì?
[1:07:35]Cái trí tuệ biết thiện ác, biết tội phước, nhiêu đó thôi. Và cái mấu chốt vấn đề tu hành để chúng ta thoát khỏi cái thân phận tầm thường của con người, để chúng ta có thể là một vị thánh cao cả là chỗ phát triển được cái trí tuệ là biết được thiện ác tội phước hay không mà thôi, mấu chốt nằm chỗ đó. Dễ chưa? Bây giờ dễ tu chưa? Dễ chưa? Hổng dễ tí nào đâu. Nghe nói thì dễ, mà sự thật không dễ. Tại vì nếu dễ thì Đức Phật đã không nói Bát Chánh Đạo, phải không? Để mà chúng ta phát triển được cái lương tâm, cái trí tuệ mà biết thiện ác tội phước cho tới mức độ tinh vi siêu đẳng á, chúng ta phải tu tập qua Bát Chánh Đạo rất là vất vả, không có đơn giản.
[1:08:24]Cho nên vì vậy hôm nay mình nói ngang chỗ này mình hiểu được mấu chốt của sự tu hành, nhưng mình cũng hiểu rằng để nắm được cái mấu chốt đó cho vững chắc thì cả cái quá trình tu hành theo Bát Chánh Đạo rất là dày công, rất là dày công, đó hãy nhớ điều đó. Nhưng mà trước hết bây giờ ngang đây chúng ta đã xác định được cái mấu chốt của sự tu hành là phải luôn luôn phân biệt rõ trong từng hành vi của mình cái thiện ác, cái tội phước một chút. Được chưa? Được nha, nhớ từ đây như vậy cái mấu chốt nằm ngay đó đó, giờ tập trung ngay đó. Có nhiều người á tu á nghĩ rằng là chỉ tìm cái tâm thanh tịnh thôi, rồi nói tâm thanh tịnh này là thánh nè,
[1:09:05]rồi tâm thanh tịnh này là hạnh phúc, là an vui, là tất cả rồi. Xin thưa không phải như vậy, hoàn toàn không phải như vậy. Mà cái mấu chốt tu hành phải là cái trí tuệ biết thiện ác. Nên đây là chỗ từ đây quý Phật tử cẩn thận để ý, ví dụ có ai nói với mình á là giữ cái tâm thanh tịnh đó để làm Phật thì mình phải cảnh giác liền, nói câu nói này chưa có hết, phải không? Mà phải giữ cái gì? Cái trí tuệ biết thiện ác. Ngày nào cái trí tuệ biết thiện ác còn tồn tại trong tâm mình thì ngày đó mình đang còn tu. Chứ còn cái tâm thanh tịnh không coi chừng nha, coi chừng chưa chắc ăn đâu. Tâm thanh tịnh nó chỉ là cái kết quả của điều thiện, hãy nhớ điều đó.
[1:09:48]Khi mà mình sống rất thiện, mình làm điều thiện, nói điều thiện, nghĩ điều thiện thì mình được cái kết quả là tâm sẽ rất thanh tịnh, vậy thôi. Chứ còn để tu phải nhờ cái trí tuệ biết thiện ác, chúng ta nhớ điều đó. Cho nên coi chừng mình lầm, lầm cái kết quả với sự tu. Nghĩa là nói à tôi chỉ giữ tâm thanh tịnh thì người này là giữ cái kết quả chứ không phải là giữ sự tu. Giống như một cái cây mọc lên có trái thì có người thì nói rằng là tôi lo chăm sóc cái gốc, tưới gốc, bón phân gốc, làm cỏ, bắt sâu gốc. Còn người nói thôi tôi không cần, tôi chỉ lo giữ cái quả trên cây. Thì người nào đúng? Cái gốc đúng hơn, phải không?
[1:10:31]Mặc dù cái quả thì mình phải hưởng, mình sẽ hưởng cái quả nhưng mà luôn luôn chăm sóc cái gốc tưới cây bón phân là đúng. Cũng vậy, ví dụ người nói tôi tu tôi chỉ lo giữ tâm thanh tịnh, tức là người đó chỉ lo giữ trái. Còn cái người mà nói tôi tu là tôi lo giữ cái trí tuệ để biết thiện ác, người đó là giữ cái gốc. Đó, như vậy phân biệt được rồi phải không? Đó, từ nay mình nắm được cái mấu chốt tu hành rồi đó. Mà để vun bồi phát triển cái trí tuệ phân biệt thiện ác là con đường của Bát Chánh Đạo. Ở đây khi mà mình phê bình cái ích kỷ đã là nguyên nhân của đau khổ thì mình nói qua về cái khái niệm tự do một chút.
[1:11:12]Ừm, bởi vì sao vậy? Bởi vì trong cái ích kỷ á thì nó liên quan tới khái niệm về tự do. Bây giờ tại sao cái ích kỷ và tự do nó hay đi đôi lại ở chỗ này? Tự do có nghĩa là gì? Là mình muốn làm gì thì làm, đó gọi là tự do, đúng không? Đó là định nghĩa căn bản á. Nhưng mà sau đó mà định nghĩa kiểu đó hoài thì xã hội loạn lên, cho nên người ta phải định nghĩa lại, bổ sung lên. Nhưng mà cái căn bản của chữ tự do là muốn làm gì thì làm. Nhưng mà khi mình muốn làm gì thì làm á thì thường thường là thế nào mình cũng đụng chạm tới người khác, phải không? Ví dụ bây giờ là vì đây là cái nhà của tui, tui trong nhà này tui muốn làm gì thì làm, nghe được chưa?
[1:12:00]Cũng tạm tạm được rồi đó, phải không? Muốn làm gì thì làm thì thì đúng là muốn đốt nhà mình muốn làm gì đó làm, ai nói gì đâu. Nhưng mà miễn đừng đụng chạm tới hàng xóm. Có chữ miễn đừng đụng chạm tới hàng xóm lại bắt đầu cái tự do bị hạn chế rồi, phải không? Ví dụ bây giờ tui ỷ nhà tui tui mở nhạc thiệt lớn lên, bên kia ráng chịu, bắt đầu như vậy là cái tự do của mình đã đụng chạm tới cái lợi ích của người khác rồi. Như vậy tự do đó không chấp nhận được, phải không? Do đó mình phải hạn chế tự do mình lại trong cuộc sống này, là mình phải tự biết kiềm chế cái tự do mình lại, đừng có muốn làm gì thì làm.
[1:12:37]Đây là cái khái niệm như vậy. Nên Khổng Tử có nói một câu hoặc là Đức Phật nói một câu, Chúa Giê-su cũng nói một câu giống nhau là: "Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân". Kỷ sở bất dục, tức là cái mà mình không muốn thì vật là chớ đó, vật thi, thi là thi hành á, vật thi là đừng có làm, ư nhân nơi người khác. Điều gì mình không muốn thì đừng làm cho người khác. Một câu nói đơn giản nhưng mà suy ngẫm thì rất là sâu. Đừng làm tức là làm sao? Là phải hạn chế tự do chưa? Phải không? Tự do nghĩa là muốn làm gì thì làm, mà chữ "vật thi", "đừng làm" thì phải là hạn chế tự do chưa? Đó, sống trên đời tất cả những thánh nhân cuối cùng đều có cái đạo lý giống nhau là
[1:13:30]mình phải biết kềm chế cái tự do của mình để mình đừng làm tổn hại tới người khác. Đó là cái khái niệm rất là căn bản như vậy. Do đó mà chúng ta cẩn thận với chữ "tự do". Hồi có một lần chúng tôi gặp một cái tài liệu dạy của một cái số người họ truyền cái triết lý của Tây phương thì họ tặng tôi cái cuốn sách đó. Chúng tôi mới lật cuốn sách ra đọc, đọc về một số đức tính thì họ xây dựng số đức tính căn bản thì thôi cũng hay, ví dụ cái sự tự tin, cái vững chải, cái nỗ lực để làm con người tốt, nhưng mà khi đã lật tới cái chương nói về tự do, đầu tôi ngại tôi mới đọc thì họ mới dạy là con người sống phải biết hưởng tự do, phải bảo vệ tự do, vân vân.
[1:14:16]Thì tôi mới kêu cái người đó tới, cái người tặng tôi cuốn sách tôi phê bình liền, tôi nói cái chương này nó không có phải là đạo đức. Tự do nó cũng làm mình thoải mái thiệt á, ví dụ mình muốn làm cái gì chính đáng mà không được làm thì mình khó chịu, cũng đau khổ lắm chứ không phải không, không, điều chân chính. Nhưng mà có những cái điều mình muốn nó không chính đáng mà mình làm thì nó sẽ thiệt hại cho bản thân mình và tổn hại cho người khác. Mình nói ví dụ, ví dụ mình có tiền cái mình mua một đống ma túy mình hút, mình chích thì nói: "Tôi không đụng tới ai nha. Tôi núp trong nhà tôi, tôi hút cho hết thuốc này sao kệ tôi."
[1:14:58]Tức là hoàn toàn không ăn cắp vì tôi có tiền mà, không ăn cắp, không đụng, không chạm gì hết tới ai hết trơn á. À tôi chỉ chích, hút gì cho đã một mình tôi không đụng tới ai, tôi tự do mà tôi không có hãm hại ai. Như vậy được chưa? Sao không được? Hả? Bởi vì sao? Bởi vì nó tổn hại cho mình, phải không? Cái tự do đó nó tàn phá tâm hồn, cơ thể mình. Cái ích kỷ như vậy. Và sau này mình có tiền hút mãi không? Không phải. Ăn riết núi cũng lở mà huống hồ mà hút mãi. Ăn riết núi cũng lở thì mà hút riết thì làm sao? Trái Đất cũng tiêu chứ đừng có nói núi cũng lở, mà đồng thời có khi là cái tâm hồn mình sa đọa, mờ tối và chết bậy nữa.
[1:15:41]Tức là chích quá liều, hút quá liều cũng chết. Cho nên cái mà mình tự do quá đáng là có khi tổn hại bản thân mình dù chưa tổn hại người khác. Còn mà nếu đến mức độ mà không có đủ phước để mua đống thuốc ma túy về mà chích dần thì phải làm sao? Phải phải đi lừa đảo, cướp giật người ta. Như vậy cái điều mình muốn đã tổn hại tới lợi ích người khác. Đó cái sự ích kỷ đó. Cho nên cái tự do và cái ích kỷ nó có cái ranh giới rất mơ hồ mà nhiều khi chúng ta đã vượt qua. Chúng ta đã muốn làm cái điều gì đó, không ngờ là chúng ta đã giẫm qua cái ranh giới của đạo đức và tổn hại tới người khác hoặc là tàn phá chính cuộc đời của mình.
[1:16:23]Vì vậy chúng ta cẩn thận điều này. Có cái bộ phim của Mỹ là The People vs. Larry Flynt là nhân dân chống lại ông Larry Flynt này. Trong cái bộ phim đó thì cái nhân vật chính là Larry Flynt là cái người mà xuất bản những tờ báo, những tạp chí khiêu dâm của Mỹ. Thì những cái người mà có đạo đức, những cái nhà giáo sư, những cái nhà thờ họ mới kiện. Họ mới kiện là: "Tại sao để cái tờ báo khiêu dâm này nó tàn phá tâm hồn con người, nhất là trẻ thơ?" Thì khi mà kiện lên tòa thì ông này ổng được một người luật sư giỏi, người luật sư này cứ dẫn cái Hiến pháp của Mỹ thôi. Hiến pháp của Mỹ là tôn trọng tự do,
[1:17:08]ca ngợi tự do và người ta có quyền xuất bản cái tạp chí gì người ta muốn và người dân có quyền tự do muốn mua cái tạp chí gì thì người ta mua. Nếu cấm tức là vi phạm Hiến pháp của Mỹ. Thì ông luật sư này ổng lý luận quá khiến cho tòa chịu thua. Và tới ngày hôm nay, những tạp chí của ông đó vẫn tiếp tục xuất bản để tàn phá tâm hồn con người. Thì cái điều đó nói cho chúng ta thấy là Hiến pháp của Mỹ đã bị hở cái điểm đầu tiên là đề cao tự do quá đáng. Trong khi cái đạo đức mình không biết là ở mức độ nào mà đã đề cao tự do quá đáng nó thành một điểm hở. Cho nên chính những cái người tốt của Mỹ đó,
[1:17:51]những người gọi là nhân dân của Mỹ đó đã chống lại cái ông Larry Flynt mà chống không nổi là vì lỡ bị Hiến pháp quy định người ta phải thua. Chớ cái nhân dân Mỹ không phải là người xấu, người ta cũng ý thức được cái tai hại của những cái tạp chí khiêu dâm nhưng mà bởi vì Hiến pháp Mỹ đã sai lầm. Vì vậy là cái lương tâm của nhiều người biết mà không làm gì nổi vì Hiến pháp đã quy định. Chỉ trừ một ngày nào đó, chính người Mỹ họ phải sửa Hiến pháp họ lại là con người ta không được quyền mà hưởng tự do quá đáng như vậy. Cái tự do phải nằm đi trong cái đạo đức để không có tàn phá bản thân của người đó và không có làm tổn hại tới cộng đồng.
[1:18:32]Nên ngày nào đó cái Hiến chương Nhân quyền của Liên Hiệp Quốc cũng như cái hiến pháp của các nước phải định nghĩa lại cái tự do con người là để bản thân người đó không bị tàn phá cũng như không tổn hại tới lợi ích của cộng đồng thì tự do đó mới chấp nhận được. Bởi vì có những trường hợp ví dụ như là một cái vũ trường đi. Một cái vũ trường thì người ta vào đó người ta nhảy múa loạn xạ ngầu trong đó và rất là bừa bãi. Bởi vì tôi chưa bước chân vào vũ trường nên không biết ra làm sao. Có ai bước chân vào không, giơ tay lên nói kể nghe? Thì nghe nói nghe nói là trong đó nhạc thì kích động, người ta ăn mặc thì hở hang, thanh niên nam nữ họ
[1:19:16]nhảy theo những điệu múa cuồng loạn và dâm dật, rượu, ma túy bán lén. Ma túy thì bán lén trong đó rất nhiều, rượu thì uống thoải mái. Thì vũ trường là cái ổ của sự sa đọa. Nhưng mà nói rằng vì người ta tự do, được tự do hưởng thụ. Không ngờ cái tự do đó nó vi phạm một cái tính chất là bản thân người đó bị tàn phá. Tàn phá về cơ thể, về sức khỏe, về đạo đức. Và tệ hại hơn nữa là để đến được vũ trường họ phải gây tội lỗi chỗ khác để kiếm tiền bước vào đó. Họ phải bỏ bê gia đình họ, họ phải đi lừa đảo chỗ khác để kiếm tiền đổ vào trong vũ trường đó. Cho nên có những cái thú vui ăn chơi sa đọa mà người ta đã nhân danh tự do để người ta duy trì và người ta phát triển.
[1:20:06]Nhưng ngày hôm nay chúng ta thấy những cái tự do để ăn chơi hưởng thụ sa đọa đó đều là phát triển cái ích kỷ của con người, mà hễ ích kỷ phát triển thì sự độc ác và cái đau khổ sẽ đi theo. Nên do đó một ngày nào đó thế giới phải xét lại về cái quan điểm tự do. Bởi vì tự do và sự ích kỷ rất là khăng khít với nhau như anh em sinh đôi. Tôi muốn làm gì, điều gì, tôi làm điều gì tôi muốn, tức là câu nói đó đang cho phép người đó ích kỷ. Và nhiều khi những đứa trẻ ở bên Âu, Mỹ nó được dạy điều đó, được dạy đó là quyền của trẻ em, đó là quyền của con người. Con phải được nói điều gì con muốn, con phải làm điều gì con thích, không ai được ngăn cản.
[1:20:54]Và ngay từ cái lúc trẻ, người ta đã dạy cho đứa trẻ phải sống một cách bướng bỉnh và ích kỷ đối với người lớn. Cha mẹ dạy không nổi bởi vì nhà trường đã dạy cho nó cái quyền của nó là nó muốn làm gì nó làm. Cha mẹ đánh nó, nó được quyền kêu cảnh sát. Cho nên người ta đã được dạy cái ích kỷ, bướng bỉnh từ ban đầu. Và hậu quả là ngày hôm nay, bắt đầu chúng ta sẽ chứng kiến đổ vỡ dần dần của thế giới tự do. Như tờ báo gần đây báo động cho biết là thanh niên, thanh thiếu niên của Pháp rất là loạn. Những cái cuộc mà tội phạm bạo loạn, hỗn loạn, cướp giật, chơi bời trác táng đang xảy ra rất nhiều trong cái giới thanh thiếu niên của Pháp.
[1:21:37]Một số người Việt kiều bên Pháp về cũng kể cho chúng ta nghe tương tự như vậy, không dám đi vào cái vùng vắng, vì lớp trẻ này nó loạn quá chừng. Không còn có cái đời sống chuẩn mực nữa mà sống thác loạn, sống theo ý thích của mình. Có những điều thế này là luật pháp cho phép chúng nó tự do, nhà thờ thì chúng nó đã hết tin. Vì khi được học khoa học kỹ thì những cái giáo lý ở trong nhà thờ dạy là Chúa tạo ra tất cả, chúng không còn tin nữa. Chúng không có cái sợ thần thánh mà luật pháp thì cho phép chúng muốn làm gì thì làm, thế là chúng sống bừa bãi, hỗn loạn và tội lỗi. Mà từ từ rồi chúng ta sẽ thấy nó sẽ lan ra hết
[1:22:21]cả những đất nước đó, cả những cái khối mà chúng ta đã nhìn coi như là văn minh đó, chúng ta sẽ thấy nó từ từ nó đổ vỡ hết. Chỉ còn những quốc gia nào mà có cái đạo lý vững chắc, không cho phép con người ta tự do một cách bừa bãi, mà kèm thêm đó có một cái nền đạo lý tâm linh vững chắc để con người ta sống an vui trong đó, biết kềm chế mình trong cái đạo lý đó thì đất nước đó sẽ vươn lên vẻ vang giữa thế giới này. Đất nước đó sẽ là một đất nước hạnh phúc, là một đất nước gương mẫu. Chúng ta không biết đất nước đó là ai, chúng ta mong cho đất nước đó là Việt Nam. Là mong rằng Phật pháp sẽ phát triển,
[1:23:01]mỗi người Phật tử chúng ta có cái đạo lý chân chính để sống. Chúng ta biết làm những điều gì hợp với đạo lý, điều gì không hợp với đạo lý để từ khước. Nếu mỗi người như vậy được là chúng ta sẽ xây dựng được cái đất nước này thành đất nước chuẩn mực cho thế giới. Không có những con người mà bừa bãi, ích kỷ muốn làm gì thì làm để đến nỗi tàn phá cái tâm hồn của mình cũng như gây tổn hại người khác. Đó là điều mà chúng ta nhắc nhau một chút như vậy. Chúng ta tin rằng thế này là những thế kỷ về sau này, có khi là ba thế kỷ tới, năm thế kỷ tới, thì Tây phương sẽ quay về Đông phương Khi mà họ đã chứng kiến cái xã hội của
[1:23:45]họ tan vỡ bởi cái tự do và gây nên cái sự ích kỷ, bướng bỉnh của con người, cái thế giới xã hội họ tan vỡ, họ sẽ quay dần về với Đông phương. Nơi đó có cái đạo lý là người ta biết kiềm chế cái thú vui. Họ cho rằng á con người ta có cái quyền được hưởng hạnh phúc, bởi vì trong cái Hiến chương Nhân quyền của Liên Hợp Quốc cũng như Hiến pháp của Mỹ cho rằng con người ta được quyền hưởng hạnh phúc, vin vào đó, người ta hưởng thụ một cách trác táng mọi trò vui tệ hại khác và họ đã tàn phá tâm hồn họ. Nhưng khi mà bước sang Đông phương thì Đông phương lại có quan niệm khác hẳn là kêu gọi con người kiềm chế cái thú vui.
[1:24:31]Những cái gì mà vui coi chừng nó có cái tai hại phía sau của nó. Ví dụ như là rượu là trò vui thì không nên uống hoặc là làm lễ chút đỉnh hoặc là bài bạc làm vui phải khước từ, vân vân. Có nhiều cái gọi là vui đều ẩn chứa phía sau nó cái nọc độc của cái nguy hiểm của tội lỗi mà bên Đông phương thì lại kiềm chế điều đó. Mà nếu sống trên đời kiềm chế hạnh phúc thì còn đáng sống không? Hổng đáng sống nữa. Nhưng Đông phương có cái hay là vậy, khi mà kêu con người ta kiềm chế những cái thú vui sa đọa đó thì đạo lý của Đông phương cũng cho người ta một niềm vui khác cao cả hơn nhiều. Đó là cái niềm vui của một nội tâm đạo đức và thanh tịnh.
[1:25:21]Niềm vui của đạo đức và thanh tịnh. Hồi sáng đây chúng tôi gặp một người, người Mỹ, người thanh niên Mỹ hẳn hoi, sang Việt Nam để học tiếng Việt và học về đời sống của người Việt. Thì khi xem cuốn băng Bước đầu tọa thiền do Thầy trụ trì ở đây làm diễn viên chính thì anh ta rất là thích, thì anh ta tìm đến chùa Từ Tân. Hồi buổi sáng lúc đó Thầy trụ trì mắc giảng Bát Quan Trai nên anh ta đến gặp tôi, thì anh hỏi nhiều điều lắm. Hỏi nhiều điều vì anh ta thích thiền và thích đất nước này. Mà không biết thích thiệt hay giả. Cứ tạm là thích, thì anh hỏi về thiền, thì anh mới hỏi về cái hạnh phúc, thì chúng tôi mới nói là có bốn cái loại hạnh phúc.
[1:26:03]Cái hạnh phúc thứ nhất tức là khoái lạc, pleasure đó, khoái lạc. Thì cái hạnh phúc này nó làm cho người ta ích kỷ, xao động, bất an. Mặc dầu nó rất exciting, rất là thích thú. Cái hạnh phúc thứ hai á là khi mà mình sống đời sống vị tha, mình giúp người khác, khi người khác vui, mình được vui, thì hạnh phúc này nó cũng có xao động nhưng mà nó cao thượng hơn. Cái hạnh phúc thứ ba á, hạnh phúc của trí tuệ mà khi chúng ta bắt gặp được một cái đạo lý hay, tự nhiên mình sung sướng vô cùng. Quý Phật tử có chưa? Tức là nghe một đạo lý hay, tự nhiên mình sung sướng. Đây cũng là một cái hạnh phúc. Hạnh phúc này cũng có xao động.
[1:26:49]Cái hạnh phúc thứ tư là hạnh phúc của thiền định là trong một nội tâm thanh tịnh, vắng lặng, trong đó tràn đầy hạnh phúc. Hạnh phúc này không xao động, rất là tuyệt vời. Thì anh này anh cũng có ngồi thiền. Trước khi sang Việt Nam anh cũng học võ với một người Đông phương và có học thiền, thì anh nói rằng khi ngồi thiền tâm anh thanh tịnh được 10 phút hay nửa tiếng và trong những lúc đó anh thấy rất là hạnh phúc. Thì tôi nói đó cái cái hạnh phúc đó, hạnh phúc thứ tư mà là chúng ta đi tìm là vậy, hạnh phúc rất là cao cả, rất thanh khiết. Thì bên Đông phương là vậy đó, trong bốn hạnh phúc vừa kể ra đó thì đạo lý của Đông phương kiềm chế cái hạnh phúc
[1:27:29]thứ nhất, không cho phép chúng ta hưởng cái hạnh phúc thứ nhất, bởi vì nó đưa đến sa đọa và ích kỷ. Ba cái hạnh phúc còn lại là cái hạnh phúc mà giúp đỡ tha nhân nè, hạnh phúc đi tìm cái đạo lý cao siêu nè và cái hạnh phúc của thiền định là ba cái hạnh phúc được khuyến khích rất nhiều. Vì vậy, một ngày nào đó, người Tây phương họ sẽ tỉnh ngộ, họ tìm về Đông phương để họ hiểu điều này, họ sẽ đi tìm cái hạnh phúc này. Họ sống biết kiềm chế lại chứ không phải là muốn làm gì thì làm. Chúng ta chờ đợi ngày đó và chúng ta phải làm gương cho họ thấy là ngay ở đất nước Việt Nam này chúng ta có Phật Pháp,
[1:28:07]chúng ta sẽ sống như vậy, chúng ta cũng sẽ kiềm chế không hưởng thụ cái khoái lạc của cái thứ nhất mà chúng ta sẽ đi tìm hạnh phúc của ba cái kia là giúp đỡ tha nhân, vui trong đạo lý và và thiền định. Được không? Được nha, chúng ta cố gắng thực hành như vậy. Nãy giờ chúng ta nói với nhau là ích kỷ là nguyên nhân đau khổ, nhưng mà vượt qua ích kỷ lại là một điều không đơn giản, rất là khó khăn. Để vượt qua được cái ích kỷ này chúng ta phải tu hành rất là vất vả theo Bát Chánh Đạo, lần khác thì chúng ta sẽ nói. Cho nên, nếu một con người nào đó đưa ra một cái phương châm tu hành đơn giản mà cho là đủ để tu thì chúng ta đừng có tin.
[1:28:54]Như hồi nãy á, chúng ta đưa ra một cái mấu chốt tu hành là cần có một cái trí tuệ để biết thiện ác, mình nghe ngay đó cái mình chụp liền, mình nói đủ rồi là sai, phải không? Hoàn toàn sai, bởi vì sự tu hành phức tạp hơn nhiều, nó phải cả Bát Chánh Đạo. Thì từ đây về sau cũng vậy, nếu lúc nào đó chúng ta gặp ai dạy cho chúng ta một cái lối tu bằng một cái phương châm đơn giản thì mình đừng tin, đừng bao giờ tin. Vì sao vậy? Bởi vì cái gốc ích kỷ rất là khó vượt qua. Ví dụ thế này, như có người nói mình câu thế này: "Chỉ cần một câu niệm Phật A Di Đà này là giải thoát", đừng tin nha. Đừng tin, nó chỉ là một trong pháp tu thôi,
[1:29:35]chứ còn phải tu nhiều thứ khác lắm, chứ chỉ một câu niệm Phật không hoàn toàn không đủ nha. Niệm niệm Phật lát vô uống rượu thì đủ không? Không, phải làm ơn đừng uống rượu giùm. Niệm Phật niệm mà đi ăn cắp thì ăn được không? Không. Chúng ta thấy không? Nó nhiều cái chuyện khác nữa, một câu không đủ. Hoặc là có người nói chứ: "Ôi, tôi tu đơn giản là không thèm nghĩ thiện, không thèm nghĩ ác thì ngay đó giải thoát", được không? Đừng tin. Hễ một cái phương châm đơn giản là biết sai rồi. Hoặc có người nói là: "Tôi là chỉ cần trì một câu... Tôi cả đời tôi không bao giờ hại ai hết vậy là tôi tu rồi", không đơn giản.
[1:30:09]Một câu phương châm là không đơn giản. Hoặc có người nói: "Ôi, làm chi vất vả, cứ sống cho thoải mái", cái câu đó là tai hại đó. Như vậy chúng ta để ý như vậy là có đôi khi mình thấy như mình không có tham lam với ai, mình không tranh giành, đừng có nghĩ mình không ích kỷ nha. Cái gốc ích kỷ nó rất là sâu. Do đó, hôm nay chúng ta nói với nhau ích kỷ là nguyên nhân của đau khổ thì chúng ta biết để luôn luôn kiểm soát cái cái tâm ích kỷ của mình, nhưng mà để vượt qua được cái tâm ích kỷ này thì cả một cái quá trình rất là dày công. Chúng ta chúc cho nhau là một ngày nào đó tất cả chúng ta đều vượt
[1:30:47]qua được cái ích kỷ để tất cả chúng ta đều không còn đau khổ ha. Để trả lời mấy câu hỏi chút. "Muốn quán chiếu về thiền định để làm cho tình thương tăng trưởng thì quán cái gì và quán như thế nào?" Thì trước hết là tưởng tượng thôi, mình tưởng tượng là mình thương hết mọi người thôi, từ người gần tới người xa, nghĩ tới những người mình biết rồi tưởng tới những người chưa biết mênh mông trong vũ trụ. Tập như vậy năm năm bắt đầu mới có từ bi, còn tập hai, ba tháng chưa đâu nha. "Cách thức đi kinh hành?" Cái này xem trong quá trình thiền quán nha. Đi trong đi thoải mái thôi, vừa giữ tâm thanh tịnh
[1:31:20]mà vừa biết rõ thân, vừa biết rõ từng bước chân. Đó là mình đi kinh hành. "Con đã lớn tuổi mắt yếu, khi ngồi thiền thì nếu mở mắt thì tâm không yên tĩnh, nhưng mà nếu nhắm mắt thì thấy có nhiều cảnh lạ trong tâm hiện ra và có khi sợ ma nữa." Cái này là phải lạy Phật nhiều chút, do nghiệp nhiều quá, mở mắt mà hổng được mà nhắm mắt cũng không được, tức là việc tu mình bị cản trở, ráng lạy Phật sám hối. Lạy Phật sám hối thời gian thì bắt đầu mình mở mắt được. Mình tập xoa cái đôi mắt cho nó mạnh lên, xoa tay áp vào mắt, xoa tay áp vào mắt, từ từ mắt mạnh lên để ngồi thiền mình mở mắt. Mở mà nó mỏi thì cứ nháy nha,
[1:31:54]chứ không phải nói mở mắt là mở trừng trừng không nháy nha. Nó muốn nháy cứ nháy bình thường thôi, nhưng mà mở thì nó tỉnh, rồi sau khi mở mắt thời gian bắt đầu tâm thanh tịnh rồi mới nhắm được. "Có người bạn từng đi chùa thọ Bát, cũng nghe Phật Pháp rất nhiều nhưng mà vẫn còn khoái Địa Mẫu, Diêu Trì Mẫu gì đó, thật ra có bà Mẫu gì đó không?" Cái tín ngưỡng về Địa Mẫu là một tín ngưỡng mới phát triển cách đây mấy chục năm thôi, khoảng sáu, bảy chục năm nay do một người nào đó họ lý luận thế này, nói: "Ai cũng phải có cái nguồn gốc cho nên Phật cũng phải do ai đó đẻ ra thì chắc là Địa Mẫu đẻ ra".
[1:32:27]Cho nên thờ Địa Mẫu rồi soạn bài kinh Địa Mẫu rồi xúm nhau tin quá chừng tin. Thôi, chấm dứt giùm nha, chấm dứt giùm chuyện đó. "Có người tới... khi người ta tới dự khóa tu thiền Từ Tân thì người ta hỏi ở đây dạy cái pháp môn thiền gì thì con không biết, con nói đại là pháp môn thiền căn bản, không biết đúng không?" Cũng dám đúng lắm đó trơ.
[1:32:50]"Con có ông đạo hữu giấu con chuyên chơi số đề, nhưng nếu con khuyên thì họ lại chối, con kính xin Thầy chỉ dạy cho họ biết cái hại của chơi đề để họ thực sự tự giác bỏ." Chà, thôi bữa nay cho họ nghe cái băng này biết sao giờ. "Có người hỏi vì sao đạo Phật chủ trương ăn chay ngày rằm và mồng một?" Cái ngày rằm và ngày mồng một theo cái tín ngưỡng Ấn Độ là ngày thiêng liêng, ngày trai giới, ngày trong lành, ngày Bố-tát, ngày uposatha. Ngày đó là ngày mà trời, Phật hay thần thánh đến với thế gian á, nên ngày đó mình ăn chay để mà mình dễ tiếp nhận được, dễ đến cầu nguyện rồi thanh tịnh, linh hơn như vậy.