Transcript: Triết Lý Về Tiền Bạc A - The Philosophy Of Money (Video A)

[0:13]Hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau cái đề tài là Triết Lý Về Tiền Bạc. Từ nào giờ ai cũng biết xài tiền, nhưng mà sự thật là trong cái đồng tiền đó có nhiều cái ý nghĩa, nhiều cái triết lý đáng để cho chúng ta suy ngẫm. Mà người nào hiểu được cái triết lý về đồng tiền, hiểu được cái ý nghĩa của đồng tiền hay cái đạo lý của đồng tiền, thì chúng ta có thêm một cái cái con đường để sống cho thật là cao cả, thật là tốt đẹp hơn một chút. Ừ, chứ tiền thì ai cũng phải có, dù không ít thì nhiều, mà hễ có cầm tới đồng tiền ta phải có cái đạo lý để sử dụng đồng tiền đó, để sống với đồng tiền đó. Nên có một cái nhà tư tưởng đã nói một câu nói rất

[1:01]là hay, thật là cô đọng, cũng thật là bí hiểm. Đồng tiền là ông chủ ác độc, nhưng lại là một người đầy tớ tử tế. Nói đó rồi ai hiểu gì đó hiểu. Chính vì cái câu nói bí hiểm đó, mà cũng chính vì chúng ta ai cũng phải sử dụng tiền bạc hằng ngày, cho nên hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau về cái triết lý của tiền bạc trên cái nhìn của đạo Phật, nha.

[1:37]Trước hết, tiền là gì? Ta nói tiền là tệ, tệ. Tiền tệ. Không biết ông bà mình giận hay thiệt á. Cái chữ tệ là cái chữ Nho, chữ tệ chữ Nho nghĩa là tiền đó nha, nhưng mà mình hay ghép chung là tiền tệ, hoặc là tiền tiền bạc. Hai chữ tệ bạc ghép chung với nhau là không xài được. Tệ bạc. Mà không biết tại sao hai chữ đó con người ta dùng để ghép chung thành cái tiếng láy đối với chữ tiền? Tình cờ hay cố ý à mà trời đất đã xui khiến để cho chúng ta, nhất là người Việt Nam ta đó, dùng chữ tiền tệ, tiền bạc để nói về về đồng tiền? Nghĩa đồng tiền rất là tệ, đồng tiền rất là bạc, nhưng mà ai cũng ham, hổng biết sao kỳ á.

[2:29]Đồng tiền rất tệ rất bạc mà ai cũng ham. Rồi tại sao nó tệ nó bạc thì từ từ lát chúng ta nói tới sẽ thấy tại sao. Nhưng mà trước hết, tiền là vật trung gian để trao đổi. Ngày xưa á là lúc đó con người ta sống không có không có biết tiền bạc. Người ta chỉ trao đổi bằng cách thương lượng trực tiếp với nhau thôi. Ví dụ cái người vác bao lúa ra đứng đó, rồi cái chờ những người khác mang con bò, con chó, con gà gì tới, dòm thấy thích thì kêu là, "Ê ê ê, lấy bao lúa tui không, tui lấy cái mấy con gà của anh." Như vậy, thì là bưng. Hoặc là nghèo quá, đứng ngoài đường, ai đi qua đi lại, "Hà, cái nhà tui ai mua không?

[3:10]Nhà tui ai mua không?" Hỏi, "Mua sao?" Thì nói, "Mua bây giờ đổi tui miếng đất, miếng ruộng, hay cho tui cái chòi, hay là để tôi cho tui một chiếc xe bò để tui đi qua làm ăn xứ khác." Ví dụ vậy. Gạo với xe bò tui bỏ xứ tui đi, giờ lấy cái nhà tui. Tức là không có tiền. Người ta trao đổi với nhau trực tiếp, thương lượng, ờ gọi là thuận mua vừa bán, cho nên mình không biết đắt rẻ. Nhắm nhắm thấy là nó bằng thì thôi đồng ý. À có người vác bó rau ra nhằm bữa chợ không có rau thì cái bó rau mình có giá, người ta mua luôn bằng một con gà. Còn bữa mà rau đầy hết thì mình không đổi lại được cái bó rau,

[3:48]không đổi được một con gà, à vân vân, chỉ đổi được cái trứng gà thôi. Nên lúc đó người ta chưa có cái ý nghĩa tiền bạc, thì cái gì cũng có thể là tiền được hết. Nè người họ đi vào rừng họ vác ra một bó củi thì họ đứng ngoài chợ, họ đi rao vậy đó, ai đổi bó củi thì họ lấy một cái món gì mà họ thấy họ cần, và người kia thì cần cái bó củi. Cho nên cái việc mà đi lựa cái người cần cái món mình có và mình đi tìm cái người mà có cái món mình cần thật là, thật là mất thời gian. Nên từ khi con người mà có mặt vậy thì con người ta luôn luôn cần phải có trao đổi và rất là mất thời gian vì cái sự trao đổi đó.

[4:24]Vào cái thuở xa xưa thì à người ta phải tự làm hầu hết mọi việc. Một người muốn sống họ phải biết ừ săn bắn, họ biết trồng trọt, họ biết cất nhà, họ biết làm quần áo, nghĩa là họ cần cái gì họ phải tự làm cái đó. Rồi dần dần khi con người đi vào chuyên môn, có một người họ tự làm một cái dao để cho họ xài đẹp quá, thế người kia tới nói, "Anh anh anh, dao đẹp quá anh làm tui một cái. Tui đem tui đổi anh con gấu hay một con chồn tui săn được." Thế lần lần người kia thấy mình không cần phải đi săn nữa, cứ ở nhà làm dao thì sẽ có được tất cả. Nên cái ngành nghề đi vào chuyên môn dần, chuyên môn dần.

[5:00]Và khi mà đi chuyên môn, thì người chỉ chuyên làm cuốc, người chỉ chuyên trồng ừ lúa, người chỉ chuyên đi săn, và thế là họ phải trao đổi với nhau. Đó là sự trao đổi không có qua trung gian tiền bạc và rất là mất thời gian. Vậy sau này người ta mới thấy cái việc đó mất thời gian quá, thì người ta mới lần lần nghĩ đến việc tìm một cái vật trung gian. Ờ và người ta dùng là vàng, đồng tiền vàng. Nghĩa là họ đúc thành những đồng tiền vàng, lúc đó nền văn minh của nhân loại bước lên một bước cao. Cứ một đồng tiền này mua bất cứ thứ gì, bán bất cứ thứ gì đều qua trung gian đồng tiền vàng đó, vì bản thân cái đồng tiền vàng đó cũng là một một món hàng rất có giá trị.

[5:40]Cho nên khi mà có một cái đồng tiền trung gian thì nhân loại đã tiến lên. Người ta tìm thấy có nhiều loại vỏ sò đẹp để được làm tiền trao đổi ở các xứ Phi Châu thời xa xưa nữa. Mà bây giờ thì hình thức đó không tồn tại, bởi vì tiền đó có thể bị lạm phát. Ai lặn xuống biển cũng vớt lên được một đống vỏ sò lên đem đi làm tiền mua thứ của người khác có, rồi thì nó không công bằng, cái đồng tiền nó không còn giá trị. Nhưng mà điều ngạc nhiên nhất là bắt đầu tiền giấy á như bây giờ á. Hiện nay á là chúng ta không ai thắc mắc. Từ đứa nhỏ đã biết cầm cái tờ giấy, trong đó có in hình, có chữ ký gì đó, có số, đem đi mua bất cứ thứ gì cần.

[6:20]Nhưng mà ngày xa xưa ngày xa xưa mà nói rằng có một cái xứ sở người ta chỉ cần cầm cái tờ giấy thôi và đi mua bất cứ thứ gì muốn thì điều đó không ai tin, không ai chấp nhận. Người ta nói rằng cái bản thân tờ giấy không có giá trị, làm sao cái tờ giấy mà có thể đi mua một xe bò chở đầy lúa, hay là cầm cái tờ giấy đó có thể là đi đến ông thầy thuốc để kê bổ bao nhiêu thang thuốc, à một cái tờ giấy đó có thể trả công cho cái người làm công mình một năm? Họ không tin, ngày xưa là không tin. Vậy mà bây giờ con người làm được. Nên đây là một một bước tiến cực kỳ dài khi mà xã hội tiến lên rất là xa về cái pháp lực, pháp chế đó, là tổ chức nhà nước.

[7:01]Và Việt Nam ta thì vào đời Hồ Quý Ly, vua Hồ Quý Ly đã bắt đầu quyết định cho dùng tiền giấy. Đó là điều làm gây kinh ngạc và dân chống Hồ Quý Ly bởi vì điều này. Cho nên đến khi nhà Minh sang chiếm Việt Nam, họ giả vờ họ bênh cái nhà Trần, họ giả vờ họ chống những cái cải cách Hồ Quý Ly là dân bỏ Hồ Quý Ly theo nhà Minh hết. Nghĩa là quân của nhà Hồ đóng ở đâu thì cái người dân Việt Nam mình chỉ cho nhà Minh tới đánh. Thế là nhà Hồ thua tan tác luôn, mất chúng ta mất nước mấy chục năm trời. Chứ nếu mà hồi đó mà người dân Việt Nam mà biết những cải cách của Hồ Quý Ly là tiến bộ mà bênh vực Hồ Quý Ly, ta đã không bị nội thuộc vào nhà Minh một thời gian dài

[7:38]như vậy, chỉ vì cái cải cách của Hồ Quý Ly quá lạ lùng, quá nhanh chóng. Dám dùng tờ giấy mà thay thế cho đồng tiền vàng để có thể mua được mọi thứ, không ai tin, không ai tin. Mà bây giờ điều đó trở thành một điều hiển nhiên, một điều bắt buộc ai cũng phải phải biết như vậy. Đây là điều rất là lạ. Thôi cái phân tích đồng tiền tới ngang đây tạm đủ để cho các nhà kinh tế nói tiếp. Còn bây giờ thì ta nói qua khía cạnh đạo lý của đồng tiền, chứ không có phân biệt theo cái cái luật pháp hay là kinh tế nữa.

[8:11]Hôm nay chúng ta nói triết lý về đồng tiền tức là ý nghĩa nói về tiền giấy á, tức là trở thành một cái vật mà có thể đi mua được bất cứ thứ gì. Là khi mà được luật pháp công nhận cái tờ giấy này gọi là tiền, à xã hội công nhận là tiền, thì chúng ta có thể cầm cái tờ giấy đó đi mua bất cứ thứ gì mà người khác bán. Và chúng ta mua cái gì? Chúng ta mua cái gì? Chúng ta mua hai loại, thường chúng ta mua hai loại là mua một cái vật chất hoặc là mua một cái dịch vụ. Chúng ta nhớ nha, đồng tiền không phải mua được tất cả đâu. Chúng ta mua được chỉ có hai cái món chính là một cái vật dụng nào đó, một cái vật chất nào đó và mua một cái dịch vụ nào đó.

[8:59]Vật chất là làm sao? Là một cái món hàng nào đó cụ thể, ta rờ mó được, ta thấy được. Ví dụ như là ví dụ như là

[9:10]mình rờ cái gì cũng ra, cũng phải dùng tiền mua hết trơn. Quần áo chúng ta mặc, cơm chúng ta ăn, nhà cửa chúng ta ở, xe cộ chúng ta chúng ta đi, vàng bạc chúng ta trang điểm, vân vân, mọi thứ. Những cái máy móc, những cái phương tiện, những cái bóng đèn, cái quạt máy, bức tranh, bức ảnh, tất cả đều là là một món hàng cụ thể, một cái thứ vật chất gì đó mà ta có thể dùng đồng tiền này để mua được. Bởi vì tiền cũng là là vật chất. Nên vật chất để mua vật chất được. Và cái thứ hai nữa chúng ta mua nữa là dịch vụ, dịch vụ. Ví dụ như là chúng ta rờ lên cái đầu tóc chúng ta thì cái đầu tóc không mua được,

[9:57]nhưng mà mình mua được cái dịch vụ hớt tóc hay uốn tóc. Là chúng ta đến ông thợ hớt tóc, chúng ta đưa tiền và ổng ổng hớt cho chúng ta theo cái model nào đó chúng ta thích. Trừ những người đã đi đi tu thì không còn tóc để hớt nữa thì đành chịu. Còn ví dụ chúng ta nhuộm tóc, chúng ta uốn tóc quăn, hết uốn tóc quăn buồn cái duỗi tóc thẳng, hết duỗi tóc thẳng ta cắt tóc đầu đinh, cắt tóc đầu đinh buồn buồn cạo trọc luôn, ví dụ vậy. Cạo trọc chưa đủ cái mình để một đường tóc ở giữa, cạo hai bên, ra cho dòm thiên hạ sợ chơi. Thì những cái đó gọi là dịch vụ, mua cái dịch vụ. Hoặc là một cái dịch vụ như là dịch vụ y tế,

[10:37]dịch vụ y tế, là chúng ta có bệnh, chúng ta đến một cái bác sĩ, chúng ta nhờ cái khám bệnh, thì ổng khám ổng không cho ta cái gì, chỉ khám thôi mình mất mấy chục ngàn à, phải không? Đó, mất mấy chục ngàn. Rồi sau đó thì ổng bán thuốc. Thì chúng ta mua được cái dịch vụ. Hoặc là chúng ta mua cái dịch vụ là dịch vụ tư vấn. Tư vấn là làm sao? Tư vấn tức là chúng ta cần lời khuyên. Vì chúng ta muốn xây một căn nhà, chúng ta đến một cái nơi người ta chuyên thiết kế, chúng ta nhờ họ tư vấn: bây giờ tôi muốn thiết xây một căn nhà, thì họ sẽ góp ý chúng ta, họ vẽ giùm chúng ta, khuyên chúng ta nên làm thế này thế kia, và ta phải trả tiền cái lời khuyên đó.

[11:24]Gọi là ta mua cái dịch vụ tư vấn. Có một cái dịch vụ nữa mà mà không được ghi trong luật pháp nữa, đó là thầy bói. Thầy bói cũng là một dịch vụ tư vấn nha. Tức là có cái người ở không buồn quá, không biết ngày mai có chuyện gì vui, kiếm thầy bói coi. Hoặc là cái người có chuyện buồn, đến coi coi chừng nào mình hết buồn, chừng nào người yêu mới lại quay lại, vân vân. Hoặc là có người muốn làm ăn, thì coi bói coi cái chuyện làm ăn sắp tới có tốt đẹp hay không, có may mắn hay không. Thì nếu mà thầy bói nói chớ có làm, thì có thể đôi khi nghe lời thầy bói mà mình bỏ cái kế hoạch của mình. Thì cũng có những người bói đúng lắm chứ không phải không.

[12:06]Nên cái chính vì có những người bói đúng, nên cái nghề thầy bói vẫn tồn tại trong xã hội là vậy. Chứ nếu mà bói đâu trật đó, bói đâu trật đó thì giờ này không còn ai ai đi xem bói nữa. Chính vì coi bói có thật, đã có xảy ra. Đúng không? Ở đây ai cũng coi bói rồi, phải không? Nhiều khi quý sư cô sở dĩ đi tu cũng tại có thầy bói kêu nữa. Nói: số cô chỉ còn có nước đi tu, rồi ở ngoài đời là chồng con khổ, ví dụ vậy. Hoặc là có người nói: số cô phải đi tu thì cô mới vinh quang được, còn ở ngoài đời cô không có duyên. Nhiều khi một thầy bói khuyên như vậy mà mà cũng làm người ta đi tu nữa, chứ không phải là không.

[12:47]Hoặc là dịch vụ giáo dục, chúng ta đem con chúng ta tới giao cho thầy cô, giao nhà trường dạy và chúng ta phải phải trả tiền. Chính vì tiền mua được nhiều thứ quá, tức là mua được vật chất, rồi mua được sự phục vụ của người khác, nên riết rồi người ta bèn kết luận là có tiền mua mua tiên cũng được. Tức là cái gì khó khăn nhất thì đồng tiền có thể mua được tất cả. Đến nỗi là người ta nói luôn là: Đa kim ngân phá phá luật lệ. Đa kim ngân phá luật lệ nghĩa là đồng tiền có thể bẻ cong luật pháp. Tức là những người mà thừa hành pháp luật, những người mà cầm cán cân công lý giữa cuộc đời vẫn có thể bị đồng tiền mua chuộc làm làm lung lay

[13:38]cái lập trường, cái lời tuyên thệ của mình đối với dân, với nước, để rồi từ đây cái người đó sẽ luồn lách, bênh vực cho kẻ xấu và trù dập người tốt. Vẫn có những trường hợp mà đồng tiền đã đã phá hoại cái công lý như vậy, và nước nào cũng bị. Nước nào cũng bị, đây là vấn đề rất là là đau đầu của các nước trên thế giới, nước nhiều nước ít thôi. Chính vì gọi là đồng tiền đã mua được nhiều thứ quá, mua được, nhiều khi mua được cả lương tâm con người, đến độ như vậy. Nghĩa là mua được vật chất, món hàng không nói rồi, mua luôn cả sự phục vụ của người khác, là mua cái dịch vụ như ta nói rồi. Vậy rồi mà đồng tiền cũng mua được luôn cái lương tâm của con người.

[14:22]Cho nên cái sức mạnh đồng tiền khủng khiếp quá, rồi cái người ta đành phải đưa cái đồng tiền lên cái vị trí độc tôn, là có tiền mua tiên cũng được, hay có tiền là có tất cả. Và chính vì nghĩ như vậy, cho nên nhiều người đã chọn một cái lối sống là bất chấp mọi điều, làm tất cả bất cứ điều gì có thể làm được để kiếm kiếm tiền. Thậm chí có thể lừa gạt người khác, trộm cắp của người khác, chỉ để kiếm tiền mà thôi. Trên báo cũng đăng trường hợp cái ông đó ổng rất tốt với vợ con ổng. Ở hàng xóm nghĩ rằng ông là một người đàn ông gương mẫu, mọi người không bao giờ biết ra khỏi làng ổng cái là ổng biến thành tên cướp liền.

[15:04]Có súng, đồ đi cướp trộm không. Nhưng về tới làng rồi là một người tử tế với bà con trong làng, tử tế thương yêu vợ con, nhưng mà đi xe ra khỏi làng rồi thành tên cướp liền. Rồi mãi sau này rồi mới bị bắt, sau khi gây nhiều vụ án mà người ta điều tra quá rồi thì mới phát hiện ra. Nên có những người như vậy, tìm tiền bất chấp phương tiện, bất cần đạo lý, bất cần luật pháp, không kể tới lương tâm. Vì họ thấy rằng là có tiền rồi họ sẽ có tất cả, còn khi không có tiền họ bước ra ngoài đường mọi người khinh rẻ, là họ mua món hàng không có thể mua được, mặc quần áo không bảnh bao, đi chiếc xe không ngon,

[15:43]ở cái nhà tồi tàn thì mọi người đối xử họ tệ bạc, coi họ không ra gì. Nhưng mà nhìn thấy một người giàu có thì được xun xoe, được ân cần, được kính trọng, nên họ quyết tâm họ phải có tiền để có được những cái giá trị như thế. Và chính vì họ không hiểu nguyên nhân tại sao người ta giàu, nguyên nhân tại sao nghèo, và họ cứ nghĩ rằng là bằng cái khôn ngoan, bằng cái bạo gan của họ, họ có thể kiếm được tiền. Và không ngờ là cứ kiếm tiền cái kiểu đó, càng kiếm thì càng càng mang tội, mang tội. Họ không biết rằng tiền không mua được tất cả. Chính vì họ nhìn một góc cạnh cạn quá, cứ thấy hễ muốn có cái quạt máy

[16:23]ra lấy tiền mua, muốn có tivi, muốn có cái đầu đĩa mới ra lấy tiền mua, muốn có cái đồ model mua, muốn bắt người ta phục vụ massage mình đưa tiền người ta massage người ta đấm lưng cho, hoặc muốn người ta bấm huyệt bàn chân thì đưa tiền người ta bấm chân, muốn người ta gội đầu người ta gội đầu cho mình, muốn gì cũng được hết, muốn đi du lịch thì đưa tiền thì người ta phục vụ từ A tới Z, lo nhà hàng, lo khách sạn. Nghĩ như vậy cho nên họ tưởng rằng tiền là tất cả. Đó, đây là một cái sai lầm. Nếu chúng ta nhìn kỹ một chút, chúng ta sẽ thấy tiền không mua được tất cả, tiền không mua được tất cả. Ví dụ, ví dụ điều gì?

[16:58]Ví dụ là tiền mua được thuốc nhưng không mua được sức khỏe. Thuốc khác và sức khỏe khác. Tiền mua được cái sự phục vụ của bác sĩ và y tá, mình đưa tiền bác sĩ sẽ khám bệnh cho mình, sẽ chích thuốc cho mình, y tá sẽ canh chừng cho mình, hầu hạ mình, nhưng không có nghĩa là mình mua được cái sức khỏe của bản thân mình. Vì sao vậy? Bởi vì sức khỏe là cái gì? Sức khỏe còn do cái gen di truyền, do cái lối sống của mình, do cái quan điểm sống, do sự rèn luyện của mình, chứ không phải là do thuốc thang hay do người khác hầu hạ. Cho nên chúng ta thấy rất nhiều những cái tỷ phú đô la trên thế giới vẫn chết thê thảm.

[17:42]Mặc dù ổng có tiền, ổng có thể mua được bất cứ thuốc gì trên thế gian này, ổng có thể mua được cả một bệnh viện phải phục vụ cho ổng, không còn phục vụ cho ai hết, nhưng chết là vẫn chết. Chúng ta thấy tiền không mua được tất cả. Mua được thuốc men, mua được sự phục vụ của y tế, mua được dịch vụ của y tế, nhưng không mua được sức khỏe. Cái mà muốn làm cho chúng ta khỏe mạnh, làm cho chúng ta sảng khoái từ tâm hồn đến thể chất, ngủ một giấc sâu ngon, ăn cái gì cũng biết ngon, sáng thức dậy thấy tâm hồn sảng khoái, bước chân đi rầm hùng hổ, tập luyện cái gì cũng thoải mái, vân vân, đi vào nơi gió lạnh

[18:18]hay là nóng bức mình vẫn chịu đựng được, vân vân, khi có đụng chuyện gì phải làm thì vẫn thấy là mình vẫn sung sức, thì cái đó nó không phải do tiền mua được, cái đó do phước đời trước. Cái người đó đời xưa mình đã tạo cái phước gì, bây giờ bắt đầu mình thành tựu được cái sức khỏe, chứ còn mà không có cái phước đó rồi, bỏ tiền bao nhiêu vẫn không mua được cái sự sảng khoái của một giấc ngủ sâu, của một bữa cơm ngon, của một lần mà mà chạy bộ hùm hục không biết mệt. Không được, cái đó tiền không mua được. Nên tiền không mua được tất cả. Chúng ta thấy, nhưng mà nhiều người tưởng lầm, cứ tưởng là tiền mua được tất cả.

[18:53]Hoặc là tiền mua được cái trò chơi nhưng không mua được hạnh phúc. Mua được trò chơi nhưng không mua được hạnh phúc. Ví dụ con nít nó ra có thể bỏ mấy ngàn nó chơi trò chơi game trên điện tử, phải không? Hoặc là một người có thể bỏ tiền ra để đi vào vũ trường để nhảy đầm, hay là bỏ tiền ra để lập một bàn nhậu, hoặc bỏ tiền ra để đánh bài, hay bỏ tiền ra đi một cuộc chơi, nhưng mà đừng tưởng đó là hạnh phúc, nó không hạnh phúc. Nghĩa là trong cái trò chơi game đó đứa trẻ vẫn bị dằn vặt, đau khổ và thậm chí nó dùng dao giết nhau vì hơn thua trong cái trò chơi game. Rồi những người bạn nhậu hò hét hiên náo như vậy,

[19:32]say sưa như vậy tưởng là mình sung sướng, nhưng đằng sau vợ con họ đau khổ, và họ đang mất nhân cách, và họ cũng bực bội bắt bẻ nhau từng cái câu nói. Nghĩa là họ có thể dùng tiền để mua một cái trò chơi, và trò chơi đó có thể giải trí họ được một chút, nhưng trò chơi đó cũng có thể kéo họ đi vào cái hố sâu, sâu sa đọa tội lỗi. Còn hạnh phúc là một cái khác hẳn, hạnh phúc là một cái khác hẳn. Hạnh phúc là một cái gì nó không hình không tướng, mà tiền không rờ tới được, nó là do quan điểm sống, do triết lý sống, do một nội tâm bình thản, do một cái trái tim đầy thương yêu, mà tự nhiên người ta có hạnh phúc.

[20:11]Nghĩa là khi mà cái chúng ta có tiền mà ta chưa có một đạo lý để sống á, ta có thể có có cái hãnh diện, có cái thoải mái trong đời sống, nhưng đừng tưởng ta hạnh phúc. Mình làm sao mới biết là một người hạnh phúc? Thì chúng ta hãy nhìn vào nội tâm của chúng ta để chúng ta thấy hạnh phúc. Ví dụ chúng ta nhìn thấy một cơn gió thổi qua làm lung lay cái ngọn cây, mà ta thấy đó là một niềm vui, thì ta là người biết sống, biết tu rồi đó. Ta nhìn lúc mà trời mưa đổ ầm ầm xuống, ba bốn đứa nhỏ nó cởi trần cởi truồng không còn mặc cái gì hết trơn á, tung tăng nó chạy ngoài mưa nó tắm, mà lòng chúng ta biết thấy thương yêu, chúng ta thấy vui, ta biết tu rồi đó.

[20:49]Chúng ta hạnh phúc vì những điều đó. Khi mà buổi sáng ban mai ánh nắng vừa rọi lên xuyên qua kẽ lá, tiếng chim hót vang lừng cả vườn ta, ta thấy hạnh phúc. Cái đó tiền mua không được. Cái hạnh phúc mà ta cảm nhận khi mà nghe tiếng chim trong một buổi sáng vừa tia nắng vừa xuyên cành lá, cái hạnh phúc mà khi nhìn mấy đứa nhỏ nó chạy trần truồng nó tắm ngoài trời mưa, cái hạnh phúc mà khi gió thổi làm những đọt cây nó lung lay lung lay, cái hạnh phúc đó tiền mua không được. Cái hạnh phúc đó nó thuộc về cái người biết tu hành, người biết sống, người đó có đạo lý, có tu tập, nội tâm có thanh tịnh.

[21:24]Nội tâm có thanh tịnh rồi thì những cái phiền muộn, những cái đau khổ, ờ những cái dao động cuộc đời không đánh vào tâm ta được, lúc đó tâm ta rờ đâu cũng hạnh phúc. Chúng ta nói một câu đơn giản: rờ đâu cũng hạnh phúc, hay mình nói là chạm đâu cũng hạnh phúc, thấy gì cũng hạnh phúc. Thậm chí bây giờ có một người lại chửi tạt vào mặt ta, ta cũng không buồn, nhiều khi cũng thấy hạnh phúc. Hạnh phúc là mừng cái gì? À mừng, thôi kệ, họ chửi mình vậy họ cũng cũng đỡ xì-trét. Đỡ xì-trét. Nhiều khi thấy vui cho họ, thấy thương họ, ờ cũng mừng. Ồ họ chửi mình vậy cho vậy họ xả, xả hơi. Thôi kệ, kệ họ, mình ráng nghe một chút.

[22:04]Đó, cái người mà sống được tới mức độ đó thì cái gì cũng không làm đau khổ được, và cái gì cũng là hạnh phúc. Cái đó tiền mua không được, tiền mua không được. Cho nên tiền mua được trò chơi nhưng không mua được hạnh phúc. Tiền không phải là tất cả. Hoặc là ví dụ nói: tiền mua được cái dịch vụ thẩm mỹ nhưng không mua được sắc đẹp. Nghĩa là chúng ta có thể nhờ tiền đưa tới viện thẩm mỹ nâng cái mũi ta lên chút xíu, cắt cái mắt ta hai mí, xăm lông mày, cắt cái má lúm đồng tiền, chẻ cằm. Nhưng mà sau khi chúng ta trả tiền cho cái dịch vụ thẩm mỹ đó về, chúng ta có đẹp hơn không? Có đẹp hơn không? Nhiều người sẽ nói là đẹp hơn, phải không?

[22:47]Xin thưa không, không đẹp hơn. Chúng ta tin rằng chúng ta bơm môi một cái, chúng ta nâng mũi cái, chúng ta đẹp hơn, mà không phải, cái người có con mắt nhìn biết liền à. Nét đẹp không phải cái đó, nét đẹp không phải cái đó. Mà nét đẹp là cái gì? Thật ra từ nơi tâm hồn á và từ nơi cái phước quá khứ. Nó làm cái gì nó tự nhiên mà làm cho người ta nhìn mình người ta yêu quý, à người ta yêu quý người ta thích nhìn hoài và người ta mến mình, đôi khi mình nhờ một cái gì người ta sẵn sàng người ta làm, à vân vân. Đó chính là cái sắc đẹp á. Cái sắc đẹp của mình không phải là nơi mà cái mắt mình cắt, môi mình chẻ, mà cái sắc đẹp của mình là nơi nơi đâu?

[23:33]Nơi cái tình thương của người chung quanh mình nà, thì đó chính là mình đẹp. À, nên mình đừng có hỏi: "Cô đó đẹp không?" Đừng bao giờ hỏi cô đó đẹp không. Đừng có hỏi: "Thầy đó đẹp không?" Đừng có hỏi sư cô đó đẹp hay không. Mà hãy hỏi thế này: mọi người có thương yêu sư cô đó không? Mọi người có thương yêu thầy đó không? Mọi người có thương yêu em gái đó hay không, cô gái đấy không? Đó, đó cái sắc đẹp là chỗ đó, chứ không phải sắc đẹp là cái cái mắt, cái môi, không phải là cái gì, mũi dọc dừa, mắt bồ câu, môi trái tim, tóc như mây bay, à lưỡi như lưỡi rắn, mắt như mắt cọp, không phải. Sắc đẹp không phải là những cái diễn tả đó,

[24:17]mà sắc đẹp là cái tình cảm của người chung quanh mình dành cho mình. Mà trên đời chúng ta hạnh phúc không phải vì ta đẹp, mà ta hạnh phúc vì mọi người chung quanh thương quý ta, phải không? Phải không? Nguyễn Du có nói đó, là: "Hồng nhan bạc mệnh", hay "Hồng nhan đa truân". Là cái người mà đẹp lại nhiều khi là những người khổ. Nhiều người đẹp mà mà lại là khổ. Còn cái người này không khổ bởi vì người này không đẹp. Đó, nhiều người á, nhiều người khổ bởi vì mình đẹp. Mà cái chúng ta cần tìm trên đời á là cái gì? Cái hạnh phúc. À, cái mục tiêu cuối cùng hạnh phúc, mà hạnh phúc chính là gì? Là khi ta được mọi người thương yêu,

[25:01]quý trọng, khi ta cần mọi người sẵn sàng ra tay giúp đỡ. Được như vậy đó là hạnh phúc. Và cái đó chính là sắc đẹp. À, cho nên ví dụ như có một cái người người đàn ông họ họ đi tìm cái người để họ

[25:18]kết cái tình cảm, thì cái người đàn ông mà cạn cợt á, không có trách nhiệm á thì thích cái cô gái nào? Thích cái cô gái đẹp. Nhưng mà người đàn ông mà muốn tìm một người vợ thật sự cho mình thì thích cô gái nào? Có nết na, phải không? Có giỏi giắn, chứ không phải là cái người đẹp, đẹp không đem về chưng được. Thành thử chúng ta thấy cái cái mà làm chúng ta lâu bền, làm cho mọi người tin tưởng, nó không phải là cái sắc đẹp, mà chính là cái tình thương của người chung quanh đặt lên mình, và cái đó tiền không mua được. Tiền không mua được. Cho nên chúng ta tốn tiền để đi làm dịch vụ thẩm mỹ thì thôi cũng làm,

[25:57]chứ mình không làm thì sợ mấy cái tiệm dịch vụ nó ế tội nghiệp. Nói vậy lát ra cự: "Từ đây căm thù cái ông thầy đó, ổng giảng đừng xúi người ta đừng có lại tiệm thẩm mỹ của tui". Không phải xúi vậy. Ai đi sửa thì cứ sửa nha, ai xăm môi cứ xăm môi, ai chẻ cằm cứ chẻ cằm, ai duỗi tóc thẳng cứ duỗi thẳng, ai uốn cong cứ cong, ai cạo cứ cạo, ai đinh cứ đinh, à à nó đại khái cứ ha, nhưng phải hiểu rằng cái quan trọng là để cho mọi người thương yêu mình là chính cái giá trị sống của mình á, cái cuộc sống của mình, và cái đó không phải đồng tiền mua được, mà cái đó là cả cái tâm hồn của ta, cả cái tâm hồn của ta chứ không phải đồng tiền.

[26:33]Hoặc là tiền có thể mua được sự phục vụ của người khác như nãy chúng ta nói, nhưng không mua được sự trung thành của người khác. Phải không? Mình mua được sự phục vụ, bây giờ nói: "Bây giờ anh làm cho tôi một năm tôi trả anh là mấy triệu, bao nhiêu triệu". Dạ, làm liền. Nhưng mà khi mà ăn cướp vô dí súng vô đầu, nghĩa là: "Ông chủ mày nằm ngủ phòng nào? Ông chủ đi giờ nào, về giờ nào, phải không? Tiền để đâu?". Chỉ liền. Chỉ, chỉ liền. Tại vì tiền không mua được sự trung thành. Tiền chỉ mua sự phục vụ, không mua được sự trung thành. Nghĩa là cái sự phục vụ người ta bỏ công ra, người ta bỏ cân đối với cái tiền mà mình trả cho người ta.

[27:16]Còn cái người trung thành là gì? Là người thương yêu mình, dám sống chết với mình, bảo vệ mình ở sau lưng, bênh vực mình ở trước mặt và sẵn sàng xả thân vì mình. Thì cái sự trung thành như thế tiền không mua được. Cái đó là ân nghĩa của nhiều kiếp, cái đó là từ sự thuyết phục của cả cái tư cách, của cả cái cái đạo lý, của cả cái đạo đức, của cả cái tài năng, chứ cái đó tiền không mua được. Cho nên chúng ta đừng nghĩ chúng ta có tiền, chúng ta thấy người có người hầu kẻ hạ là nói là: "Tôi có tất cả". Không, không có. Trong trái tim của người đó chúng ta không có chỗ đứng. Mặc dù ta trả tiền cho họ hằng tháng,

[27:56]mặc dù ta trả tiền cho họ hằng năm, nhưng trong lòng họ ta không có chỗ đứng. Trong lòng họ chỉ có tiền. Còn chừng nào mà mới có sự trung thành? Chừng nào? Đúng, ta cũng bỏ tiền ra ta thuê cái người đó về làm cho ta, nhưng ta đối xử với người đó tử tế, ta coi người đó như gia đình, ta thương yêu, ta chăm sóc, à ta ân cần, ta quý trọng cái người đó. Khi người đó họ ngặt nghèo, ta không đuổi ra khỏi cửa, mà ta biết có cái giúp đỡ, có cái ân nghĩa với nhau thì lúc đó mới có sự trung thành. Như vậy, cái đồng tiền mà ta trả hằng tháng á nó không đem lại sự trung thành, nhưng mà chính cái lòng tử tế của ta,

[28:37]cái lòng tốt của ta mới đem lại sự sự trung thành. Quý Phật tử đồng ý không? Đó, chính xác như vậy. Cho nên tiền không phải là tất cả, mà chính tâm hồn ta, chính cuộc sống ta mới là mới là tất cả. Cho nên nhiều người mà không không hiểu, cứ tưởng tiền là tất cả thì thật là oan cho đồng tiền. Đồng tiền không làm gì được nhiều đâu, mà chính tâm hồn ta mới là quyết định, cuộc sống ta, cách sống của ta mới là cái quyết định.

[29:10]Tiền phải do nhà nước in ra không?

[29:16]Hay do là ông chủ người ta trả tiền cho mình, hay là do cái người mua hàng đưa cho mình? Có điều đúng nhưng mà cạn. Ừm, nhưng mà nó có một cái nguyên nhân khiến cho ông chủ phải trả tiền cho mình, khiến cho cái người khách hàng phải đưa tiền cho mình để họ mua cái món hàng của mình, là cái phước của quá khứ. Nên chúng ta có tiền bởi vì quá khứ ta có có phước. Đó là cái công thức, là nguyên tắc bất di bất dịch. Hễ ta có phước, ta có tiền. Ta không phước, ta không không tiền. Ta ít phước, ta ít tiền. Ta nhiều phước, ta nhiều tiền. Đó là nguyên tắc, đó là công thức. Mà đã là phước thì sao? Thì hưởng nhiều sẽ hết. Đó là nguyên tắc.

[30:07]Hễ nó là cái phước của mình thì mình hưởng nhiều sẽ hết. À ví dụ nói bây giờ tôi sợ hết tiền, rồi tôi mua một căn nhà tôi ở. Thế là không để tiền thì tôi xài, tôi xài tôi tiêu tầm bậy thôi tôi mua căn nhà tôi ở cho nó bảo đảm không có mất, không hao, mà nhà đất càng lúc càng lên giá. Có chắc không? Không chắc tí nào hết. Nghiệp mà nó tới nó ép ta một cái ta đăng bảng bán nhà không kịp để lấy tiền, chứ đừng có nói. Nghiệp mà nó tới nó ép ta một cái gì đó là chạy tiền bán nhà, đăng bảng bán nhà, rao bán trên báo bán nhà không kịp chứ bán mất căn nhà để mà cấp cứu một chuyện gì, không phải dễ đâu.

[30:44]Đó, tự nhiên nhà mình có người bệnh ngặt nghèo, không còn chỗ xoay xở phải bán, hoặc là lỡ kẹt cái tiền ngân hàng hoặc kẹt vào vụ kiện, à hay là lỡ tông chiếc xe người ta, vân vân, bán nhà đền không kịp. Cho nên đừng có tưởng là hễ ta có tiền, ta có vật chất rồi ta khéo giữ rồi sẽ còn, không có đâu. Hưởng hưởng hưởng hoài là hết. Hễ tiền là phước mà phước thì hưởng và hưởng thì hết. Đó là nguyên tắc. Còn khi nào thì phước sẽ không hết? Vì chúng ta biết à biết tạo những công đức. Đúng như vậy. Tiền là phước của quá khứ để cho hiện tại ta hưởng, nhưng nếu ta không hưởng mà biết làm thì đồng tiền nó sẽ

[31:30]trở thành phước của của tương lai, phước của tương lai. Mà làm sao để thành phước của tương lai? Nếu ta biết thương người, ta giúp người. À ví dụ mình mình giàu, mình có tiền nhưng mà làng xóm chung quanh mình nhiều người nghèo hơn mình thì lúc nào trong đầu mình mình cũng suy nghĩ làm sao cho người chung quanh họ làm ăn khá lên, họ giàu lên. Như là khi thì mình hỏi han người này, khi thì mình thăm người kia, rồi cái người nghèo nói mình giúp cho đứa bé nhà đó đi học nghề, bên kia đi học cho xong phổ thông, rồi cái nhà nọ kẹt vốn mình giúp đỡ, vân vân. Tức là mình tạo điều kiện cho cái làng xóm chung quanh mình cũng khá

[32:05]lên từ từ, chứ không phải là mình ỷ giàu mình chèn ép làm cho mấy người chung quanh họ trở thành làm thợ cho mình hết, hầu hạ phục vụ mình hết, rồi để cho mình mình đứng cái vị trí ông chủ. Còn mình thương người giúp người thì phước mình tăng lên, hoặc là mình giúp cho Phật pháp hưng thịnh thì phước mình tăng mãi trong vị lai. Giúp cho Phật pháp hưng thịnh là sao? Giúp Phật pháp hưng thịnh bởi vì Phật pháp là cái nguồn đạo lý khiến cho trên thế gian này con người ta sống tốt, tiêu diệt được cái ác độc trong lòng con người để con người ta có thể tử tế với nhau, người ta đem lại niềm vui cho nhau

[32:45]và người ta không còn bị ràng buộc bởi những cái tầm thường của thế gian nữa. Phật pháp là như vậy. Cho nên vì vậy giúp cho Phật pháp phát triển thành cái phước rất là lớn trong tương lai của mình, trong những đời sau của mình. Cho nên vì vậy ta nói: Tiền là phước, phước thì hưởng, hưởng thì hết. Còn nếu người nào biết thì dùng cái đồng tiền đó để xây dựng được cái phước của tương lai thì cái phước đó không bao giờ không bao giờ hết. Thì chúng ta phải biết hy sinh, à biết chia sẻ chứ không phải là hễ có tiền là chỉ chỉ lo cho mình. Đặc biệt thế này, tiền á vừa là niềm vui mà vừa là gánh nặng. Tại sao tiền vừa là niềm vui mà vừa là gánh nặng?

[33:31]Tiền là niềm vui thì dễ hiểu không? Dễ hiểu không? Dễ hiểu phải không? Ví dụ bây giờ trong nhà mình, trong tủ mình chất trăm triệu trỏng hay năm trăm triệu trỏng, mình có yên tâm không? Yên phải không? Trong tủ mà có năm trăm triệu là thôi giờ khỏe rồi, giờ đi chùa nghe pháp rồi không có gì lo hết. Còn trong tủ mình không có đồng nào ngồi đây nghe pháp yên không? Không yên, không biết chiều nay lấy gì nấu cơm. Cho nên có tiền là niềm vui bởi vì làm cho ta yên tâm. Đó, cái yên tâm đó là cái giá trị á, chứ không phải không đâu. Cho nên tại sao mà ta giúp cho người khác tiền là ta có phước, bởi vì ta làm người khác yên tâm.

[34:09]Nhiều người đó chiều nay họ không biết ăn món gì, mình lại mình đưa họ năm chục ngàn, thế là họ từ đây cho tới chiều họ hết lo. Tại biết chiều họ có năm chục ngàn để họ sống, họ yên tâm. Còn chúng ta cũng vậy, à trong tự nhiên hôm nay mình vô được một trăm triệu, hôm nay mình vô được à năm triệu, nay mình vô được năm trăm ngàn thì cũng làm cho mình yên tâm được một thời gian. Cho nên tiền là niềm vui bởi vì nó giúp ta yên tâm để có thể sống thêm một thời gian nữa không sợ chết đói. Nhưng tiền là gánh nặng. Tại sao tiền là gánh nặng? Thì người nào có trí tuệ mới thấy tiền là gánh nặng, còn cái người không có trí tuệ chỉ thấy tiền là niềm vui.

[34:49]À người có trí tuệ mới thấy tiền là gánh nặng. Tại sao tiền là gánh nặng? Bởi vì chúng ta sẽ có hai cái lỗi. Thứ nhất: Tiền mà đem dùng sai là phước hết liền. Thứ hai: Tiền để yên không dùng tới, trong nhà sinh ra tai họa liền. À chúng ta hãy để ý lại. Chúng ta cứ quan sát những người có tiền á, chứ người không có tiền thì không có bị cái lỗi này. Cái người có nhiều tiền á mới bị hai cái lỗi: Một là dùng tiền sai để rồi hết sạch tiền, mất phước hết luôn; hoặc là tiền để yên không dùng tới, trong nhà cứ sinh tai họa hoài, cứ chuyện xui này chuyện xui kia xảy ra hoài. Chúng ta thử quan sát những người giàu cực kỳ

[35:30]giàu rồi sẽ thấy có đúng như vậy hay không. Hoặc là những người nào thật giàu hãy xem lại mình có đúng như vậy hay không. Đó, tiền mà dùng sai từ từ mất hết. Còn tiền để yên, tai họa tới liền. Bây giờ ta nói thế nào là dùng sai? Dùng sai nghĩa là thế này: Thứ nhất là phí phạm.

[35:51]Thứ hai là mua cái không đáng mua. Thứ ba là cho cái người không đáng cho. Đó là dùng sai thì sau này mình không còn tiền nữa. Nhiều khi chúng ta nghèo không phải là tại mình bủn xỉn mà do dùng sai. Kiếp trước mình dùng tiền tầm bậy, kiếp này tự nhiên nghèo. Nói: "Ủa, tánh tôi không bao giờ tôi hà tiện, không bao giờ tôi bủn xỉn với ai, ai tôi cũng thương. Thì kiếp trước là tôi cũng phải thương người rồi chứ, sao kiếp này tôi không có tiền?" Đúng. Kiếp trước rất thương người, mà kiếp này không có đồng nào xài, chỉ bởi vì kiếp trước xài tiền sai lầm. Mà xài tiền sai lầm là đâu? Tức là phí phạm.

[36:33]Xài những chuyện tốn tiền nhiều quá mà cái lợi ích nó ít quá. Chúng ta phải mua cái món mắc tiền quá mà cái người hưởng thì không được nhiều. Mua cái món mắc tiền quá mà để không nhiều, đó là phí phạm. Hoặc là mua cái không đáng mua. Ví dụ như cái gì? Trong nhất thời à cái người giàu họ mới nghĩ ra được những điều đó, còn chúng ta nhiều khi không nghĩ ra. Nhiều khi họ mua một món cực kỳ mắc tiền, có người mua món cả triệu đô la là 15 tỷ của mình á, món triệu đô la, rồi đem cái món đó bỏ tủ khóa lại luôn. Họ chẳng bao giờ họ dùng tới cái món đó, và cũng chẳng ai dùng được cái món đó. Một cái bảo vật gì đó, ha một viên minh châu hay món

[37:17]đồ cổ gì cực kỳ quý, mà mua xong họ cất luôn. Và họ chẳng bao giờ xài, và người khác cũng chẳng bao giờ dùng được, nhưng mà hết một triệu đô trong đó thì ta phải hiểu rằng đời người này đời sau không có tiền. Tại mua cái mà không có lợi cho nhiều người, hoặc gọi là mua cái không đáng mua. Hoặc là có người cứ đi ra đi thích đi ra shop ra cửa hàng mua quần áo, cứ thích là quần áo nào đẹp là mua, mua về rồi không mặc nhiều, nhiều khi mặc một lần, nhiều khi mua về quên để không mặc. Nhưng mà cứ mua chất đầy tủ á, mà có những người nghèo không quần không áo thì mình không cho, mà mở tủ mình ra thì là năm sáu trăm bộ quần áo để ở trỏng.

[37:58]Thì cái người đó là sao? Cũng là mua cái thứ không đáng mua, vì chưa phải mình cần, thì kiếp sau cũng không còn tiền nữa. Và cho người không đáng cho. Cho người không đáng cho. Ví dụ như là có nhiều cái ông gì đó đại gia khi nhậu nhẹt mời những cái người đẹp tới ngồi chung bàn rồi bo cho họ một trăm đô, dễ dàng, thoải mái. Mà trong khi là với một trăm đô đó có khi một gia đình họ sống được một tháng, phải không? Cái người đẹp kia một trăm đô người đó cũng nướng liền trong một đêm, một bay mất một trăm đô liền, tức là họ xài rất là phí. Cái đồng tiền mà cho người không đáng cho thì mình cũng hết phước luôn.

[38:37]Nghĩa là dùng sai hết phước. Ví dụ như cái người đó là họ cần tiền để đi đánh bài, cái mình thấy tội nghiệp mình cho. Cái đó cũng cho người không đáng cho. Hoặc là có người đó cần tiền đi nhậu, mình cho tiền để đi nhậu cũng là cho người không đáng cho, rồi mình sẽ hết phước. Hoặc là mình nói ngay cả việc nói cúng dường thôi, cúng dường cho một người tu hành không chân chính cũng là cho người không đáng cho. Còn chỉ cúng dường cho những người tu hành chân chính thì cái phước ta mới tăng vượt lên, bởi vì ta cho người đáng cho. Vì cái người đó tu hành chân chính sẽ làm cái tấm gương đạo đức cho bao nhiêu người noi theo.

[39:18]Còn cái người mà tu hành không chân chính, lừa bịp, gian dối, nhiều khi nói bậy nói bạ, hung dữ, nạt nộ, sân si, ích kỷ, mọi người chung quanh họ xa lánh hết. Mà mình cứ đem tiền mình cho cái người đó, thì cho người không đáng cho, sau này mình cũng hết phước luôn. Nên cái đồng tiền mà xài phí nè, mua cái thứ không đáng mua nè, cho người không đáng cho, mai mốt mình hết tiền. Ừm. Còn cái tiền mà để yên không dùng là gì? Tức là để yên một chỗ, giấu trong tủ hay là chôn vàng dưới đất á. Chôn vàng dưới đất cho nhiều, tiền để trong tủ một đống, bỏ trong ngân hàng thì cũng vừa là để yên nhưng mà cũng vừa là giúp

[39:57]cho cái ngân hàng nó hoạt động, cho người khác vay, thôi tạm không nói. Thế còn mà cứ giấu tiền trong nhà để yên hay giấu vàng trong nhà để yên, không làm cái điều gì có lợi, một năm thì không sao, hai năm sau, ba năm sau, năm năm bắt đầu trong nhà sinh ra chuyện xui xẻo. Nên chúng ta thấy, ví dụ cái người đó nhà giàu, con cái hư, có những cái chết bi thảm trong nhà, có những cái tai họa xảy ra xe đụng, rồi vân vân, chúng ta biết chắc ngay là họ chôn đống vàng dưới đất á. Vì tiền để yên, chắc chắn sinh ra tai họa từ trong nhà. Nên đây là một điều rất là lạ. Với cái đồng tiền á, mình dùng đúng á thì có phước,

[40:35]mà mình để yên không làm gì hết thì sinh tai họa trong nhà liền. Đây là điều rất lạ. Bởi vậy, chúng ta mới nói tiền vừa là niềm vui mà cũng vừa là gánh nặng vì vậy á. Niềm vui thì có tiền chúng ta yên tâm, chúng ta biết mình còn sống được một thời gian nữa, mình mua những thứ gì mình muốn được. Nhưng mà tiền là gánh nặng bởi vì cầm đống tiền á, cái người có trí tuệ mới biết sợ. Còn cái người không có trí tuệ cầm tiền sướng lắm, nhưng người có trí tuệ cầm đồng tiền là rung liền. Ở đây ai cầm đồng tiền rung? Hay là ai cầm đồng tiền cũng sướng á? Phải không? Cầm tiền sướng phải không? Phải làm sao tu đến cái mức độ nào cầm đồng tiền là

[41:12]rung á, là tu tốt, là thành công, là có trí tuệ. Chúng ta hỏi một câu đó thôi là biết cái người đó có trí tuệ hay không thôi. Chúng ta gặp bạn bè mình nói: "Ê mày, giờ mày có một tỷ rồi mày rung hay mày sướng?" Cái người đó mà nói tao sướng là biết người đó chưa hề biết Phật pháp, không biết tu. Còn cái người đó, bây giờ mày có một tỷ mày rung hay sướng? Nói tao rung, là biết mình phải kính trọng cái người đó, tại người đó có tư duy, có đạo lý, có biết tu hành, mới cầm tiền mà rung. Cầm tiền mà rung. Ừm. Nên từ đây về sau, mà hễ là ai mà cho tiền mình thì mình nói làm sao? "Đừng làm tôi rung nha, đừng làm tôi rung." Rung nhưng mình cứ phải cầm,

[41:53]phải cầm, đau khổ mà cầm, nhưng nói cầm tôi rung lắm á nha. Rung mà cứ cầm. Rung thì rung nhưng mà cầm cứ cầm.