[0:04]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay ta học bài thứ ba của phương pháp diễn giảng là Diễn đạt ý tưởng.
[0:14]Bài này thì chúng ta sẽ làm bài tập bằng máy nha. Quý Phật tử có phát tâm cúng dường một số máy thì khi làm việc như vậy á, quý thầy làm bài tập là đọc vô trong máy mà không được là viết sẵn rồi đọc vô, viết sẵn đọc vô nó biết liền là cái đó là bị zero điểm liền. Mình diễn đạt cái ý tưởng của một cái ý nào đó, ở đây có ra bài tập thì mình cầm máy mình đọc vô, đọc phát biểu đọc vô. Hôm nay chúng ta học cái bài Diễn đạt ý tưởng. Để chúng ta hình dung cái ý tưởng là gì thì chúng ta xem biểu đồ này. Muốn có một bài giảng thì ta phải có cái gì trước? Đúng rồi, ta có cái chủ đề.
[1:00]Thì chủ đề này sẽ được phân ra nhiều cái ý chính, tùy mình.
[1:07]Có khi chúng ta phân ra chừng bốn cái ý chính cũng được một bài giảng, có khi phân ra 15 cái ý chính cũng được một bài giảng. Thì thì tùy cái chủ đề, tùy cái khả năng của chúng ta, tùy cái nhìn của chúng ta. Mà trong mỗi ý chính đó, chúng ta lại phân ra cái gì nữa? Ừ, nhiều cái ý phụ.
[1:25]Nhiều ý phụ hay chúng ta gọi là ý nhỏ cũng được, nhiều như vậy, nhiều như vậy. Và mỗi ý nhỏ này chúng ta diễn đạt bằng cái gì? Ừ bằng những câu, ha. Thì một đoạn câu như vậy tức là một đoạn ứng khẩu nè. Đoạn này là hôm nay chúng ta học ở chỗ này. Học mỗi câu thì hôm trước chúng ta học rồi phải không? Cái chuẩn bị ngôn ngữ á, chúng ta đã học cấu trúc câu tổng quát rồi. Bây giờ là khi chúng ta nhìn một cái ý nhỏ, chúng ta có thể ứng khẩu nói thành một đoạn văn để diễn tả cái ý này. Thì đó là nhiệm vụ hôm nay chúng ta học là diễn đạt cái ý tưởng của một câu này từ một cái chủ đề. Thì chúng ta sẽ học lần lần như vậy.
[2:09]Hôm nay là chúng ta học diễn đạt một ý, diễn đạt một ý. Rồi lần sau á, bài kế tiếp chúng ta sẽ học là từ một ý chính mà chúng ta nhìn ra được bao nhiêu ý phụ. Thì khôn ngoan là nhìn chừng bốn năm ý thôi, đừng có nhiều. Cứ một ý chính như vậy, chúng ta rút ra là bốn năm ý phụ. Nhưng mà còn từ một chủ đề nó rút ra bao nhiêu ý chính á thì lại không giới hạn lắm, cứ có thể từ ba ý chính, bốn ý chính cho tới 15 ý chính là vừa chừng. Nó sẽ tạo cho chúng ta một bài giảng khoảng một tiếng rưỡi. Giới hạn như vậy thôi, đừng có giảng dài hơn. Đừng có giảng dài hơn tiếng rưỡi, bởi vì khả năng mọi người khi họ ngồi nghe thì khó ai mà ngồi hơn một tiếng rưỡi.
[2:51]Chỉ trừ khi mà chúng ta giảng cực kỳ hấp dẫn, họ ngồi mà quên mệt luôn á thì chúng ta được quyền giảng hai tiếng, hai tiếng rưỡi. Chứ còn không, bình thường là giảng một tiếng rưỡi mà người nghe cảm thấy vừa thích là rất thành công rồi, rất thành công, chứ đừng mơ ước hơn. Còn những người có khả năng nói dai, nói dài, nói dông dài đủ thứ chuyện mà nói luôn hai ba tiếng thì cái người đó không thua gì Bin Laden á, khủng bố đó. Nói xong người ta nghe một bài giảng xong rồi người ta sợ suốt đời, không bao giờ dám nghe lại. Bình thường chúng ta gói gọn từ một tiếng rưỡi trở xuống là lý tưởng, là đẹp.
[3:25]Kỳ này chúng ta học là diễn đạt một ý nè, chỗ này. Kỳ tới chúng ta sẽ học là từ một ý chính chia ra nhiều ý phụ. Kỳ tới nữa chúng ta sẽ học là khi có một chủ đề, chúng ta soạn ra được cái dàn bài. Chúng ta soạn dàn bài. Cho nên hai bài tới sắp tới lại là viết bằng giấy nữa. Rồi kỳ tới nữa, chúng ta sẽ học cách tìm chủ đề. Tìm chủ đề. Bởi vì sao? Bởi vì thật sự tìm chủ đề là một cái nỗi đau khổ của giảng sư. Có những giảng sư giảng xong 10 bài rồi, nói gì hết biết giảng gì, không tìm ra. Có người giảng bài này qua kỳ sau người ta mời đi giảng, nhận lời xong rồi đau khổ không biết giảng gì, không có chủ đề.
[4:03]À, cho nên chúng ta sẽ học cái cách tìm chủ đề suốt đời không bao giờ cạn. Một cái gì cũng có thể tìm chủ đề được. Thấy một ông ngồi ông đạp cái xe ông chở cái sầu riêng, chở cái dưa hấu hay chở mít gì đó chạy trên đường đi bán, nhìn cũng nghiệm ra được một cái đạo lý hấp dẫn để mình giảng. À, thấy ông thợ mộc mà ngồi gõ lốc cốc lốc cốc, có một cái đạo lý để giảng. Nghĩa là chúng ta sẽ tập học cái này, cũng là rất là thú vị. Thì đó là những bài tới nữa.
[4:33]Cái điều kiện của cái bài hôm nay là chỗ này: là chúng ta diễn đạt ý tưởng bằng ứng khẩu, cho nên chúng ta mới họ mới làm bài tập bằng máy này. Chúng ta diễn đạt ứng khẩu một ý nhỏ và chỉ một ý nhỏ mà thôi! Đây là điều quan trọng. Nhớ giùm đi, quý thầy nhớ giùm nha. Quý thầy trật chỗ này là cái bài giảng hư đó. Chúng ta học diễn đạt ý tưởng ứng khẩu cho một ý nhỏ và chỉ một ý nhỏ mà thôi! Nghĩa là sao? Nghĩa là đừng ứng khẩu giải thích cho nhầm một ý lớn.
[5:10]Thế nào là một ý lớn và một ý nhỏ?
[5:16]Thế nào là một ý lớn và một ý nhỏ để cho mình đừng có nhầm? Một ý lớn hay một ý chính tức là một ý đó còn có thể được chia ra thành những ý nữa. Rồi sau khi chia ra được ý nhỏ rồi, chúng ta mới bắt đầu giảng những ý nhỏ đó. Còn nếu mà chưa chia được thì đừng giảng. Và chỗ này chính là bản lĩnh của giảng sư. Chúng ta nghe một giảng sư giảng mà nghe ổng nói một đoạn văn,
[5:47]nghe ổng giảng một ý chính, tức là cái ý đó lớn, còn có thể chia ra được nhiều ý nhỏ mà ổng chơi ổng giảng luôn là biết ngay ông giảng sư này không đủ bản lĩnh, không đủ cái tầm của trí tuệ. Là bài giảng nghe nghe nói gì, nó mơ mơ màng màng liền, nó nhàm liền. Tại vì không thể nào mà giảng một ý chính mà cho ra hết vấn đề được. Nó sẽ thành một cái gì nó phơn phớt, mơ mơ màng màng, người nghe họ không hiểu được. Mà không hiểu được thì chuyện gì xảy ra? Họ chán và buồn ngủ. Là nhớ điều đó. Có nhiều khi như vậy, mình chỉ cần mình đi ngang qua ngang lại một người giảng, mình biết cái bản lĩnh người đó là một giảng sư giỏi hay không liền.
[6:29]Là ở chỗ rút ra được một ý chính ra nhiều ý nhỏ hay không, hay kê ngay cái ý chính rồi giảng liền là thất bại liền. Không đủ cái trí tuệ để chia một ý chính ra nhiều ý nhỏ. Và cái này là cái bản lĩnh của chính mình, không ai làm giùm mình được hết. Thì kỳ tới chúng ta sẽ học cái cách chia đó, cái cách chia đó là một ý chính chia ra được bao nhiêu ý nhỏ. Còn hôm nay thì chúng ta học diễn đạt một ý nhỏ. Nhưng mà trước khi học diễn đạt ý nhỏ, nhìn cái sơ đồ này ta biết: bản lĩnh là hễ đụng một ý lớn thì đừng giảng. Nhìn vô thấy nó là một ý lớn thì chẻ ra liền, chia nhỏ ra rồi bắt đầu giảng một ý nhỏ thôi.
[7:04]Và giảng một ý nhỏ thì chừng bao lâu? Thì tùy, khi là 1 phút, khi 2 phút, 3 phút, 4 phút là đủ. Đừng có giảng một ý nhỏ mà giảng quá dài. Ví dụ nói là chủ đề là con người, cái thân thể con người như thế này, thì thân thể người chia ra được mấy phần? Đầu, mình và tay chân, tứ chi, phải không? Coi như là bốn phần. Đó, thì bốn phần như thế này, rồi cái mỗi phần như vậy chúng ta chia ra được một cái nhỏ, ví dụ cái tay chúng ta chia được cái gì? Cánh tay, bàn tay, ngón tay là vừa đẹp, phải không? Nhưng mà nếu có ai vẽ một con người mà gồm đầu, mình, tay, chân thế này, nhưng mà riêng ngón cái á nó bự bằng cái đầu thì sao?
[7:47]Nó không không là nó dị dạng, là quái nhân. Dị dạng là quái nhân, là quái thai. Cũng vậy, nghĩa là một ý nhỏ mình giảng ba bốn phút là vừa, quất một cái ý nhỏ này 15 phút rồi thì giống như người đó có ngón cái bự bằng cái đầu, là cái cái bài giảng này là quái thai. Cho nên nó cân đối, nó vừa vừa vừa suốt cả bài giảng như vậy. Đó, từ cái chủ đề chúng ta có được năm sáu cái ý chính rồi. Mỗi cái ý chính như vậy chúng ta chẻ ra lại chừng bốn năm cái ý phụ, mỗi ý phụ vậy chúng ta đi ba bốn phút á là vừa đẹp bài giảng, nó cân đối như vậy. Thì để nhìn cái gọi là
[8:26]ý chính, ý phụ á thì bài tới chúng ta sẽ học. Hôm nay chúng ta chỉ cảnh giác về ý chính, ý phụ. Ví dụ bây giờ ta nói một câu này: Muốn giải thoát thì đừng cố chấp, ai cố chấp thì sẽ bị ràng buộc với thế gian, bị phiền não vây kín. Cái câu đó nghe rõ ràng chưa? Hả? Quý thầy nghe câu đó quý thầy hiểu chưa? Quý thầy thì hiểu, tại mình học nhiều quá rồi phải không? Mình học đạo nhiều quá nghe hiểu, nhưng mà hiểu kỹ không? Không, mơ mơ thôi. Còn mấy người mới học đạo thì sao? Không hiểu gì hết. À, bởi vì nó quá mơ hồ đi, nó quá tổng quát đi. Nghĩa là muốn giải thoát thì đừng cố chấp. Như vậy có một chữ giải thoát, phải không, là là câu khó hiểu. Cái chữ cố chấp là gì?
[9:16]Cố chấp này ổng nói năm tiếng đồng hồ. Rồi bây giờ nói ai cố chấp thì sẽ bị ràng buộc với thế gian. Ràng buộc thế gian là làm sao? Phải giải thích thêm nữa, phải không, rồi à người đó cũng bị phiền não vây kín. Phiền não vây kín là làm sao? Đó, toàn những chữ mà mình nghe mơ mơ mơ không à. Nếu phân tích ra nó phải định nghĩa rõ ràng. Cho nên cái câu nói như vậy, mình nói một câu này xong cái mình đi qua vấn đề khác thì đó là một bài giảng khủng bố tại không ai hiểu gì hết. Mà nghe hiểu mơ mơ mơ, không rõ ràng, không chạm được tới cuộc sống người ta. Tại sao mà chúng ta giảng một bài mà người ta nghe người ta thấm, người ta thích?
[9:54]Chỉ bởi vì những điều chúng ta nói nó chạm hết vào trong cuộc sống, chạm vào tâm hồn, chạm vào sự suy nghĩ hằng ngày của họ. Rồi chúng ta đến tận vào trong đáy lòng của họ, chúng ta đi vào tận cuộc sống của họ thì bài giảng đó làm chúng ta thích và nó thấm. Còn nói cái câu kiểu: "Muốn giải thoát thì đừng cố chấp. Ai cố chấp thì sẽ bị ràng buộc với thế gian, bị phiền não vây kín." Nói tổng quát như vậy không đụng gì hết á. Giữa ta và người nghe không hề dính líu gì với nhau hết. Người ta sẽ không thích, rồi nghe ngơ ngơ ngơ cho vui thôi. Tới chừng đi ra hỏi: "Ông thầy đó ổng giảng gì vậy?" - "Không biết,
[10:27]ổng giảng gì đó, không hiểu, không biết", bị liền. Nói chung chung, đó là một cái đề tài lớn. Hoặc bây giờ thế này, tôi nói thế này: "Tiền bạc có thể mua được thuốc men nhưng không mua được sức khỏe." Nghe câu này quý thầy hiểu không? Hiểu không? Hiểu liền, phải không? Câu này người tri thức hiểu liền, và cái người bình dân sao? Cũng hiểu hiểu liền. Nhưng mà làm sao? Cả người tri thức và người bình dân đều cần cái gì? Giải thích thêm. Ý này hay đó, cũng thấy có vẻ có lý đó, hiểu hiểu á, nhưng mà nói không như vậy là chưa rõ ràng, cần phải được diễn đạt ra thành một cái ý. Và bây giờ quý thầy diễn đạt thử ha. A Di Đà Phật.
[11:07]Vì chúng ta có đầy đủ tiền bạc thì chúng ta được cuộc sống sung túc, nhưng cuộc sống sung túc nó đôi khi nó cũng làm cho chúng ta đau khổ. Và khi mà chúng ta đau khổ thì nó dễ sinh ra những cái bệnh hoạn. Mà sức khỏe thì do chúng ta được sự rèn luyện rồi của thân thể, do sự vận động, nó không liên quan về với tiền bạc. Vì do đó nên tiền bạc sẽ không mang lại cho chúng ta sức khỏe được. Nghe hợp lý không? Hả? Nghe hợp lý không? Thật ra tiền bạc nó có có thể giúp ta có sức khỏe không? Có, sao không có, phải không? Rèn luyện là một chuyện thôi, chứ tiền bạc có thể làm cho ta cái gì? Ăn uống đầy đủ, phải không?
[11:53]Làm cho ta đỡ phải quá lao nhọc, cũng đều là những yếu tố của sức khỏe hết. Cho nên cái cái cái lý luận đó bị hở, chưa logic lắm. Rồi ai bổ sung thêm? Tiền bạc á không mua được sức khỏe nhưng có lúc thì tiền bạc cũng mua được sức khỏe. Như ví dụ như có những khi ta bệnh hoạn, ta cũng phải cần tiền bạc hoặc giả là à trong những cái sự việc hằng ngày chúng ta á giải quyết trong cuộc sống kinh tế của ta tất cả cũng cần tiền bạc, nhưng có lúc cũng không mua được sức khỏe. Những khi mà con người ta sẽ bị bệnh nặng hay gì đó hoặc là là khi thập tử nhất sanh thì tiền bạc lúc này sẽ bó tay. Nhưng muốn giữ được sức khỏe cho tốt, trước nhất là phải giữ tâm.
[12:38]Thì trước là ta phải quay lại với chính tâm của ta trước nhất. Rồi từ lúc đầu phải sống với thân tâm an lạc, ta phải có cuộc sống hằng ngày ta phải có những cái sự vận động thể thao, tập dần như vậy thì mai này á hả nó không có sanh ra những cái bệnh, thì lúc này nó có bệnh đi chăng nữa, những cái bệnh nhỏ thì tiền bạc cũng có thể giúp được. Dạ, A Di Đà Phật. Thì cũng có ý, nói chung quý thầy cũng có ý. Nhưng trong lúc bất ngờ quá thì quý thầy chưa thể triển khai vấn đề được, phải không? Nhưng mà cũng bắt đầu nhớm nhớm có ý, chứ nếu có thời gian ngồi nghiền ngẫm thì có thể nói ra hơn. Vì cái thuốc men là gì? Rồi sức khỏe là gì? Đó.
[13:17]Khi mình nhìn thấy đó mình thấy tiền thì thôi ai cũng hiểu rồi nên không cần định nghĩa tiền là gì. Thuốc men là gì, sức khỏe là gì trước? Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc ổng hay viết những cái sách về sức khỏe vui vui. Trong đó ổng có viết cái bài cũng vui lắm, nói thế này: "Lúc còn trẻ thì người ta phí sức để đi tìm tiền bạc. Tới khi lớn tuổi một chút thì người ta lấy tiền bạc để đi bồi bổ sức khỏe." Hoặc là ổng nói câu này, nói là: "Thiên hạ, nhân loại đó, chế ra máy móc để làm việc thay cho con người, rồi con người mới đi mua máy về để mà tập thể dục." Ổng nói những cái ý hay. Còn cái câu này á, nó có vấn đề đó là thuốc men và
[13:56]sức khỏe, thì ngay đó mình phải định nghĩa liền. Định nghĩa thế nào là thuốc men? Thế nào là sức khỏe? Thuốc men là những dược liệu ha, là những vật chất được bào chế sẵn, vân vân, và người ta bán với một cái giá nào đó. Còn sức khỏe là cái gì? Là sự tổng hòa của một cơ thể lành mạnh, sảng khoái từ thân đến tâm. À và cái sức khỏe đó vừa là cái không bị bệnh tật, vừa là
[14:24]mà không có lệch lạc, nó là sự đóng góp của những cái gì? Đời sống đúng mực, thoải mái, có luyện tập, có cái sự giao tiếp chung với xã hội một cách tốt đẹp, à cái tinh thần có được những kiến thức dồi dào, vân vân. Tức là sức khỏe nó là cái gì? Nó là tổng hòa của nhiều thứ, chứ nó không phải riêng chỉ là cái cơ bắp không. Và chúng ta khi định nghĩa như vậy rồi thì ta thấy thì tiền bạc có thể mua được thuốc men, nhưng mà còn cái cái thái độ ta sống với cuộc đời, cái sự rèn luyện thì không phải là tiền bạc không phải là yếu tố quyết định. À hoặc là những cái hiếu học của ta, những cái hiểu biết của ta thì tiền bạc không phải là yếu tố quyết định.
[15:07]Thì mình nói được tới đó đó, tức là vấn đề được soi rọi hết tới nguồn tới cội. Nên cái đây là cái bản lĩnh của giảng sư là gì? Nhìn cái ý đó mà nhìn tới gốc tới rễ của cái ý đó nên diễn tả ra hết, nghe nó hợp lý, nó chặt chẽ, phải không? Đó, bản lĩnh là như vậy. Ví dụ bây giờ cái câu nói thế này: "Càng chen chúc chật chội thì người ta càng xa cách nhau hơn." Nghe vậy quý thầy đã nắm được chưa? Đã hiểu ra liền chưa? Hiểu không? Hiểu liền, phải không? Hiểu liền. Nhưng mà nó hiểu làm sao? Bắt đầu phải ngồi nghĩ lại, chứ nghe thì hiểu liền. Nhưng mà để mình diễn đạt cái ý đó rõ cho mọi người thì phải nói thêm nhiều câu nữa, chứ một câu đó không đủ.
[15:54]Ờ cái vấn đề là nghe một câu rồi mình nắm được cái ý sâu xa của nó, giải bày cho mọi người á. Rồi bây giờ ai giải bày câu này đây cho mọi người nghe?
[16:07]Thời hôm nay ngày một văn minh phát triển thì dân số tăng thì nhà cửa san sát thì...
[16:16]Đúng, ý đó đúng, hoàn toàn đúng. ...con người sống chung một môi trường thì nó sẽ có gây nhiều mối bất hòa do những người thiếu đạo đức, nếp sống không có văn hóa để cho trong khu phố hay là hoặc tất cả trong xóm ấp đều mất thiện cảm với chính mình.
[16:41]Thì cho nên có câu: "Bà con xa không bằng xóm giềng gần", "Nhất cận thân nhì cận lân". Thì nếu mà sống không có một tư tưởng có nếp sống văn hóa thì sẽ xa họ xa lánh mình, làm cho mình mất tình cảm tốt đẹp với mọi người.
[17:05]Cho nên ở với sát với nhau là thân cận với nhau là phải có một nói mộc có một đạo đức, có một luân lý, có một cuộc sống tốt đẹp với mọi người. Đó là một con người gần với chùa, với quý thầy thì cho nên có một cuộc sống tốt đẹp.
[17:30]Một đoạn ngắn nhưng mà thầy này nói tới ba cái ý lớn. Ba ý lớn trong đoạn ngắn này người ta nghe người ta không có không đã. Thứ nhất, cái câu đầu thầy nói rất là hay là khi người ta sống gần nhau quá thì dễ có những cái va chạm, phải không? Ý đó chính xác. Rồi cái ý thứ hai á là vì người ta bắt đầu nói lạc quẻ qua cái tự nhiên "nhất cận lân nhì cận thân", cái đó đi đâm quàng đầu nọ hông giọt qua ý này, không chính xác. Rồi cái ý thứ ba thì lại là khuyên người ta nên củng cố đạo đức để sống với nhau cho tốt. Cái ý thứ ba là ý thuyết phục chứ không phải là ý diễn tả. Mà đúng là trong diễn giảng thì chúng ta vừa diễn tả vừa thuyết phục.
[18:07]Nhưng trong ba một cái đoạn ngắn của thầy thầy nói ba cái ý lớn. Mà nói ba ý lớn mà nói bao nhiêu đây thời gian không có chính xác, không đủ. Nhưng mà sau này nữa thầy làm giảng sư người ta thương lắm nha, thầy nói nghe thiểu não quá đó, tự nhiên người ta thương.
[18:24]Có ai có ý kiến bổ sung không? Giơ tay ào ào lên! Giơ tay ào ào lên! Tại vì trong cuộc sống mà môi trường xã hội ngày hôm nay phát triển à làm cho con người phải chạy đua theo nếp sống văn minh văn hóa của phương Tây nhập vào Việt Nam chúng ta, thì con người ở tại nơi đô thị hoặc nơi khu dân cư, đôi lúc sống với nhau có những lời qua tiếng lại làm cho nhau bất hòa đồng với nhau. Ờ trong cuộc sống, con người tiếp xúc hằng ngày với nhau, trong một công ty, trong một đoàn thể, một gia đình thì luôn có cái mối sum họp và bên cạnh đó cũng có những mối bất hòa với nhau. Cũng vì một lời nói mà làm cho cuộc sống thêm hạnh phúc,
[19:10]cũng có một lời nói mà làm cho chúng ta phải tan rã, phải ly tán với nhau. Thì trong môi trường như vậy, chúng ta cần phải xây dựng lại một cuộc sống hạnh phúc à thực tế cho gia đình, hạnh phúc cho cộng đồng. Ví dụ như xã hội ngày hôm nay, đất nước chúng ta trong bối cảnh xã hội như thế này thì Đảng và Nhà nước đã kêu gọi chúng ta hãy thực hiện nếp sống lành mạnh ở khu dân cư, à không còn những tệ nạn xã hội cũng như cờ các xích mích giữa làng xóm, bạn bè trong xã hội với nhau. Cho nên từ xưa à nhà thơ Nguyễn Khuyến đã có nói một câu thơ rằng là: "Người khôn người đến chốn lao xao, ta dại ta tìm nơi hoang vắng", là như vậy.
[19:59]Hiểu không? Không hiểu gì hết. À thôi được, cảm ơn. Tặng cho ông thầy thêm một điểm nha, thầy gì đó, Miễn. Đây nè, giơ tay là nói, nói dài cũng được một điểm. Nãy giờ đó quý thầy đều nói cái ý là ở gần nhau quá thì dễ va chạm, cho nên cái điều hay nhất là đừng bao giờ gần nhau, cứ hãy xa nhau. Và vấn đề nó nó nó nó nó nó chưa tới gốc. Cái gốc nó nằm ở đây nè: Chen chúc, chật chội là đời sống ở đâu? Đô thị, thành phố... À đúng. Còn mà sống thưa thớt là ở đâu? Nông thôn. Rồi, đúng rồi đấy, quý thầy nhìn ra đó. Mà đời sống đô thị và đời sống nông thôn thì ở đâu vật chất dư dả hơn nhiều, dồi dào hơn? Đô thị. Phải không? Đúng như vậy.
[20:44]Nông thôn thì đời sống người ta đạm bạc hơn và gần gũi với với thiên nhiên hơn, rõ ràng. Đó hai cái ảnh đó chúng ta định nghĩa từ từ nó sáng ra rồi đó. Bây giờ khi người ta có tiền thì người ta phải làm sao? Bảo vệ cái đồng tiền đó, bằng cái gì? Bằng? Không phải, tường rào lại. À và sao nữa? Với lại tường rào để bảo vệ đồng tiền của mình và cái thái độ của mình luôn nghi kỵ mọi người. Là sợ người ta nhảy vô nhà mình, sợ người ta tới người ta lợi dụng mình. Chính vì mình mình bảo vệ cái tài sản, cho nên mình đã xây cái tường rào bằng vật chất để ngăn cách với con người, và bằng cái thái độ nghi kỵ với con người.
[21:28]Cho nên đời sống đô thị sở dĩ người ta xa cách nhau bởi vì người ta giàu, người ta bảo vệ cái giàu người ta bằng hàng rào và thái độ nghi kỵ. Cái câu nói ra tới vấn đề luôn. Đồng ý không? Quý thầy đồng ý không? Đó, mà mình nói tới vấn đề rồi người nghe tự nhiên nó vỡ ra sáng liền. Rõ ràng và thích liền, rõ ràng như vậy. Thì đại khái như vậy, quý thầy nắm khái niệm á, khi một cái ý là mình phải có cái diễn đạt, cái nghĩa lý của nó tận tường, hợp lý, tới nơi tới chốn, và không quá dài, không quá dài. Vừa đủ hiểu trong ba bốn phút gì đó là xong. Bây giờ chúng ta đi vào cái cái diễn đạt một ý như thế nào, những cái cách để diễn đạt một ý như thế nào.
[22:14]Nãy giờ là chúng ta vừa nói khái niệm thôi, khái niệm gọi là diễn một ý. Trong việc mà diễn đạt một ý á, thì có những vấn đề chúng ta cần diễn tả, chúng ta cần định nghĩa, chúng ta cần phân tích, và có những vấn đề chúng ta phải thuyết phục. Thuyết phục đưa tới sự thay đổi, sự hành động. Thì hồi nãy quý thầy khi mà trả lời mấy câu đó, có đôi khi quý thầy đã phân tích, có đôi khi quý thầy đã thuyết phục trong cái câu này. Ví dụ kêu bây giờ ta phải gì đó, sửa đổi đạo đức gì phải không? Thì cái đó là thuyết phục. Còn hồi nãy khi mà định nghĩa cái chen chúc chật chội là gì là lúc đó chúng ta đang đang phân tích, đó.
[22:56]Thì đây là hai ý, lát nữa còn nhiều cái nữa, nhưng mà đại khái là chúng ta hai cái căn bản của diễn tả ý nghĩa hay trong việc diễn giảng là như thế này. Diễn giảng là gì? Là thường là chúng ta định nghĩa, chúng ta diễn tả vấn đề, chúng ta phân tích vấn đề và chúng ta thuyết phục người nghe phải hành động, phải tu, phải sửa. Nên cuối cùng luôn luôn diễn giả làm thầy người khác. Diễn giả, diễn giả ở ngoài đời đó thì họ có thể không có thuyết phục, họ chỉ phân tích diễn tả định nghĩa thôi. Nhưng là một giảng sư trong Phật học thì luôn luôn phải có cái thuyết phục, gọi là giáo dục, gọi là khuyên bảo.
[23:32]Nên cái yếu tố này là yếu tố để định nghĩa một cái giảng sư Phật học là ở chỗ này, là thuyết phục. Ví dụ bây giờ chúng ta nói phần diễn tả trước. Ví dụ bây giờ ta ta diễn tả là cái ý nói rằng có nhiều người đi chùa, có đông người đi chùa vào ngày đầu năm. Chúng ta diễn tả cái ý đó. À quý thầy diễn tả giùm. Nhưng mà nhớ nha, cấm dùng tới chữ "đông".
[24:01]Quý thầy nói gì đó nói mà không được dùng tới chữ này, mà người ta nghe người ta hiểu có có này, đông. Nha, nói đi.
[24:13]Đầu năm ai ai cũng thích đi chùa. Tiếp đi. Cái ý đó hơi lớn nha, cái đó không phải là một ý nhỏ đâu nha. Chứ đầu năm ai ai cũng thích đi chùa là một cái ý rất lớn. Mình đang diễn tả một ý nhỏ, một cảnh nhỏ. Nói tiếp đi. Mô Phật,
[24:32]cứ mỗi lần xuân đến thì mọi người à mọi người tất cả các nơi đều đổ về chùa rất là nhộn nhịp để xin lộc, cầu an, cầu phước. Nghe vậy thấy đông không?
[24:51]Chưa đông lắm, nói lại. Đừng có dùng tới chữ "đông", chữ "nhiều", chữ "ai ai", chữ "mọi người", nha, không ăn gian kiểu đó. Thôi, con run quá.
[25:03]Giảng sư không được run.
[25:08]Mô Phật, cứ mỗi độ xuân về, trẻ con, cụ già, thanh niên, gà... già trẻ gái trai... Khôn quá ha, "người người". Liệt kê cho nhiều đó. ...đều đến chùa để cầu phúc đầu năm.
[25:25]Thôi bây giờ để tôi diễn tả trước lần đi, rồi quý thầy bắt chước coi làm thêm mấy cái nữa nha. Đoạn tả cảnh nè: "Em bé vừa đứng vào thềm tam quan, đưa mắt nhìn rừng người ngơ ngác thì lập tức bị nhiều người đẩy lọt hẳn vào trong sân chùa. Bà cụ kia vừa thắp hương xong muốn đi ra ngoài nhưng không cách nào đi ngược lại dòng người đang cuồn cuộn kéo vào. Cô gái vừa quẹt mồ hôi trên mặt vừa mỉm cười hoan hỷ khi tìm được một chỗ để quỳ xuống khấn vái, vân vân." Tức là diễn tả cụ thể từng hình ảnh rõ rõ ra nghe xong thấy đông nghẹt, thấy mồ hôi mồ kê luôn. Bây giờ, ví dụ bây giờ quý thầy diễn tả giùm cái
[26:00]"mệt", à một người đang làm việc mệt mà không được dùng tới chữ "mệt" nha. Nhanh lên, nói đi, nói đi. Làm việc từ sáng sớm cho đến chiều, khi xong về mà lên võng nằm, con người thấy nó... Nghe bộ khỏe quá. ...nhẹ nhàng và nó thoải mái. Nhìn thấy công việc ngập đến đầu mà trong lòng cũng cảm thấy vui, trong khi nằm lên võng khoảng chừng 5, 10 phút thì sức khỏe đã hồi phục lại thì cái sự mệt nó đã hết.
[26:37]Người ta kêu giảng cái mệt mà thấy nó hồi phục sức khỏe. Diễn tả cái đang mệt để nghe sao cho nó thê thảm, phải không? Để mình cảm được cái mệt chứ.
[26:47]Đúng 6 giờ đánh bảng, quý thầy lên tiểu thực buổi sáng. Sau đó quý thầy tiểu thực xong thì lật đật dọn xuống quý huynh đệ cùng nhau rửa. Rửa... rửa rất nhiều rất nhiều, sau đó cầm cái muỗng không nổi. Cuối cùng rửa xong rồi chạy chạy ra ngoài vườn ngồi xuống dưới đó thở hừ hừ hừ.
[27:16]Chỉ có câu cuối là bắt đầu nghe mới thấy mệt, còn mấy câu đầu nghe còn đang sung sức dữ lắm. Diễn tả công việc trong ngày chứ không phải mệt, phải không? Câu cuối bắt đầu mới lọt ra đó, cái vụ thở hồng hộc á. Mệt thì mình nói thế này: "Vớ vội chiếc khăn lau những giọt mồ hôi, phải không? Hơi thở thì dồn dập, là... nghĩa là bước đi ngả nghiêng để vịn vào cái cây gậy để tìm một cái ghế ngồi xuống." Thì chưa biết ông làm cái gì mà nghe xong thấy mệt rồi, phải không? Có mồ hôi, có hơi thở hồng hộc, có bước đi lảo đảo là thấy mệt. Đó, đó, vậy đó, không nói chữ "mệt" mà nghe đâu là thấy mệt á. Bây giờ quý thầy diễn tả giùm một đoạn
[27:52]về một cái người bị sợ ma mà không được dùng hai chữ "sợ ma". Nói đi, lẹ lên.
[28:01]Có một lần con ngồi nghe bà kể chuyện về những câu chuyện cổ tích từ ngàn xưa, và nói đến những người chiến tranh anh hùng của Việt Nam đã ngã xuống giành lại độc lập cho quê hương thì trong tim dựng lên những niềm đau thương và luyến tiếc. Nhưng trước khi ra về thì ôi thay sao mà cặp chân rụng lẩy thế, bước đi không nổi. Vì trước mặt là một hố bom nơi ấy các anh đã ngã xuống, em sợ quá và chạy vào ôm chân bà và nói rằng: "Đây là những tiếc nuối hồi xưa các anh đã ngã xuống, con đi về không được, bà sẽ dắt con qua đoạn đường này." Cũng được, cũng được, mà nghe chưa rùng rợn lắm, phải không? Nhưng mà cũng được, thêm một điểm, rồi. Ai có ý kiến gì nữa?
[28:52]Ai diễn tả giùm coi. Hôm ấy bố mẹ đi đi về quê ngoại, bé ở nhà một mình.
[29:04]Bé đang ngồi bên khung cửa thì một cơn gió thổi qua, lạnh toát mồ hôi.
[29:12]Nghe trúng gió chứ chưa thấy ma.
[29:16]...trong mình bé rất là rợn ốc, bên cánh cửa nghe thấy một tiếng kiếng cốp, bé ta run rẩy không biết chạy về đâu, chỉ biết chui vào mùng và trùm mền lại.
[29:32]Ờ, thôi cũng được, thêm một điểm. Đó, nhưng người ta không nói tới chữ sợ ma, diễn tả trong văn học nhiều khi như vậy, có những lúc mình trước khi mình nói tới hai chữ sợ ma mình phải đi vòng vo Tam quốc mà nghe nó hấp dẫn nhiều cái hình tượng như vậy. Đó là cái lối diễn tả. Còn bây giờ mình nói về một cái ý thuyết phục. Ví dụ bây giờ mình muốn khuyên là người ta phải, phải rộng rãi nụ cười với nhau, ví dụ như mình đến cái cộng đồng mình thấy người ta ít cười với nhau á, không biết vì lý do gì mặt người nào người nấy như hình sự á, gầm gầm gầm, cái mình giảng một bài khuyên người ta nên rộng rãi ban bố nụ cười chút.
[30:05]Thì cái đó khuyên, cái này là bắt đầu có ý nghĩa thuyết phục á. Rồi giờ nói đi. Mô Phật, có lần con xuống, hồi đó con chưa xuất gia, con xuống Vũng Tàu ở nhà của cô Út con á, thì con cũng có vô cơ quan của dượng Út con làm công an, thì con thấy mọi người thì làm việc tất bật cho nên mặt nghiêm lắm. Theo con nghĩ thì đó là cái những đó là những cử chỉ để mà nghiêm với nhau để làm việc đúng đắn, chín chắn, chặt chẽ. Nhưng mà ngoài đời á thì nếu như nghiêm quá thì cũng không tốt, tại vì nghiêm quá thì người ta sẽ xa lánh mình, cứ tưởng mình là tánh ích kỷ, khó khăn. Mình phải dùng những cái lời nói cho đúng và vui vẻ, gặp nhau cười một cái.
[31:03]Ông bà cũng có câu á: "Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau", "Nụ cười cũng bằng mười thang thuốc bổ". Mình cười đúng lúc thì nói đúng việc và cử chỉ mình gặp người khác thì cũng đàng hoàng, mọi người sẽ được thấy mình có những hành động đúng, những đạo đức tốt thì mọi người sẽ thích mình hơn để mà gần gũi nói chuyện, trao đổi những cái không biết, điều không biết, chứ mà mình có những cái hành động, hành vi khó khăn hay là nghiêm quá thì sẽ xa lánh. Sống trong xã hội mình tốt với mọi người thì mọi người sẽ tốt với mình. Đi đâu mày đi đâu xa quá? Dừng lại nụ cười thôi. Nhấn mạnh vào nụ cười, đi xa quá thành ra những
[31:52]ý lớn, ý chính á, lan man lan man qua những ý khác, nhưng mà tập trung một ý rõ thôi, ha. Nhưng mà ban đầu nghe tưởng tâm sự nhưng thôi lấy cảm hứng mà một số người công an làm việc trong cơ quan mà mặt họ ngầu quá, rồi để bắt đầu mình diễn tả nụ cười, thôi cũng được, dẫn dắt vậy cũng khéo, nhưng mà dừng lại ngang cái chỗ, xoáy mạnh ở chỗ là khuyên người ta rộng rãi nụ cười, ha. Thôi cũng cho một điểm. Ví dụ mình nói là: "Thiếu nụ cười thì mùa xuân không tới, ha. Thiếu nụ cười thì cuộc đời không mới. Thiếu nụ cười thì nghe lòng buồn vời vợi", ha ha ha ha ha. À đó là vậy, đó là cái lối mà thuyết phục.
[32:32]Cái cách nói thuyết phục thì lần lần sau này chúng ta đi vào cái ý chúng ta sẽ có. Về đây là có những cái phương pháp, chúng ta hình tượng hóa những điều trừu tượng.
[32:46]Tức là có những cái những cái ý tưởng rất là trừu tượng, nhưng mà mình làm sao mình gài vào đó những cái hình ảnh. Hình ảnh để tự nhiên cho nó bớt trừu tượng lại, cho nó bớt trừu tượng, cho nó cụ thể ra, làm cho mọi người dễ thấy, dễ cảm nhận được hơn.
[33:08]Ví dụ bây giờ mình mình nói là: "Sự ganh ghét là dấu hiệu của một nội tâm hẹp hòi, ích kỷ. Ai sống với sự hẹp hòi, ích kỷ thì chỉ chuốc lấy ưu phiền, buồn bực." Nghe có cụ thể không? Không, không cụ thể, cũng toàn những câu trừu tượng không à. Tức là cái vấn đề đó là trừu tượng, rồi mình lại dùng những cái câu trừu tượng mình diễn tả thì nó không có sáng. Đó, nên mình dựng lên những hình tượng, ví dụ là cái một người ganh ghét thì người đó khi thấy người khác vui vẻ với nhau thì mình lại khó chịu, rồi thấy không có gì để vui mà sao cứ cười vui hoài, hoặc thấy cái người này kịch cỡm, kẻ kia thì cạn cợt, đứa đó thì ngu ngu.
[33:45]Rồi cái nhìn qua những người buôn bán thì thấy người ta có vẻ gian dối, nói chung là nhìn ai cũng thấy điểm xấu và khó chịu, mà cái người như vậy đêm về cái giấc ngủ trằn trọc vì vì ghét thiên hạ. Dòng sông tâm hồn của người đó cứ dậy sóng chập chùng, những đợt sóng của những cái chỉ trích, ganh ghét, tỵ hiềm. Là một cái đoạn một cái ý tưởng trừu tượng nhưng chúng ta diễn tả thành nhiều sự kiện, nhiều ví dụ, nhiều sự kiện và dùng những cái dòng sông, những đợt sóng, tức là những cái hình tượng cho nó rõ ra vấn đề. Cái cách nói là như vậy đó. Ví dụ bây giờ chúng ta nói nè: "Khi ta biết thương yêu mọi người thì tinh thần ta sẽ mạnh mẽ lên."
[34:28]Đó cũng là một ý rất trừu tượng, giờ mọi người diễn tả sao cho nó sáng cái ý này ra một chút nữa bằng những hình ảnh. Có nhiều người ví dụ họ buồn và chán, tinh thần họ yếu đuối làm gì cũng sợ hãi, chúng ta chỉ cần khuyên họ là: "Hãy ráng yêu thương mọi người", tự nhiên họ mất cái buồn, mất cái chán liền. Đó là một sự thật, đó là một đạo lý đó. Nhưng bây giờ để mình diễn tả được cho họ nghe để họ thuyết phục, họ biết rằng họ phải thương yêu mọi người để sống, thì mình diễn tả làm sao cho nó đầy hình tượng, cho nó cảm động. Trong cuộc sống thì ai ai, thời xã hội văn minh này thì đầy những cạm bẫy và lộc lừa,
[35:08]thì những sự đau khổ, mất mát như những giựt dọc này kia ngoài bến xe, thì những cái chuyện đó thường xảy ra, thì biết bao nhiêu người đau khổ vì mất của. Rồi đến một khi con có đi một chuyến về miền Tây, con thấy một người mẹ và một đứa con, thì đứa con đó bị bệnh, bị bệnh sởi, người mẹ khóc rất nhiều vì đã bị móc túi. Con có khuyên: "Thôi chuyện gì nó cũng có cái số. Thôi cô đừng có khóc. Cái này mình mất rồi từ từ mình sẽ kiếm lại. Nếu mà mình có, mình có tiền hoặc là mình có không nhiều mình có thể gửi cho cô chút ít để
[36:03]làm một cái phương tiện để trở về và lo lắng trực tiếp những cái như là thuốc bình thường gì đó để lo cho đứa trẻ trước, rồi từ từ mình kiếm lại cái số mất sau." Ý ý thầy muốn nói gì vậy? Không hiểu.
[36:23]Là nói về cái nỗi của một người, một người mẹ, một... Không, cái ý người ta đang yêu cầu á là mình khuyên mọi người là khi mình sống trên đời mà yêu thương được mọi người thì như mình, tinh thần mình mạnh lên. Như vậy là thầy kể câu chuyện đó thầy muốn nói ý gì không hiểu? Sống ở trên đời mà có một cái tình thương giữa con người mình có cái tình thương, cảm mến với nhau, nó tăng thêm cái sức tinh thần của mình. Một là cái người đến với mình rất nhiều là nhờ cái cái lòng thương yêu và cảm mến của mình biểu hiện ra đối với những người xung quanh, như là những em bé hay là những người cỡ tuổi hay lớn tuổi hơn,
[37:08]nhưng mà có cái tình giữa hai tình nó thương cảm với nhau cũng như tình thương yêu nó có giao cảm với nhau qua cử cử chỉ và hành động.
[37:22]Chúng ta cố gắng hình tượng hóa cái điều mà nó trừu tượng nha. Thì nãy giờ thầy nói cũng những rất trừu tượng, mình không gài được những hình ảnh vô trong đó. Mình phải gắn cái sự kiện trừu tượng đó với trăng, sao, với mây gió, với dòng sông, với con suối, với lá rơi, à với nắng soi, với sương gieo à vân vân. Những cái phải gắn những hình ảnh đó vô. Chớ đừng tiếp tục nói những cái câu trừu tượng. Đó đó, mình gài làm sao? Kìa nói là à tình thương yêu mọi người nè, tinh thần mạnh nè, là những điều trừu tượng. Nhưng mình gắn làm sao có lá cây rớt ở trỏng á, mà có tiếng chim hót ở trỏng á. À! Vậy đó mới gọi là gài hình tượng vô nha.
[38:02]Giờ ai gài giùm đi. Gài vô. Nếu như mỗi buổi sáng thức dậy, chúng ta nở một nụ cười tươi để đón mừng ánh mặt trời ban mai và nguyện lòng trải lòng thương yêu đến khắp tất cả mọi người, thương yêu đến cỏ cây, chim thú trong rừng, cá dưới nước, thương yêu tất cả mọi người xung quanh chúng ta, điển hình như một học sinh nếu có tấm lòng thương yêu bạn bè thì học sinh ấy sẽ tìm mọi cách, tìm mọi phương thức để giúp đỡ bạn mình cùng tiến bộ, từ đó tình thân ái, tình thương yêu giữa bạn bè sẽ nối kết vòng tay, học tập ngày càng tiến bộ hơn. Nếu như chúng ta buồn bã chuyện của gia đình, những đau thương, những mất mát thì hãy đến viếng
[38:49]thăm từ thiện Ngọc Tâm bằng cả tấm lòng mình, theo chúng ta san sẻ, chúng ta giúp đỡ bằng công việc hàng ngày chỉ nấu cơm cho những bệnh nhân ở bệnh viện, đó cũng là niềm vui làm cho tinh thần chúng ta càng ngày càng mạnh mẽ hơn. Nếu như... Thôi được, thôi được rồi, thôi được rồi, được rồi. Thì cũng có hình tượng á nhưng mà đi qua nhiều ý quá, phải không? Ở trong một đoạn ngắn đi qua nhiều ý quá người ta sẽ mệt. Phần sau này chúng ta sẽ phân tích cái đoạn đó, những bài học sau chúng ta sẽ phân tích là cái khả năng tiếp thu thông tin của một người nha. Sau này chúng ta sẽ phân tích. Tức là với một cái ý đó mình nói trong bao lâu
[39:28]mà mình nói quá cái người ta nhàm, mà nói ngắn quá người ta không hiểu, người ta mệt. Mệt bởi vì trong một thoáng chốc một, thí dụ như 30 giây hoặc 1 phút mà nghe nhiều thông tin lớn quá người ta mệt. Đây cũng là một bí quyết của giảng sư đó. Nói nhảy qua quá nhiều ý, không hay. Trong khi trong bao nhiêu câu thì nói một ý đó, xoáy chung quanh một ý đó thôi, cho nó sáng cái ý đó ra vừa đủ, chừng. Tự nhiên mới nghe mở sáng ra mình thấy đẹp ha, mở cửa thấy nguyện lòng thương yêu cây cỏ chim thú nó gần đủ rồi, bỗng nhiên học trò rồi tự nhiên nhảy đi làm từ thiện nấu cơm, nhiều ý quá. Thì coi chừng coi chừng.
[40:03]Vài câu thôi.