[0:10]Nói còn hay hơn là người nói. Ngộ ghê nha, nhiều khi thỉnh thoảng vậy, chúng tôi đi đến cái nơi giảng á cái nghe cái người giới thiệu, giới thiệu thấy còn hay hơn mình, hết dám giảng luôn nữa, nói sao hay quá. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay, chúng ta cũng nói đề tài về vấn đề tâm thức, cái tựa của ngày hôm nay là Tính Tình. Thì chúng ta, cái chữ tính tình là cái chữ mà chúng ta nói chuyện theo người bình dân, nào giờ chúng ta vẫn hiểu như vậy. Giờ hôm nay, chúng ta mổ xẻ với nhau xem tính tình là gì và cái tính tình nó ảnh hưởng đến cái cuộc đời cũng như sự tu tập của mình như thế nào, và bây giờ mình phải tu sửa cái tính tình nó ra làm sao để cho
[0:57]cuộc đời chúng ta được thăng tiến hơn, nó phù hợp với cái đường đi giải thoát hơn. Như khi chúng ta nhìn một con người, chúng ta thấy mỗi người có mỗi cái tính cách khác nhau, trên đời không ai giống ai hoàn toàn hết á. Ví dụ như người này giống người kia một vài điểm nhưng sẽ khác ở những cái điểm khác, tức là không ai hoàn toàn giống ai hết á. Chúng ta có câu ông bà mình nói: "Cha mẹ sinh con, trời sinh tính". Nghĩa là cái cá tính của một người nó rất là độc lập với gia đình họ. Có thể trong gia đình họ có giống nhau vài điểm gì đó, nhưng mà sẽ không hoàn toàn giống nhau, và nhiều khi khác nhau đến kỳ lạ,
[1:40]có khi giữa cha mẹ với con cái không giống gì nhau hết trơn. Nên cái việc mà đẻ ra một đứa con giống như là một cái nhân duyên gì của cái vật chất, của máu huyết hoặc là của gen di truyền, nhưng mà tâm hồn của người con đó là cả một cái thế giới mới, một thế giới khác, một bầu trời khác. Ở đây chúng ta nói lại thế này, ví dụ như là bàn tay chúng ta mỗi người có cái đầu ngón tay có cái vân tay thì theo tính toán là vài tỷ người mới trùng nhau về cái vân tay. Cho nên, trong cái ngành công an hình sự họ điều tra tội phạm bằng cái dấu vết vân tay vì không ai giống ai. Bây giờ họ có cái điều tra bằng cái mống mắt á,
[2:23]họ chụp vào trong cái mống mắt mình đi vào trong sâu trong đó cũng không ai giống ai hết, hoàn toàn trên đời không ai giống ai. Rồi có cái chuyện mà công an kể là có một cái người đó đi ăn trộm, ăn trộm nhưng mà trước khi ăn trộm họ mới nhìn vào cái khe cửa của nhà người ta đó thì họ áp cái mặt họ sát quá cái dấu môi dính lên trên cửa, cái công an họ lại chụp ra được cái dấu vân môi đó rồi cũng không ai giống ai rồi cũng bắt được cái người tội phạm đó. Nghĩa là coi vậy chứ không ai giống ai. Như cái tai của mình cũng vậy, coi cái tai giống giống như vậy chứ mà tính toán đo lại cho kỹ từng chi tiết cái cũng không ai giống ai hết trơn.
[2:54]Nên mỗi con người một cái gì rất đặc biệt và cái tính tình cũng vậy. Trong cái con người chúng ta đó, nếu mình nói mà sơ sơ đấy, mỗi người có chừng năm tính tới mười tính tiêu biểu căn bản, ví dụ người hiền, người dữ, người thích này, người thích cái kia, mình kể ra chừng năm, mười tính, những tính khác nhau. Nhưng mà nếu kể cho sâu á thì một người trong con người mình có vài ngàn cái tính tình, vài ngàn cái cá tính khác nhau. Cho nên, đem mà so sánh giữa cái tính tình người này với tính tình người kia không bao giờ ai giống ai hết. Mà ở đây thế này nữa, một lần nữa chúng ta nói nữa là tâm hồn của chúng ta của mỗi người là tập hợp
[3:33]của toàn bộ những cái tính tình đó hết á. Nghĩa là chúng ta chia chẻ ra từng chút, cắt ra, lấy ra từng cái từng cái ra, cuối cùng không còn gì là mình nữa hết, bởi vì mỗi con người là tập hợp của toàn bộ những tính tình đó. Mà tính tình là gì? Tính tình là những cái khuynh hướng, những cái khuynh hướng được quy định ở trong tâm và chứa ở bộ nhớ, ở ký ức và cái khuynh hướng đó chi phối toàn bộ hoạt động của con người mình. Chúng ta nói lại cái định nghĩa hơi dài dòng. Thứ nhất, tính tình là một cái khuynh hướng được quy định ở trong tâm, nó chứa trong cái bộ nhớ và nó chi phối đời sống của mình,
[4:11]chi phối tính tình, chi phối cái suy nghĩ, lời nói, hành vi của mình, nghĩa là chi phối toàn bộ cuộc đời của mình. Nên cái chữ tính tình mình ít để ý nhưng kỳ thực lại rất là quan trọng. Tất cả chúng ta suy nghĩ, chúng ta nói, chúng ta làm việc đều theo cái tính tình của mình hết, đều theo cái khuynh hướng có trong tâm mình hết. Ở đây, ví dụ cái người mà có cái tánh ví dụ nó có tánh ăn cắp vặt á thì bình thường á mọi người họ đi vào chỗ đông người thì họ chỉ gặp nhau chào hỏi vui vẻ nói chuyện, nhưng người có tính ăn cắp vặt á thì cứ lo liếc liếc nhìn có ai để hở gì không, vì cái tính đó nó chi phối cái tâm hồn, chi phối cử chỉ con người.
[4:49]Cái tánh mình mình không có tánh ăn cắp vặt mà tánh mình mến bạn thôi, ví dụ mình chỉ thích là nói chuyện đạo lý, đó cũng là một cái tánh, thì khi gặp bạn bè đông vui trong chùa cái mình đi kiếm cái người nào mà hôm trước mình nói chuyện nghe vui, hợp đạo lý á, mình nói họ nghe, họ nói mình thấy có lý cái mình sà lại mình kiếm mình bắt chuyện mình nói, đó là cái tánh mình thích nói chuyện đạo lý. Mình không bận tâm gì chuyện ai đeo vàng, đeo vòng hết trơn không để ý, quần áo đẹp xấu không để ý, nên cái đó nó chi phối cái lối sống của mình. Còn cái người mà có tánh ăn cắp thì nghĩa là giữa đông người,
[5:17]đi chùa đông người cũng rình qua rình lại nhìn có ai để hở không. Chúng ta thấy cái tánh là như vậy, nó chi phối con người mình và nó quy định ở trong tâm. Bây giờ có cái máy vi tính thì người ta hay dùng nó như là một cái phần mềm ở trong đó. Máy vi tính nó hoạt động theo những cái chương trình được cài đặt sẵn thì cái tính tình chúng ta cũng là những cái chương trình được cài đặt sẵn. Như con người cái tánh thích mến đạo, vì cái mến đạo đó nó là một cái tính nên chi phối trong tâm thế là người này cứ thích đi chùa, thích tụng kinh, thích nghe băng, thích tu tập. Còn cái người không có mến đạo mà chỉ thích làm giàu thì họ
[5:52]lại gì, cái tâm hồn họ, cuộc đời họ hướng hết ra chuyện bên ngoài để lo làm ăn thôi, để làm sao kiếm tiền, kiếm sống. Cho nên, chúng ta thấy cái khuynh hướng ở trong tâm á nó chi phối toàn bộ con người của mình, mà một người chúng ta có mấy ngàn cái tính tình á. Nói mấy ngàn cái phân tích tới mấy triệu cũng ra luôn nữa, nhưng mà thôi mình nói nhiều quá nó nó chi ly quá, thật ra mình có nói tổng quát là mấy ngàn, rút lại còn mấy trăm hoặc là có thể nêu ra một người năm, bảy cái tính tình căn bản là có thể phân tích ra người này khác người kia một chút. Ví dụ như mình gặp cái người cái mình thấy cái người này
[6:24]nghĩa là hơi dễ nổi nóng thì tính tình người hay nóng. Mình gặp người khác cái mức độ mà nóng hay người này đằm hơn một chút, ít nổi nóng hơn chút, cũng nóng nhưng mà ít hơn chút. Mình gặp người khác thấy người này không bao giờ giận ai, đó cũng là nói về cái mức độ mà nóng tính á thì là một tính tình nhưng mà phân tích ra mỗi loại, mỗi cấp độ khác nhau. Ở đây chúng ta thấy là nếu bây giờ bắt đầu chúng ta nhìn vào tâm mình mà mình đừng có nhìn theo cái vọng tưởng nữa, vì vọng tưởng nó là cái bọc bên ngoài cạn mà nhìn vào từng tính tình á tự mình đánh giá coi mình có những cái tính tình gì, mình viết vào sổ này,
[6:59]kiểm tra lần lần lại, mình phân tích thì việc tu sẽ rất là tiến bộ. Nào giờ mình không để ý cái tính tình của mình lắm, mình chỉ biết sơ sơ vài điểm mà mình chỉ hay để ý cái suy nghĩ của mình thôi, hoặc là nói tu tập là nhiếp tâm, nhất niệm, nhất tâm niệm Phật hay nhất tâm thiền định là chỉ buông bỏ vọng tưởng thôi. Thì bây giờ mình thấy cái vọng tưởng là cái cạn mà để ý lại cái tính tình á, mình coi mình thuộc loại tính tình nào mình viết vào trong sổ ra, phân loại từng loại từng loại ra, rồi đến một lúc nào đó chỉ qua một tháng, hai tháng từ từ mình mới phát hiện mình nhìn được tâm mình nhìn vào trong
[7:29]bề sâu của tâm chứ không còn nhìn vào bề cạn của tâm nữa. Vì mình nhìn vọng tưởng chỉ nhìn ở bề cạn, cái tính tình là bề sâu rất khó, thì ở đây bây giờ bắt đầu từ đây về sau, sau khi chúng ta nói chuyện với nhau bài này là mình đánh giá tính tình mình thuộc loại gì, ngồi tự phân tích ra ngày này qua ngày kia. Đó là một cách mà kiểm soát được nội tâm mình mà kiểm soát sâu thẳm bên trong, việc tu sẽ rất là hiệu quả. Và lúc đó mình sẽ làm những cái việc gì đó nó mạnh hơn để chuyển hẳn cái tính tình của mình, chuyển tính của mình tức là chuyển tâm của mình luôn á. Chúng ta nói thế này, làm trở lại cái vấn đề
[8:04]mà gọi là tính tình tức là khuynh hướng á. Ví dụ như có cái người có cái tính thương người, lòng nhân ái đó có cái khuynh hướng đó thì cái khuynh hướng đó nó chi phối trong cái tâm lý người đó thì người đó mà khi tiếp xúc với người khác á là tự nhiên ăn nói hòa nhã, hay quan tâm đến cái người kia có gì khổ sở mình có thể giúp gì được hay không, cái tính nó chi phối á. Còn cái người mà không có cái khuynh hướng thương người trong tâm, không có tính á, thì gặp ai nói chuyện trớt lớt, khô khan, chẳng để ý gì ai. Thì nói chuyện nhau một buổi rồi đường ai nấy đi, mình không quan tâm cái người kia cuộc sống như thế nào,
[8:36]khổ vui ra sao không để ý thì cái người đó là người khô khan, không có thương người, là cái tính không thương người. Còn cái người có tính thương người, hễ tiếp xúc một cái là nhìn một người là cứ muốn biết người kia có còn điều gì khổ hay không, điều gì chưa toại nguyện hay không, luôn luôn có bận tâm vì người khác. Chúng ta thấy cái đó nó chi phối tâm hồn con người là vậy. Ví dụ như người có tính hay ganh tỵ thì họ thấy bực tức trước cái thành công của người khác, nhưng mà cái người không ganh tỵ thì không vậy. Giờ thấy ai có gì hơi thành công, giàu hơn, nổi hơn, làm được nhiều việc thiện hơn,
[9:08]thấy tự nhiên có ganh tỵ, rồi thích gièm pha, thích nói xấu xuống bớt thì đó cũng là một loại tính, còn cái người không ganh tỵ không bị như vậy. Nên chúng ta thấy cái khuynh hướng á bình thường không thấy nổi ra. Cái tính là nó chìm sẵn ở đó không có thấy, mà đụng chuyện khởi ra liền. Cho nên ở đây mình kiểm soát tâm mình trong việc tu tập á mà kiểm soát vọng tưởng là mình đi sau đuôi của tâm mình rất là lâu, mà mình phải thấy trước tâm mình, thấy trước. Ví dụ bình thường á một người có tính ganh tỵ mà bình thường mình chưa thấy có ai nổi lên hết thì cái ganh tỵ nó đâu có nổi ra, mình cứ tưởng mình không có gì hết.
[9:41]Nhưng mà cái người mà biết tu mà tu là tu sửa tính tình này nè, chuyển cái khuynh hướng trong tâm á, người này dù chưa thấy ai thành công hơn mình mà biết mình có cái khuynh hướng ganh tỵ trong tâm thì đã lo sửa lần rồi, lo sửa dần, rồi sám hối sửa dần thì người này khi mà đụng chuyện thì tâm ganh tỵ mới bị khống chế lại, không tạo nghiệp. Nó cũng vậy, như cái người mà bây giờ ví dụ có người có cái tính ham vui, tức là đụng đâu mà người ta nhậu cái thôi nay mình khoan giữ giới á, bữa nay mình nhậu một bữa rồi mai giữ lại, xin Phật chút đỉnh. Hoặc là gặp ghé vô đâu thấy người ta có gầy cái sòng bài cái mình nói:
[10:17]"Ông thầy mình thì ổng cũng không cho đánh bài lắm, nhưng mà thôi mình đánh cũng không thấy cũng không mất câu niệm Phật trong tâm, kệ vừa đánh vừa niệm Phật đỡ cũng được." Thế thì cũng nhào vô đánh, tức là người có tánh ham vui. Thì bình thường mình đâu có thấy mình ham vui, ví dụ mình đang đi trên đường, mình đang đi làm việc, mình đi chùa không thấy ham vui, nhưng mà khi đụng chuyện đụng trò vui cái bị cuốn vào liền. Thì cái quan trọng á là mình phải biết trước khi nó khởi ra là biết mình có cái tánh đó, nên lúc bình thường đi chùa mình chưa gặp ai mời nhậu, mời đánh bài hết thì mình đã biết mình
[10:47]có cái tật ham vui nha, bây giờ mình phải ráng cẩn thận, giờ phải ráng phát nguyện trước Phật để chuyển dần dần. Thì như vậy, cái người mà tu tập á mà biết được cái tính tình của mình á là cái người tu sẽ có hiệu quả vì mình chuyển cái tâm mình nó mạnh hơn, còn cái người tu mà đợi tâm khởi lên rồi mới kiểm soát là mình đã đi trễ rồi. Đây là một trong những yếu chỉ quan trọng của việc tu hành là kiểm soát được cái tính tình của mình. chuyển hóa được cái khuynh hướng trong tâm của mình. Cái bài hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau nó có cái ý nghĩa rất là quan trọng là vậy đó, nghĩa là từ đây mình nhìn tâm mình không nhìn trên tư tưởng nữa mà nhìn
[11:25]trên cái khuynh hướng, cái tính tình nó chìm, nó giấu ở trong ký ức mình, để mình chuyển ở trong đó luôn chứ không có chuyển bên ngoài gần gần nữa. Ví dụ thế này, chúng ta có cái minh họa mà để ý cái gọi là khuynh hướng ở trong tâm á, chúng ta để ý điều này sao dễ thấy một chút, là ví dụ như chúng tôi cũng hay có một cái hay nói hoài, ví dụ bây giờ ba người, một là một người bợm nhậu, hai là một nhà thơ và ba là một nhà môi trường học, môi sinh. Thì ba người đó đứng ở trước bìa rừng, cái trông thấy một con thỏ nó tung tăng nó chạy qua. Thì cái cảnh vật là giống hệt nhau, là một con thỏ chạy tung tăng qua
[12:03]một bãi cỏ, nhưng ba người khởi ba cái ý nghĩ trong tâm khác nhau. Cái ông bợm nhậu nghĩ gì? Nghĩ gì? "Sao bắt được nó đem về luộc?" Cái ông mà nhà thơ thì ổng nghĩ gì?
[12:20]Ổng muốn làm thơ, thấy không? Cái cảnh mà trên bãi cỏ non, ha, ở bìa một khu rừng già, một con thỏ bạch tung tăng thanh bình như vậy, làm cho ổng bao nhiêu cái ý thơ nó tuôn ra, thế là ổng lấy bút lấy giấy ra ổng ngồi hí hoáy ổng viết. Còn cái nhà môi trường học thì ổng nghĩ gì?
[12:38]Cái nhà môi sinh á thì ổng ngồi ổng nghĩ, con thỏ này nó sống như vậy là không biết có lợi hay không có lợi cho môi trường. Vì trong thiên nhiên á thì thường là mỗi con vật nó đều có một cái sứ mạng để nó bảo vệ cái môi trường của Trái Đất, thường thường như vậy, nhưng mà nếu nó lệch thì sẽ xáo trộn cái môi trường. Bởi vì trong lịch sử ổng cũng nghe có một cái chuyện là có một cái đảo ở cái vùng Nam Thái Bình Dương. Thì cái vùng cái đảo đó, khi mà cái người Pháp, người Anh họ đến họ đô hộ thì vùng đó chưa có thỏ, cái đảo đó không có thỏ. Thì một cái người sĩ quan họ đi về họ thăm châu Âu cái họ xách qua một cặp thỏ để họ gây giống.
[13:17]Thì không ngờ đem cái tai họa cho cái đảo đó. Thì khi con thỏ nó sinh sản rất là lẹ, ổng thả ra thiên nhiên luôn, thì nó ăn cỏ quá nhiều, thì ở cái vùng đảo đó là gió biển thổi rất là mạnh. Thì nhờ cỏ nó che phủ cái bờ biển cho nên nó không có xói mòn. Không ngờ hai con thỏ lên nó đẻ bầy đẻ đàn ra nó ăn cỏ, ăn gốc, ăn rễ, ăn hết. Thế là không còn cái lớp cỏ bảo vệ nữa. Gió biển thổi đập vào cái cái là đảo đó xói mòn tiêu tan luôn. Cho nên thấy ấp là dường như là hiền lành mà kỳ thực là phá hại. Cũng giống như cá mập. Cá mập là hung thần của biển cả, gặp thứ gì nó cũng táp hết trơn á, nó ăn bất kể thứ gì.
[13:58]Nghĩa là kim loại nó cũng nuốt, mà cái cặp da nó cũng nuốt, là nó ăn cái thứ gì nó cũng ăn hết. Nhưng mà đối với các nhà môi sinh thì lại cho rằng là nó có lợi bởi vì nó lại dọn rác cho biển cả. Nên đó, cái suy nghĩ của ba người khác nhau tùy theo cái quan tâm của họ. Chúng ta thấy cái khuynh hướng trong tâm nó khác nhau là như vậy, cũng một cảnh vật như thế này, nhưng mà mỗi người chúng ta có cái suy nghĩ về cuộc đời khác nhau. Tất cả chúng ta đều sống ở Mỹ Tho như vậy hết, chúng ta cũng có những con đường thân yêu như vậy, cũng có những dòng sông êm ả như vậy, cũng với những con người như thế này,
[14:34]nhưng mà sự thật là tâm hồn của mỗi con người khác nhau hết á. Bởi vì theo cái khuynh hướng mà mình chất chứa trong tâm của mình. Nhiều cái người mà biết tu á thì thấy cái cảnh Mỹ Tho này ví dụ chùa chiền nhiều, tăng ni đông, đạo tu hành tinh tấn thì xem như đất Mỹ Tho là một cái đạo tràng để tu tập. Khi đi chùa này khi đi chùa kia vừa làm ăn vừa làm phước, rảnh thì tới chùa tham vấn đạo lý với tăng ni. Thì cái người biết tu thì nghĩ như vậy, cũng cái cảnh này. Nhưng cái người mà họ thích làm ăn thì họ lại suy nghĩ tỉnh Mỹ Tho có cái tiềm năng ruộng lúa thấy không? Ngư nghiệp thì như thế nào? Nông nghiệp như thế nào? Còn thương nghiệp buôn bán như thế nào?
[15:14]Họ lại bận tâm suy nghĩ như vậy. Thì trên thế giới cũng vậy, cũng năm châu bốn biển y nhau như vậy hết, vậy mà bao nhiêu tỷ con người, nay sáu tỷ mấy con người nay là cứ mỗi người mỗi khác nhau rồi chia rẽ, ngăn cách với nhau, thậm chí chiến tranh chém giết nhau là bởi vì về cái suy nghĩ khác nhau. Suy nghĩ khác nhau nghĩa là cái khuynh hướng tính tình trong tâm khác nhau. Nên ngày nào mà vậy, mà chúng ta có được cái tính tình giống nhau, hợp với đạo lý thì thế giới sẽ rất là thanh bình như vậy. Nên đây cái việc tu tập á là cái chuyển hóa gốc, chuyển hóa chính, chính là cái chuyển hóa tính tình của mình
[15:50]mới là cái chuyển hóa trọn vẹn, tận gốc tận rễ, để làm thay đổi tâm hồn mà mở ra cái đường đạo của mình sáng hơn. Bây giờ chúng ta phân biệt ra hai cái loại tính tình chính, hồi nãy mình nói mấy ngàn bây giờ thôi mình phân ra làm hai loại chính, là có những cái tính tốt và có những cái tính xấu. Ừ mình chia làm hai thôi. Mà mình gọi làm sao mà gọi là tính tốt và làm sao gọi là tính xấu? Lấy cái tiêu chuẩn nào để đánh giá? Thì bây giờ mình không có biết lấy tiêu chuẩn nào hết, mình chỉ dựa vào đạo lý của đạo Phật để đánh giá là những cái tính tình nào hay là những khuynh hướng nào mà phù hợp với đạo đức, phù hợp với cái đạo lý thì mình gọi là tính tốt,
[16:32]chớ mình không có biết dựa vào đâu vì dựa vào cái suy nghĩ riêng của mình sợ trật. Mình nói là cái tính tình nào mà nó phù hợp với tiêu chuẩn đạo đức thì gọi là tính tốt. Mà đạo đức là gì? Giờ hỏi có người quên á. Quý phật tử nhiều khi cũng nghe nhiều rồi chứ mà hỏi đạo đức lại có người quên. Bây giờ chúng tôi không có định nghĩa lại, mà chúng tôi chỉ nhắc một khía cạnh như hôm qua có nói rồi, tức là đạo đức là cái thái độ mình đối với người khác nha, chứ không phải đối với chính mình. Ví dụ cái gì mình suy nghĩ cho mình thì không gọi là đạo đức, mà mình suy nghĩ về phía người khác, đối xử người khác,
[17:07]thái độ với người khác mới gọi là đạo đức, còn tự mình chưa gọi là đạo đức. Thì nếu mà những cái tính tình của mình á đối với người khác mình có ví dụ có cái hay nhường nhịn thì gọi là tính tốt. Ví dụ đối với người khác mình có cái tính hay thích giúp đỡ thì đó gọi là tính tốt. À đối với người khác mình hay có cái tính là thích tìm cái ưu điểm người khác để mình khen thì đó là tính tốt. Hoặc là đối với người khác mà mình có cái tính là ví dụ khi thấy người ta có lỗi, mình hay cố gắng tìm một cái nguyên nhân nào đó để thông cảm bớt chứ không có trách móc mãi, đó cũng là một cái tánh tốt. Vì thường thường á khi mà mình thấy người ta lầm lỗi,
[17:48]mình hay kết tội, lên án mà mình không có biết là đứng vào vị trí người ta để mà biện minh giùm người ta. Như có cái câu chuyện, có một cái câu chuyện sau này họ cũng dựng thành phim, thì cái một cái anh người da đen khi anh đi về nhà anh về nhà thì anh thấy một cái tay đó ở trong nhà anh chạy ra, thì anh chạy vô nhà thì mới thấy vợ con mình chết. Thì yêu cầu công an tới điều tra và bắt cái người mà anh ta thấy mặt. Thì không biết là cái người đó họ mướn luật sư sao á, ra tòa cãi trắng án. Ông tòa tuyên bố là cái tên sát nhân nó vô tội, thả tự do. Anh này ảnh quá hận, ảnh đau khổ cái ảnh đứng trước tòa,
[18:26]ảnh đứng á thì lúc đó có cái người cảnh sát khi đến đi ngang đứng gần ảnh, thì cái tay mà bị cáo mà nãy được tha đó, bước ra cổng tòa giơ tay lên đắc thắng, cười ha hả đã thắng tội. Ảnh quá căm phẫn, ảnh mới rút cái khẩu súng mà của ông cảnh sát đứng gần đó ảnh bắn anh kia chết liền. Thế là ảnh bị bắt. Thì bị bắt là với tội danh là giết người, mà lần này là giết người trước tòa. Nên cái coi như là xử coi như kiểu chung thân luôn á. Thì ở đây á nếu mà cái tính mình mà hay kết tội á thì mình thấy ai cũng giết người hết. Cái tay mày đi ăn trộm cũng giết người, tay cưỡng hiếp cũng giết người, thì cái ông này cũng giết người.
[19:00]Nhưng mà nếu mình là người mà có gọi là tánh hay thông cảm á, mình mới đứng vào trong từng trường hợp để mình phân tích là cái giết người đó cái nguyên nhân nó là gì. Thì mới thấy anh này là ổng giết người là vì cái coi như không phải là do ác tâm mà do nghĩa là quá đau đớn, quá căm phẫn vì cái bất công. Khi mà có một ông cảnh sát ổng mới ở trong nhà giam ảnh mới chỉ ảnh mới nói chứ, cái tay này là vợ con bị giết à. Cái cái tay bị cáo được trắng án cái trời nó bắn bị cáo trước tòa nên bị bắt vô đây. Thì cái ông cảnh sát kia ổng nhìn ổng nói xong ổng nói, nếu mà tui tui cũng làm vậy. Thì đó là cái giống như là nói giống như nó hơi người ta thông cảm được.
[19:44]Thì trong đó là một câu chuyện thôi, một câu chuyện mình không biết là họ có thêm mắm dặm muối hay không, nhưng mà nó cho chúng ta một cái ý thế này là nói tới lầm lỗi, mọi người có cái lầm lỗi khác nhau đó ở phía sau á. Thì mình ở đây trong cuộc sống này mình cũng bắt gặp chung quanh mình có nhiều người có cái lầm lỗi lắm chứ không phải không, người lỗi này người lỗi kia, nhưng mà mình đừng nghĩ rằng lỗi nào giống lỗi nấy mà mình phải có cái tính à đây là có một cái tính gọi là tính tốt á, là mình suy nghĩ thêm chút nữa thôi. Họ lầm lỗi như vậy có cái lý do gì đằng sau hay không? Có lý do gì đáng thương ở đằng sau hay không?
[20:19]Vì có những trường hợp có những người phạm lỗi mà cái lý do nó là cái tánh xấu, ích kỷ, ham vui. Còn có những người phạm lỗi vì một lý do nhiều khi rất là đáng tội nghiệp, không đáng trách lắm. Như vậy, cuộc đời là như vậy. Nên ở đây cái thái độ đối với người khác mà chúng ta khi thấy lỗi người khác mà mình có cái khuynh hướng là không có kết tội liền, không lên án liền, mà hay tìm nguyên nhân để biện minh cho họ, cũng là một đức tính tốt, đức tính tốt vậy. Rồi có người có cái tính là đoan trang, phụ nữ là cần cái tính này lắm. Đoan trang tức là người có cái tính đứng đắn trong cái việc cư xử mọi người, không có lẳng lơ,
[20:58]không có giao du bậy bạ, nói năng thì nghiêm nghị, ừm cười hay nói đều đúng nơi đúng lúc, đi đứng thì kín đáo dè dặt. Thì cái người như vậy gọi là người đoan trang và đó là một đức tính tốt. Vì cái sự nghiêm nghị đàng hoàng luôn luôn là cái tính cách của bậc thánh, vì từ xưa nay như vậy, tất cả những thánh nhân đều giống nhau ở điểm đó hết là đoan chính nghiêm nghị. Thì cái người mình mình không phải là thánh nhưng mà trong cái cư xử mình đối với mọi người mình có cái tôn trọng, mình có cái giữ ý giữ tứ nó thành ra cái đoan trang nghiêm nghị đó cũng gọi là một cái đức tính tốt vậy. Hoặc người có cái tính trầm tĩnh, thì cái trầm tĩnh này cũng được
[21:38]coi là một tính tốt vì nó phù hợp với đạo lý của đạo Phật. Trầm tĩnh nghĩa là gì? Nghĩa là khi bất cứ mình nghe chuyện gì thì mình luôn luôn phán đoán tới lui kỹ lưỡng chứ không quyết định vội, trầm tĩnh. Hoặc là có ai nói khích động mình, nói nặng nói nhẹ mình thì mình cũng bình tĩnh lại, không có nổi nóng để mà suy xét. Thì đó là người trầm tĩnh. Không có nông nổi vội vàng, không có dễ nổi nóng thì đó là trầm tĩnh. Thì đức tính này cũng gọi là tính tốt vì phù hợp với cái đạo lý của đạo Phật. Hoặc có người có cái tính là thích làm từ thiện, thì đây cũng là một đức tính rất tốt. Từ thiện là thế này:
[22:19]Cái từ thiện này cái nghĩa nó hơi lớn. Ví dụ như bình thường mình nói cái tánh mà hay giúp đỡ người khác cũng là cái làm từ thiện. Nhưng cái chữ giúp đỡ người khác á cái nghĩa nó hẹp hơn là vì sao? Là vì thường cái chữ giúp đỡ á có nghĩa là những người mà mình gặp trong cuộc đời, có duyên gặp bất ngờ trong cuộc đời, rồi tùy theo khả năng của mình, tùy theo hoàn cảnh người đó mà mình giúp đỡ người ta. Cho nên cái chữ giúp đỡ nó có cái nghĩa tùy duyên và nghĩa hơi hẹp. Còn cái nghĩa mà làm từ thiện cái nghĩa nó hơi lớn là chỗ này: là ở chỗ là không phải là vô tình mình gặp trong cuộc đời, mà mình đi moi, đi tìm, đi lục lạo những người khổ để rồi mình giúp người ta.
[22:56]Mà trong cái việc làm từ thiện á là không phải một mình mình làm. Nhiều khi mình hay vận động, kêu gọi nhiều người cùng làm. Nên đó là cái việc làm từ thiện. Thì cái người mà có cái khuynh hướng là hay giúp đỡ người khác và người hay làm từ thiện, hai cái đó giống nhau, nhưng mà một bên là phạm vi nhỏ, một bên phạm vi lớn. Thì đó cũng là một loại tánh và chúng ta gọi đó là đức tính tốt. Mà nếu người nào mà có cái tánh đó rớt trong tâm mình á thì phải nói đó là một cái đại hạnh phúc ở trong tâm, đại diễm phúc. Cái người mà có khuynh hướng thích làm từ thiện á mà nhớ là đừng có khoe khoang nữa thì thật là đặc biệt luôn.
[23:28]Tức là cả một đời mình hay có tánh thích giúp người, trong cuộc sống đụng ai có gì cái mình giúp được mình ráng mình giúp. Rồi tiến lên nữa là nếu mình thong thả nữa mình đi lục lạo tìm những người khổ, người già neo đơn, em bé mồ côi, trẻ tàn tật, vân vân để mình giúp đỡ thì cái người mà có cái tánh ở trong tâm rồi á thì phải nói là đại diễm phúc. Những người chung quanh được an ổn, vui vẻ, mà cái người đó bảo đảm cái kết quả kiếp này và nhiều kiếp sau luôn luôn về cái nơi an lạc để sống. Ở đây á chúng ta thấy thế này: ví dụ mình nhìn trong cuộc đời thì cuộc đời luôn luôn có những cái thăng trầm.
[24:05]Con người ta khi thì vinh quang, khi thì tủi nhục. Mà thường thường á ví dụ như đừng có làm cái nhân gì quá đáng á thì một người hay lặp lại số phận của mình. Mình gọi chữ số phận. Ví dụ có cái người đó họ giàu, gia đình giàu mà cũng không có gì ác đức lắm, tức là họ giàu rồi họ cũng làm sống bình thường, không có làm gì tổn đức lắm, cũng chưa gọi là làm phước nhiều, cũng không có làm gì tổn phước nhiều. Rồi có một cái biến cố gì đó khiến họ mất sạch hết tài sản. Rồi mình chờ mình coi, 10 năm sau họ giàu lại, con cái họ giàu lại. Cái số của họ, cái số phận. Chỉ trừ những trường hợp thì có cái người ví dụ như giàu
[24:45]rồi làm nhiều chuyện ác, tới chừng mà hết giàu rồi hết luôn mạt luôn, con cháu tiêu luôn thì đó mình không nói. Nhân quả nó công bằng. Còn cái người ví dụ đừng có làm chuyện gì tổn phước, giàu có cái biến cố mất hết tiền, mai mốt giàu lại liền, con cái giàu lại liền. Tại sao vậy? Bởi vì cái số họ giàu, mà cái số nó ở đâu? Là bởi vì đời trước họ có khuynh hướng thích làm từ thiện, thích giúp đỡ người khác, cứ làm hoài. Nên cái số gọi là số sang, số giàu nó đi hết kiếp này qua tới kiếp kia, nó giàu hoài. Lâu lâu gặp biến cố mình hơi trầm xuống, hơi rớt xuống xíu rồi lên trở lại. Cho nên con người có cái số phận là vậy đó.
[25:18]Mà cái may mắn của chúng ta là chúng ta có cái khuynh hướng mà thích làm từ thiện ở trong tâm á thì coi như đó là một đại hạnh phúc. Vì đời này qua đời sau vậy nó cứ có số hoài, ai kéo mình xuống không được. Ví dụ ai mà thấy họ ghét mình, họ kéo mình cho nghèo, ít bữa mình trồi lên lại à. Bởi vì sao? Vì những đời xưa cái khuynh hướng làm từ thiện nó thúc đẩy mạnh là mình cứ giúp người khác hoài. Nên ở đây cũng là một cái tính tốt, mà có cái tính này thiệt là may mắn á. Nên ở đây chúng ta xem lại mình, cái người nào mà mình nào giờ còn hay thờ ơ trong cái việc từ thiện, thờ ơ trong việc giúp đỡ người khác thì
[25:53]phải nhanh chóng mà chúng ta lập cái tính này trong tâm mình. Lập tính thì một lát nữa chúng ta nói. Có cái cách mà để thành lập những cái tính tốt mà hóa giải những cái tánh xấu. Để sao cho tồn tại những cái những đức tính tốt mà quan trọng nhất là cái tính mà thích làm từ thiện, nó quan trọng. Ngược lại với những cái tính đó thì là tính xấu. Ví dụ như người có cái tính ích kỷ là tính xấu vì nó ngược với đạo lý vị tha. Ích kỷ là người chỉ biết lo cho mình thôi, chỉ nghĩ tới lợi phần mình, giao du với ai nếu không lợi dụng được người ta thì không bao giờ để cho người ta nhờ vả gì được mình, không để thiệt thòi về mình.
[26:29]Đó là cái khuynh hướng ích kỷ. Người có khuynh hướng này thì thiệt là đau khổ. Hết kiếp này qua những kiếp khác rồi đi xuống, xuống thê thảm luôn. Thường là chúng ta phải sống một đời rất là vất vả, cơ cực mà nhiều khi phải đọa làm súc sinh luôn á, do cái khuynh hướng ích kỷ này. Mà ích kỷ nó vi tế lắm. Không phải là người nghèo ích kỷ mà nhiều khi người giàu cũng ích kỷ. Nên ở đây nếu mình xét thấy mình có cái khuynh hướng ích kỷ trong tâm là mình biết ba đường ác nó mở cửa chờ mình. Vì ích kỷ nó còn đưa tới ác độc nữa. Mình ích kỷ rồi mình dám làm chuyện ác hại người khác, thất điên bát đảo để mình chiếm lợi về phần mình.
[27:05]Nên người mà nhìn trong tâm mình hễ có ích kỷ thì cửa của địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh đã chờ mình, ba con đường nó chờ mình. Nên ở đây vậy chúng ta để ý điều đó. Hoặc người có cái tánh nóng nảy, nóng nảy là dễ phản ứng mạnh, dễ phản ứng vội khi gặp chuyện. Là khi ai nói một điều gì mình không suy xét kịp, mình phản ứng liền, phản ứng mạnh liền. Hoặc là đến cái độ mà có thể mình tới thô tháo, bạo lực, mình mắng chửi người ta, mình đánh này người ta nếu nóng quá. Nên có những người mà nóng quá về nhà đập bể tô, bể chén này nọ đó. Ở đây có ai làm vậy chưa? Hồi trẻ dám có lắm, người già thì hết rồi chứ hồi trẻ dám có lắm.
[27:47]Nên cái nóng nảy thì nguy hiểm. Như Đức Phật hay nói đó, "Một đốm lửa sân mà đốt tan cả rừng công đức" là vậy đó. Cái nóng nảy thiệt là đáng sợ. Nhiều khi mình tích lũy cái việc làm phước 3 năm, giận cái nói bậy một câu đốt hết luôn. Ví dụ thế này, như có một người Phật tử vậy đó hay làm phước, giúp cho một cái người già nào ở trong xóm. Thì bà này bà già bà không con, không cháu khổ sở, nên mình hay tới giúp để làm phước. Nhưng mà bà già thì bả... người già thì lần lần hay trở thành con nít á. Đó là cái ông bà mình nói chứ không phải là tôi nói nghe, quý Phật tử đừng có buồn thì tội nghiệp. Ông bà nói:
[28:20]"Đời người hai lần con nít" là vậy. Người già rồi tự nhiên tâm hồn lại mềm yếu lại như trẻ em à. Cái mình đến thăm bà già, thấy bà già bà lẫn rồi bà hay vòi vĩnh. Có bữa nào mà mình không tới kịp thăm bả cái bả, bả réo lên bả mắng. Như vậy cái, cái lòng kiên nhẫn mình có hạn. Mình nuôi bả 3 năm, mình chửi bả một câu, đổ hết 3 năm công đức nó đi luôn. Trong cuộc đời như vậy. Có nhiều Phật tử tới chùa cũng vậy, nhiều khi 10 năm đi chùa làm được bao nhiêu điều công quả. Rồi bữa nọ gặp một vài thầy, vài cô nào đó, có lẽ là người... nhiều khi vài thầy cô cũng chưa phải là chuẩn hẳn về cái giới hạnh, nói một câu, nạt mình câu gì là mình bất mãn, tự ái.
[29:00]Tại mình đi lâu, đi chùa lâu mình kể công, mình thấy mình ngon ở trong chùa. Phật tử 10 năm nó khác với Phật tử 2 năm chứ. Nhưng mà không biết sao có cái ông thầy này ổng mới về, ổng không biết mình là Phật tử 10 năm, ổng tưởng mình là Phật tử 2 năm. Mình bước vô nhà bếp cái ổng ổng nói một câu, ổng nói: "Đi ra chỗ khác, ai cho mày vô đây?" Nói một câu là từ đó mình tức, giận lên, mình phỉ báng Tăng Ni, bỏ chùa không bao giờ đi nữa. Nhiều khi 10 năm công quả mất hết trong một lần phỉ báng như vậy. Mà có những trường hợp dĩ nhiên là cũng cái xui của mình tự nhiên khiến gặp ông thầy ổng hơi ba trợn đâu đó ổng nạt một câu,
[29:30]rồi mình cũng bốn trợn lại, mình bỏ chùa đi luôn, phỉ báng lại. Nên chúng ta thấy đó, cuộc đời nó không có suôn sẻ. Khi mình đến với đạo đừng có nghĩ là luôn luôn mình gặp điều tốt ở trong chùa nha, đừng tưởng như vậy. Mình đừng tưởng là những người bạn đạo, cư sĩ đến chùa ai cũng dễ thương, không có, có nhiều người dễ ghét lắm, đúng không? Đúng. Nhưng mà thôi đừng giận người ta. Mà không phải là bạn đạo, thầy cô nữa, không phải thầy cô nào cũng dễ thương. Gặp ông thầy nào mà ổng ốm ốm, xấu xấu vậy là coi chừng á. Mấy người đó khó ưa lắm, chứ không phải dễ vậy, không phải. Bởi vì khi mình đi chùa mình phải có cái kiên nhẫn,
[30:03]tuy mình biết cái đạo lý là cao, nhưng mà không phải là ai đến với đạo cũng cao đâu, có nhiều người còn đang rất thấp. Cho nên mình phải bao dung và phải chịu đựng để không có bị cái nóng nảy làm đốt tan cái rừng công đức của mình. Vì mình có cái tánh nóng nảy là nguy hiểm á, mình luôn luôn đốt sạch những cái mình tạo ra. Xây nhà, đốt; xây nhà, đốt là cái người có tánh nóng nảy. Mà ở đây mình phải suy nghĩ để biết, biết là Tăng Ni, Phật tử thì ai cũng mến đạo, ai cũng theo Phật, tin Phật, cũng tu tập. Vậy khi nhiều khi việc tu nó chưa có xong, có thể họ có cái sơ suất, mình phải kiên nhẫn, phải biết trước, phải suy nghĩ như vậy để chịu đựng.
[30:38]Lỡ cái người huynh đệ họ nạt nộ mình, họ nói mình buồn, hoặc lỡ thầy cô trong chùa nói mình buồn, mình đừng có bỏ đạo, ráng kiên nhẫn. Rồi có khi ông thầy ổng lỡ nạt mình câu sau đó ổng hối hận 3 năm chưa hết mà ổng đâu có nói mình nghe đâu. Rồi mình buồn ổng luôn 10 năm thì mình thua ổng, phải không? Ví dụ ổng lỡ nạt mình câu, ổng giật mình ổng bụm miệng lại. Nhưng mà mình ngoe nguẩy mình bỏ đi mất tiêu luôn, về dắt xe chạy mất rồi, không bao giờ tới cái chùa nữa. Ông thầy ổng lỡ nói một câu ổng hối hận 3 năm. Trong cuộc đời nó có vậy, bởi vậy mình tha thứ nhau một chút, chịu đựng nhau một chút thì lần lần những cái
[31:10]đau khổ trong cuộc đời này nó xoa dịu được từ từ, từ từ. Còn mình cứ chấp nê nhau, trách móc nhau cái một chút, cái một chút thì đi đâu mình cũng chỉ thấy là gặp hầm hố, hàng rào, hàng giậu đầy chông gai, chướng ngại. Đó là do mình đó, chứ cuộc đời thì nó vậy đó. Nó đều là gò, là đống, là chông gai, là hàng rào, hàng giậu đều chặn đường, bít lối, nhưng mình chịu cực một chút, mình đừng chấp nê một chút, đỡ trách móc nhau một chút thì những cái gò, những đống đó lại là những cái gì, những cái đồi hoa, đồi cỏ đẹp. Những hàng rào, hàng giậu đó là những cái giàn mình trồng lên những cái bông hoa thiên lý đẹp đẽ làm đẹp thêm cuộc đời, không có sao hết.
[31:46]Vậy. Giờ ví dụ như bây giờ người có cái tính nói nhiều, chà nói nhiều này hơi mệt đó. Gặp mấy người nói nhiều mình mệt đó, giống như tôi vậy đó. Cái người nói nhiều là cái người mà nói dai như chúng tôi vậy, hễ gặp ai mà nói như tôi vậy là quý cô, quý thầy, quý Phật tử biết là cái người hẳn nói nhiều, cái người khó ưa á, khó ưa. Cái người đó là họ nói những cái lúc mình không muốn nghe, mình đã bắt đầu mình nhúc qua nhích lại rồi mà cứ nói tiếp, mình lật tay coi đồng hồ rồi mà họ cứ nói tiếp, mình cứ nhìn qua này ngó qua này chờ ai tới cứu mà họ cứ nói tiếp mà không để ý gì, mình đau khổ vô cùng.
[32:19]Nhất là những lúc mà mình đang có chuyện phải đi vào cái phòng mà của ấy đó, thì mà họ cũng không ngừng nói, mình không đi được. Hoặc là tới giờ mình phải ngủ, tới giờ phải đi công chuyện mà họ cứ nói không dứt, thiệt là đau khổ vậy. Mình ở đây đó, nhiều khi cái lời nói nó là một cái niềm vui, nhưng mà nhiều khi cái lời nói nó lại là một cái phá hoại, cho nên chúng ta vậy, phải biết cái cẩn thận lời nói mình vậy. Nhưng mà cái người mà có khuynh hướng nói nhiều là nó làm cái bệnh trong tâm mình cũng thương ta chút, nó bệnh thuộc về tâm thần kinh á, ở trong cái vùng não họ nó có bị một cái bệnh trục trặc trong cái vùng não.
[32:52]Tự nhiên họ muốn bày tỏ bản ngã họ ra bằng lời nói trước. Nên đây là một cái bệnh tâm lý, mình thông cảm, mình thông cảm mình nói này cái này giống như người bị bệnh tâm thần nhẹ á, mình không có trách. Ví dụ có ai trách người điên không? Không, phải không? Ví dụ mình thấy cái người điên, họ cởi trần truồng họ đi ngoài đường họ chửi mắng, không ai ghét người đó hết, tại vì sao? Vì biết người đó điên, tâm thần, đáng thương không có đáng trách. Chỉ có người không hiểu biết mới chọc cái người điên thôi, mới ghét người điên. Chớ người mà có hiểu biết không ai ghét người điên. Thì bây giờ mình gặp cái người mà nói nhiều
[33:24]á, phải biết, phải biết cái người đó. Bởi vì có lần chúng tôi cũng bị bệnh đó cái mới tự nhiên mới chợt hiểu ra. Thì bắt đầu mình cũng tu hành cũng đàng hoàng chứ đâu có gì đâu, nhưng có một lần gặp ông sư huynh, thì ông sư huynh thì ổng ổng lại thích nghe chúng tôi nói chuyện đạo, gặp ổng cái mình cứ hay nói chuyện đạo ổng nghe, khi ổng về rồi ổng ngồi ngẫm lại nói ủa như nãy giờ mình điên, cứ ngồi nói hoài, có điều không thấy vì lúc đó thời gian đó sau giải phóng nghèo không ai có đeo đồng hồ nên không ai coi đồng hồ thôi. Nhưng mà sau này khi tu rồi đi qua giai đoạn đó nhìn lại mới biết rõ ràng trong tâm mình lúc đó có bệnh.
[33:55]Có cái bệnh là nó nó một loại bệnh gì trong não nó làm cho mình muốn bày tỏ cái bản ngã mình ra bằng lời nói. Ở đây cái mà gọi là bày tỏ cái bản ngã mình ra đó con người ta có nhiều cách lắm. Ví dụ bây giờ có một cái chỗ đông người, tự nhiên mình nói cái tiếng cười lớn tiếng làm mọi người phải nhìn, hoặc là mình cứ đi qua đi lại trước mặt người ta không có chuyện gì hết cứ đi qua đi lại, người đó muốn bày tỏ bản ngã, hoặc là khi nói chuyện với nhiều người mình cứ muốn nói hoài nói điều này điều kia để chứng tỏ mình giỏi, đó cũng là muốn bày tỏ bản ngã, nên cái người mà nói nhiều thường đang bị bệnh này.
[34:26]Nên mỗi người chúng ta xem lại mình có bị bệnh đó hay không? Nếu mình có bị bệnh đó là phải chữa, để lâu nguy hiểm, để lâu nó tổn phước, tại vì nó có cái bệnh bí mật bên trong là cái bày tỏ bản ngã. Mình cứ tưởng là họ nói nhiều chứ không phải, sau lưng cái nói nhiều đó là cái muốn bày tỏ bản ngã, muốn trình bày cái ta mình, thì cái nói nhiều nó chưa thành tổn phước mà cái muốn bày tỏ cái ta mình á nó là cái tổn phước á. Thì đó là một cái cũng á, rồi có người có cái tính nữa là dễ buồn tủi. Dễ buồn tủi là cũng là một cái tính không được tốt. Dễ buồn tủi là làm sao? Buồn tủi là mình hay than thân trách phận, ví dụ như ở trong gia đình
[35:05]mà bữa nào cái cha mẹ mình mà quên nói chuyện gì tới mình chút là mình buồn, mình nói sao mà sanh tôi ra mà ghét tôi coi tôi như con ghẻ này nọ, nghĩa là mình tìm đủ cách để mình trách hờn người khác, mình buồn tủi phận mình. Cái người buồn tủi thì họ không có manh động, không có giận hờn, không chửi không mắng ai, mà họ chỉ than thân trách phận mình, vì sao? Bởi vì họ trách người khác đã không không thương họ, rồi cái mệt là cái mệt chỗ này nè, cái mệt chỗ là cứ trách người khác không thương mình. Đó cái người mà mắc cái bệnh buồn tủi á là hay trách người khác không thương mình, đòi người khác phải thương mình đúng mức.
[35:41]Ở đây ai có bệnh đó giơ tay lên? Cái bệnh đó ở mức độ nhẹ đó gọi là, gọi là, là gì? Nhõng nhẽo. Nhưng nhõng nhẽo là ở mức độ nhẹ, mà tới cái mức độ buồn tủi là bệnh nặng. Ở đây có ai mắc bệnh nhõng nhẽo không ta? Quý cô? Có lần chúng tôi gặp một cái ni cô như vậy đó. Hồi đó tôi đi dạy một cái lớp cũng vậy, này cái lớp á cái hôm đó cho làm bài kiểm tra cũng vì nhân dịp đi làm bài kiểm tra mới đi xuống đi bàn này qua bàn kia, nhìn vô một cái ni cô còn trẻ nhìn ni cô này thấy cô này có cái tính nhõng nhẽo, cái mới nói, mới khuyên cổ thì mấy cái người huynh đệ chung quanh vậy, cái một lần nọ cái vô tình tôi đến thăm một cái chùa của một
[36:20]ni sư, đến thăm ngồi nói chuyện ni sư thì đúng cái cô đó cổ chạy về, cổ đi học về. Thì cổ đi học đâu cổ đi về, mà có chuyện này chắc quý cô không có thể tưởng tượng ở trong trong chùa mà có chuyện này. Một cái đệ tử ha, đi về gặp ni sư là thầy mình, vô không chịu xá chào, đi về không xá chào, mà nhảy thót vào lòng ngồi luôn. Gặp ni sư rồi cái quăng cái cặp rồi nhảy thót vô lòng ngồi. Mà cái mức độ nhõng nhẽo còn dễ thương, nhưng mà nếu cái người mà bệnh nặng chút trở thành buồn tủi hay trách người khác không thương mình, nguyên nhân tại sao ai biết?
[36:55]Nguyên nhân tại sao? Nguyên nhân tại sao mình cứ trách người khác không thương mình đúng mức để rồi mình buồn tủi? Nguyên nhân là vì ích kỷ, vì mình cứ muốn người khác thương mình mà không đặt vấn đề mình có thương người khác hay không? Mình không thương người khác nhiều thì tự nhiên người khác sẽ ít thương mình, mà lúc đó mình cứ ngồi mình trách thiên hạ. Nên ở đây cái chỗ là luôn luôn đừng bao giờ mình trách ai không thương mình, mà hãy trách mình đã thương mọi người đúng mức hay chưa, thì tự nhiên cái bệnh buồn tủi nhõng nhẽo nó biến mất, vậy á. Thì dĩ nhiên chúng ta phân tích ra hai loại tính tốt tính xấu
[37:31]á, thì cái người mà có nhiều tính tốt thì thì dễ tu, dễ tạo được phước, mình cũng gọi là người có thiện căn á. Nên đánh giá cái người có thiện căn là vậy, ví dụ như trong một cái ngàn tính tình, tính ra một ngàn tính tình, thì người này bảy trăm cái tính tốt mà ba trăm cái tính xấu, thì người này tương đối được, có thiện căn. Còn cái người mà xấu á, ví dụ trong một ngàn cái tính trong tâm mình á, bảy trăm tính xấu mà chỉ có ba trăm tính tốt, thì nguy hiểm, người này nguy hiểm. Cái người mà tánh tốt nhiều á thì hễ chết tái sinh cứ về nơi an lành thôi, nghe, không lên cõi trời xuống cõi người thì cũng vào
[38:05]một cái nơi đàng hoàng tươm tất sung sướng, vinh quang. Còn cái người mà tính xấu nhiều á, thì lâu lâu làm được phước chạy lên chút rồi rớt xuống lại, thường đi về ác đạo, đó là cái cái cái cái nhân quả. Vì vậy, từ đây chúng ta kiểm tra lại, vì chúng ta lập cái sổ ghi lại mình có từng loại tính nào ghi ra, có cái gì không biết mình hỏi bạn mình. Mình hỏi bạn mình á là là: "Nào giờ đó huynh chơi với tui lâu nay, tui có cái tính gì thì huynh xin vui lòng cho tui biết để tui ghi sổ mà tui chuyển hóa." Tại vì người bạn mình biết mà nhiều khi họ không nói, thì người bạn mới nói: "Thì bây giờ là chị nói thì em mới nói thiệt cho chị nghe,
[38:42]chớ em biết chị có cái tánh mà nào giờ tôi không tiện nói, nói tánh gì? Tánh là chị có đồ ăn ngon chị đợi tụi em về rồi chị mới lấy ra ăn." À ví dụ vậy, thì có nhiều cái tính của mình mà bạn bè mình nhìn ra chứ mình nhìn không ra, thì mình hỏi thêm và tự mình nhận xét thêm. Đến khi mình tổng kết được cái số tính tình xấu, tính tình tốt nhiều ít thế nào, rồi mình tu tập để chuyển hóa, thì mới hy vọng là chúng ta sẽ đi về nơi an lành chứ mình chưa dám nói giải thoát đâu. Giải thoát thì phải thuần thiện, trong một ngàn tính đó thì chỉ còn một hai tính xấu nhỏ nhỏ chút chút thôi, còn hầu hết là tính tốt, người này mới giải thoát được, chứ không phải dễ.
[39:20]Một lát nữa chúng ta nói vấn đề mà giữa cái cái tu tập tâm thiền định mà liên quan tới tính tốt, lát mình nói. Giờ mình nói về sự thành lập tính tình. Cái thứ nhất á là cái tính tình nó sẽ có khuynh hướng lặp lại nếu mình không có gieo một cái nhân để thay đổi cái tính đó. Thường là nó có khuynh hướng lặp lại, bởi vì nó là nhân quả mà. Ha, chúng ta nhớ tính tình nó đi theo nhân quả nha. Thì yếu tố thứ nhất là nó sẽ có khuynh hướng lặp lại nếu mình không có gieo một cái nhân để thay đổi hẳn nó đi. Ví dụ, một cái người mà ham danh lợi thì qua những đời sau tiếp tục ham danh lợi. Ừ cái tính nó như vậy, không có đổi được.
[39:59]Hoặc là cái người mà có cái tính thích âm nhạc thì qua những đời sau cứ tiếp tục mà thích âm nhạc, nó sẽ có khuynh hướng lặp lại, nếu mình không có phát một cái lời thề, lời thề gì đó. Ví dụ như có một cái cô đó, cô cũng Phật tử hay làm việc từ thiện, thì cổ là một người rất thích âm nhạc, nhưng rồi có một lần đó, cái cổ có người yêu, thì một lần đó cổ gặp một người bạn trai, bạn cũ xưa, cái cổ mới hát song ca với cái người bạn trai một bài tình ca, thì người yêu nó, người yêu của cổ bắt gặp cái cảnh đó, người yêu đó làm đùng đùng giận lên dữ dội, thế là bắt cổ thề từ đây không được hát hò, không được đụng tới âm nhạc nữa.
[40:39]Đụng tới âm nhạc thì cổ nghe lời người yêu đó cổ phát thề trước Phật là vĩnh viễn từ đây về sau không hát, không đụng tới âm nhạc. Thì như vậy cái người này mà thích âm nhạc nhưng kiếp sau hết thích rồi, là vì đã lập một cái nhân mới, một lời thề để phá cái nhân cũ đi, phá cái khuynh hướng cũ, hết. Thế còn mà nếu mà mình đừng có làm cái gì để phá thì cái tính đời này qua tính đời sau nó cứ lặp lại như vậy. Ví dụ một cái người đời trước là hiền lành thì người đời sau sẽ tiếp tục hiền lành. Nếu mình gặp người đó ở kiếp trước mình thấy con người đó dễ thương hiền lành, kiếp sau mình gặp lại mình nhớ à cái người này kiếp trước
[41:14]mình gặp cũng hiền, đời này thấy cũng hiền lành, dễ thương. Nhưng mà hiền lành rồi thì được có cái phước hay gặp may mắn. Cái người hiền á hay được may mắn, chúng ta nhớ điều đó. Ơi ông bà mình có nói cái câu là: "Lù khù có ông có ông Cù độ mạng." Là vì ông bà mình không biết giải thích, nhưng mà chỉ nhìn trên thực tế cuộc sống ờ thấy thằng đó nó hiền hiền khờ khờ mà sao cái gì nó hay gặp may, bởi vì nhân quả là vậy á, cái người hiền hay gặp may. Vì sao vậy? Bởi vì cái người hiền họ thường là không có hại ai, không làm điều ác, mà họ dễ mũi lòng thương người, giúp người, đó nên họ hay có cái phước được may mắn là vậy.
[41:52]Ví dụ cái người mà thích săn bắn thì đời sau làm sao? Sẽ Đời sau thì chưa đi săn được liền vì đời sau mắc làm thú để trả cái nợ đó cái đã. Cái người mà thích săn bắn thì đời sau sẽ làm thú để người ta bắn lên bắn xuống nhiều kiếp cái đã. Hết cái nợ đó mới trở lại làm người. Vì ví dụ như lúc mình đi săn bắn á, mà mình đem về mình đãi làng đãi xóm á, thì còn cái nhân để trở lên làm người một kiếp khác. Còn ví dụ mình đi săn bắn để chỉ ăn cho mình mình á, thì kiếp sau bỏ thân người rồi thì vĩnh viễn đọa làm thú luôn, không có ngày trở lên làm người. Tại không có gieo duyên với con người, chỉ đi săn ăn thịt một mình mình.
[42:30]Còn cái người đi săn rồi đi về cho làng cho xóm ăn á, thì qua đời sau á họ đọa làm thú, trả cái cái nghiệp, nghiệp sát sanh đó nhiều kiếp rồi sẽ trở lại làm người. Bởi vì lúc họ săn được thịt họ còn gieo duyên với con người. Chúng ta nhớ nhân quả tinh vi, khủng khiếp lắm. Cho nên không có ai mà tự hào rằng mình biết hết về, mà sao cái người đọa làm thú mất luôn, còn người được trở lại làm người. Đó là vì cái lối sống của họ, cái nhân này nhân kia nó chen ra chen vào. Nên là chúng ta nói là cái tính tình là thường lặp lại nếu chúng ta không có gieo cái nhân để thay đổi. Còn khi mà chúng ta có gieo cái nhân để thay đổi thì tính tình sẽ thay đổi.
[43:09]À ví dụ, ví dụ như là chúng ta thường hay lễ kính Phật với lòng tôn kính thiết tha thì tự nhiên cái tính xấu nó bị lộ ra, bị thấy, bị hóa giải từ từ mà tính tốt cứ tăng trưởng tự nhiên. Cho nên cái công đức lễ Phật thật là vi diệu. Ví dụ bây giờ mình không biết mình có bao nhiêu tính tốt, bao nhiêu tính xấu thì mình cứ lạy Phật trước, lạy Phật với lòng tôn kính trước. Lòng tôn kính không điều kiện, chỉ thiết tha tôn kính thôi. Mà cái tôn kính nó tha thiết đến dần dần mình có thể nghĩ rằng à mình có thể chết vì Phật mình dám chết, bỏ cái thân này vì Phật mình dám bỏ. Mình tôn kính đến cái mức độ như vậy,
[43:46]chứ không đòi hỏi gì hết, không cầu xin bất cứ điều gì cho mình hết. Cái tự nhiên bắt đầu những cái tâm hạnh phát ra từ từ, phát ra từ từ. Ai có cố gắng lạy Phật rồi sẽ thấy điều này. Đầu tiên á, ví dụ mình lạy Phật một thời gian với lòng tôn kính á, thì cái cái đầu tiên nó sẽ xuất hiện cái tâm này là tâm thấy lỗi mình. Tự nhiên mình nhìn lại quá khứ mình thấy từng lỗi, từng chút từng chút từng chút mà trước kia mình không thấy. Trước kia mình cứ nghĩ mình là người tốt, người trong sạch. Ta nói: "Tôi đâu có hại ai, tôi đâu có mắng chửi ai, lừa gạt ai. Tôi đi chùa, tôi ăn chay, tôi niệm Phật. Tôi đâu có ác độc gì đâu mà nói tôi xấu." Vậy á.
[44:19]Vậy mà khi mình lạy Phật một thời gian, bắt đầu tự nhiên những cái lỗi chút chút nhỏ nhỏ, chút chút nhỏ nhỏ hiện ra hết. Nên nó xuất hiện tiếp một cái tâm là tâm hối hận, tâm sám hối. Mỗi khi lạy Phật mình sẽ vừa tôn kính Phật mà vừa sám hối lỗi lầm. Rồi từ từ lạy tiếp, lạy tiếp, đến xuất hiện một cái tâm kế tiếp nữa là bắt đầu tâm thương yêu chúng sinh. Tự nhiên khi mình lạy Phật, mình cảm thấy bao nhiêu chúng sinh còn chìm trong si mê, trong bóng tối, trong tội lỗi. Mình thương yêu, mình muốn cho mọi người tốt lên hết. Đó, cái tâm từ bi bắt đầu phát ra. Rồi từ kế tiếp những cái tâm khác nó nối tiếp,
[44:51]nối tiếp, nối tiếp, nó phát hết đức tính này tới đức tính kia trong tâm mình. Cho nên chỉ một cái công đức lạy Phật thôi, vậy mà tính xấu từ từ xóa dần, xóa dần; tính tốt từ từ tăng trưởng dần, tăng trưởng dần. Nên công đức lạy Phật thật là vi diệu vậy. Cho nên ai tu mà không lạy Phật, phải nói là một cái cái cái thiếu sót cực kỳ lớn, phải ráng lạy Phật. Những vị mà hòa thượng, tôn túc lớn á chúng ta để ý đều là những người mà có cái công hạnh lạy Phật sâu dày hết. Có những vị tới già gần chết rồi vẫn siêng năng lạy Phật. Những vị đó mới làm hòa thượng được. Thì ở đây đó, ví dụ đời xưa mình có nhiều cái tánh xấu,
[45:26]tánh hay ham ăn, ham chơi, lười biếng, vân vân, ích kỷ, rồi sân si. Mà nếu mình siêng năng lạy Phật, tự nhiên là một cái nhân mới thay đổi cái đó. Qua đời sau mình không có mấy cái tật đó nữa. Mà qua đời sau, tự nhiên mình là một người nghiêm trang, đạo mạo, chững chạc, trí tuệ, hiền lành, sắc bén, từ bi. Đó, do công đức của lạy Phật. Tức là chúng ta gieo một cái nhân để thay đổi cái tính tình của kiếp trước thì tự nhiên là thay đổi. Hoặc ví dụ như là à trong một cái đời nào đó, à mình thì mình không có cái tính trầm lặng đâu. Nhưng mình vô tình mình gặp một vị thánh, mình thấy vị này sống trầm lặng mà từ bi.
[46:09]Tự nhiên mình ngưỡng mộ quá. Mình ngưỡng mộ, mình đi về nhà mình cứ nhớ. Mình nhớ khi mình gặp ngài, ngài ngồi uống nước, nói chuyện với mình mà cái phong thái ung dung, điềm đạm, mở ra cái lời nào cũng là chan chứa cái cái từ ái, thương yêu. Mình về mình cứ quý mến, mình nhớ, mình thương hoài. Mà mình hay khen, hễ mình gặp ai mình cũng ca ngợi cái vị đó. Nói: "Ở bên đầu làng bìa rừng á, nơi cái am đó, có một cái vị chân tu thiệt là cao cả." Mình không biết đó là vị thánh, nhưng mình chỉ thấy là người có cái tính hạnh rất là thật là siêu tuyệt. Mình cứ ngưỡng mộ, cứ ca ngợi. Qua đời sau, tự nhiên mình biến thành con người như vậy.
[46:48]Tự nhiên mình cũng biến thành một con người trầm lặng, điềm đạm, từ ái, khoan dung, thương yêu. Đó, như vậy chúng ta thấy nghĩa là tính tình á, đừng có làm gì thì nó không thay đổi. Nhưng mà nếu mình có làm một cái điều gì đó thì nó sẽ thay đổi. Có khi nó thay đổi làm cho mình tốt hơn, mà cũng có khi nó thay đổi làm cho mình xấu hơn. Ví dụ. Ví dụ như mình ở trong làng, trong xóm mình có một cái người đó lăng loàn, trắc nết, mình mình thấy cái mình ghét, mình ghét, mình nói: "Cái thứ người gì mà lẳng lơ, trắc nết." Hễ mình gặp ai mình cũng chê. Thì mình không có cái tánh đó mình mới chê người ta,
[47:25]thì qua đời sau bắt đầu mình có cái tánh đó. Tự nhiên bắt đầu mình thấy mình cũng lẳng lơ, trắc nết, cũng lăng nhăng. Đó là cái mà nghĩa là từ cái không có bắt đầu thành có. Đó là từ cái cái tốt bị biến thành cái xấu là do mình chê cái người xấu mà không có cái tâm từ bi. Ở đây chúng ta thấy cái tâm từ bi quan trọng lắm. Cái tâm từ bi làm cho chúng ta không nỡ chê bai người khác dù người đó là người xấu, không nỡ. Và ví dụ mình gặp người xấu, mình biết là người ta sẽ bị đọa, mình xót xa thôi, mình mong cho người ta đừng có như vậy nữa. Thì đó mới là mình không có bị rơi vào tánh xấu, chứ còn mình chê cái người xấu nữa mình bị á.
[48:04]Đó, đó là cái mà chúng ta chúng ta cẩn thận, cẩn thận. Đó là cái khen, cái chê đó. Cái kính và kính phục và khinh bỉ cũng làm cho tánh tình chúng ta thay đổi. Hễ là mình kính phục ai ở cái tánh tốt, mình sẽ có tánh tốt; mình khinh bỉ ai cái điều tánh xấu, mình sẽ bị tánh xấu đó. Nên cái kính phục và cái khinh bỉ nó làm cái nhân để thay đổi tính tình giữa đời này và những đời khác như vậy. Mà có nhiều cái tánh nó không đợi đời khác đâu, ngay đời này nó có luôn đó. Ừ, có nhiều cái tánh vậy. Giống như có một lần tôi gặp cái anh Phật tử đó, anh có cái bệnh nói lắp. Nói lắp tức là nói làm sao? Nói cà lăm, ừ đó.
[48:43]Cà lăm thì mấy người bạn xung quanh mới nói, nói: "Trời, cái ông đó hồi đó ông đâu có. Cái sao cái ổng thấy cái ông ổng xóm ổng cà lăm, cái ổng mới chọc. Ổng chọc thì ba năm sau ổng bị liền. Chưa đợi đời sau, ngay đời này bị." Nó như vậy. Mẹ chúng tôi có kể nói có một cái ông đó ổng ổng nhái một cái ông mà bị què chân đi cà nhắc. Cái ổng ổng mỗi lần uống rượu xong cái ổng cũng đi cà nhắc qua trước mặt ổng nhái ông kia cho mọi người cười ồ lên. Nói mấy năm sau ổng bị cái tật chân đi cà nhắc y như vậy luôn, ngay đời này luôn. Nên cái mà mình chê ai với cái tâm khinh thường, không có thương yêu là mình sẽ bị đúng cái tánh xấu người đó.
[49:19]Nên đây là cái điểm cẩn thận. Nên chúng ta nhắc lại cái điều thứ nhất á là không làm gì thì cái tánh tình lặp lại, còn mình nếu mình có cái nhân khinh bỉ và kính trọng thì cái tánh tình bị thay đổi. Rồi một cái cách để làm cho cái tánh mình thay đổi nữa là mình phát nguyện trước Phật để tạo thành những đức tính tốt đẹp. Ví dụ như là mình thấy rằng tu tập theo Phật thì cái lòng từ bi là quan trọng mà mình xét tâm mình, mình thấy mình chưa đủ từ bi. Mình thấy sao nhiều khi đụng cảnh khổ người khác mình thấy dửng dưng, rồi mình khi mình nhìn mọi người sao mình thấy mình không có khởi tâm thương ai hết, mình biết như vậy chắc mình thiếu từ bi.
[49:54]Mà thiếu từ bi thì không thể nào mà mà trở thành thánh đi theo con đường giải thoát của Phật được, mình phải phát nguyện. Thế là ngày nào mình cũng quỳ trước Phật mình phát nguyện là: "Xin Phật gia hộ cho con, con thương yêu được tất cả chúng sinh. Xin cho mọi người trong cuộc đời này mà con gặp gỡ, con quen biết, con đều thương yêu họ. Và lần lần đến cái độ là những chúng sinh không quen, không biết con vẫn có thể thương họ được." Mình nhờ Phật gia hộ mà mình phát nguyện trước Phật như vậy, phát nguyện 5 năm, 10 năm, 20 năm vậy, mình bắt đầu có lòng thương yêu. Khi mình chết là mình đã có lòng từ bi,
[50:27]mà qua kiếp sau mình là một người từ bi tràn đầy. Đó là nhờ cái công đức phát nguyện trước Phật. Hoặc là phát nguyện về lòng nhẫn nhục. Mình thấy mình nhiều khi không chịu đựng được trước nghịch cảnh, mình thấy mình có cái thiếu cái hùng lực, không có nhẫn nhục, nên mình phát nguyện trước Phật nói là: "Xin cho con bình thản trước nghịch cảnh cuộc đời, dù bị mắng bằng lời hay bằng điều mưu hại." Phật tử có tụng cái bài đó không? Nên cái bài khấn nguyện mà tụng nhiều là sau này ai cũng tuyệt vời hết á, đủ đức tính hết trơn á. Vì trong đó phát nguyện đủ tính hết vậy, những tính căn bản vậy. Rồi ví dụ như bây giờ mình thấy mình có cái tánh hay rụt rè,
[51:04]nhút nhát, tức là có cái chuyện gì mà mình à mình không dám đứng trước đám đông mình nói chuyện, mà nhiều khi cái điều mình nói trước đám đông nó có lợi, nó là điều cần thiết. Rồi hoặc là mình thấy trong làng, trong xóm mình mà có tội phạm về ma túy, mình không dám đấu tranh, sợ tụi nó trả thù. Mình mới mình thấy cái đó là cái cái nhút nhát. Mà người nhút nhát rồi nhiều khi thành tội. Bởi vì có những điều phải làm mà không làm là là thành tội chứ không có cái lừng lửng. Có trên đời có những cái vậy đó, hoặc là làm để có phước hoặc là không làm mang tội, chứ không có cái lừng lửng là không tội, không phước.
[51:40]À ví dụ như chúng ta nói vậy, như có khúc cây nó nằm trên đường xe lửa. Lát xe lửa tới đụng cây nó lật hết đoàn xe lửa chết người ta, thì mình chỉ có một trong hai cái để chọn lựa. Một là mình lấy khúc cây ra thì rất có phước vì mình cứu cả đoàn tàu, hoặc là mình không lấy khúc cây ra, để yên, chết hết đoàn tàu thì mang tội cực nặng, chứ không có cái mà cái ở giữa là không tội, không phước. Trên cuộc sống có những lúc như vậy. Ví dụ trong xóm, trong làng mình có có tội phạm về ma túy nhiều, mình không làm gì hết, không báo công an, không có biện pháp gì để góp sức nhau mà để diệt trừ cái tệ nạn ma túy thì mình có tội.
[52:14]Nhưng mà muốn dẹp trừ tệ nạn ma túy, báo công an này kia nọ mình phải hơi gan một chút. Nhưng mà sợ, mình thấy mình không gan, mình mới phát hiện rằng thì ra là nào giờ mình là người nhát, không có cái hùng lực của Phật pháp, thế là mình phát nguyện trước Phật. Nói: "Xin Phật gia hộ cho con, con có được cái hùng lực, dám làm những điều thiện dù con có gặp nguy hiểm." Mình phát nguyện điều đó một thời gian cái từ từ tánh mình gan lên. Như vậy, cái yếu tố thứ ba mà chúng ta nói trong việc thành lập cái tính tình á là phát nguyện trước Phật để tạo những đức tính tốt cho tâm mình.
[52:50]Là một cái nguyên nhân mà để tạo nên cái tính tình nữa nè, tính tình tốt nữa là mình khuyên nhủ người khác những điều tốt thì tự nhiên cái điều tốt đó ở trong tâm mình nó được củng cố vững chắc. Ví dụ có những điều mà mình chưa có vững, nhưng mà mình khuyên người khác cái tự nhiên tâm mình nó vững thêm. Ví dụ như là mình thấy có người họ gặp chuyện gia đình họ buồn khổ thì mình tới mình khuyên họ, thì mình khuyên như ngon lành lắm mà sự thật nếu mình gặp chuyện như họ mình còn buồn hơn họ nữa. Nhưng mà có điều lúc đó mình chưa có chuyện gì xảy ra mình hết nên mặt mình mình không có buồn, mình thấy người ta buồn mình mới mới làm ngon, mình tới mình khuyên người ta.
[53:28]Ví dụ nói, "Thôi, chị đừng có buồn. Cuộc đời thì ai cũng có cái số nó như vậy, mà mình thôi an vui." Mình cứ khuyên người ta thôi chứ chưa sự thật là mình cũng không chắc là mình được, nhưng mình cứ khuyên người ta. Thì nhờ mình khuyên như vậy người ta cũng bớt buồn, nhưng mà kỳ thực tự nhiên cái tâm mình nó vững chắc lên liền. Tới chừng chuyện nó xảy ra nơi tới mình y chang vậy thì nhưng mình bớt buồn hẳn. Chứ lúc trước đó là có khi là mình mình nhảy tê tê mình chết cũng được. Nhưng mà nhờ mình khuyên người ta đừng buồn cái tự nhiên mình hết buồn, mình gặp chuyện mình bình thản được là vậy. Đó là khuyên người khác cái mình củng cố lại liền.
[53:59]Rồi ví dụ mình khuyên cái người mà cố gắng, như mình thấy cái người họ tu mà có vẻ hơi đãi đải, mình mới khuyên trong cái thương yêu. Mình nói, "Thôi huynh ráng tu. Cuộc đời này không bao lâu cái vô thường nó cũng tới. Mình gặp được Phật pháp, mình ráng, thôi anh ráng siêng đi chùa, anh sao ráng ngồi thiền, ráng lạy Phật, ráng làm phước, ráng giúp người, giúp đời." Thì ráng đi ráng đi mình khuyên người ta ráng, thì thực ra mình cũng lười, không khéo mình cũng không siêng gì. Nhưng mà mình làm thầy đời mình ngon, mình khuyên người ta ngon lành quá tự nhiên mình ngon thiệt, bắt đầu mình siêng luôn.
[54:28]Nó có một cái lợi như vậy, là mình khuyên người ta một cái điều chân chính là tự nhiên mình được phước, mình củng cố được cái tâm hạnh ở nơi chính mình. Cho nên trong những cái nhân mà để tạo được cái tính tốt thì có một cái là khuyên người ta làm điều tốt. Cho nên bây giờ Phật tử mà cứ thi nhau đổ ra hết cái thành phố Mỹ Tho này để mà mình khuyên người ta. Mình gặp ai cái gì mình cũng khuyên khuyên khuyên, dù mình chưa làm được cứ khuyên người ta, vậy mà mình sẽ làm được. Nó cũng là một cái nhân lành. Bây giờ mình ráng đi khuyên, mà chừng nào mà mình gặp ai mà trợn mắt nạt mình đó, "Làm thầy đời hả?" thì mình né một chút.
[54:59]Hoặc là ví dụ cái mình gặp cái người mà uống rượu, mình khuyên người ta nên bỏ rượu. Mình khuyên mình nói về cái độc hại của rượu này nọ mình khuyên người ta bỏ, thì đời đời kiếp kiếp tự nhiên mình không có bị nghiện rượu. Đó như vậy, là cái cái mình khuyên người khác điều tốt tự nhiên mình sẽ được điều tốt. Còn cái người mà không có khuyên ai gì hết coi chừng không bảo đảm à, sau này cái tánh xấu nó tấp vô mình mình gỡ không ra. Còn mình có khuyên, có nhắc người khác thì chính mình được cái phước, cái tâm hạnh mình được củng cố. Thì ngược lại cũng vậy, là mình rủ rê người khác làm bậy thì cái tánh xấu đó nó kiên cố luôn, khó phá.
[55:34]Ví dụ như mình đánh bài mình buồn cái mình hú người này, mình ngoắc người kia đánh bài cho vui, thì cái tật ghiền bài của mình là nhiều kiếp khó bỏ, thấy không? Cho nên là bây giờ từ đây về sau hễ ai biết mình có tật ghiền bài nhớ đánh một mình nữa nha, chia hai tụ, lật tụ này lật tụ kia chứ đừng có kiếm người khác, vì rủ người khác rồi nữa mình không bỏ tật đó được. Hoặc là đi rủ người khác mà uống rượu cũng vậy, là kiếp này kiếp kia mình cứ ghiền rượu, nhất là mấy ông chiến hữu mà nhậu của mình á. Nhậu một mình buồn, không ai mà nhậu một mình nổi hết trơn á, nhậu phải có người nói chuyện qua chuyện lại.
[56:06]Thì thôi, "Uống đi anh, uống đi anh." nè, cạn ly này nọ, xúi người khác uống, đời kiếp kiếp mình cứ ghiền rượu hoài. Cho nên bây giờ mình lỡ có tật uống rượu mà chưa bỏ được thì thôi nhớ kiếm gì vô phòng nằm một mình á uống, đỡ rủ người khác, rủ người khác mang tội. Có một lần có một bài kinh nói hễ cầm cái ly rượu mời người khác thì mắc quả báo 500 đời không có tay. Thì nói thì hơi mạnh cho mình hết hồn đừng mời ai rượu, nhưng mà nó cũng có cái quả báo của nó, tức là cái tay này để làm điều tốt đẹp mà mình nếu lấy cái tay này mình làm điều bậy bạ thì nữa không có tay. Thì chúng ta để ý, còn ở đây mình nói về tính tình vậy.
[56:43]Ví dụ mình rủ cái người đi ăn cắp thì đời đời kiếp kiếp mình mắc cái tật ăn cắp hoài. Như lứa học sinh đi học vậy, tự nhiên mà thấy bạn bè mà trốn học, mình khuyên đừng có trốn học thì mình là người siêng năng, còn mình rủ bạn mình trốn học là mình mắc cái tật trốn học rồi mai mốt hết học luôn. Cho nên chúng ta vậy. Như vậy nãy giờ chúng ta có nói đến mấy cái nguyên nhân, một á là tính tình lặp lại nếu không có gì thay đổi. Thứ hai là tâm khinh bỉ và kính trọng làm thay đổi tính tình. Thứ ba là mình phát nguyện trước Phật là mình thành lập những đức tính tốt. Và kế đó nữa là mình khuyên nhủ hay rủ rê người khác về cái điều tốt hay điều
[57:17]xấu thì cái điều tốt điều xấu nó sẽ củng cố chắc trong tâm của mình. Đó là những cái yếu tố về thành lập cái tính tình chúng ta vừa nói với nhau vậy. Rồi có những người đổi được cái tính tình khi mà nhận thức được cái điều phải trái thiện ác tội phước, mà có những người không chịu đổi. Có những cái tính tình dễ đổi và có những cái tính tình khó đổi, có những người dễ thay đổi tính và có những người khó thay đổi tính thì nó có cái nguyên nhân như vậy. Thế này là dĩ nhiên là do cái thiện căn nhiều hay ít á, do cái phước lành chúng ta nhiều hay ít mà chúng ta có thể chuyển được từ tánh xấu sang tánh tốt hay không, chứ có những người tánh tình rất khó đổi.
[58:01]Ở trong đời có lẽ chúng ta cũng đã từng gặp những người như vậy phải không? Là có những tánh tới chết cũng không bỏ. Ví dụ như có cái người mà cái tánh gọi là hay ke re cắt rắt á, hà tiện, nghĩa là làm nói gì nói không bao giờ bỏ, tới chết mà mang đi luôn, không bao giờ bỏ lại cái tánh đó cho ai xài giùm hết, tới chết mang đi luôn. Là do không có thiện căn, không có một cái nhân lành gì để chuyển cái tâm đó đi. Hoặc là có những người mà có tánh tốt mà lại bị dễ thay đổi. Ví dụ như mình có cái cái tánh là hay thương người, tánh đó là tánh tốt, đáng lẽ mà giữ luôn á thì rất là hay, mà tự nhiên có một lúc nào đó cái bắt đầu lập gia đình.
[58:45]Tới chừng lập gia đình rồi phải lo cho vợ, lo cho con, rồi vợ con cũng thủ thỉ nói gì đó không biết, rồi cái người này đổi tánh, từ đây không có thương người, không giúp người nữa, mà chỉ lo cho gia đình mình thôi, vun vén về cho gia đình mình một cách ích kỷ. Thì như vậy là người đã đổi tánh, vì một lý do gì đó đổi tánh. Cho nên như vậy là chúng ta thấy tánh tình không phải là cố định, có khi nó khó thay đổi và có khi có dễ thay đổi. Thì ở đây đó đối với cái tánh xấu á là chúng ta phải làm sao đó nó đừng có giữ nó mãi mà phải thay đổi nó đi. Còn đối với tánh tốt á thì ngược lại, mình phải giữ cho chắc, đừng có để bị thay đổi.
[59:23]Thì ở đây cái nguyên nhân mà chúng ta tại sao cái nào để thay đổi, cái nào không thay đổi thì chúng ta thấy thế này: là có những người như ví dụ mình tánh mình cũng chưa tốt lắm, cũng còn những điều xấu, nhưng mà khi mình được người khác dạy dỗ, khi mình nghe một bài pháp đạo lý, khi có ai nhắc nhở, giáo dục cái mình hiểu ra, mình thay đổi. Ví dụ nào giờ mình là con người mình sống cũng không lo cho ai. Mình nghĩ sống trên đời rồi thì cứ phải lo cho mình trước, lo cho gia đình trước, chứ hơi đâu mà làm chuyện bao đồng ngoài thế gian, mình nghĩ như vậy, đó là một cái tính hơi ích kỷ. Đến khi mình đến với Phật pháp, mình nghe nói cái cuộc sống như vậy
[1:00:03]là cuộc sống vô nghĩa, thì không ai sống được bao lâu mãi suốt đời, mà chỉ sống lo cho mình thì cuộc sống này không có giá trị. Thế là mình mình nghe thấy có lý, thế mình thay đổi quan điểm, từ từ mình ráng lo cho người này, ráng lo cho người kia. Thì như vậy cái người này là người có thiện căn. Tuy chưa có tánh tốt nhưng có cái thiện căn gì đó khiến cho cái tánh xấu của mình mình không có giữ nó hoài mà mình chuyển hóa nó, cũng là có thiện căn. Chứ có người không thay đổi nha. Có người ví dụ như chỉ lo cho mình, người khác có lại khuyên cũng kệ, cũng mặc kệ. Cho nên đây là cái điều mà mà chúng ta biết,
[1:00:37]người thay đổi được chắc cũng có thiện căn. Thì có những cái người mà ví dụ như là có cái tính tình là trong nhà cửa phải ngăn nắp tuyệt đối. Ai mà sơ sẩy để đồ lộn xộn chỗ là là quát tháo giận lên, coi là cái tánh ngăn nắp kỹ lưỡng á, nhưng mà quá nó thành cố chấp đi, thành cố chấp, thì cái tánh nó cũng không phải là hay. Như có cái ông đó vậy, ví dụ đồ đạc thì trong nhà ổng dặn để đâu để đó cho đàng hoàng. Ổng bước vô nhà mà ổng thấy cái ly đã uống rồi không rửa để trên bàn thì ổng cầm cái ly đó ổng quăng ra ngoài đường, bể liền. Đó là một cái bài học mà ổng cảnh giác các con của ổng. Thì ai nấy sợ lắm tại vì hễ mà để trật đồ là cái đồ đó coi như đập bỏ.
[1:01:17]Cứ làm vậy là cả nhà răn rắc răn rắc hết. Thì thì có cái người khách tới chơi, gặp cái người cũng xuề xòa. Xuề xòa thì hai người cũng quý nhau, mà ông này thì ổng hay cà rỡn mà xuề xòa. Ổng ổng đi vô nhà không mang giày đi vô luôn, mà cái ông này vô nhà mà mang giày là chết với ổng, gạch ổng lau từng cục, ổng ngồi ổng rảnh rảnh ổng ngồi ổng lau ổng đánh bóng từng cục. Ông này mang luôn cái đôi giày mà đôi giày ổng hồi nãy buổi sáng ổng đi ổng quên dòm ngó, ổng đạp nhầm một cái gì nữa hơi độc đáo nữa, đi luôn. Thì nghĩa là từ đó hai người không bao giờ ngó mặt nhau nữa. Ông kia ổng giận xung thiên, ông này ổng cũng tức.
[1:01:48]Ổng nghĩ có gì đâu quan trọng, thì lau thôi, nhưng ông này không được, đụng tới cái cái cái tín ngưỡng thiêng liêng của ổng là nhà cửa phải sạch bóng. Xúc phạm vào cái tín ngưỡng đó ổng nghỉ chơi ông kia luôn, thế hai người bạn từ nhau. Cái đó cũng là một loại cố chấp quá đáng. Cho nên vì vậy những cái đó nhiều khi mình phải biết suy nghĩ thay đổi lại một chút. Đúng là cuộc sống cần có cái ngăn nắp, bởi vì cái ngăn nắp là dấu hiệu của một con người cũng đàng hoàng chứ không phải không. Nhưng mà ngăn nắp đến cái độ mà sẵn sàng nghĩa là không thông cảm cho người khác, sẵn sàng dứt bỏ tình bạn thì cái ngăn nắp nó thành một điều tệ hại.
[1:02:19]Thì đó, đó là những cái điều đó phải thay đổi, có lúc phải xuề xòa, phải khoan dung lại, phải biết thay đổi, đừng có cố chấp quá đáng điều đó, chứ cái cố chấp là cái sai. Mà nhiều khi những điều đó chúng ta phải được học, được giáo dục, có người nhắc, có khi có người rầy nặng kìa rồi mình mới biết lỗi mà sửa, chứ còn không mình cứ ôm nó suốt đời tới chết. Còn có những người mà thiện căn hơn nữa là họ không đợi được nghe nhắc đâu, họ tự chiêm nghiệm trong cuộc sống mà họ tự đổi được cái tánh của họ. Có những người hay như vậy. Nghĩa là tự họ có cái trí tuệ gì đó mà ví dụ như họ nào giờ họ có cái tính
[1:02:55]là ví dụ như là không thèm nói chuyện với cái người mà mà mà mà hay chửi tục.
[1:03:04]Ví dụ họ có cái tánh như vậy. Rồi sau đó họ mới thấy bây giờ mình không nói chuyện với họ thì mình đâu có nhắc nhở họ được. Họ tự suy nghĩ, nói, "Thôi kệ, mình xuề xòa, cũng đừng có khó khăn quá rồi từ từ nhắc họ." Thế là từ đó họ tự suy nghĩ thôi, bắt đầu họ đổi cái tánh đó. Thế là gặp cái người mà hay chửi tục chửi bậy, họ cũng nói chuyện. Nói chuyện mà cái người kia quen miệng cái buột câu chửi tục cái họ họ vuốt vuốt vuốt lưng mà nói, "Đừng đừng đừng, đừng chửi tục." Họ nói vừa cười thế lần lần ông kia ổng nhột, ổng nhắc từ từ tự ổng bớt đi. Không biết Việt Nam mình sao có cái tật chửi tục nhiều quá không biết.
[1:03:36]Hễ nói một câu phải có một cái câu đệm. Nó làm như là cái nhạc đệm vậy đó. Thấy sao kỳ quá không biết. Thì ở đây đó ví dụ đó là cái người mà gọi là nhờ thiện căn là tự mình chuyển từ cái tánh xấu thành tánh tốt. Rồi những người thiện căn đó đó đối với cái tánh tốt mình có sẵn á thì phải ráng kiên cường giữ gìn, đừng để mất. Vì có những điều chúng ta biết không khéo mất á. Như nãy chúng ta nói, cái người đang rộng rãi nghĩa là hào phóng tới chừng có gia đình rồi cái trở thành người ích kỷ. Trường hợp đó nhiều lắm đó, quý Phật tử gặp chưa? Gặp chưa? Rồi phải không? Rồi. Gặp ai hay mình?
[1:04:17]Thì thật ra cái đó mình cũng thông cảm thôi, tuy nhiên mà để biến thành từ một con người nghĩa là sống nhân ái với mọi người biến thành người ích kỷ hẳn thì rất là là uổng, bởi vì cái tánh nhân ái là tánh rất là tốt. Đây trường hợp chúng ta nói ví dụ cái người rộng rãi, nhân ái khi lập gia đình rồi buộc phải lo cho gia đình nhưng đừng để biến thành ích kỷ, vẫn phải lo cho gia đình nhưng đừng để mất cái tính nhân ái đó vì đó là một cái đức tính quan trọng, đức tính quan trọng. Trong cuộc sống này có nhiều cái cái tính như vậy mà chúng ta có khi bước vào cái môi trường mình khó giữ gìn, nhưng mà phải ráng giữ.
[1:04:49]Ví dụ như người bác sĩ, gặp mấy bác sĩ nhớ chuyện đó. Thì thường thường cái người mà học y khoa á thì hay có cái tâm nguyện là để cứu giúp cái người bệnh, người khổ. Cái tâm đó rất là tốt. Khi mình chưa có tốt nghiệp bác sĩ, chưa làm bác sĩ cái tâm đó mình có, mà đúng là có tâm đó thiệt, cái thương người, giúp người, đỡ đần người bệnh hoạn. Nhưng mà bước vào cái môi trường bệnh viện nhiều khi không giữ được, vì sao vậy? Vì thấy cái người bệnh cái nỗi đau của người bệnh đều đặn xảy ra hết ngày này qua ngày kia, năm này qua năm kia riết chai. Cái trước cái nỗi khổ của người bệnh lòng mình chai lì.
[1:05:20]Không còn không còn xúc động, không dửng dưng, mà có khi nói ra những lời rất là lạnh lùng với bệnh nhân. Ơ có những người làm cái nghề y tế, thầy thuốc mà bị như vậy đó là do cái môi trường. Nên ở đây cái tâm mà mình nhân ái, thương người ở buổi đầu khi mình đi học y khoa cái tâm đó phải giữ. Phải giữ suốt đời như vậy để để mà tạo thành cái công đức lớn trong cái cuộc sống và những kiếp sau như vậy. Nên chúng ta nhớ vậy, nó có những cái môi trường nó phá những cái tánh tốt của mình. Nhưng mình là người Phật tử phải ráng giữ cái tánh đó. Mình biết rồi, à đây là cái tánh tốt nè. Cái môi trường này nó đang phá dần,
[1:05:53]phá dần nè, ráng phát nguyện giữ lại cho kỹ như vậy, giữ lại cho kỹ như vậy. Nó có một cái tánh nữa, nhiều khi cái môi trường ví dụ cái người đi tu vậy cũng có một cái làm cái môi trường mà nhiều khi bị phá cái tánh tốt nữa. Ví dụ như là mình hay có cái tánh bố thí, bố thí người khác. Nhưng mà vô tu á thì nhiều khi cái tánh đó bị phá, là sao vậy? Vì trong luật á không có cho bố thí. Cái người Tỳ kheo không cho bố thí, tại tiền của Tam bảo, mà có nhiều điều luật gì không biết tại đâu ra nữa không cho bố thí. Với lại là người xưa không có nhận tiền á nên không có gì phải để bố thí. Thì có khi là lần lần cái mình quen,
[1:06:30]mình chỉ cứ nghĩ rằng à ở chùa là cái nơi nhận thôi chứ không phải nơi phát. Nghĩa là Phật tử có chùa cứ tới đây bỏ vô thùng phước sương giùm thôi. Thế còn không tiền từ ở trong chùa không có đi ra lại, khi mình mình thay đổi quan điểm, mình mất cái tính hay bố thí cũng là một cái dở, phải thay phải giữ cái tánh đó, phải giữ cái tánh rộng rãi, chia sẻ. Nhiều khi ví dụ mình cúng dường cho người xuất gia thì rất là tốt, nhất là người xuất gia chân chính. Nhưng mà đôi khi mình gặp cái người cư sĩ nghèo khổ quá mình cũng cân nhắc cái phước của họ, cũng giúp đỡ họ một phần nào an ủi, thể hiện cái từ bi của người xuất gia cũng là điều rất là tốt.
[1:07:04]Phật cũng không trách điều đó, điều đó là hợp lý, không sao hết. Đó những cái tính tốt phải giữ như vậy.
[1:07:12]Giờ chúng ta nói qua cái điều này nè. Như nãy chúng ta nói là cái người mà tu đúng á thì từ từ cái tính tình nó giống nhau. Chúng ta đánh giá về một con người á thì chúng ta đánh giá về cái suy nghĩ, chúng ta đánh giá về lời nói, về việc làm thì cũng là một cách đánh giá mà coi vậy cũng chưa sâu. Mà phải đánh giá được cái tính tình của người đó đó mới là đánh giá sâu. Dĩ nhiên là muốn biết tính tình người đó thì chúng ta phải biết qua cái lời nói, qua hành động, phải không? Nhờ vào hành động, nhờ vào lời nói mà chúng ta biết cái người đó là tính tình gì. Nhưng mà đôi khi không chính xác. Bởi vì có những người họ khéo che đậy, nghĩa là họ không phải tốt nhưng
[1:07:50]mà họ làm ra vẻ như tốt mà mình không tinh ý mình không nhận ra. Có những người như vậy, có những người rất hiểm độc nhưng mà bên ngoài khoác cái vẻ đạo mạo, từ bi, mình không biết được. Nên ở đây vậy, là chúng ta như ông bà mình nói là "Họa hổ họa bì nan họa cốt. Tri nhân tri diện bất tri tâm." Là khi vẽ con cọp á, mình chỉ vẽ được cái lớp da bên ngoài chứ không vẽ được cái xương ở bên trong con cọp. Cũng như mình biết người thì mình chỉ biết cái mặt chứ không biết được cái lòng người ta. Cái chữ mặt, bề mặt này mình có nghĩa là những cái lời nói và hành động bên ngoài thì mình cũng chỉ ghi nhận đúng,
[1:08:28]ví dụ họ có nói câu đó rất là khả ái, mình ghi nhận; họ có làm được nghĩa cử tốt đẹp đó, đúng, mình ghi nhận nhưng khoan nói là tính tình người đó tốt hoàn toàn. Bởi vì nhiều khi còn có những cái thâm ý bên trong sâu hơn mình không hiểu được. Cho nên đánh giá một con người á mà đánh giá qua hành vi, lời nói là chỉ đánh giá bước đầu là được bốn, năm chục phần trăm chứ đừng có tin hẳn vào những điều đó. Chỉ khi nào mà mình biết chắc được tính tình người ta thì mới đó là đánh giá chính xác. Bởi vì tâm con người, giá trị con người nó nằm ở tính tình á, từng tính tình, từng tính tình nằm trong đó vậy.
[1:09:05]Thì ở đây á để biết được tính tình của một người á nó là một cái quá trình dài, đồng thời mình phải có cái trực giác ở trong tâm mình. Mình phải có cái trực giác. Nghĩa là thấy người đó, gặp mặt người đó, họ nói một câu đó nhưng mình biết bên trong tâm họ khác. Thì cái trực giác này nó là do phước, do tu thôi chứ không có dùng lời để mình giải thích được. Thì đây là cái điều mà là là đặc biệt, nhưng mà đó mới là những cái đánh giá chuẩn xác. Trực giác khác mà đoán bậy, đoán mò khác nha. Có nhiều người cũng hay đoán mò kết tội người ta lắm, cũng là trật. Còn cái trực giác nó nó nhạy mà nó tự nhiên, nó khách quan hơn, nó khác.
[1:09:39]Thì nói cái người tu á cái giá trị của người tu là trong tâm có nhiều cái đức tính tốt. Thì mới ban đầu á cái người xuất gia chúng ta đến chùa thì mỗi người có mấy tính khác nhau. Nhưng mà đừng có khác quá, vì khác quá là là trật á. Khác quá trật sao? Ví dụ cái người hiền với một người dữ thì dĩ nhiên cái người dữ làm sao mà xuất gia được, phải không? Cho nên hiền nhưng mà người hiền nhiều, người hiền ít, người thích cái sở thích này, người sở thích kia, hơi khác nhau. Nhưng mà tu một thời gian rồi á, từ từ tính tình giống nhau, đó là tu đúng á. Còn tu một thời gian dài rồi mà vô trong chùa đó thấy
[1:10:14]mỗi người mỗi tánh là biết cái chùa tu trật á. Vì sao vậy? Bởi vì những đức tính tốt của đạo Phật á là chúng ta có một số đức tính tiêu chuẩn là người tu đều phải hướng về cái tánh đó hết. Chứ người tu mà không hướng về cái tánh đó thì mình mình đi lạc đường, mình không phải tu. Ví dụ bây giờ đạo Phật mình có cái đức tánh là nhẫn nhục. Là ai chửi mình mình không buồn, không giận, phải không? Nghĩa là ai có vẻ làm như xúc phạm mình, mình không có tự ái thì cái đó là tiêu chuẩn chung. Người tu nào cũng phải như vậy. Thì mình tu riết tu riết rồi phải được cái tính đó mà ai cũng như vậy hết. Như vậy bước vào chùa mình thấy người nào cũng
[1:10:52]có cái vẻ nhẫn nhục là giống nhau hết. Hoặc là có cái tâm mà mà mà hiền lành, không giận, không hờn; hoặc là thương người, hay thích giúp đỡ người khác và siêng năng. Người tu không có lười. Vô chùa tu một thời gian 10 năm rồi mà thấy người đó lười lười không muốn làm gì hết là biết tu trật. Tại vì người tu phải tinh tấn, phải siêng năng. Siêng năng để làm phước, giúp đỡ đại chúng, huynh đệ chung quanh mình, siêng năng tu tập. Nỗi cái mà 3, 4, 5:00 khuya mà chuông thức chúng dậy, bật ngồi dậy liền. Cái ý chí bật mạnh lên thì người đó có cái nghị lực. Mà mình tinh tấn nhiều năm như vậy thì người tu siêng năng.
[1:11:28]Nên mình vô trong chùa mình thấy sao cái sư cô nào, thầy nào cũng có vẻ tháo vát, siêng năng, không có ai mà lơ lơ là là tránh việc thì đó là cái chùa tu đúng. Còn vô chùa mình thấy có người thích làm, người không thích làm, chùa tu trật á, chùa tu trật. Mà người tu nhiều là có trách nhiệm với đại chúng lắm, biết lo cho Phật pháp, lo cho Tam bảo. Lần chúng tôi gặp một cái chùa đó vậy. Thì sau khi mà ông hòa thượng ổng tịch, ổng qua đời thì thì tự nhiên có ông thầy đó ổng kế thế mà huynh đệ ai cũng công nhận. Thì chúng tôi mới hỏi là nghe nói hòa thượng có đông đệ tử, tại sao lại chọn vị thầy đó để kế thế?
[1:12:03]Thì ông thầy huynh đệ mới kể, à ngộ lắm, ở trong chùa vậy chứ ai cũng lơ lơ có mình ổng lo việc chùa. Tự nhiên ổng siêng năng ổng lo việc này lo việc kia cho thầy, cho tổ, lo cho Phật tử, lo cho chùa. Cái nên tới khi hòa thượng tịch rồi cái tự nhiên ai cũng thấy ổng có ổng mới là người kế kế thừa trụ trì. Thì ở đây chúng ta thấy như vậy cái cái quan điểm mà tu của chùa đó là chưa ổn á. Bởi vì rất ít người mà siêng năng biết lo việc đạo. Như vậy cái chùa tu chưa ổn. Cái người mà tu đúng là vô ai cũng đều đều đều đều giống nhau hết, đều siêng năng lo việc đạo hết, như vậy. Nên người tu từ từ phải giống nhau. Rồi giống nhau cái gì?
[1:12:40]Giống nhau cái tính tình điềm đạm á, không có nói nhiều, không có nổi nóng, không phản ứng mạnh, thấy chuyện gì chỉ im lặng quan sát, mỉm cười là giống nhau từ từ như vậy. Mà nó còn giống nhau cái này nữa nè. Thường thường á cái tính tình á người nam và người nữ khác nhau, phải không? Người nam, người nữ tính khác nhau. Nhưng mà tu đúng rồi đó, cái người nam từ từ giống người nữ mà người nữ từ từ giống người nam. Ngộ vậy. Quý cô, quý thầy có thấy điều đó không? Quý thượng tọa có thấy điều đó không? Tu lâu rồi cái người nam từ từ giống người nữ, mà người nữ từ từ giống người nam, nó gặp nhau lại ở khoảng giữa. Nó làm sao?
[1:13:17]Người nam giống người nữ là làm sao? Tức là người nữ có cái tánh gì? Người nữ dịu dàng, nhẹ nhàng, khả ái. Thì cái người nam á mới đầu mới vô tu mình chưa có cái tánh đó, nhưng mà mình tu tâm trầm lắng từ từ rồi, cái tự nhiên bỗng nhiên mình dịu dàng. Dịu dàng không phải là đi yểu điệu nha, không phải. Dịu dàng tức là cái nhìn, cái cười, cái nói nó hiền lành, nhẹ nhàng, đó là dịu dàng.
[1:13:43]Thì đó là cái mà người người nam mà tự nhiên giống lại người nữ, hoặc là cái tâm từ bi vậy. Chứ người nam thường là khô khan, nhưng mà tu đúng một thời gian rồi á, tự nhiên mình hay lo cho người khác, tủng mẳng, tỉ mỉ từng chút một chút, tủng mủm, tỉ mỉ một chút. Chứ thường người nữ hay có cái tánh là lo cho người khác tủng mủm, tỉ mỉ. Thấy đàn ông thì lơ là lắm, người phụ nữ vô để ý: đôi dép đã đứt chưa, à cái áo rách chưa, cái khuy này sút chỉ. Người phụ nữ hay để ý một chút để mà lo lắng. Là cái thiên chức của người phụ nữ vậy, chứ người đàn ông không để ý. Người đàn ông chừng nào mà người trong nhà mình hết quần áo mặc mới nhớ:
[1:14:14]"Ủa, sao nay con ở trần?" mới lật đật đi mua cái áo đem về mặc, chứ đàn ông hời hợt. Nhưng mà khi tu rồi bỗng nhiên mình như vậy, người đàn ông bỗng trở thành như vậy đó. Khi mình không lo cho mình nữa, không có cuộc vui riêng mình nữa, mình nhìn người chung quanh để ý từng chút, cũng tủng mủm, tỉ mỉ để ý từng chút chút, tức là người nam đang giống người nữ lại từ từ. Mà giống cái tánh tốt nha, chứ không phải giống cái tánh mà những cái tánh mà mà khác của người nữ, không nói ra đây, người nữ đông quá, không dám nói, sợ nói đi ra không được. Rồi còn người nữ mà cũng giống người nam cũng vậy nữa.
[1:14:44]Người nữ mà tu lâu cũng giống người nam, ví dụ giống cái tánh gì? Người nam có tánh gì là hay mình giống đây? Có cái mạnh mẽ, phải không? Gan dạ thì người nữ tu một thời gian bắt đầu giống đó. Rồi người nam có cái tánh hay nữa là cái cái cái cứng rắn, không có mềm yếu, thì người nữ tu một thời gian rồi cũng cứng rắn như vậy. Cho nên tu một thời gian mà đến ở cái vị trí như Thượng tọa, Hòa thượng, Sư bà, Ni sư rồi tánh rất giống nhau. Nghĩa là Phật tử không tin thì mình đến cái chùa mình gặp một cái Sư bà, mình đến chùa mình gặp Hòa thượng, mình thấy hai người giống nhau cái tánh tình, không khác.
[1:15:20]Là những vị chân tu á. Thì mình thấy gặp Sư bà ổng y như Hòa thượng vậy, cũng có những cái quyết đoán, cứng rắn của người đàn ông, mà vẫn giữ được cái dịu dàng, từ ái của người phụ nữ, giống y. Mà đến gặp Hòa thượng cũng vậy, thì ổng vẫn có cái cứng rắn, quyết đoán người nam, nhưng ổng vẫn có cái dịu dàng, từ ái của người phụ nữ. Cho nên mình tu đúng rồi đó, từ từ nó giống nhau vậy. Tức là người trong một chùa cái tánh tình giống nhau dần, giống nhau dần. Mà hai cái giới khác nhau, tăng ni khác nhau, tu rồi cũng giống dần dần, giống dần dần. Cho nên khi mà các vị họ tu cao rồi, họ hay có cái tâm bình đẳng là vậy đó, họ không có phân biệt tăng ni.
[1:15:53]Mới đó, còn hay phân biệt tăng ni, là ni phải giữ Bát Kỉnh Pháp thế này thế kia. Nhưng mà khi mà tu cao rồi á, mấy cái vị trên họ bình đẳng lắm, họ quý trọng người ni lắm, tại họ biết. Họ biết là tu rồi nó sẽ gần gần giống nhau lại hết, không còn cái phân biệt cái hình tướng bên ngoài nữa, mà quan trọng là cái đức tính á mà tu lâu rồi thì đức tính giống nhau. Và đó là điểm bình đẳng giữa tăng và ni. Đó, ta để ý như vậy.
[1:16:22]Ở đây là trong trường hợp mà có những người thích làm khác thiên hạ, thì đó là trường hợp mình gọi là gì? Là thích làm nổi, thích trình diễn cái bản ngã của mình, thích làm nổi. Thì những người này là có vấn đề trong tâm lý á, trong việc tu tập á. Chứ cái người mà bản ngã nhẹ, họ thích chìm trong mọi người, không thích làm nổi trước mặt mọi người, họ hay giấu mình. Nên mình nhìn vậy, mình nhìn trong cái số đông mà mình thấy cái người hay giấu mình, mình biết người này tu tốt, bản ngã nhẹ. Còn mình thấy một người luôn luôn thích phô trương ra, biết người này bản ngã còn nặng, tâm còn có bệnh. Dĩ nhiên đáng thương thôi mình không chê, nhưng biết là còn bệnh.
[1:16:58]Thì để ý như vậy, đây là mình để ý trong cái đời sống tu tập chung với nhau, huynh đệ cư sĩ cũng vậy mà những người huynh đệ xuất gia cũng vậy. Mình tu thế nào mình thấy mình chìm hết trong huynh đệ của mình luôn, không còn phân biệt ra người nào người nào nữa, là mình đang tu đúng với nhau á. Còn nếu mà có mà mình muốn nổi lên một cái, thì đó là một vấn đề sai lầm, một cái gì coi chừng có sai lầm. Có những trường hợp mà có những người tu mà phải nổi lên,
[1:17:26]có những trường hợp mà cái người tu á họ vì một lý do gì đó họ họ họ nổi lên. Ví dụ như họ phải đứng lên họ giảng Pháp, hoặc là phải khởi động một cái cuộc thay đổi trong đạo Phật, vân vân, thì đó cũng là một cách đứng lên làm nổi đó. Nhưng mà cái người mà bản ngã nhẹ đó họ họ khởi động một cuộc thay đổi trong đạo Phật rất là êm ái, nhìn mình không biết. Họ chỉ xây dựng chầm chậm, từ từ, chầm chậm, từ từ, giáo dục dần dần dần, làm cho đạo Phật được vững chắc, được củng cố, được phát huy. Mà nhìn bên ngoài không thấy xáo trộn gì hết, không có chia phe, chia phái, không có đấu tranh, không hơn thua, không giành qua,
[1:18:05]không cãi lại, mà chỉ giáo dục êm ả dần dần, dần dần, khiến cho mọi người tốt lên từ từ, từ từ, rồi cả đạo Phật phát triển mạnh luôn. Đến lúc nào đủ rồi là đạo Phật phát triển mạnh luôn. Khi mà mới ban đầu chúng ta chấn hưng đạo Phật, cải cách đạo Phật á, thì mình chưa thấy gì đâu. Tại vì từng người đang tốt dần dần, cái số người bắt đầu tốt còn ít, cho nên đạo Phật nhìn bên ngoài chưa thấy gì đặc biệt hết. Nhưng mà năm năm sau, mười năm sau, chầm chậm như vậy, cái số người tốt, cái số người có lý tưởng tu hành chân chính bắt đầu nhiều dần, nhiều dần. Thì đến lúc nào đó đúng mức của nó rồi, là chúng ta thấy đạo Phật bừng sáng luôn.
[1:18:39]Bừng sáng luôn, phát triển mạnh mẽ, rực rỡ, hưng thịnh luôn. Đó là tới lúc, nhưng mà ở giai đoạn đầu, ở cái giai đoạn đầu đó, một cái người mà họ cải cách như vậy đúng là một người làm nổi, nhưng họ cũng làm một cách êm ái, nhìn vô không thấy, cứ chầm chậm từ từ, chầm chậm từ từ. Vậy mà xây dựng được cái điều tốt đẹp cho Phật pháp lâu dài về sau là vậy. Chúng ta để ý điều này nữa, là không phải thiền định làm xóa hết những cái đức tính trong tâm mình. Vì chúng ta nghe nói thiền định là vô tâm, tức là mình định từng lớp sâu, cứ mỗi một lớp định như vậy phá một lớp tâm thức, vào một lớp định mình phá một lớp tâm thức, định lần lần phá.
[1:19:17]Như vậy mình nghĩ giống như là nếu mà phá trống hết, thì trong tâm không còn cái tính tình gì hết, kể cả tính tốt, phải không? Mà nếu con người không có tính tốt, thì làm sao gọi là một vị thánh được? Cho nên phải có tính tốt, nhưng mà thiền định thì không còn tâm, không còn thức gì hết. Thì như vậy phải chăng là thiền định phá luôn cái tánh tốt con người? Thì câu trả lời là không phải. Là những cái đức tính cao quý của một vị thánh trong thiền định á, là tiếp tục tồn tại và còn mạnh hơn lúc trước nữa. Là vì sao vậy? Là vì thế này: là vì cái tính tình á, nó là một cái thói quen, là một cái khuynh hướng, thì trong thiền định cái thói quen khuynh hướng bị xóa,
[1:20:01]nhưng mà còn trí tuệ của cái tâm vô ngã. Khi cái tâm mà đạt được vô ngã thì trí tuệ bừng sáng, thì lúc đó cái vị thánh á không có làm cái công việc theo thói quen nữa của tính tình nữa, dù đó là tính tốt, không làm theo. Nhưng mà cái trí tuệ đó sẽ cân nhắc cái vị đó nên làm chuyện gì, không nên làm chuyện gì. Thì tất cả những việc làm, những lời nói của một vị thánh, thì mình nhìn vô mình thấy giống như là một đức tính tốt, nhưng mà không phải là thói quen nữa.
[1:20:31]Điểm này chúng ta nhận ra không? Nói lại nha, này hơi khó hiểu. Nãy chúng ta định nghĩa tính tình tức là cái khuynh hướng được quy định nó như một cái thói quen trong tâm mình. Thì chúng ta có cái tính tốt, chúng ta có cái tính xấu. Nhưng mà cái người mà tu vào thiền định sâu, xóa hết sạch những thói quen đó, kể cả tính tốt, kể cả tính xấu. Nhưng mà khi vị đó ứng xử ra làm việc bên ngoài, chỉ toàn những điều tốt như đức tính tốt mà không còn là tính tình nữa, không còn tính tình nữa mà luôn luôn là đức tính tốt. Vì sao vậy? Ví dụ bây giờ chúng ta thương người thì cái đó cũng là đức tính, đạo đức, là thói quen tốt.
[1:21:12]Một vị thánh cũng thương người, nhưng mà khác ở chỗ là cái thương chúng ta á là cái thương của thói quen, cái thương của sự huân tập, của sự tu tập dần dần. Còn cái thương của một vị thánh là không còn, không có gì trong tâm hết trơn, mà do trí tuệ thấy mình và người là một. Mình và người là một thì trong lúc đó phải thương, phải giúp đỡ tùy duyên như vậy, là do trí tuệ soi sáng từng hành động, từng hành động. Ví dụ như mình thương người quen rồi mình nghiêm không được, mình gặp cái người nào mà có lỗi mình mình rầy không được, tại vì mình quen là là từ ái rồi không có quen nghiêm. Nhưng vị thánh thì không có thói quen đó.
[1:21:47]Vị thánh hễ đụng chuyện này ổng thương, nhưng mà đụng chuyện kia ổng nghiêm mặt lên liền. Là bởi vì sao? Bởi vì mọi cái cái cái hành động của vị thánh đều do trí tuệ tại chỗ đó nó soi sáng, hướng dẫn chứ không còn thói quen nữa. Nên ở đây chúng ta đừng sợ là nói: "À, tôi tu thiền tâm tôi không hết rồi, như vậy cái tánh tốt tôi nó mất", không có. Cái tánh tốt nó mất nhưng mà cái trí tuệ rực rỡ lên, thì nó tạo ra những cái cư xử trong cái đời sống còn tuyệt diệu hơn là cái đức tính tốt trước kia mình chưa tu thiền nữa. Cho nên đừng sợ. Tuy nhiên, để đạt được cái tâm vô ngã mình phải có đức tính tốt, mình phải có rất nhiều cái tánh tốt,
[1:22:24]tâm mình phải thuần thiện mình mới đạt được cái trí tuệ vô ngã. Mà khi có cái trí tuệ vô ngã rồi á, thì mình giống như không còn cả những cái đức tính cũ, mất sạch hết luôn. Nhưng mà chính nơi cái trí tuệ vô ngã này rồi mình làm bất cứ điều gì nó đều thành đạo đức hết. Bất cứ một cái nhìn cũng là đạo đức, cái cất tay nhấc chân đều là đạo đức, một lời nói, cử chỉ đều là đạo đức. Đây là cái cái đặc biệt của vị thánh á, chúng ta để ý như vậy, ừ. Là bình thường thì một vị thánh như không có gì trong tâm mình, nhưng mà gặp chuyện thì vô lượng những cái đại hạnh lưu xuất để ứng xử với chúng sinh. Đó, đó là cái tính chất của vị thánh.
[1:23:02]Tuy nhiên, cái luật nhân quả vẫn chi phối cái hạnh nguyện của một vị thánh, chứ không phải chúng ta đừng có tưởng lầm là một vị tu cao rồi cái không còn bị nhân quả chi phối, thì đó là sai. Tu tới đâu tới, luật nhân quả vẫn chi phối tuyệt đối hết. Mà tu thành thánh cũng là dựa trên luật nhân quả mà tu. Chúng ta nhớ chứng đạo cũng nhờ tạo phước, nhờ luật nhân quả mà chứng. Mà khi chứng thánh rồi, chúng ta vẫn phải theo nghiệp, theo luật nhân quả để mà độ chúng sinh, chứ không phải là trốn luật nhân quả mà được. Từ thời Đức Phật cũng vậy, nên có những người Đức Phật độ không được tại không có duyên Phật, mà lại có duyên với ngài La-hầu-la, ngài La-hầu-la đi độ được.
[1:23:41]Chúng ta nhớ câu chuyện đó không? Nhớ cái bà giữ kho gì của ông Cấp Cô Độc á, Đức Phật lại giảng bả đâu thèm nghe, bả còn hất ngáy. Nhưng mà Đức Phật sai ngài La-hầu-la tới bả thấy bả thương đứt ruột á, bả độ bả theo Phật liền. Nên nó cũng là, Phật độ người cũng theo nhân quả. Thì một vị thánh cũng vậy, khi mà tu chứng rồi đó, chỉ còn cái trí tuệ vô ngã để tạo thành vô lượng cái đại hạnh mà ứng xử chúng sinh, có một số hạnh nguyện còn bị ảnh hưởng luật nhân quả. Ví dụ như có vị á thì thích Khổ hạnh, có vị thì thì thích xuề xòa, như ngài Ca Diếp ngài thích khổ hạnh, mà ngài Đạo Tế Thiền sư mình hay gọi là Tế Công Phật sống
[1:24:17]á ổng thì thích xuề xòa, cũng có cái nhân quả chứ không phải khi không. Hết giờ rồi. Chúng ta nhớ một điều này nữa, là một cái khuynh hướng mà lọt vào tâm rồi nó sẽ kéo dài nhiều kiếp, cho nên chúng ta cẩn thận, luôn luôn là trừ diệt cho được những tánh xấu để đừng có kéo dài nữa, mà huân tập cho lẹ những cái tánh tốt để nó tồn tại nhiều kiếp cho mình. Đó, đây là điều chúng ta dặn. Rồi một điều nữa là cái tập quán của cộng đồng chung quanh cũng ảnh hưởng rất nhiều vào cái tánh tình của những người sống trong cộng đồng đó. Ví dụ như bây giờ trong làng trong xóm mà những người lớn họ tốt hết, họ hiền lành, họ đối xử nhã nhặn,
[1:24:49]lịch sự thì những đứa trẻ nó lớn lên trong cộng đồng đó nó bị ảnh hưởng bởi những cái tính tình đó, nó tạo thành cái tính tình của nó. Đó là ảnh hưởng, tính tình cũng bị ảnh hưởng bởi môi trường chung quanh. Bởi vì vậy tất cả chúng ta, khi chúng ta biết đạo rồi mình ráng sống cho tốt, để làm chi vậy, nhiều khi nó thành một cái bài học vô hình đối với những cái con cháu ở chung quanh mình đang nhìn mình, để nó tạo thành cái tính tình của chúng, mà do cái lời dạy vô hình của mình, cái lời dạy không bằng lời mà lời dạy bằng cái cái hành động, bằng cái cuộc sống của chính mình. Hôm nay chúng ta nói với nhau về cái đề tài là tính tình,
[1:25:25]tức là những khuynh hướng của tâm và cái cách thành lập cũng như cái tính tình nó ảnh hưởng đời sống chúng ta như thế nào, nên chúng ta cố gắng chuyển hóa cái tâm mình bằng cách biết rõ mình có tánh tốt, tính xấu để mà thay đổi