[0:18]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay ta nghe tiếp Tứ Diệu Đế, phần Khổ đế. Hôm nay thứ năm: ái biệt ly khổ.
[0:31]Ái, ái biệt ly khổ là có nghĩa là những điều ta yêu thích nhưng mà phải chia cách, không được gần gũi. Cái ám chỉ chính của cái ái biệt ly khổ là về cái tình cảm của con người, tuy nhiên vẫn suy rộng ra tới những cái sự vật, những cái sự việc. Trong cái, đây là nói về khổ, đây là cái tâm lý của sự khổ
[1:07]và cái hoàn cảnh của sự đau khổ. Khi mà ta không được gần gũi những điều ta yêu mến, nó xuất hiện cái tâm lý của sự đau khổ.
[1:22]Ví dụ như cha mẹ với con cái thì cái tình máu mủ nó thiêng liêng, tự nhiên là người cha mẹ rất là thương con của mình, nhưng vì lý do gì đó mà phải xa cái người con của mình thì lập tức nó xuất hiện cái tâm lý đau khổ. Đó là điều tự nhiên. Còn cái người mà khi xa cái người thân yêu của mình mà không đau khổ, bởi vì họ có cái sức kiềm chế, họ có cái tu tập gì đó mới kiềm chế được, chứ còn cái nguyên tắc tự nhiên của tâm lý là đau khổ. Tại sao nó xuất hiện cái tâm lý đau khổ vậy? Bởi vì nó ngược lại với cái tâm lý sung sướng khi ta được ở gần cái người yêu thương của mình. Ví dụ như trong một gia đình vậy,
[2:20]cha mẹ, con cái ở gần với nhau thì nó có những cái tương tác tốt đẹp.
[2:28]Nghĩa là thường cha mẹ yêu thương, bảo bọc, chăm sóc cái người con đó. Và cái người cha mẹ cứ nhìn cái người con đó như là một cái một cái cái cái cái cái cái gì, cái sự quý giá gì của cuộc đời mình. Như mình sinh ra, mình đẻ ra, mình nuôi lớn, trở thành cái gì quý giá của cuộc đời mình. Cái sự xuất hiện, sự hiện diện của người con đó làm cho gia đình vui lên. Có bác Hani Sanh vậy đó, ở dưới Hảo Hảo, bác có nói câu chuyện, có kể câu chuyện bác đến thăm cái gia đình đó, cái
[3:08]hai vợ chồng mới sinh đứa con. Thì vất vả, cực lắm, nuôi đứa con cực lắm. Nó mới sinh ra nó bệnh, nó khóc, nó nhè, phải chăm sóc nó từng li từng tí, vất vả. Thì cái người chồng với người vợ lúc đó cũng buột miệng nói: "Đúng là cái cục nợ, khổ ghê." Nhưng bác nhìn bác nói: "Nhưng cũng cũng hạnh phúc." Bác mới nhìn ra cái đó. Bác mới nhìn ra cái đó, còn ai cũng thấy chăm sóc đứa bé thì cực. Nhưng thực ra, sự xuất hiện của đứa bé đó, cái sự chăm sóc cực khổ làm cho hai vợ chồng rất là vui. Cực nhưng mà rất là vui. Lỡ ai lại bắt cóc nó một cái coi, là nhảy long đổng lên liền á, là đủ thứ chuyện xảy ra liền.
[3:49]Nên cái tâm lý đó rất là lạ. Còn người con đối với cha mẹ cũng vậy, thực ra khi sinh ra như vậy á, cái tình thương nó vẽ một chiều, cái người cha mẹ thương con mình, chứ người con nói thật không biết thương cha mẹ. Đây là điều tự nhiên, thấy rất là lạ nha. Hôm nay là nói thật á, chứ người con không biết thương cha mẹ đâu. Chỉ khi nào người con lớn lên á, từ từ cái cái đạo đức, cái trí tuệ, nó cái tâm lý xuất hiện dần dần dần dần, rồi nghĩ tới cái công lao cha mẹ, bắt đầu mới thương ngược lại cha mẹ. Ờ lạ vậy, chứ thường là cái tình thương nó cứ đi xuống thôi và nó đi ngang. Đó là lý do mà khi cha mẹ thương con nhiều,
[4:32]cái người con nó nhận ra được cái tình thương cha mẹ và xem đó như một điều hiển nhiên, bắt đầu nó ỷ lại, nó bướng bỉnh liền. Có khi nó ngang bướng, hung dữ. Còn ở những quốc gia mà luật pháp mà bảo vệ đứa bé cực đoan thì nó mất dạy với cha mẹ luôn, nó hỗn láo với cha mẹ luôn, coi đó là một điều đương nhiên. Và ta xem cái cách mà cha mẹ nói chuyện với đứa con ở các quốc gia đó, vừa nói chuyện mà vừa nhìn sợ nơm nớp nữa. Nói chuyện với đứa bé mà sợ nơm nớp vậy đó, sợ nó giận, sợ nó buồn, mà cái cách đứa bé thì nó nói chuyện nó nó sẵng giọng, rất là lạ, cái văn hóa rất là lạ. Nhưng mà còn ở Việt Nam thì nó không đến nỗi như vậy,
[5:13]nhưng tuy nhiên đứa bé nó trong cái vô thức nó nhận ra được cái cái tình yêu thương vô điều kiện của cha mẹ đối với mình thì nó làm lừng liền. Đó là nguyên tắc. Và người mẹ là vì cái tình yêu thương cảm tính, thương con vô điều kiện, nên nhiều khi ta nói lòng mẹ bao la như biển Thái Bình, tình mẹ như là một đại dương trong lòng con ốc nhỏ, là ám chỉ cái tình của người mẹ đối với đứa con đó là một tình thương vô điều kiện. Và chính vì cái vô điều kiện đó, đứa nhỏ nó nhận ra liền. Nó còn bé cái nó nhận ra liền. Nó quấy, nó khóc vì nó ỷ lại vào cái cái tình thương vô điều kiện đó. À bây giờ nếu nó phải xa cha mẹ nó là hai cái khổ nó khác nhau.
[5:58]Cái khổ của người cha, người mẹ là bởi vì mất cái cái sự yêu thương, cái biểu tượng của hạnh phúc của mình. Còn cái người, cái khổ của đứa con xa cha mẹ là bởi vì mất cái sự chăm sóc, mất cái điều kiện để mình được chiều chuộng, được chăm sóc. Hai cái tâm lý khổ đó khác nhau. Mặc dù xa nhau đều khổ. Xa cha mẹ rồi không ai lo cho mình miếng ăn, giấc ngủ, không ai chăm sóc, không ai hỏi han. Mất cái đó là khổ. Còn người cha mẹ mà xa đứa con thì mất cái hình ảnh mà mình mình yêu thương. Hai cái khổ đó khác nhau hẳn như vậy đó. Nhưng mà đều chung một cái công thức là ái biệt ly khổ, à xa nhau là là khổ.
[6:40]Rồi một cái loại xa nhau khổ nữa là cái tình cảm nam nữ, có thể là đã có hôn nhân hay là chưa có hôn nhân. Thì cái tình cảm mà nam nữ này rất là mãnh liệt. Bởi vì sao? Bởi vì đó là quy luật của tạo hóa, để cho hai người có thể nối với nhau thành một gia đình, sinh con, chấp nhận bao nhiêu cái khổ vui trong cuộc đời này mà cứ đi bền vững bên nhau thì cái tình thương đó phải đủ lớn. Cái cái sức mạnh của cái tình thương đó nó giống như sức mạnh mà Einstein gọi là lực hạt nhân vậy đó, hút lại nhau vậy đó. Cái lực đó ông Einstein ổng cũng chưa giải thích được. Nhưng mà nó mạnh đến như vậy, gắn lại nhau rồi không tách ra được nữa.
[7:27]Nhưng bây giờ không biết tại sao giờ dễ tách quá, không hiểu. Nhưng mà theo nguyên tắc của tạo hóa thì cái lực đó rất là mạnh, phải đủ mạnh. Vì sao? Vì chắc chắn gia đình nào cũng đi qua rất nhiều biến cố, nhiều thăng trầm, nhiều sóng gió, và hai người ai cũng có những lúc phạm lỗi lầm. Thì không có phải vì phạm lỗi lầm đó mà ngắt, tách bỏ cái gia đình ra, làm cho con cái bơ vơ, làm cho mọi sự nghiệp bị xào xáo, gia đình tài sản bị chia cắt, rồi không có thành tựu được cái sự nghiệp. Nên phải đủ, cái tình thương phải đủ lớn để gắn chặt lại, dù là đi qua lỗi lầm, dù đi qua khổ sở, dù đi qua cám dỗ.
[8:12]Thì cái tình thương mà đủ lớn như vậy, nó lớn khủng khiếp như vậy, mà có cái gì phải chia ly thì thật là thật là đau khổ. Cái đau khổ đó có nhiều khi người ta đi đến cái dại dột, tự tử hay kia nọ, vân vân, ta thường hay nghe nói vậy đó. Là cái gì? Gì? À: "Không có em, anh không sống được. Không có em, anh không sống được." Mấy câu đó người ta nói đi nói lại trong thư mà hồi xưa thì người ta viết thư, bây giờ người ta cũng nhắn tin cái đó hoài, nhắn tin cái đó hoài. Có không? Có không? Có ai nhắn tin mấy người đó có không? Có không, ai nhắn tin? Đó, nhắn tin hoài mấy cái đó. Thì đó đó đều là ái biệt ly khổ.
[8:50]Nghĩa là nếu mà à ta nhận được cái tin nhắn như vậy thì ta hiểu ngay là người này đã nêu lên một cái chân lý mà Đức Phật đã dạy là ái biệt ly khổ. Ví dụ nhắn tin: "Em đừng bỏ anh, em mà bỏ anh là anh chết liền." Thì như vậy là người này đã nói đúng lời dạy của Phật: ái biệt ly khổ, vậy thôi. Rồi thì mình nên nhắn tin lại khen: "Ờ, anh đã nói đúng lời Phật dạy." Vậy thôi. Khen vậy chứ cũng không nên trách móc gì.
[9:22]Cái nguyên lý tự nhiên của trời đất nó cài đặt trong cái tâm hồn con người như vậy, đó là cũng là nghiệp báo như vậy. Cái nguyên tắc tự nhiên là người nam người nữ phải thương nhau và thương rất là mãnh liệt để mới gắn lại thành một gia đình. Đó là nguyên tắc, đó là nguyên lý. Tuy nhiên, không phải gia đình nào cũng suôn sẻ. Trong mỗi một gia đình đều có những cái nguyên nhân nội tại có thể làm cho nó vỡ từ bên trong ra. Cái vỡ từ bên trong đó có thể là do hoàn cảnh quá khổ, có thể là do lỗi lầm quá nặng, do những cám dỗ quá lớn rồi nó vỡ từ bên trong nó tách ra. Cái đó gọi là ái biệt ly, gọi là tan vỡ,
[10:08]là chia tay, là cái gì đó thì cái hậu quả cũng rất là lớn.
[10:15]Khi ta thấy, ta đọc trên tin tức này ta thấy có những cặp đôi chia tay, ly dị xong rồi, phía sau đó là một cái nỗi khổ, nỗi đau khổ kéo dài suốt cả cuộc đời. Còn có những trường hợp ta thấy họ chia tay nhau mà có vẻ không khổ lắm, chỉ bởi vì cái gì? Ta thấy biệt ly mà không khổ chỉ bởi vì cái gì? Bởi vì ái chưa đủ nhiều. Nguyên tắc đó, ái mà biệt ly thì khổ, còn đây biệt ly không khổ lắm vì cái ái không đủ nhiều. Nó công thức nó như vậy. Còn nếu mà ái nhiều mà biệt ly thì cái khổ sẽ rất là nhiều, đó là cái nguyên tắc, đó là công thức. Còn mà chia tay nhau rồi cứ tỉnh bơ, tỉnh queo, không có gì rồi đi kiếm người khác liền thì rõ ràng lúc trước ái không nhiều. Nói:
[11:13]"Ủa thấy họ thương nhau mà sao cái ái không nhiều?", toàn là nói dóc, giả vờ, không có thật, những cái lời nói đãi bôi, cái tình tình thương nó không có sâu sắc. Nói: "Ủa thương mà không sâu sắc là sao?", đây lại là một vấn đề khác nữa. Không phải ai cũng thương nhau cũng cũng sâu đậm, sâu đậm, sâu sắc, thiêng liêng, kết nối chặt chẽ. Để hai người thương nhau sâu đậm thì nó cần hai lý do. Một lý do là nợ duyên ở kiếp trước. Ta thương một người nào rất sâu đậm chỉ bởi vì nợ đời trước nhiều quá, ân nghĩa với nhau nhiều quá, đối xử với nhau đời trước tử tế quá, hy sinh cho nhau nhiều quá, cái nợ nó nó gắn vô trong tâm rồi không có gỡ ra được.
[12:05]Hoặc là ví dụ như ta nghe câu chuyện về tại ở nhà đó ông chồng ổng là gọi là bạo hành gia đình á, gia trưởng bạo hành gia đình, ổng đánh vợ, ổng đánh con mà nhất là ổng đánh vợ. Ổng đánh mà đánh mà mình nghe kể lại mình nói đúng là tội phạm hình sự rồi. Nếu mà đánh vợ như vậy là bạo hành như vậy là tội phạm hình sự, nhưng mà cái thời đó giống như người ta cũng không biết luật pháp, người ta cũng không đi thưa đi kiện gì, rồi bà vợ cứ chịu đựng, chịu đựng cho tới ngày mà lớn rồi tới chừng ba ổng mệt quá không thèm đánh nữa rồi thôi gia đình êm ấm trở lại như cũ. Thì ta ngạc nhiên, ta nói: "Ủa, họ có thể đi qua được một cái giai đoạn bạo hành gia đình khủng
[12:43]khiếp như vậy mà không chia tay, rồi sau đó bắt đầu êm ấm?". Thì chỉ bởi vì bây giờ mình gặp cái bà vợ đó nếu mình phân tích, hỏi về cái tâm lý thì ta sẽ thấy điều này, bả nói là bả vẫn thương ổng, ổng đánh đánh chứ bả vẫn thương. Ta cũng không hiểu, chứ thường thường ai đánh mình cái mình giận, mình bao nhiêu tình yêu thương bỏ liền á. Ai xúc phạm mình cái này dù trước đó có yêu thương gì cũng drop hết, bỏ hết. Nhưng mà tại sao bà vẫn thương? Rồi hỏi nữa, bả nói là bỏ ổng rồi, bỏ bỏ ổng đi rồi con cái làm sao bơ vơ, gia đình vậy rồi biết đi đâu, rất là nhiều lý do để cho bà không có bỏ đi và vẫn yên tâm ở lại.
[13:26]Thì cái cái này là đều là do do nợ. Mà cái nợ này hỏi làm sao vậy? Nói ông chồng thô lỗ như vậy vẫn ở, thật ra đời kiếp trước ổng là con trâu thôi chứ không gì. Bà này là người cày ruộng, mà người ta cày ruộng, dắt trâu đi cày ruộng thì cứ cầm roi mà đánh nó, đánh bóc, đếm một cái, bóc, đếm cái thứ hai, không có con số nào lọt hết trơn á. Cứ đếm cả một đời đánh nó bao nhiêu roi, không sót một cọng roi nào. Rồi mắc nợ nó không? Nợ nó, trước nó nợ nó mới làm trâu cho mình, nhưng mình nuôi nó rồi để cày ruộng, mình đòi nợ lại và thường ta đều đòi dư cái số nợ mà mình đã cho vay. Tất cả chúng ta đều bị như vậy.
[14:09]Đó là lý do mà luân hồi cứ ràng buộc nhau mãi là vì ta luôn luôn đòi nợ nhiều hơn số mình đã cho vay. Đây là cái công thức bí mật của nhiều kiếp á. Ví dụ như đời trước mình cho người đó vay một triệu thì kiếp sau phải gặp nhau để lấy lại một triệu đó, lấy lại bằng cách khác không phải là đưa đúng số một triệu đó, bằng thế này thế kia, cái công lao người kia trả lại mình nhưng thường trả lên tới mười triệu, thường mình đòi dư ha. Do cái lòng tham, do lòng quán tính và cũng do lòng biết ơn, cái lòng yêu thương của người kia đòi lại mười triệu. Và mười triệu cái thành ra mắc nợ lại nhiêu? Đây cho lãi thì mình mắc nợ lại năm triệu,
[14:52]kiếp sau quay lại trả tiếp, quay quay trả ngược lại. Cũng như vậy, người ta làm con trâu vì người ta mắc nợ mình nghĩa là làm thân trâu ngựa để trả nợ, nó có cái lời thề đó: "Thôi thì kia là là xin đổi ơn bà, thôi lời sau làm thân trâu ngựa". Thì đúng rồi, kiếp sau làm trâu gia đình đó đi cày ruộng. Nhưng mà đi cày nó khỏe quá, nó cày hết thửa ruộng này tới thửa ruộng kia, tới năm này tới năm kia, mùa này tới mùa kia thì cái số nợ đã quá dư, mà mình có thả nó đi đâu không? Không, giữ lại cày tiếp, bắt đầu trở thành nợ lại con trâu, gia đình trở thành nợ con trâu. Rồi trâu đền hết nợ, kiếp sau trở lại thành đàn ông.
[15:28]Đàn ông nó mang cái tính thú tính trong đó hung bạo, bạo hành vậy, nhưng mà nợ cứ phải thương. Nên ta thương ai nhiều quá thường là ta ta mắc nợ, thường là mắc nợ, cuộc đời này nó là như vậy. Mà nên lý do thứ nhất là duyên nợ nó thuộc về nhân quả, nên cái tâm lý yêu thương lại thuộc về xuất phát từ món nợ vật chất hay là công lao. Đây đây là một cái công thức ta phải hiểu. Một cái thứ lý do thứ hai nữa để tình yêu thương sâu đậm nữa là do đạo đức. Ví dụ khi ta chấp nhận ta thương ai vậy thì cái người có đạo đức và người không đạo đức khác nhau. Cái người mà không có đạo đức á thì họ thương theo nợ,
[16:16]hết nợ rồi thôi, mà thương hời hợt và nó sơ suất đủ thứ trong cái sự đối xử, trong cái lời ăn, trong cái tiếng nói, nó sơ suất đủ thứ hết. Còn cái người có đạo đức á, khi họ đã nhận lời thương rồi, họ chu đáo. Nên đây là lý do đạo đức, nên có hai lý do để cái tình yêu thương sâu đậm: một là do gì? Nghiệp, hai là do đạo đức, lý do là vậy. Nên khi ta ví dụ có một người nào đó họ thương mình thì phải đánh giá coi họ thuộc loại nào: họ thương mình vì nợ đời trước hay họ thương mình vì đạo đức hay cả hai? À, có khi cả hai nữa. À ví dụ như là cái người đó là con mình trở lại thì đúng là nợ, nên con mới thương cha trở lại quay tự nhiên.
[17:09]Nhưng mà cái người con đó có đạo đức nên kết hợp cả hai, vừa là duyên nợ cha con mà vừa là cái đạo đức nên cái tình thương với nhau nó bền vững, nó sâu đậm. Thì đó là yêu là cái ái á, mà cái ái nó mạnh mà nếu biệt ly thì cái tâm lý khổ nó xuất hiện nhiều hơn.
[17:30]Ví dụ như người nào ta thương thì cái tâm lý nó tự nhiên là gần nhau, ngồi nói chuyện với nhau đều cho ta cái cảm giác gì? Vui, thích, thích ngồi nói chuyện cả ngày, đúng không ạ? Thì có những người mình ngồi nói chuyện cả ngày thấy không chán, ngồi ăn chung, ngồi nói chuyện chung thấy không có chán miếng nào. Còn có người mà lại xề xề nói mấy câu cái lảng lảng bỏ đi thì thấy không hợp, thì cái chữ không hợp đó là không có thương nhau. Chứ còn có thương nhau rồi cứ ngồi nói chuyện mãi cả ngày không chán mà mà mà đứng lên chào nhau vì công việc rồi còn phải làm sao? Còn phải gì? Còn phải see you again, nó khổ vậy, đó là cứ cứ mong gặp nhau mãi.
[18:16]Nhưng mà dòng đời mà cuộc đời thì không phải lúc nào cũng được như như ý, có những lúc người ta phải chia tay. Rồi niềm hạnh phúc cũng sẽ không kéo dài rồi phải chia tay. À vì hoàn cảnh, vì cái gì đó, có nhiều lý do rồi phải chia tay. Nhưng mà chia tay những cái gì mà mình còn thương thì làm cho mình đau khổ, còn chia tay mà không thương bởi vì cái gì? Á chia tay mà không khổ là bởi vì cái gì? Hết thương rồi, duyên nợ đã hết rồi. Tức là cái sự xúc phạm với nhau, cái sự tệ bạc với nhau nó đã cuốn sạch hết tất cả cái nợ duyên quá khứ và nó cuốn hết mọi tình yêu thương. Lúc đó chia tay rồi tỉnh bơ vì tình thương đã hết rồi.
[19:01]Cho nên cứ nhìn muốn biết có thương nhau thật hay xong hay không á thì hãy nhìn lúc chia tay có khổ hay không. Nhưng mà biết rồi thì sao? Cũng chia tay mất rồi, cho nên đừng thử cái đó, đừng có dùng cái đó làm phép thử, lỡ mất thiệt luôn, lỡ chia tay. Nhưng mà đó là công thức như vậy. Tuy nhiên ở đây Đức Phật muốn nói một điều này, Đức Phật mới nói rằng cái cuộc đời này mong manh, tạm bợ, chẳng có gì là chắc chắn cả, không có gì là bền vững cả. Và trong cái mà nhiều cái không chắc chắn, không bền vững á, ta gọi là vô thường á thì nó có một cái cũng gây đau khổ ghê lắm, đó là không phải là gần nhau mãi mãi.
[19:45]Vì thường ta hiểu cái ý vô thường là sự thay đổi trạng thái của một sự vật. Ví dụ con người ta lớn lên, già mình bệnh, mình chết; cây lớn lên rồi héo tàn; hoa nở rồi tàn; trái chín rồi rụng, vân vân, thường là sự vật hoặc rồi đến sự việc. Tuy nhiên, ở trong cái Bát Chánh Đạo nói về khổ thì Đức Phật nói về cái yếu tố tình cảm rất là tinh tế. Trong những cái vô thường, biến động của cuộc đời này nó có một cái yếu tố làm cho ta cũng đau khổ, đó là sự biến động về cái cái cái cái tình yêu thương. Thương nhau mà không được gần nhau, cảm giác cũng rất là là đau khổ như vậy. Nên ở đây ví dụ như ta có cái đạo tràng,
[20:34]có chúng thanh niên để mọi người quây quần với nhau tu tập. Ta có thích đến đạo tràng tu tập không ạ? Có không? Có. Tại sao vậy? Tại vì khi ta đến đạo tràng, ta đến chúng thanh niên tu tập, ta có cảm giác yên lành, hạnh phúc. Huynh đệ gặp nhau mình cảm thấy hạnh phúc, đúng không ạ? Mà tại sao vậy? Tại sao huynh đệ gặp nhau thấy hạnh phúc? Bởi vì ta bởi vì ta thương nhau. Đó nguyên tắc vậy đó. Mà tại sao ta thương nhau, dù người dưng nước lã? Bởi vì ta có cùng một một đạo lý. Ta có cùng một Đức Phật. Ta có cùng con đường tu tập, ta thường tác ý từ bi.
[21:28]Nên trong cái từ bi á, mình mình cứ phát nguyện mỗi ngày mình tác ý mình thương yêu tất cả chúng sinh. Chúng sinh đâu không thấy nhưng mà huynh đệ trong đạo tràng dòm thấy trước. Thế nên là huynh đệ cứ chạm mặt nhau là ta cứ khởi lòng lòng yêu thương tự nhiên, tự nhiên như vậy. Cái điều đó rất là tự nhiên, cứ khởi tâm yêu thương yêu thương. Tại mình phát nguyện yêu chúng sinh mà. Mà nhân quả nữa, thí dụ thí dụ năm người ngồi đó, năm người đó cùng phát nguyện thương chúng sinh. Thì khi mình tác ý mình thương người ta thì phải có ai thương lại mình chớ? Nhân quả mà. Mà ai thương mình? Huynh đệ gần mình thương mình nhất chứ chúng sinh
[22:05]ngoài kia đâu có biết đâu mà thương mình đâu. Chúng sinh ngoài kia xa xôi mênh mông trong pháp giới, con chó, con mèo, con rắn, con cá sấu đâu có biết mình đâu mà thương mình. Ngoài đường xe cộ chạy qua chạy lại đâu có ai biết thương mình, nhưng huynh đệ gần mình dòm mặt mình biết thương mình liền. Tại vì mình khởi cái tâm đó nhân quả trở lại, mà huynh đệ cứ gắn bó quấn quýt với nhau chỉ bởi vì cái lòng từ bi này, bởi vì cái nhân quả này. Đó là lý do mà huynh đệ đạo tràng ta tu tập lâu rồi, đúng rồi, bỗng nhiên mình xuất hiện một cái tình thương gọi là tình đạo. Và chính cái tình đạo, chính cái ái này làm cho chúng ta hạnh phúc khi ở gần nhau.
[22:44]Và thật sự nó có một điều đau khổ, đây là một điều đau khổ, là vì lý do gì đó ta không đến đạo tràng được nữa. Cũng là một cái mất mát rất lớn của cuộc đời chứ không phải là không. Thì lý do gì ta không biết được, nhưng mọi người chúng ta cố gắng giữ gìn cái đạo tâm của mình, giữ gìn cái kỷ luật của mình, đừng bao giờ nghe những lời dụ dỗ xúi giục từ bên ngoài. Biết bao nhiêu cái thế lực họ chống phá các đạo tràng của mình. Mọi người phải giữ cái đạo tâm, giữ sự tu hành, đừng để mà ta lỡ nghe lời ai đó, ta ứng xử một cái gì bậy bạ là phải ra khỏi đạo tràng. Ra khỏi đạo tràng rồi ta mới thấy tiếc, thấy tiếc cái tình cảm,
[23:27]cái hạnh phúc mà ta có được khi còn được tu hành chung với huynh đệ. Điều đó phải phải cẩn thận là như vậy, ha.
[23:42]Có trường hợp vậy, người ta
[23:46]xa nhau và người ta cũng hết thương nhau. Có trường hợp thì không có đau khổ, tại vì hết ái rồi thì dù có biệt ly vẫn không đau khổ. Nhưng có những trường hợp ái còn mà không còn gần nhau nữa thì đau khổ. Đó là cái công thức. Nên nhìn cái yếu tố mà còn khổ biết là còn thương, còn khổ là biết còn thương. Mà tại sao còn thương?
[24:16]Ta nhớ ta nhớ lại cái công thức Phật nói nè: Ái còn ái nè, mà biệt ly thì khổ. Hễ mà còn khổ mà khi phải biệt ly, tức là còn thương. Nhưng mà ta suy trước là tại sao còn thương? Còn nợ, đúng rồi, còn nợ. Nợ vẫn chưa chưa hết, đó là một lý do thứ nhất. Lý do thứ hai nữa là lòng mình chưa chưa thanh tịnh, cái đạo lực chưa đủ.
[24:52]Hồi nãy chúng ta nói ta thương nhau vì hai lý do, một là nghiệp và hai là gì? Đạo đức. Thì bây giờ cũng vậy, xa nhau còn thương nhau mà không khổ á xa nhau mà không khổ là vì cũng hai lý do, một là hết thương, hai là còn thương nhưng có đạo lực tu hành. Ví dụ cái người có đạo lực tu hành rồi dù phải xa cái người mà được gọi là mình thương nhưng họ không đau khổ lắm. Chỉ bởi vì sao? Lòng họ thanh thản, trầm tĩnh trong sự tu tập. Ví dụ bây giờ họ phải xa cha, xa mẹ, xa anh, xa chị, hay là vợ chồng xa nhau, hay là huynh đệ đồng đạo phải xa nhau, tuy nhiên họ có công phu tu tập, có cái sức thiền định thì họ trên nguyên tắc
[25:37]cuộc đời họ vẫn biết đó là một điều mất mát, một điều thiệt thòi, nhưng lòng họ vẫn thanh thản được là nhờ công phu tu hành là như vậy.
[25:47]Trong nhiều cái loại xa, chúng ta có nhiều cái cách để xa nhau, nhưng mà thường có khi vẫn còn hi vọng để gặp lại.
[25:58]Như ta đọc bài báo hôm qua vậy, nói là: "Gặp vợ cũ ở siêu thị, chồng năn nỉ xin được trở lại." Thì chỉ đọc tiêu đề thôi chứ cũng không có thời gian mà đọc cái bài nguyên bài. Chúng ta hiểu vậy: À, như vậy hai người này có chia tay, ly dị, rồi vì lý do gì đó vẫn còn thương, vẫn còn nợ. Giờ vô tình đi siêu thị gặp, cái nhìn thấy lại cái lòng thương nó trỗi dậy, cái tới năn nỉ để được tác hợp lại, kết hợp lại. Thì nghĩa là trên cuộc đời này vậy, ta có nhiều cái cách để chia tay, để biệt ly, để rời xa, nhưng vẫn có thể còn hi vọng để mà gặp lại. Nhưng có một cái xa rồi không bao giờ gặp lại nữa là cái gì?
[26:43]Chết, đúng rồi, chết. Nên đó là lý do mà ta thấy đám tang ai cũng phải khóc. Đó là vì quá khổ đi khóc. Có người khóc thiệt, có người cũng khóc thuê. Có như có một nơi người ta phát phát triển cái công nghệ nghĩa là máy khóc nữa, khóc bằng máy. Có một lần vậy, thầy ra ngoài Hà Nội cái đêm đó cái nghe tiếng khóc than. Khóc than mà lại nức nở lắm kìa. Ngồi nghe vậy là cái này đám tang đây. Nhưng mà nghe ông này ông khóc theo đúng nhịp, có cái tiếng nhạc kéo đi theo. Cái đấy ủa sao ông này khóc mà có nhịp kìa, ăn nhịp dữ vậy nè? Lần này mới hỏi ra là có cái máy người ta đã thu âm sẵn, mà khi đám tang mà không có ai khóc thì nó buồn, nên phải khóc.
[27:29]Không có người khóc thì bật cái máy lên cho máy nó khóc, mệt quá mở máy cho máy nó khóc giùm. Mà biểu tượng đó là gì? Biểu tượng tại sao phải khóc? Bởi vì ta đau khổ khi có một người mất. Mà tại sao ta đau khổ dữ vậy? Vì chia tay không còn hi vọng gặp lại. Mà đã chia tay mà khổ có nghĩa là gì? Trước đó rất là thương, cái công thức là như vậy. Cho nên ta khóc để ta chứng tỏ rằng ta rất là thương nhau, ý là như vậy đó. Mà thương thiệt hay không thì không biết. Thương công nghệ hay là thương thiệt thì mình không biết. Nhưng mà rất là thương. Thì
[28:11]cái chết là một cái chia ly đau khổ tột cùng. Và người đời ta thường phải đối diện đến nỗi như một Sa-di Citta khi nói với Đức Phật, Đức Phật mới hỏi: "Con nhìn thấy gì khi nhìn thấy đại dương? Con nghĩ gì khi nhìn thấy đại dương?" Thì cái Sa-di đó mới nói: "Dạ, con thấy đại dương mênh mông như vậy cũng chưa bằng cái số nước mắt mà chúng sinh đã khóc vì những đau khổ trong cuộc đời này. Mà trong những đau khổ cuộc đời này đó có cái là phải chia tay nhau vĩnh viễn bởi người còn, kẻ mất." Vì cái người chết là lấy nước mắt ta nhiều nhất vì ta biết rằng không còn gặp lại nữa, ý là như vậy. Ví dụ như cha mẹ vậy, lúc còn sống là mình có cơ hội để gặp đâu.
[29:05]Thì cũng xa chứ ở gần đâu, nhiều khi mỗi người phải lo cái sự nghiệp của mình, thậm chí bây giờ còn bỏ đi ra nước ngoài ấy mà. Tuy nhiên khi cha mẹ chết, mình vẫn khóc, khóc nhiều. Mặc dù trước đó có ở gần đâu. Chỉ bởi vì là ví như ở xa nhưng còn có cơ hội gặp lại, còn mất rồi là thôi luôn, không có cơ hội gặp lại. Cái chết là một cái biệt ly rất là đau khổ. Mà trong cuộc đời chúng ta, cái người nào mà sống càng thọ thì càng nhiều lần phải chứng kiến cái người thân của mình ra đi, là vậy. Cái người mà cái tuổi thọ ngắn thì mình ít thấy người thân mình ra đi, người ta thấy mình đi, chứ mình không thấy ai đi hết.
[29:50]Còn cái người mà tuổi thọ cao, tức là tuổi thọ mà lên tới cả trăm rồi là trong cuộc đời của mình là không chứng kiến không biết bao nhiêu người thân yêu của mình phải phải phải ra đi, chết trước mình. Vì cái nỗi đau khổ này lại còn nhiều hơn nữa. Nên có cái câu chuyện thế này trong kinh Phật thì ta cũng không hiểu cái sự thật như thế nào. Trong kinh Phật không nghe nói về cái nhập Niết-bàn của của đức bà Da Du Đà La và ngài La Hầu La. Ta có nghe được cái việc nhập Niết-bàn của ngài Xá Lợi Phất và ngài Mục Kiền Liên. Hai ngài đó là tịch trước Phật.
[30:31]Thì trong một nguyên nhân mà nói tại sao là các vị trẻ hơn Phật mà lại ra đi trước Phật, thì có người họ đưa vào trong kinh tạng cái câu trả lời là các vị không muốn chứng kiến giây phút Đức Phật nhập Niết bàn.
[30:46]Ta nghĩ rằng các vị còn cảm xúc nhiều hay sao? Nhưng mà tuy nhiên, đó cũng là một loại thể hiện tình cảm. Lúc mà Đức Phật nhập Niết bàn thì có một người khóc bù lu bù loa là ai? Ngài Anan. Ngài chứng sơ quả Tu-đà-hoàn, nhưng mà người chứng sơ quả Tu-đà-hoàn thì chưa đủ sức để vượt qua cảm xúc, mà lòng thương Phật của ngài Anan là tuyệt đối. Một đời theo hầu Đức Phật, rồi yêu thương Đức Phật mà ngài phạm hạnh y như một bậc A-la-hán, nhưng mà quả chứng thì chưa tới, cho nên cảm xúc không kềm chế được. Thì thôi, lúc đó các vị Tỳ kheo khác, những vị chứng quả cao, đặc biệt những vị A-la-hán thì rất điềm tĩnh.
[31:30]Mặc dù nhìn vào không khí, ta biết cái việc Đức Phật nhập Niết bàn là một nỗi buồn lớn. Nhưng mà các vị A-la-hán thanh thản, trầm tĩnh, giữ thái độ nghiêm trang trong cái không khí trầm mặc u buồn đó. Còn ngài Anan thì không kềm chế được, ngài bước qua cái cái vườn sa-la, chỗ hơi vắng vắng người một chút, ngài khóc cho nó đã. Ngài khóc cho nó đã, không có kềm chế được. Còn những vị A-la-hán thì thanh thản, còn một số vị khác có thể họ kềm chế được, nhưng riêng ngài Anan thì không. Ai chết mà cũng đau đớn. Mà kiếp này của chúng ta, chúng ta phải chia tay bao nhiêu người thân, kiếp khác ta phải chia tay bao nhiêu người thân,
[32:10]và nối lại trong vô lượng kiếp, vô lượng kiếp như vậy, thực sự chúng ta đã quá đau khổ vì cái ái biệt ly này, vì cái ái biệt ly. Mà cái tử biệt ly mới là cái khủng khiếp. Cái ái mà tử biệt ly, hết đời này tới đời kia, hết đời kia tới đời nọ, dồn lại tất cả những nước mắt của một người để khóc vì xa lìa người yêu thương của mình thôi, ta thực sự ta cũng không đong đếm được, không đong đếm được hết nghen. Đấy, vì cái ái biệt ly thật là khổ, phải không? Thế giờ nói nói: "Dạ, thưa có cái chuyện hai vợ chồng chia tay vì bà vợ phát hiện ông chồng có bồ nhí rồi ly dị."
[32:56]Ly dị thì khi ly dị như vậy thì có ai đau khổ không?
[33:08]Bà vợ bả giận nên bả nộp đơn ly dị tại ông chồng có bồ nhí. À, tại nguyên tắc, vừa là nguyên tắc pháp luật, vừa là nguyên tắc của đạo đức luân lý, nên khi phát hiện chồng có bồ nhí bả nộp đơn bả ly dị. Bả giận mà. Thì bả có có có có không đau khổ không? Có không? Đau khổ thấy mồ đi chứ. Rất là tổn thương kia, đâu phải dễ đâu. À, rất là đau. Ông chồng ổng có bồ nhí rồi như vậy ổng có đau khổ không? Có không? Cũng đau khổ. Tại vì ổng đâu có hết thương bà vợ kia. Bồ thì bồ nhưng mà vẫn thương vợ. Phở thì phở mà cơm vẫn là cơm. Khổ vậy. Cho nên là cái cái tâm lý nó phức tạp vô cùng. Ai vỗ tay vậy?
[33:57]Ai khoái mà vỗ tay vậy?
[34:03]Cho nên trong cái yếu tố như vậy, hễ người nào mà không khổ thì người đó không có thương khi chia tay. Nhưng mà thường như vậy tất cả đều tổn thương. Mà có thể người ta khỏa lấp cái sự đau khổ bằng một cái tình cảm khác, để che đậy, để chận cái tình cảm này lại bằng cái bồ bịch này kia đó, sau đó thế nào. Nhiều khi có những người người đau khổ quá họ ăn chơi trác táng. Đổ thừa nói sao lúc này anh hư quá vậy? Nói tại vì chia tay vợ rồi tôi khổ thế này thế kia. Nhưng cách lấp liếm sự thật nỗi khổ vẫn còn nằm đó. Nỗi khổ vẫn còn nằm đó. Đúng vậy. Chỉ chừng nào ai biết ôm lấy niềm đau thì sao? Thì mới có thể vượt qua được.
[34:40]Nó thành một cái đạo lực tu hành thì thôi. Chứ còn không, hễ có ái mà phải biệt ly thì buộc phải phải đau khổ, bắt buộc như vậy. Thế còn bây giờ ta không thương ai thì có nghĩa là khi chia tay thì ta không đau khổ. Đúng không ạ? Công thức nó rất là đúng. Vì có ái mà nếu phải biệt ly nên có đau khổ. Bây giờ đừng ái nữa, dù có biệt ly vẫn không đau khổ. Đúng không ạ? Đúng đúng. Ai vỗ tay vậy? Mấy người không thương ai hả? À. Cuộc đời nó đâu có đơn giản như là một cái công thức toán.
[35:25]Mình có chấp nhận sống trên đời mình không thương ai không? Có không?
[35:33]Mình mà không thương ai, cuộc đời mình tẻ nhạt, vô nghĩa liền lập tức. Đây là điều rất là lạ. Giống như có hai vợ chồng cũng vậy, phát nguyện tu hành, cái thôi nói không có con, giữ sự trong sạch như bạn thôi. Bố mẹ chồng nói: "Tụi bây lấy nhau hoài mà sao không có đẻ? Tao cần đứa cháu." Mà hai vợ chồng thì thỏa thuận với nhau rồi là là sống như bạn để tu. Cả hai đồng ý. Nhưng mà ông bố mẹ chồng đâu có hiểu cái đó. "Tụi bây tại sao không đẻ tao đứa cháu?" Mà không biết làm sao mà trả lời. Thì khi hỏi Thầy, Thầy nói: "Đẻ đi! Mắc nợ người ta đẻ một đứa cho vui nhà vui cửa." Thế thì hai vợ chồng nghe lời đẻ một đứa.
[36:15]Đẻ một đứa thì chăm đứa cũng cực lắm chứ không phải. Đẻ đứa con phải Ở đây ai đẻ biết phải không? Có ai có ai đẻ chưa? Ai đẻ biết. Ai đẻ chăm đứa con cực thấy mồ. Nhưng mà rồi cái ông chồng ổng mới nhắn một cái tin cho Sư phụ, ổng nói: "Nhờ Sư phụ kêu tụi con đẻ một đứa mà con thấy cuộc đời của mình bớt tẻ nhạt, bớt trống rỗng." Cái tâm lý rất là rõ, thấy không? Là nghĩa là gì? Nghĩa là có ai để ta yêu thương, tự nhiên cuộc đời này mình có ý nghĩa hơn. Đây là điều quan trọng.
[36:49]Nên có ai đó họ nói một câu này rất hay: "Sống trên đời có ý nghĩa là nghĩa là gì? Có một việc gì để làm, có một ai đó để ta yêu thương, có một điều gì đó để ta hy vọng." Tức là nếu trong đời mình có ba cái điều này thì mình đáng để sống: có một việc gì để làm, đừng có ở không; có ai đó để ta yêu thương và có một cái mục tiêu nào để ta theo đuổi, hy vọng. Nếu có được ba điều này thì mình thấy mình đáng để sống. Còn nếu không có ba điều này, không biết mình sống để làm gì á. Mỗi ngày ăn cơm không biết để làm gì á. Không có việc gì để làm, không có ai để mình thương, và không có cái mục tiêu lý tưởng gì để mình hướng
[37:31]tới, không biết để sống làm gì á. Thì cái ít nhất có một người để ta thương thì còn có một lý do để cho ta sống. Còn Đức Phật kêu ta thương mấy người?
[37:46]Đức Phật kêu ta thương vô lượng vô biên chúng sinh. Như vậy ta có đáng để sống không? Quá đáng để sống phải không ạ? Đó. Vì thương một người thôi là cũng một lý do để ta tồn tại. Còn bây giờ Phật bắt ta phải thương vô lượng vô số chúng sinh. Thế là cái động lực để cho ta sống rất là rất là mạnh. Lý do đó là lý do mà những người đệ tử Phật chẳng ai tự tử chết cả. Là vì cái động lực sống mạnh quá, quá nhiều người để họ yêu thương. Mà khi ta yêu thương thì ta có có trách nhiệm. Chứ không phải nói là: "Ồ, tôi thương cậu lắm!" Rồi thôi, xong hết. Nó không phải là tình thương. Tại vì sao? Vì tình thương nó nó tạo thành một cái motivation,
[38:29]động lực để ta lo cho nhau, có trách nhiệm với nhau. Còn mình thương mà không có trách nhiệm thì có phải tình thương không? Không phải tình thương. Nó là cái gì? Nó là nhà thương chứ không phải là tình thương. Đúng không? Nên thương thì phải có trách nhiệm. Bây giờ ta không thương ai hết, ngay lập tức ta mất cái ý nghĩa sống, mất mục đích sống, mất động lực để sống. Mà ta không thương ai thì có ai thương mình không? Không. À, ta không thương ai thì ta không có động lực để sống, nhưng không ai thương ta thì đó là tình trạng gì? Gọi là cô cô đơn. À. Cái cô đơn này mới là cái cái đáng sợ. Cái cô đơn là hầu như không thấy ai thương ta,
[39:19]chữ cô là một mình á, không ai ai thương ta. Cái cô đơn này nó khủng khiếp lắm. Mà có những cái xứ sở không biết họ sống theo cái luật pháp, cái văn hóa hay cái gì ta không hiểu, mà có những người già họ không còn kết nối được với ai hết. Cái mối liên hệ của họ đối với cuộc đời này chỉ là một vài đứa con, À ngoài ra không có mối liên hệ gì, cha mẹ họ chết rồi, thân tộc họ hàng xa rồi. Mà thân tộc họ hàng cũng ít, ai cũng có cái trách nhiệm của mình. Mấy đứa con nó đi làm xa rồi, mà nó ít có cơ hội để quay về. Thì còn lại hai người, hai ông bà già sống với nhau, rồi một người chết rồi còn một người,
[40:01]tự nhiên họ không còn kết nối và rồi họ chết luôn đó, trong làng xóm không ai hay. Cho tới cái ngày mùi hôi bốc ra, người ta vào kêu chính quyền địa phương tới phá cửa thì người đã ngồi chết mất rồi. Đó là cái nỗi cô độc và cái cô đơn của xã hội ngày hôm nay. Cái dân số loài người tăng hơn ngày xưa rất là nhiều lần, hôm nay ta tới tám chín tỷ. Thì cái dân số đông như vậy, diện tích đất thì không nở ra, mà người thì đông lên, đó là lý do mà bất động sản tăng tăng giá. Thì đáng lẽ con người ta phải chen chúc sống với nhau gần với nhau hơn, vì đất lên giá mà, có nghĩa là người chen. Nhưng mà điều rất kỳ lạ là người ta lại sao?
[40:40]Cô đơn hơn. Nó do cái văn hóa, do luật pháp, do ít có cái khuyến khích sự yêu thương nhau, mà cứ khuyến khích là làm sao thương chính thương chính mình, cái ta cắt hết mọi cái kết nối với cuộc đời. Cái hậu quả nó tới liền, hậu quả nó tới là cuối đời ta rơi vào cái cô đơn, cô độc kỳ lạ, không ai thương mình. Không ai thương mình và mình không thương ai thì cứ tưởng là sao? Tưởng là vì không ái nên khi biệt ly sẽ không không khổ, nhưng không ngờ ngay cái không ái đã là đau khổ luôn. Lạ lùng như vậy. Ngay cái không có yêu thương ai, ngay đó là đau khổ luôn liền, không đợi tới biệt ly, ghê sợ như vậy.
[41:22]Và như vậy ta giải cái bài toán này thế nào? Không ái thì ngay đó đã là trống rỗng, cô đơn và đau khổ. Vì phải có ái, sống trên đời phải thương nhau. Mà nếu thương nhau mà không gần nhau thì sao? Cũng đau khổ. Vì bài toán này sao? Phải thương nhau và gần gần nhau thì không đau khổ. Nhưng cuộc đời không như vậy. Cuộc đời do cái nghiệp đời xưa, không có cái gì bền chắc cả. Ta thương nhau rồi rồi cũng phải phải xa nhau và cái đau khổ lúc nào nó cũng chực chờ chung quanh ta. Ta còn yêu thương nhau và cái mối đe dọa của sự chia ly đều rình rập chung quanh cuộc đời ta, làm cho ta cứ phải đau khổ. Và cái đau khổ này Đức Phật đã xác định nó là một điều
[42:09]tự nhiên, nỗi đe dọa của cuộc đời là ái biệt ly khổ. Hồi nãy ta vừa nói không ai thương ta nên ta cô đơn, cô độc. Giờ tới một hoàn cảnh nó tệ hơn cái không ai thương ta nữa là mọi người khinh ghét ta vì một loại tội gì đó, vì một loại nghiệp gì đó mà không biết sao, không ai thương ta thì thôi đã đành, đã là một cái cô đơn khủng khiếp rồi, mà lại còn bị nhiều người khinh ghét ta thì cái này là thật sự là nghiệp của địa ngục luôn đó. Sống trên đời thật sự là nghiệp của địa ngục. Cái không ai thương ta thì cái nghiệp đó ngang với ngạ quỷ, nhưng mà ai cũng khinh ghét ta thì nghiệp này nó đồng với súc
[42:49]sinh và địa ngục mà khi còn sống nó đã hiện cái tướng đó ra. Mà nếu ta sống trên đời mà ta nhìn thấy chung quanh mình thấy ai cũng khinh ghét ta thì phải hiểu rằng chết chắc chắn ta đọa là ngạ quỷ hoặc địa ngục, vì cái tướng địa ngục, ngạ quỷ nó hiện ra chỗ đó rồi. Nó hiện ngay khi ta còn là thân người, khi ta chưa chết mà chung quanh ai cũng khinh ghét ta hết là nghiệp địa ngục và ngạ quỷ hiện ra liền. Còn nếu ta sống trên đời mà mọi người càng lúc càng yêu quý ta, đó là nghiệp gì? Cõi Trời. Cái số người yêu quý ta ít thì ta là cái nghiệp của người, phước trở lại cõi người, có thể là ở cao quý cũng được,
[43:34]nhưng mà quá nhiều người thương quý ta thì đó là hiện tướng của phước cõi cõi Trời, là chết ta sẽ về cõi Trời. Mà muốn để cho mọi người thương mình, không khinh ghét mình thì mình phải làm sao? Phải tu hành nữa. Tu hành cho đúng, cho chuẩn, lòng từ bi trải rộng, làm phước, giúp đỡ mọi người trong mọi phạm vi của mình, không bao giờ chấp công và đặc biệt không bao giờ kiêu mạn. Cái ý nghĩa của kiêu mạn thì để đợi tới khi Tứ Niệm Xứ 7, Sư phụ sẽ giảng kỹ lại một chút, tại vì cái kiêu mạn nó nguy hiểm vô cùng. Hồi nãy giờ là ta đang nói tới cái ái biệt ly là ta phải chia tay những người mà ta yêu thương trong cuộc đời này.
[44:22]Đức Phật nói về ái biệt ly, Ngài nói vắn tắt, nhưng mà Tôn giả Xá Lợi Phất thì triển khai cái ái biệt ly ra rộng hơn là tới cái sự vật, sự việc. Không phải chỉ những người ta thương mà ta xa mới đau khổ, mà những điều, những vật, những việc mà ta thích, ta cần mà vuột khỏi tay ta, ta cũng cũng đau khổ. Ví dụ như ta rất thương hai tỷ trong nhà mình, nhưng mà rồi bất ngờ một buổi sáng đẹp trời phát hiện nó đã không cánh mà mà bay thì ta cũng làm sao? Rất là rất là đau khổ. Đó là ái biệt ly đó, ái biệt ly. Ừ. Như là tài sản nè, quyền lực nè, danh dự nè, những cái thú vui, những cái khả năng, đó là những điều mà ta yêu thích, bây giờ nó mất rồi, ta đau khổ.
[45:23]Cái khả năng là gì? Khả năng là thế này: ví dụ như ta là người có khả năng ăn nói, mình nói rất là hay, bữa nào cái miệng nó hư hoặc là cái lưỡi nó tê hoặc là cái thực quản, thanh quản nó bị bệnh, không nói được nữa, đau khổ vô cùng. Vì cái đó là cái khả năng, lợi thế của mình, là cái mà mình có được giá trị trước mọi người, bữa nay khả năng đó mất, rất là rất là khổ. Hoặc là bình thường ta là một vận động viên bơi lội, chạy nhảy, có giành các giải thưởng, bữa nay bỗng nhiên bị xe tông, liệt chân, ngồi một chỗ, mất khả năng đó là đau khổ vô cùng. Hoặc là một nghệ sĩ piano với những ngón tay thiên thần
[46:02]tạo nên những cái âm thanh réo rắt, bữa nay cái bỗng nhiên bị
[46:11]bị COVID hay gì đó, cái nó tê tay không điều khiển ngón tay nữa là mất cái khả năng, ta cũng đau khổ. Đó là khả năng. Trong con người ta ai cũng có những khả năng, là lợi thế, là điều tự hào của mình, cũng là niềm vui, là niềm hạnh phúc của mình, bỗng nhiên cái khả năng nó mất cũng làm cho ta đau khổ. Rồi những cái thú vui. À con người thường hay có những thú vui cá nhân, thú vui cá nhân. À ví dụ như người ta có cái bờ sông, à nơi cái bờ sông đó có cây rất là to, à ta thường hay ra ngồi câu cá, là cái thú vui rất là thích. Khi nhàn nhàn cái vác cần câu ra đó ngồi câu cá cho tới một ngày có cái bà nào đó,
[46:55]thiệt chứ bà qua bả lại cái cành cây bả treo cổ bả tự tử, rồi xong. Thế là khóc, thế là ta cũng là người phụ mà gỡ đem bả xuống để mà chôn cất, làm làm án kết, điều tra rồi vân vân.
[47:11]Mà bả treo cổ đúng toòng teng ngay cái vị trí ta ngồi câu cá thì bây giờ còn lòng dạ nào ra ngồi cái cần câu, ngồi đúng chỗ đó câu cá được lần sau không các? Còn không? Hết rồi, đó. Ai mà lì lì ra chỗ đó câu nữa thì đúng là siêu nhân á, chứ thường không còn ai lòng dạ nào nữa hết trơn á. Mà việc mà ta phải từ bỏ một cái thú vui đó cũng là gì? Cũng khổ lắm. Hoặc là người thích đánh cờ, có các bạn cứ đánh cờ rồi bây giờ vì lý do gì, thế là cứ vậy đó, cứ buổi chiều chiều rảnh rảnh cái rủ mấy ông hàng xóm qua đánh, đánh cờ. Và đó là một cái thú vui, thú vui tao nhã hay gì đó ta chả biết. Tuy nhiên là có những bàn cờ nó phức tạp quá,
[47:55]nhiều khi nó kéo dài tới cả tiếng đồng hồ không xong, mà bà vợ trong nhà bả dọn cơm rồi bả chờ thì sức kiên nhẫn con người có hạn. Thì nào giờ thì ở trước mặt mọi người, bà vợ không bao giờ chứng tỏ cái gì, nha, bà vợ không bao giờ chứng tỏ cái gì của mình đối với ông chồng, lúc nào cũng nhường cho ông chồng trước mặt mọi người để giữ thể diện. Còn vô nhà đóng cửa lại rồi thì sự tình nó ngược lại thì ta không có biết được. Nhưng mà trước mắt thì mọi người thì ông chồng là vì ổng biết bà vợ là giữ thể diện trước mặt mọi người nên ổng đi ra ngoài ổng tác oai tác quái là dữ luôn, đánh cờ đánh đồ thoải mái.
[48:30]Cho đến một ngày ổng đánh cờ lâu quá, mà bây giờ ta hay có cái câu là nói đánh hơn 180 phút mỗi ngày, đó vậy đó, hay có cái câu đó. Thì quá sự kiên nhẫn của bà vợ thì bả mới mở cửa, từ từ bả đi tới cái chỗ hai người đánh cờ đó. Bả làm cái động tác gì đó ta không biết, không biết, nhưng sau đó không còn một ông hàng xóm nào dám tới đánh cờ với ta nữa. Cái đó thì ta không biết, ha. Thì đó, ta mất một cái thú vui trên cuộc cuộc đời này. Cuộc đời này ta có nhiều cái thú vui, con người thích vui. Có những cái thú vui rất là tai hại, có những thú vui tao nhã, nhưng đã chữ vui làm cho ta cảm giác rất là là sung sướng, rất là hạnh phúc.
[49:11]Mà khi mất nó đi ta cũng buồn, cũng khổ, đó vậy. Hoặc là danh dự, cái danh dự là cái ghê gớm lắm. Đến nỗi mà ví dụ như cái xứ Nhật á, thà chết chứ không để mất danh dự, đến nỗi như vậy, danh dự người ta quan trọng đến như vậy. Và có những cái điều gì mà nó đe dọa tới danh dự người ta cũng làm cho người ta rất là khổ sở. Đó cũng là lý do mà khi người ta bắt chẹt nhau hay blackmail là gửi thư tống tiền đe dọa đó cũng đe dọa cái danh dự này rất là nhiều, đây. Mất cái danh dự cũng là một nỗi rất là khổ. Và đây bắt thóp cái đó mà người ta khống chế nhau, tức là canh cái danh dự này. Rồi quyền lực, tài sản thì rất là rõ rồi, là như vậy.
[49:54]Ừ.
[50:02]Nó có một khái niệm, có một nơi mà khi ta xa, ta cũng buồn man mác. Đó là gì? Quê nhà, hometown, quê nhà. Ai trong tim ai cũng có một dòng sông, phải không ạ? Vì hồi đó là ở quê nhà đời sống còn đơn giản, ta xuống sông quê ta tắm, là kỷ niệm, là hạnh phúc của tuổi thơ. Mà quê nhà nó làm cho ta cứ nhớ mãi, thương mãi. Và khi rồi sống lớn lên đâu có bám quê nhà đó mà sống được hoài. Quê nhà có gì đâu mà sống mà làm ăn, nên buộc phải rời quê ra đi để làm ăn. Và quê nhà vẫn là niềm yêu thương, vẫn là nỗi nhớ, vẫn là cái buồn man mác, cũng là ái biệt ly một phần. Mà tại sao quê nhà lại là một cái niềm yêu thương,
[50:56]tình quê chan chứa là vì? Vì đó cái văn hóa của Việt Nam là những người cùng làng cùng xóm thường là thương nhau. Nên cái là ngoài cha mẹ ta thương ta thì ông bà, anh chị em trong láng giềng cũng đều có cái thân thiện với nhau. Và chính trong cái thân thiện đó ta được an toàn trong cái cộng đồng láng giềng của mình, nhớ điều đó. Đi qua nơi khác có thể là không còn nữa, nhưng ở đây ai cũng biết mặt nhau và bảo vệ nhau, cái cảm giác an toàn. Có khi giúp nhau, có khi nấu món canh ngon kêu: "Đem món canh này qua cho bác Tư, con." Là thấy món canh này ngon đem cho bác Tư, "Bữa nay chắc ổng thấy ổng không có đi chợ,
[51:36]hôm nay không biết có nấu gì thôi đem bát canh cho bác Tư." Cái tình làng nghĩa xóm, nghĩa là vẫn cái tình, vẫn là tình cảm. Và ta sống được trong cái môi trường tình cảm của láng giềng đó cái ta bình an, ta an toàn, ta hạnh phúc. Và khi rời khỏi quê hương mất cái tình yêu thương đó, ta cũng buồn và cũng nhớ. Cho nên nhiều thi sĩ, nhiều nhạc sĩ cũng hay viết những cái tác phẩm nói về cái nỗi nhớ quê. Nhưng bây giờ đi tìm lại quê thì hầu như không còn mấy người còn quê. Vì càng những thế hệ về sau ông bà, chú bác mà mình đã biết, con cháu làm sao hết biết rồi. Họ về quê nhìn nhau như những người xa lạ.
[52:13]Và những người ông bà, chú bác cũng chết hết rồi. Những thế hệ về sau này hoàn toàn không còn ai biết ai nữa. Quê hương ta mất dần. Nên là cái quê nhà, cái quê hương thực sự nó phai lạt, nó mất dần theo đúng cái quy luật vô thường. Nhưng dù sao, trong một đoạn ngắn nào đó, quê hương vẫn là nỗi nhớ của chúng ta, ha. Bây giờ ta qua một cái một cái nỗi khổ kế tiếp, thứ sáu, là oán tắng hội khổ. Oán, oán tắng tức là cái điều ta ghét. Hội là together, ở lại chung với nhau thì cũng làm ta khổ. Cái kia đó, cái ta thương mà ta xa thì ta khổ, còn ở đây là cái ta ghét mà dính chùm lại thì cũng khổ, đại khái như vậy. Đó.
[53:04]Và mà mà tại sao mình ghét thì mình bỏ đi? I am sorry, không đơn giản là bỏ được cái mình mình ghét.
[53:16]Không phải là ta bỏ được cái mình mình ghét đâu. Ví dụ như cái gì mà ta ghét mà ta không bỏ được? Cái mặt xấu của mình. Á! Ở đây hầu hết là đẹp. Nói như vậy để không ai giận thầy. Hầu hết ai cũng đẹp, nên là ta không hiểu cái nỗi đau khổ của người có gương mặt xấu. Mỗi ngày nghĩa là soi gương gương mặt xấu mà có vất đi đâu được không? Không, không vất đi được. Và khổ không? Khổ. Ra ngoài vô tới chùa Từ Tân đi nghe giảng thấy mặt ai cũng đẹp mà mình nhìn gương mặt mình xấu, nó cứ đeo theo mình suốt cuộc đời.
[53:59]Khổ lắm chứ, khổ tâm lắm chứ không phải. Mỗi lần nhìn thấy người có gương mặt đẹp thì lại tự ti là tại sao mặt mình xấu như vậy. Nhưng yên tâm, từ từ rồi ai cũng xấu. Già rồi thì phải phải xấu, nhớ ha? Nghe vậy thôi yên tâm rồi ai cũng giống mình hết, chỉ có cái là mình xấu nhiều xấu ít thôi, chứ rồi già rồi ai cũng phải cũng phải xấu, yên tâm điều đó nha, đừng lo điều đó lắm. Đó là cái gương mặt của mình á, gương mặt. Có những điều trong cuộc đời vậy, ta không ưa, những điều làm ta khó chịu mà ta không bỏ được, cứ đeo bám lấy cuộc đời ta mãi, làm cho nó cứ xuất xuất hiện cái cảm thọ khổ, cứ đeo theo mình rất là lâu.
[54:39]Đó là một loại nghiệp báo cho ta phải chịu đựng cái cảnh khổ trong cuộc đời này. Những cái ta không ưa mà cứ phải đeo đẳng nhau mãi. Ngay cả trong gia đình cũng vậy, đâu phải anh chị em là cũng hòa thuận, thương mến nhau đâu. Có những người rất là kỳ cục, họ tánh xấu, ích kỷ, tham lam, ganh tỵ, mà lỡ đẻ ra làm anh làm chị rồi thì mình có không có bỏ được nữa, thì cố gắng cứ tránh né tránh né ra để cho đỡ phức tạp, đỡ rắc rối thôi, đỡ phiền phức thôi, nhưng sự thực trong lòng mình không còn ưa thích nữa. Mà cứ đeo cả cuộc đời, cứ mang tiếng ờ tôi là chị nhỏ đó đó, nói vậy cứ khổ. Nó cứ đeo bám mình cả đời cũng làm cho ta khổ vậy đó.
[55:21]Rồi ví dụ như mình lọt vô trong một cái hàng xóm mình mua nhầm cái nhà, tiền mình chỉ có nhiêu đó thôi thì mua cái nhà ở cái khu đó vậy là vừa rồi. Nhưng mà vô rồi mới phát hiện ra, ôi cái xóm nó quá chừng chuyện: đánh nhau, chửi nhau, nhậu nhẹt, bài bạc, thậm chí có ma túy, rồi trộm cắp. Nghĩa là mình đóng cửa thôi, mở cửa ra là nguy cơ cái cái tệ nạn lọt vô trong cửa nhà mình luôn. Lúc đó rất là khổ, đó cũng là một loại mà ta không ưa, những kẻ ta không ưa không muốn nhìn thấy mặt, nhưng mà sao? Cứ bên cạnh mình, cái cảm giác cực kỳ khó chịu, rất là bức xúc. Nó như vậy, những người ta không ta ta không thích gì cả mà cứ đeo ta.
[56:06]Và ở đây lại có một cái khổ thế này, nếu mà nói quan hệ giữa người và người, nói thẳng một câu thế này: là nếu phải ở bên cạnh những người kém đạo đức, đó là một điều đau đau khổ, người kém đạo đức. Đó là lý do mà ta phải tu dưỡng đạo đức để ta không trở thành cái nỗi đau khổ của người lân cận với mình. Vì ta mà không đạo đức thì người đầu tiên đau khổ là người bên cạnh mình. Rồi sau này mới tới quả báo tới mình sau. Sau này khi quả báo tới thì ta sẽ rất là đau khổ. Nhưng bây giờ trước mắt thì cái người gần mình họ đau khổ cái đã. Nên vì trách nhiệm với cuộc đời này, vì cái nghĩa vụ là không gây đau khổ
[56:52]cho mọi người xung quanh mình, ta buộc phải tu dưỡng, tu dưỡng đạo đức. Vừa tránh nghiệp cho mình, vừa không gây cái nỗi khổ cho người chung quanh mình. Và đó là lý do mà ta phải theo Phật tu hành là vì vậy. Vì Phật dạy ta từng điều, từng chút nhỏ nhặt nhỏ nhặt, những điểm rất là tinh tế, từng lời ăn, từng tiếng nói, từng cử chỉ. Ta phải thông suốt hết, từ cái luật nhân quả, từ cái nội tâm vi tế, từ lòng từ bi, từ mục tiêu vô ngã, cẩn thận. Càng ngày ta giống như một khu rừng hoang dại, cho nên phải đào, phải bới, phải dọn tất cả các gai góc để cho cái khu rừng hoang dại đó trở thành một khu vườn xinh
[57:35]đẹp, êm ả, thanh bình mà ai cũng có thể tới nơi trú ngụ được. Thì mà cái công trình mà từ một khu rừng hoang dại thành khu vườn xinh đẹp là một công trình rất là là lớn chứ không phải một ngày một bữa, không có nói một hai câu đơn giản được. Và ta cứ phải tu cả đời, cứ hết ngày này tới ngày kia, năm này tới năm kia, tháng này tới tháng nọ, vì không bao giờ được chủ quan là mình đã tốt rồi. Dù mình đi chùa rất là lâu năm rồi, dù đã ngồi thiền được nhiều, dù cũng đã làm được nhiều việc phúc nhưng tuyệt đối không bao giờ được nghĩ rằng mình đã đã tốt rồi. Người nào mà thoáng trong đầu nghĩ rằng mình đã tốt rồi thì
[58:17]bắt đầu ta dừng lại, bắt đầu nguy hiểm, bắt đầu cỏ dại, gai góc đang từ từ mọc lại liền sau cái ý nghĩ thoáng trong đầu ta là ta đã tốt rồi. Nên không bao giờ được nghĩ rằng mình đã tốt rồi. Vậy tới chừng nào mới được quyền nghĩ rằng mình đã tốt rồi? Chỉ có một người được quyền nghĩ là bậc A-la-hán. Nhưng mà tiếc rằng bậc A-la-hán lại không bao giờ nghĩ cái điều điều đó. Nên các ngài cực kỳ tốt rồi nhưng các ngài không khởi lên ý nghĩ ta đã tốt rồi. Còn dưới bậc A-la-hán thì ý nghĩ đó vẫn còn. Mà nghĩ rằng ta đã tốt rồi là một ý nghĩ sai lầm mà nó vẫn đe dọa, nó khởi lên trong trong tâm ta. Cho nên khi mình rủ ai đi chùa mà người đó nói:
[59:05]"Ôi cọp tu, sấu tu, tôi không có tu. Tôi là không có giết ai, hại ai, tôi không cần tu." Thì người đó là chưa tu mà đã nói mình đã đã tốt rồi. Khu rừng hoang dại, gai góc còn nguyên, rất là nguy hiểm. Đó là nỗi đe dọa cho xã hội. Thấy không hại ai, không làm gì sai với pháp luật nhưng sự thực đó là một mối đe dọa, tại vì đã nghĩ mình đã tốt rồi, khu rừng hoang dại, gai góc còn nguyên. Ta không tu dưỡng đạo đức, ta trở thành nỗi đau khổ cho người chung quanh. Thì cũng vậy, cái oán tắng hội khổ này là vậy. Khi ta ở gần người mà ta ghét thì cũng vậy, tại sao ta ghét?
[59:46]Có hai lý do:
[59:50]một là nghiệp, hai là đạo đức. Nghiệp là sao? Nghiệp là cái người đó với ta đời trước có oan trái, có hại gì nhau đó. Bây giờ, họ cứ tồn tại bên cạnh mình để hại mình, làm khổ mình, nói này nói kia hoài không dứt ra được. Cằn nhằn nói này nói kia, âm mưu hại, tham lam giành giật đủ thứ không dứt ra được. Vì nghiệp còn, nợ còn, họ cứ tồn tại bên cạnh cuộc đời của mình. Là nghiệp. Mình rất là ghét, tại vì họ cứ bên cạnh là do cái nợ oan trái không dứt. Cái thứ hai là do đạo đức, nghĩa là mình không đủ bao dung. Mình còn có ghét người này, có ghét người kia. Trong khi Đức Phật dạy mình thì sao? Là thương tất cả chúng sinh.
[1:00:42]Nhưng cái lòng từ bi của ta nó bị thử thách bởi cái oan trái ở kiếp trước. Có những người mà thực sự đời trước có oan trái, bây giờ bắt mình thương, thương không nổi, thương không nổi. Có những người gần nhau một thời gian rồi mới bắt đầu ghét, vì mới thấy cái mình cảm giác mình ghét người kia là do cái nghiệp xưa nó trỗi dậy, hoặc là người kia bắt đầu mới giở trò, mình mới thấy được cái tật xấu họ, mình mới bắt đầu ghét. Mà có những người vậy, phải gần nhau một thời gian rồi mới ghét nhau, là vì cái nghiệp bắt đầu nó mới hiện ra. Nhưng có những cái nghiệp nó rất là nhạy, gọi là những tiếng sét,
[1:01:21]tiếng sét không phải ái tình, cái này là tiếng sét gì đó, mà vừa gặp là ghét rồi. À, có không? Cũng có những trường hợp như vậy. Vừa gặp cái mình mất cảm tình liền, là do cái nghiệp xưa nó hiện ra liền. Nghiệp xưa hiện ra mình phát hiện, nghĩa là trong cái cảm giác của mình mình nghi ngờ, mình có linh cảm cái sự xuất hiện của người này không phải là điều lành trong cuộc đời của mình, mình đã ghét, đề phòng ngay từ đầu. Hoặc là mình là người có trực giác, mình đoán ra được cái xấu của người này nên mình cũng không thích. Nhưng mà nghiệp nó ràng buộc ta không trốn đi đâu được. Đó cũng làm lại oán tắng hội khổ.
[1:01:57]Oán tắng mà hội thì khổ, đó là như vậy. Mà như vậy ta đừng ghét ai thì khi lỡ có gặp nhau thì sẽ không không khổ, đúng không ạ? Cái công thức như vậy. Vì có ghét mà phải ở chung nên khổ. Bây giờ đừng ghét, dù có ở chung cũng cũng không khổ. Đó, cái công thức nó là như vậy: ghét, ở chung thì khổ; không ghét, có ở chung thì không khổ. Vậy diệt cái oán tắng này thì sẽ không còn cái nỗi khổ thứ sáu này. Đúng không ạ? Diệt, diệt được không? Đừng ghét ai được không?
[1:02:40]Không dễ chút nào, không dễ chút nào. Ta nghe nói câu đó xong nói: "A, như vậy dễ rồi, cái thứ sáu này dễ, đừng ghét ai thì sẽ không khổ." Nghe nói dễ lắm, thử không ghét đi, không được! Tại vì để có thể chuyển hóa cái tâm thức mình mà đừng ghét ai trên cuộc đời này, đòi hỏi ta tu cả một đời chưa đủ, đòi hỏi ta quán từ bi cả nhiều kiếp cũng chưa xong. Cái cái ghét nó cứ tồn tại tiềm tàng tiềm tàng trong tâm ta với người này, với người kia. Nên ta cứ nhìn cái tỷ lệ mà ta ghét trong cuộc đời, biết đạo đức mình tới đâu. Nếu mình nhìn trong tâm mình mà mình thấy mình rất ít ghét ai, có nghĩa là coi vậy chứ mình tu cũng vài trăm kiếp, tu hành chân chính rồi đó.
[1:03:25]Nên tự nhiên giờ rất ít ghét ai, không muốn ghét ai. Thấy người ta xấu quá chừng xấu vậy cũng không ghét, kệ, nó từ từ tính. Vậy thôi. Còn mà mình cứ đụng người này mình ghét, đụng người kia mình khó chịu, biết rằng cái công phu tu hành của mình rất là cạn. Những cái kiếp tu trước cũng không có bao nhiêu, nên dễ ghét quá, dễ ghét. Đụng cái gì cũng dễ ghét, dễ phê bình, dễ chỉ trích, dễ xăm soi, dễ nghi ngờ, đủ thứ chuyện hết, không có một cái lòng bao dung yêu thương. Đó là vì lý do cái công phu tu tập ít quá, là vậy. Nên để mà không oán tắng, để khi có hội thì không khổ, cả một công phu rất là lâu dài, không có phải nói một hai lời mà được đâu.
[1:04:07]Có những người vậy, nói về Đạo Phật tu hành nói thanh thản, nói một hai chữ à: "Tôi chỉ cần một chữ buông là nhẹ nhàng." Buông đi!
[1:04:16]Đức Phật dạy Bát Chánh Đạo mà tu trăm kiếp chưa xong. Nói: "Tôi buông một cái xong liền." Buông đi! Nói dóc mà. Nhiều người nói chuyện tu dễ dàng quá. Nếu mà tu dễ như vậy, không cần phải Đức Phật dạy Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo. Nên ngài mới nói: oán oán tắng hội thì khổ, đừng ghét! Không đơn giản, không dễ dàng để không ghét ai trên cuộc đời này. Đó. Rồi bây giờ, có những hoàn cảnh nghiệt ngã nó bao lấy cuộc đời ta. À ví dụ như bây giờ một người, người chiến sĩ cách mạng họ bị địch bắt bỏ vô tù mà cái tù đó khủng khiếp. Ta ra ngoài Côn Đảo ta đi tham quan nhà tù ta sẽ thấy. Có những nữ tù nhân á, khi mà được nghe cái người hướng dẫn họ thuyết minh,
[1:05:00]họ kể lại cái đời sống những nữ tù nhân mình không tưởng tượng được. Mình không hiểu lúc đó thiệt nói chết còn hơn xưa sống á, chết còn sướng hơn là sống á, quá khổ đi. Thì cái đó cũng là một loại oán tắng hội khổ. Cái điều đó quá khổ mà nó ập lên cuộc đời ta, ta không cách nào cắt nó đi được vì nó là nghiệp. Cái nỗi khổ đó cũng cũng dễ sợ lắm. Hoặc là một tai nạn nó nó ập vào thân ta, bỗng nhiên xe tông một cái, gãy mất cái chân. Cái tai nạn là một loại ta không thích rồi, cái chân gãy ta đâu có thích, nhưng nó theo ta suốt cuộc đời còn lại. Giờ có chữa lành rồi, có mổ xẻ lắp ghép gì rồi, đi cũng làm sao?
[1:05:39]Cũng không còn có thể mình bước lên sàn catwalk được nữa, không có đi làm điệu được nữa, vậy đó. Chỉ đi lén lén rồi nhắc thì nhắc vậy thôi, chứ không còn đi mà điệu đà được nữa. Đó, vậy đó cũng là một loại oán tắng hội khổ. Hoặc là bây giờ một loại bệnh mãn tính đeo đẳng ta. À, bệnh mãn tính đeo đẳng ta. Nhất là bệnh về ví dụ như bây giờ mà mình cần cái con mắt mà mắt mình bị bệnh mãn tính là khi thì nó nhìn thấy rõ mà khi thì nó nhìn thấy không rõ. Ví dụ như là hễ tiền ai rớt xuống thì thấy liền mà rác người ta rớt xuống đường thì không thấy. À, nó có cái loại bệnh mãn tính kỳ lạ như vậy. Thì thôi đó, hễ tiền mà ai rớt xuống là mình thấy mình mình
[1:06:25]lượm liền, nhưng mà rác thì ai kệ nó rớt rớt kệ nó, đi luôn không thấy. À. Hoặc là bị như trong nhà mình cũng vậy, nghĩa là nấu cơm, quét nước, dọn nhà đó thì mẹ mình ba mình đi làm mình không thấy, nhưng mà đá bóng thì từng ở đường bóng chuyền mình thấy liền. Cầu thủ mà nó đá qua đá lại mình phân tích đồ rõ, nhìn thấy rõ, nhưng ba mẹ mình làm việc nhà mình không thấy. Đó cũng là một loại bệnh mãn tính. Mãn tính nó đeo đẳng ta cả cuộc đời, ta cũng không thấy nó khổ, là nhờ có bệnh mãn tính đó thấy sướng. Nhưng mà có nhiều loại bệnh mãn tính, ví dụ có những người bị đau gan, chữa không hết, cứ chữa cà rề cà rề rồi ăn uống
[1:07:06]kém, da mặt thì vàng vọt, không có hoạt động mạnh mẽ được, muốn học cũng không học được, muốn lao động cho tốt cũng không lao động được, bởi vì có một cái bệnh. Rồi có người nhất là tiểu đường, cái thời đại này nhóng nhóng tuổi lớn lên chút xíu là đa phần người ta bắt đầu dính tiểu đường, à cũng là một loại mãn tính. Đó, nhiều bệnh. Rồi hoặc là một khuyết tật của cơ thể bẩm sinh, đó là cái ta rất ghét nhưng nó theo ta suốt cuộc đời, khổ như vậy. Khuyết tật, có những người sinh ra què quặt, à có người sinh ra hai vành tai có một cái. Đó, những cái mình mặc cảm theo đuổi mình hoài. Hoặc là có người sinh ra có nguyên một cái bớt đen nằm chình
[1:07:50]ình ngay khuôn mặt, mọi người nhìn, con nít nhìn sợ liền. Mà thấy cái cảnh con nít nó nhìn mình, mình cười với nó, nó nhìn mình nó nó hét lên, những điều đó làm cho ta rất là là đau khổ, cũng là một loại oán tắng hội khổ, những điều ta không thích mà ập vào ta, vậy đó. Có một cái này nữa, ví dụ như một người sinh viên lên thành phố học phải trọ học, ở trọ vất vả,
[1:08:20]rồi mới năn nỉ bố mẹ, về nhà ông bố bèn bán miếng ruộng đặng cho tiền lên mua một căn nhà. Nói thảm thiết lắm, viết thư về nói bố mẹ thảm thiết. Nói: "Ở cái thành phố này con phải đi ở thuê con nhục nhã. Bố mẹ coi như bán miếng ruộng rồi cho con, con mua một căn nhà bé bé cũng được. Con chỉ cần mỗi tối đi về con quăng cái tập sách xuống, có một chỗ con ngả lưng và con biết đây là cái nhà của mình, à vậy là hạnh phúc rồi." Nói quá cái ông bố mẹ ổng đành ổng bấm bụng, ổng bán mất cái mảnh ruộng, đem lên mua miếng cái nhà, cò kiếc gì đó, xong xuôi được cái nhà được 6 mét vuông, vừa để cái giường, cái nhà vệ sinh.
[1:09:04]Mới được cái nhà đó thì cũng hạnh phúc, Nhưng mà ở lâu thì làm sao? Bắt đầu là địa ngục đó. Quay qua bên này đụng, quay qua bên kia đụng. Cái không gian chật hẹp nó ám ảnh ta làm rất là khó chịu và nó theo mình suốt cuộc đời, đâu có vứt cái nhà đó mà đi được, cứ phải ở với nó mỗi ngày. Bạn bè tới cũng đụng qua đụng lại, cũng không không đủ nghĩa là can đảm mời ai tới nhà mình chơi vì nhà chật quá. Lúc đó cũng là một nỗi nhục, cũng là một cái oán tắng hội khổ, thật ra là một cái điều thật ta không ưa tí nào nhưng đeo ta cả một đoạn đời rất là dài, cái sự chật chội của không gian. Nên vì vậy, ai mà có phước, ta ở được cái nhà rộng rãi cũng là một cái phước đó.
[1:09:52]Thế còn nếu nhà mình chật cũng là một cái loại nghiệp, đúng là nghiệp. Nhưng mà làm sao để có cái phước mà có cái nhà rộng để ở? Nó có hai cách. Hai cách là những kiếp xưa đó, mình có nhà mình hay cho người ta ở nhờ. Nhiều khi nhà không phải rộng lắm, nhưng người ta xa quê người ta đi lên hoặc là người ta đi có công việc, hoặc người ta đi học, người ta đi khám bệnh gì mình cũng hay là thảo thơm mời người ta tới nhà ở. Nhờ vậy nên kiếp sau mình có nhà rộng. Hoặc là mình mạnh dạn cúng nhà, cúng đất cho những cái công trình có lợi cho nhiều người, cúng làm trường học, làm bệnh viện hay làm chùa hay làm cái sân hay cái gì đó lợi ích
[1:10:33]cho cộng đồng thì những cái phước đó đời sau ta được nhà cửa, cửa rộng rãi. Đời này có thể buôn bán đất đai, bất động sản đồ, ví dụ vậy, kiếm ít lời đồ cũng được, đó vậy. Chứ còn do một cái nghiệp gì đời trước không biết, người ta bắt con chim người ta bỏ trong lồng, nuôi con cá trong cái chậu nhỏ, là cứ cột con chó trong một cái cái chuồng bé bé, thì sau này ta dễ dính cái nghiệp mà nhiều khi không phải đi tù nhưng mà cái nhà mình chật quá giống như cái nhà tù cũng là một loại oán tắng hội khổ, điều ta không thích, nó làm cho ta chật chội, bực bội, khó chịu mà không trốn đi đâu được. Giờ bỏ cái đó đi đâu bây giờ?
[1:11:10]Đó vậy. Phước thì chưa đủ, phước thì chưa đủ để đổi một cái nhà rộng hơn, cái nghiệp nó cứ ràng buộc ta trong cái nhà bé bé đó, cũng rất là khổ. Và trong các các loài khổ, cái này thì thì sau này tới cái cái khổ thứ tám thì thầy nói kỹ hơn, đó là địa ngục. Ở đây có ai đọa địa ngục chưa cà? Nhòm thấy mặt đẹp đẹp vậy chứ coi chừng cũng đã nếm mùi địa ngục hết rồi đó nha. Đừng có tưởng nha, sơ sẩy cái là rớt xuống liền à, đừng có đùa. Nhưng mà tuy nhiên, nó có cái hiện tướng của nó.
[1:11:48]Cái hiện tướng của nó là khi còn ta chưa chết mà nó có cái hiện tướng địa ngục thì chắc chắn chết là xuống địa ngục. Ta có ba cái loại tam đồ ác đạo là địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Và nếu ta đọa vào ba cái này thì khi ta còn sống, nó có ba cái tướng nó hiện ra. Ví dụ như ta đọa làm ngạ quỷ thì lúc còn sống này, cái tướng hiện ra đầu tiên là ta rất thèm ăn mà rất khó tìm thức ăn là tướng ngạ quỷ hiện ra, phước hết rồi. Và trong đó nó kết hợp với bệnh tiểu đường, tại bệnh tiểu đường gây cho ta đói một cách vô cớ, muốn ăn nhiều khi cũng không có gì ăn, thì phước hết rồi, chết chắc chắn đọa ngạ quỷ.
[1:12:38]Kế còn cái loại súc sinh đó là ta bắt đầu tà kiến, ngu và tâm loạn, rất khó nhiếp tâm. Nguyên tắc của vậy, của súc sinh là si mê, giống như có mấy con voi, con khỉ mà hầu Đức Phật. Đến khi mà Đức Phật đi ra khỏi khu rừng để trở về lại, mấy con muốn đi theo, Đức Phật ngăn lại, nói: "Đời này các con không thể chứng được thiền định, bởi vì cái cấu trúc não của súc sinh là không thể đạt được thiền định, chỉ có con người có thể đạt được." Nên nếu mà tâm ta cứ loạn thì có hiện tướng của súc sinh, tà kiến, ngu si, nghĩ bậy và loạn động. Còn cái hiện tướng của địa ngục á là bệnh tâm thần, cứ ảo tưởng, ảo giác, nói bậy nói bạ.
[1:13:22]Nhiều khi không phải tâm thần mà mình hút thuốc, chích thuốc gì đó ngáo đá đó, làm như tâm thần thì đó cũng là tướng địa ngục hiện ra. Đó vậy, lần sau tới thứ tám thì thì thầy sẽ nói kỹ về cái này, kỹ về cái này. Nhưng mà địa ngục cũng là một loại siêu oán tắng hội khổ. Cảnh nó quá khổ đi mà mình không thể dứt ra được, nỗi khổ là cùng cực. Vậy ai mà đọa địa ngục rồi là sẽ biết điều đó vì cái sự hành hạ là kinh hồn kéo dài, kéo dài. Ví dụ như bây giờ ta ở cái tù, ở tù cũng như quốc gia mà có luật pháp đàng hoàng thì ta chỉ bị mất tự do thôi, mất tự do và mất một số quyền lợi nhưng không đến nỗi bị hành hạ, đày đọa, đau đớn về thân xác, không đến như vậy.
[1:14:06]Trừ ở trong đó họ xử nhau kiểu xã hội đen thì thôi ta không nói, nhưng quy định của pháp luật thì không bị như vậy. Còn ở địa ngục thì cái việc hành hạ, đày đọa cho ta đau đớn là quy định, quy định bắt buộc. Ta phải cắt, bị cắt, bị đánh, bị đập, bị giày vò, bị hành hạ, đủ bị tra tấn đủ thứ hết trơn, đó là địa ngục. Mà ta tưởng tượng coi, mình chừng hai phút mà bị đánh là còn kinh khủng hơn là cả trăm năm mà sống trên đời, chỉ cần hai phút bị đánh thôi là biết cái cảm giác đau nó khởi lên, đó là một loại siêu oán tắng hội khổ. Bây giờ ta ở gần một cái người mà họ ích kỷ,
[1:14:48]họ chỉ yêu chính họ thôi thì ta khổ không? Cũng là một loại khổ, cũng là một loại oán tắng hội khổ. Không biết vì lý do đó gì đó nhưng mà sống trong cùng một gia đình, nhưng họ không lo cho ai, họ lo cho bản thân họ thôi à. Họ tí họ uống miếng nước thì ở miếng nước họ uống, ăn miếng cơm họ lo cho họ ăn miếng cơm, còn người khác bệnh hoạn, đói khát gì không quan tâm, mà phải sống nhau trong một gia đình vì có mối liên đới gì đó. Ta làm sao? Ta làm sao, cảm giác ta làm sao? Cực kỳ khó chịu. Ví dụ như: "Thôi kệ, họ không quan tâm ta thì mình cũng không cần quan tâm tới họ." cũng được, nhưng không.
[1:15:24]Ta không thể không quan tâm tới cái người ở chung nhà với mình mà cái nhìn cái cách họ sống, cách họ nói, cách họ cư xử cứ chỉ biết bản thân họ thôi là mình tức trào máu. Nói như vậy, nếu mà không kềm chế được thì nó rất là tức, rất là bực, rất là giận, rất là khổ, cũng là một loại oán tắng hội khổ. Nên sống gần với cái người mà yêu chính mình thì thật là đau khổ. Cho nên ai gieo rắc cái tư tưởng mà yêu chính mình đó là một cái người thực sự gieo rắc đau khổ cho cuộc đời này, không phải. Rồi ví dụ như những người xưa họ sống trong một cái thời đại mà gặp cái bạo chúa bất nhân. Cái đời vua chúa chứ sự thật đời phong kiến chứ người ta
[1:16:03]có cái đạo lý làm vua, người ta cũng chặt chẽ lắm. Các ông vua trước dạy cho cái ông vua sau những cái đạo làm vua, cái phương pháp cai trị dân cũng chặt chẽ lắm chứ không phải là là là là nói là vua là muốn làm gì làm đâu, cũng bị ràng buộc nhiều lắm. Tuy nhiên cũng có những trường hợp mà những ông bạo chúa bất nhân, khi nắm được quyền rồi, khi mà không ai can thiệp vào quyền lực của mình được, không ai can thiệp vào ý định của mình được, bắt đầu họ làm tự tung tự tác, gọi là trở thành bạo chúa và làm khổ cho người dân. Thì lúc đó là dưới này là các quan lại họ cũng hùa theo cái cái trend đó, theo cái khuynh hướng đó mà họ làm sao?
[1:16:39]Họ hành hạ, bóc lột người dân làm cho người dân rất là khổ. Sống trong một cái xã hội mà không có cái công minh, quyền lực thì áp bức, lúc nào cũng phải nơm nớp lo sợ, tại họ thích là họ lại bắt mình họ bắt à, thích họ lại tịch thu nhà mình họ tịch thu à. Không có cái có cái luật pháp, không có sự minh bạch, họ làm theo ý của họ. Và cuộc sống của người dân là phải chịu đựng điều đó, sống trong cái nơm nớp lo sợ rất là khổ, cũng là một loại loại oán tắng hội khổ. Hoặc là có một cái loại oán tắng hội khổ nữa là ta là người biết Phật pháp, ta biết chánh pháp, ta biết đúng biết sai, biết luật nhân quả,
[1:17:23]biết mở lòng từ bi thương người, biết thiền định để giữ tâm cho yên, sống nhầm trong một gia đình tà giáo mà người tà giáo là cha mẹ mình mới khổ á. Cha mẹ mình, mình đâu có lật ngược lại được, mình đâu có có ép buộc được. Cha mẹ thì là theo tà giáo, bùa chú, không tin nhân quả, chỉ tranh hơn tranh thua, khổ vô cùng, cũng là một loại khổ tâm, cũng là một loại oán tắng tắng hội khổ. Ta gần cái hàng xóm xấu tính, lúc nào cũng xỉa xói, rình rập, nhiều chuyện, xích mích ra to là bé xé cho lớn, làm cho mình sống trong cái dư luận không yên. Mà cái thói đời người ta có cái tật là nói những chuyện giật
[1:18:08]gân nó đã tai hơn, nó gây kịch tính, gây cảm xúc hơn. Ví dụ như một bữa nọ có một cái
[1:18:19]thì cái người đồng nghiệp chở bà vợ bả về giùm, xe bả hư hay gì đó không biết. Kêu thằng đó: "Em em chở chị về nhà giùm, xe chị xui rủi sao đề ba nó không nổ." Rồi thôi thằng đó lên xách xe chở về về nhà, thì cái ông hàng xóm ổng đứng ổng nhìn, bắt đầu ổng mới đi ổng nói: "Bữa nay bồ bả chở bả về." Bắt đầu nói cho nó kịch tính hơn, người ta chưa cần biết chuyện gì và cứ suy luận theo cái cái cái tâm của mình là thích gây chuyện kịch tính, buôn chuyện hào hứng hơn nhưng mà làm mất danh dự người khác. Gần một loại hàng xóm như vậy ta cũng rất là rất là khổ sở.
[1:18:54]Rồi ta sống trong một môi trường ví dụ đường xá bẩn thỉu cũng là một cái khổ vì mọi người không biết nhặt rác, không biết sửa vá đường. Đó là lý do mà tại sao đạo tràng ta, chúng thanh niên ta phải xử lý cái này là vậy đó. Thấy rác thì ta dọn, ta nhặt; đường hư thì ta vá, ta sửa để tạo thành một cộng đồng dễ chịu cho cho mọi người, bớt cái mà cái khổ của oán tắng hội đi. Rồi
[1:19:24]Hồi nãy ta nói hàng xóm, bây giờ ta sống chung với một người ác, chịu nổi không? Không, họ hở hở là giết mình liền, cướp của mình liền. Và trường hợp ví dụ một người đã phạm tội thì họ bị bắt đi, họ cách ly khỏi xã hội, rồi giam giữ, thì thôi, cái luật pháp đã xử lý tốt đẹp cái người ác, người dữ. Nhưng bây giờ cái luật pháp đời mới thì thú dữ được thả tự do. Hễ ta đụng tới con rắn mà rắn hổ thì ta mà đụng tới nó là ta bị ở tù à. Cho nên gặp nó thì phải năn nỉ, bỏ chạy. Nó ở nhà mình thì mình ra đường ở. Nha. Vậy thôi. Chứ ta đụng tới nó là ta ở tù à, vì luật pháp đời mới nó như vậy. Nó khác với đời xưa.
[1:20:09]Con người ta càng ngày càng tiến bộ. Cái người mà ác, mà dữ thì bắt nhốt, nhưng con thú mà ác, mà dữ phải được bảo tồn, phải được tôn trọng. Nó cũng bị khác. Đó cũng khổ vô cùng.
[1:20:22]Hiện nay ta có một cái oán tằng hội khổ tràn ngập trên cả cái thế giới này. Đó là nhiệt độ toàn cầu tăng lên. Những cơn nóng nóng khốc liệt. Như ngày xưa vậy, mùa hè ta cũng nóng vừa vừa thôi. Nhưng bây giờ mùa hè nóng nóng quá sức nóng. Chưa hết mùa xuân mà cái nóng nó đã tới. Còn cái mùa đông thì chờ mãi nó không tới, tại vì cái cái nhiệt độ nó lấn vào trong sâu trong mùa đông. Rồi làm cho ta khổ sở, khó chịu. Mà đây là cái vấn nạn toàn cầu. Mà tới khi mà ổng có một cơn mưa giải nhiệt thì ổng mưa trôi nhà, trôi cửa luôn. Nó là cái khí hậu đi tới cực đoan. Và người ta kết tội chỉ bởi vì ta sử dụng nhiên liệu hóa thạch, phun khói nhiều quá.
[1:21:10]Ý là như vậy. Nắng, rồi cái cái ô nhiễm, dịch bệnh đều là những cái oán tằng hội khổ. Những oán tằng hội khổ. Nhiều loại khổ, nói mà tới oán tằng hội khổ mà phân tích ra, té ra nó lại nhiều hơn những thứ khác. Té ra đây. Thương nhau mà xa nhau để khổ, ít. Tại sao vậy? Tại vì cái người mình thương ít. Mình ít thương ai, cho nên có xa nhau cái khổ, cái số lượng ít. Còn cái cái số mà nó không vừa ý mình đó, nhiều quá. Mà cứ phải ở chung với nó nhiều quá, cho nên nỗi khổ trên cuộc đời này là đầy ắp. Hiểu như vậy, đầy ắp. Bây giờ nãy giờ ta liệt kê ta so sánh hai bên thấy không? Điều ta thương yêu mà phải xa, ta khổ.
[1:21:57]Điều ta không ưa mà cứ ở bên mình bám theo mình hoài cũng khổ. Rồi ta mới phát hiện ra cái điều mà ta không ưa mới đầy ắp trên cuộc đời này. Đầy ắp. Đó, cuộc đời là vậy. Nỗi mà ta phải sống với những người đố kỵ, ganh tị rồi gây khổ cho nhau cũng là một điều quá sức chịu đựng của mình, quá nhiều. Mình thì đàng hoàng làm bằng cái công tâm, đem cái sức phụng sự cống hiến, nhưng hễ mình làm được việc có người rình rập nó xỉa xói nói này nói kia, thật là khổ tâm. Nhưng lòng mình cũng thanh thản, vô tư phụng sự thôi, vì việc chung. Nhưng hễ mình làm được việc, được cấp trên bắt đầu quan tâm thì có người
[1:22:38]xỉa xói, có người đố kỵ, có người hạ uy tín, thật là khổ sở. Cái thế giới này là như vậy. Hôm nay ta học được thêm hai cái khổ là ái biệt ly khổ và oán tằng hội khổ. Và hai cái này nó liên quan tới điều ta thương và ghét, hai cái tâm lý này. Vì có hai cái tâm lý thương ghét này nên có nỗi khổ nó chực chờ ở phía sau. Và ta nói rằng đừng thương, đừng ghét thì thì không khổ. Nhưng không đơn giản mà ta có thể sống trên đời này đừng thương, đừng ghét. Giờ nói đừng thương thì nó là sai, ta phải thương. Thôi, công nhận. Nhưng có thể đừng ghét chứ. Đừng ghét nghe. Ta cũng không đơn giản là đừng ghét. Ví dụ bây giờ ta muốn làm việc cho đàng hoàng nhưng
[1:23:24]sát bên mình có người hát karaoke ầm ầm. Giờ mình có đạo đức mình không ghét á, nhưng cái làm sao? Mình cái sự chịu đựng mình cũng không chịu nổi. Vì cái nhức đầu, vì căng thẳng, vì mất tập trung làm cho ta cũng rất là khổ. Đó là điều ta không thích, không phù hợp, không hỗ trợ cuộc sống, mà nó gây những cảm thọ khó chịu cứ tồn tại, ta cũng là nỗi khổ. Cho nên ta thật sự ví dụ ta không muốn ghét ai, ta hiểu đạo rồi thật sự không muốn ghét ai, nhưng mà những điều chọc giận ta vẫn tồn tại đầy trong cuộc đời này. Và ở những phạm vi rất nhỏ và có những phạm vi toàn cầu. Phạm vi rất nhỏ như ở gần cái người ích kỷ,
[1:24:09]phạm vi rất nhỏ, và phạm vi toàn cầu như là gì? Sự biến đổi nhiệt độ, khí hậu, ô nhiễm toàn cầu, đe dọa toàn thể nhân loại. Những điều đó ta cũng không không tránh đi đâu được, không trốn đi đâu được. Như vậy. Thôi, hôm nay học tới đây nha, rồi hẹn lần sau ta nghe tiếp. Nam Mô Bổn Sư Thích
[1:24:44]Ca Mâu Ni
[1:24:48]Phật.