[0:48]Con về với núi, con về với sông, nghe lòng phơi phới theo nghìn cánh đồng.
[0:57]Thương từng em bé,
[1:01]thương từng o già.
[1:05]Bên đường con nghé,
[1:08]cây mọc quanh nhà.
[1:16]Quê hương yêu ơi, đêm về trăng lên ấm êm. Sông Lam mênh mông, lượn quanh núi cao trập trùng. Cây đa năm xưa ru lòng cha say giấc trưa. Nương khoai xanh tươi khi bình minh đón sương rơi.
[1:51]Ngày nay phố xá thênh thang rồi, đời vui réo rắt trong tim người, lời ca chan hòa vang muôn nơi.
[2:06]Còn ai có nhớ thương ai nhiều, chùa xưa có tiếng chuông ban chiều, người xưa đất Nghệ muôn tình yêu.
[2:28]A...
[2:58]à... a...
[3:05]Cái lời tâm sự hôm nay cũng có cái tựa đề là "Quê hương nghĩa nặng tình sâu".
[3:14]Xin mượn cái câu đầu trong câu thơ của Bác Hồ ấy. Khi Bác Hồ về thăm quê cũng đã làm cái câu thơ là: "Quê hương nghĩa nặng tình sâu/ Năm mươi năm ấy biết bao nhiêu tình". Thì lần này chúng tôi cũng vậy, trong cái lời tâm sự của mình cũng xin mượn cái câu thơ của Bác Hồ để nói lên cái nỗi lòng của mình là "Quê hương nghĩa nặng tình sâu".
[3:42]Chúng ta biết á là cái việc mà tổ tiên, nguồn gốc quê hương nó không phải là cái cảm tính chủ quan của con người hay do thói quen, do phong tục, mà thật sự là do khoa học. Bởi vì trong cái dòng máu, trong tế bào của mỗi người đều có cái gen di truyền từ tổ tiên truyền xuống. Vì vậy là cái nói rằng cái người của Việt Nam đương nhiên có cái hình dáng khác với người Âu châu, rồi người Âu châu lại có hình dáng khác với người Phi châu, vân vân, cứ như vậy. Cho nên, và ngay trong một nước vậy á, tuy là ta giống nhau nhiều, nhưng mà nếu đi chuyên sâu vào thì mỗi dòng họ cũng có một cái gen di truyền riêng của mình.
[4:29]Cái gen di truyền đó nó nằm trong máu ta, trong tế bào ta. Và cái cái gen đó bỗng nhiên nó tạo thành một tiềm thức cội nguồn của ta. Đây là một vấn đề khoa học chứ không phải là cái vấn đề của tình cảm. Tự mỗi người chúng ta vậy, luôn luôn có một cái tiềm thức của cội nguồn, của tổ tiên nằm thẳm sâu trong tâm hồn ta mà ta không biết tại sao. Nên chính vì vậy, nhiều khi là có thể chúng ta sinh trưởng ở một môi trường khác, có thể có một người nào đó lạc mất cái dòng dõi của mình, nhưng mà đừng tưởng là ta đã đánh mất. Một cái tiềm thức của cội nguồn, của tổ tiên vẫn in sâu trong tiềm thức của ta để khiến cho ta có cái cư xử như thế,
[5:18]có cái thói quen như thế mà không thể lý giải được. Em xin thưa quý quan khách, quý đại biểu, như quý Phật tử vậy. Như chúng tôi là sinh trưởng trong miền Nam thì sống theo cái phong tục, tập quán, sinh hoạt của người miền Nam. Nhưng mà tự mình có một cái gì rất là khác lạ. Khác lạ cái thứ nhất là con người mình rất là kỹ lưỡng, xét nét, kỳ lạ, mà những người bạn của mình nói, nói: "Cái người này sao kỳ quá, họ nói dân miền Nam mà sao giống ở miền Trung ở đâu á, sao kỹ lưỡng, xét nét từng ly từng tí, cái gì cũng tinh tế?". Bây giờ mới biết cái tánh đó là tánh của Nghệ An, cái tánh... Rồi mỗi khi mà được ăn miếng rau muống luộc với lại tương Bần á, thì ăn quên no.
[6:07]Ăn cho đến khi phát ách mà đau bao tử, nên đau bao tử từ rất là sớm. Bởi vì hễ mà ăn được cái miếng rau muống với tương Bần thì ăn quên no, không biết tại sao nó ngon, quá ngon không tưởng. Và lúc mà chưa đi tu mà còn ăn còn ăn thức ăn động vật á, thì chỉ thích món mắm tôm. Không biết tại sao? Đến khi lớn lên rồi mới hiểu là: "A, cái món này là món của người Bắc", mà mình không biết tại sao. Sau này mới biết là đúng là cái tiềm thức của dân tộc nó nằm in sâu, in sâu như vậy. Mà đi đâu học cũng vậy, học là cũng siêng năng, chuyên cần và thường là người học giỏi, thường là người học giỏi vậy. Hơi khoe một chút xíu, vậy không phải là khoe để khen mình,
[6:41]mà khen bao nhiêu con người quê hương của mình đều là như vậy. Vì "ông đồ xứ Nghệ" là nổi tiếng mà. Mới nói ở xứ nào mà lại không có ông đồ, phải không? Ngày xưa của ta vậy, mấy ông thầy đồ, ông thầy nho là xứ nào mà lại không có, nhưng hễ cái chữ mà "ông đồ xứ Nghệ" là ai cũng phải sợ. Tại sao vậy? Ông đồ xứ Nghệ giỏi quá, sâu quá, chuyên quá, tinh quá. Nên hễ mà ra kinh đô, các cái sĩ tử khắp nơi, các nhân sĩ khắp nơi ở các tỉnh Thái Bình, Hưng Yên, Hải Dương đổ về kinh thành, về Tràng An, về Hà Nội, về Thăng Long vậy, mà hễ đụng ông đồ xứ Nghệ là gờm. Bởi nó có bốn chữ "ông đồ xứ Nghệ" nó thành ra cái thương hiệu,
[7:18]thành cái thương hiệu nổi tiếng từ hồi xưa tới bây giờ. Cho nên, chúng tôi mang cái gen của cái dòng họ mình nó nó nằm ở trong huyết quản, nên từ nhỏ là đã có cái tính như vậy: hiếu học, kỹ lưỡng, đâu ra đấy. Nên không ngờ là cái cái tiềm thức đã luôn luôn nằm ở nơi đấy, dù ta có có lạc khỏi quê hương mình, có trôi dạt đi đâu, thì chúng ta vẫn có một quê hương, có một cái cội nguồn nằm ở đâu đấy. Đó là ta nói theo cái huyết quản. Bây giờ từ cái nơi cái cội nguồn, cái huyết quản này, ta có cái cái dòng dõi của tổ tiên này, bắt đầu mới phát sinh ra cái thứ hai là ta có quê hương. Bởi vì tổ tiên ta có một mảnh đất để khởi nghiệp,
[7:59]ừ có một mảnh đất để phát tích, để sinh sống, thì nơi đấy là quê hương của ta. Và cái miếng đất mà nơi tổ tiên ta đã ở đó, nếu mà nói theo cái tâm linh, phong thủy, thì nó kết tinh lại cái linh khí của đất trời nơi đó vào nơi cái tổ tiên của ta, chảy vào huyết quản và lưu truyền trong con người của ta. Nên nói tại sao mà ta nói có cái gọi là "địa linh nhân kiệt" là vậy. Nói tại sao đất Nghệ An hay đất Hà Tĩnh là đất địa linh nhân kiệt, vì cái khí thiêng sông núi ở đấy kết tinh vào con người đó và ông bà ta ở đấy thì ta cũng hưởng cái khí thiêng đó trôi trong con người của ta và theo ta đi trên
[8:39]mọi nẻo đường của đất nước, thậm chí của cả thế giới này, không lẫn vào đâu được. Cho nên, từ cái huyết quản ta có tổ tiên, từ cái tổ tiên ta có cái quê hương của mình. Quê hương đó cũng không lẫn vào đâu được, cái khí thiêng của quê hương đó không lẫn vào đâu được. Và có quê hương nên bắt đầu ta có gì? Ta có có đồng bào, có láng giềng yêu mến. Như vậy, cái yếu tố khoa học là gen di truyền đã tạo nên một cái tâm thức của cái cội nguồn, cái tổ tiên ta, mà từ cái cái cội nguồn, cái tâm thức đó nó tạo nên cái đạo nghĩa đối với quê hương, đối với đồng bào, và như vậy cái đạo nghĩa này bỗng nhiên nó tạo thành một cái cái tình cảm sâu xa.
[9:23]Cái tình cảm sâu xa nó nằm trong cái đáy tâm hồn của ta mà khiến cho ta lúc nào cũng thương yêu, cũng nhớ nhung về quê hương, đất tổ của mình. Tình cảm không sao mà tả xiết được. Nhiều khi quý Phật tử được ở trên mảnh đất của mình không hiểu được cái tình cảm đó, chỉ biết là à thôi mình cũng thương yêu quê hương mình chung chung, nhưng nếu mà mình phải sống xa quê, thì cái tâm thức của cội nguồn, của dòng tộc nó chảy trong tim, nó làm cho ta nhớ mong, thương yêu, hoài vọng, và lúc nào cũng trông ngóng về cái quê hương, về đất tổ của mình. Ví dụ trên đường đường đi xa cũng vậy, thì nhiều khi là chúng tôi đi trên xe ngồi thì tranh thủ ngủ
[10:01]để lấy sức, nhưng mà vừa nhìn thấy cột là "Nghệ An" hiện ra là mở mắt liền. Cứ mở mắt nhìn từng cái cái cánh đồng, từng cái cọng cây, từng cái mái nhà, từng cái con sông, từng cái ngọn núi, như muốn nuốt hết cả quê hương vào trong trái tim của mình. Nó là một cái tình cảm gì cũng không hiểu được, không hiểu được. Mệt mà cũng không dám ngủ vì muốn nhìn được quê hương của mình như vậy. Nên cái tình cảm của người đi xa mới có, chứ người ở gần thì thì không hiểu được điều này. Cho nên, hôm nay vậy, trong cái bài nói chuyện tâm sự này là chúng tôi muốn chia sẻ những cái điều đó, những điều đó vậy. Cho nên vì vậy, mà ai chối bỏ cái cội nguồn của mình,
[10:40]ai chối bỏ cái tổ tiên, quê cha đất tổ của mình, thì vừa là kém đạo đức mà vừa là phản khoa học. Vì chúng ta đều có tổ tiên, đều có cội nguồn, có quê cha đất tổ. Mà nếu người nào đó vì cái bã vinh hoa phú quý hoặc là vì cái quyền lợi cá nhân mà đang tâm chối bỏ cội nguồn của mình thì thật là kém đạo đức mà phản khoa học. Dĩ nhiên trong cái cội nguồn của ta không phải luôn luôn là dòng họ nào cũng đều đầy những cái vinh quang vẻ vang. Trong cái quá trình mà lịch sử trải qua, cũng có đôi khi cha ông ta có những vấp phải những lầm lỡ nào đó. Nhưng mà ta là con cháu thì ta không được quyền chối bỏ.
[11:23]Ta phải đón nhận cái sai lầm của cha ông mình như là của mình, để mà mình đền bù lại cho đất nước của mình, để mình sửa lại cho đồng bào của mình, chứ cũng không ai được quyền chối bỏ cội nguồn của mình vì một lý do gì đó không được. Cái đó là vừa là kém đạo đức mà vừa là là phản khoa học. Mà từ cái gen khoa học này, cái nó phát sinh ra ít nhất 2 vấn đề về tâm linh. Từ cái gen di truyền khoa học, nó phát sinh 2 vấn đề về tâm linh. Cái vấn đề thứ nhất mà ta hay nghe là cái thuật phong thủy địa lý á. Tức là cái những những nhà phong thủy địa lý họ tin thế này, nếu tán được cái xương, cái cái cốt,
[12:06]cái thi hài của cái ông cha vào một cái vị trí, một cái đất đất thiêng thì con cháu sẽ được phát lên, phát phúc lên, thành công. Thì đó là một cái niềm tin mà khoa học thì không chứng minh được, nhưng người tâm linh thì họ tin như thế. Mà cái cái sự phát tích đó nó lại đi theo cái gen di truyền, chứ nó không đi ra ngoài được. Ví dụ như gia đình nó có con ruột và con nuôi thì khi mà tán một cái mã vào nơi chỗ tốt thì chỉ con ruột mới phát, con nuôi không phát được vì không có cái gen di truyền đó. Nên từ cái gen di truyền là cái yếu tố khoa học là nó lại phát sinh những cái vấn đề tâm linh về phong thủy.
[12:43]Mà nếu nói về phong thủy thì Nghệ An ta là số 1. Ông đồ xứ Nghệ đó giỏi mấy thứ nho y lý số. Cái ông thầy đồ xứ Nghệ đi đâu mà bắt mạch đó, làm thầy thuốc thì giỏi hơn người ta, mà đụng tới phong thủy là cũng giỏi hơn người. Mà nếu mà nói về thơ văn thì cũng trùm thiên hạ. Bây giờ thì những cái đó nhiều cái hơi bị thất truyền, ví dụ như cái nói là cái phong thủy địa lý thì bây giờ nhiều khi hỏi ta ít biết, chỉ còn... Nhưng mà ngày xưa mà cái thầy phong thủy mà giỏi của Việt Nam á lại là người của của Nghệ An hoặc là của Hà Tĩnh, cách nhau con sông như vậy, rất là lạ. Đó là cái yếu tố tâm linh thứ nhất mà dựa trên gen của khoa học.
[13:24]Cái tâm linh thứ hai cũng dựa trên gen của khoa học là luật nhân quả nghiệp báo. Luật nhân quả nghiệp báo là như thế này. Nếu đời cha ông mà sống có đức, có nhân hậu, biết thương người, biết giúp người, tính lành thiện, thì chắc chắn được những cái người mà họ có phúc lớn họ đầu thai vào cái dòng họ đó để họ lớn lên họ làm quan làm vua. Đây là quy luật của nhân quả mà nó liên quan tới sự nối tiếp của dòng họ. Nhưng mà điều kiện là cha ông phải là người sống tốt, sống hiền thiện, thương yêu, giúp đỡ làng xóm như vậy, có trách nhiệm đối với xã hội, đối với đất nước. Nhiều khi cái ông đó ổng cũng không có làm
[14:03]gì được cho đất nước, nhưng lòng ổng có thương dân, thương nước, hay nói về tình yêu đất nước, đồng bào cho con cháu mình nghe, cho dân làng, cho bạn bè mình nghe, thì lập tức, nếu theo nhân quả, theo Phật Pháp, thì có những cái vị mà vĩ nhân họ đầu thai vào dòng họ đó liền, vì họ thương cái tâm đó, họ cảm phục cái tâm đó, họ đầu thai vào để làm con cháu cái nhà đó. Mà những cái người đó, họ đầu thai vào rồi họ sinh, họ lớn lên rồi họ trở thành vĩ nhân nổi tiếng lừng lẫy, là khiến cho dòng họ đó vang danh luôn. Mà đầu tiên là từ đâu? Phải từ cái người cha, người ông có cái tấm lòng trước, có cái đức trước, rồi sẽ cảm ứng khiến cái người có cái
[14:42]phúc đầu thai vào trong cái gia đình của mình. Đấy, đây là cái nguyên tắc. Cho nên khi mà nói đất Nghệ An ta là cái đất địa linh nhân kiệt thì ta... nếu mà nếu mà nói theo phong thủy địa lý chắc là tại núi sông đẹp, cảnh trí đẹp. Nhưng mà thực ra nếu nói theo nhân quả thì phải biết rằng những cái người nông dân tay lắm chân bùn, thật thà chất phác ở nơi Nghệ An này, thực sự trong những con người đó ẩn chứa cái tấm lòng độ lượng, sâu xa, thương người, tử tế.
[15:18]Phải ẩn chứa nên mới có những vĩ nhân đầu thai về cái đất này. Đó là bắt buộc, yếu tố bắt buộc. Cho nên ta nghe nói một vùng đất nghèo khổ hay mà lại phát sinh ra những anh tài thì ta phải hiểu rằng cái tấm lòng của người dân quê nơi đó phải đặc biệt, chứ không thể là bình thường giống như mọi người khác được. Đây là yếu tố trên nhân quả, nó bắt buộc phải như thế. Có hai cái câu chuyện mà chúng tôi nghe, có một lần tôi gặp cái người Hà Nội, cái cô ở Hà Nội, cô lấy chồng Nghệ An, thì mới hỏi là vì sao mà chị lấy chồng Nghệ An? Nói nói là bởi vì tôi... lúc mà đi học làm sinh viên thì về Nghệ An thực tập.
[15:56]Khi về Nghệ An thực tập thì thời đó thì thời bao cấp, cho nên cái sinh viên phải đi sống vào nhờ nhà của cái quần chúng, ghé vào nhà của đồng bào để ở nhờ mà đi làm cái cái luận bài luận văn đề tài của mình. Thì khi vào các gặp các bà cụ người Nghệ An thì thấy các vị đó rất là tử tế. Mình là người khách lạ, ở đâu cái xứ nào trôi dạt về để sống sinh viên nghèo không à. Nhưng mà đến đâu cũng thấy được cái tinh thần hiếu khách của những người mẹ Nghệ An, nên bỗng nhiên thương đất Nghệ An rồi kiếm một chồng Nghệ An lấy gì chắc ăn.
[16:30]À, qua cái câu chuyện đó, chúng tôi thấy đúng là vì sao gọi là địa linh nhân kiệt, vì có những bà mẹ Nghệ An như vậy, hiếu khách độ lượng với người ngoài như vậy. Rồi, rồi nghe một câu chuyện thứ hai, thầy mới kể là cũng là cái người Nghệ An kể, nói, nói ở cái làng con á, ban ngày thì các cụ đi cuốc đất, về tới nhà gác cái cuốc xong phủi chân lên ngồi nói chuyện là nói chuyện quốc gia không. Nói chuyện ông bộ trưởng này ổng học tới cái bằng nào, ông kia có cái nhà ở đâu, ông nào học vị nào. Nghĩa là người nông dân đó mà lý lịch của mấy người lãnh đạo trung ương là biết sạch hết trơn. Nhà mình thì nhỏ, túi mình thì ít tiền,
[17:07]nhưng mà cái tâm này là cái tâm lãnh đạo đất nước. Mà cứ nói chuyện như thế, mấy đứa bé mà nó nó sinh ra trong cái gia đình đó làm sao nó bị nhiễm liền. Tối ngày cứ nghe bố mình, mẹ mình nói chuyện quốc gia đại sự không, nói toàn ông chủ tịch, ông bí thư này, bí thư kia. Thế là cứ từ từ lớn lên thì mục đích của nó chỉ làm sao làm cán bộ, chủ tịch, bí thư thôi chứ không làm gì khác. Bị nhiễm văn hóa, nghe rất là vui nhưng mà đúng là nó có lý do của nó. Đúng là có lý do tại sao như vậy mà không phải là mới đây, có lẽ cái truyền thống này đâu cũng xa xưa, xa xưa nó uốn đúc thành cái tinh thần của con người Nghệ An,
[17:39]nên ta mới có cái sự kiện lạ lùng thế này mà hôm nay chúng tôi cũng hay nói. Đọc trong sử á, có cái sự tình rất là lạ mà hồi đó chúng tôi thắc mắc mãi. Lúc mà khi quân Thanh tràn qua đánh thì Ngô Thời Nhậm á mới cố vấn là mấy mấy cá tướng của mà được Tây Sơn mà mà sai trấn vào đó, ổng Ngô Thời Nhịm ổng kêu là rút quân liền, không có cự. Ổng kia nói mình, tướng công, chúa công giao cho mình trấn giữ biên thùy, giặc sang mà bỏ chạy thì còn cái gì gọi là trung với quân, trung với vua mà hiếu với nước, chết cũng phải đánh. Ngô Thời Nhậm nói đừng có dại, đánh không thắng, đừng đánh, phải bảo tồn lực lượng, phải trực tiếp nhận ý chỉ của chúa công.
[18:23]Chúa công sẽ có kế hoạch, ta phải tin vào cái tài lãnh đạo của Chúa công. Có mấy ông kia nghe Ngô Thừa Nhậm nói xui tai quá, rút quân, rút quân về Tam Điệp nằm án ngữ đó, không cho địch đi thêm. Nếu mà địch mà tới Tam Điệp là bày trận đánh liền, đánh quyết liệt liền. Nhưng mà may là cái Tôn Sĩ Nghị mà đánh chiếm được Thăng Long rồi cái hả hê quá, cái ở đó ăn Tết. Lúc đó là Nguyễn Huệ, Quang Trung mới đem quân đi ra. Đi ra thì cái trong cái sử ghi câu này rõ ràng, vì quân không có đủ theo như cái kế hoạch của vua Quang Trung, nên vua lên ngôi hoàng đế lấy hiệu Quang Trung xong khi ra đến Nghệ An, cái danh sử ghi rõ ràng,
[18:57]đến Nghệ An tuyển thêm quân, rồi đem tiếp ra đây đánh liền. Thời gian chỉ có 5 ngày, không có thời gian để đào tạo. Chỉ trong 5 ngày mà ta không hiểu làm thế nào mà những người lính mới hiểu được cái hiệu lệnh mà đánh nhịp nhàng phối hợp với toàn cả đại quân mà đánh bay cả quân Thanh, một người chọi 20 người. Theo tỷ lệ mà sử đã ghi đó, một người đánh 20 người. Mà tuyển dân Nghệ An, lính Nghệ An chưa qua đào tạo. Bí ẩn nằm ở đây. Thì như vậy nó có, ta có thể lý giải được bởi hai lý do. Lý do thứ nhất là lúc đó những trai tráng của Nghệ An đã rất giỏi võ, cái tinh thần yêu nước đã cuồn cuộn có sẵn.
[19:41]Và thứ hai nữa là cái tài mà chỉ huy của tướng sĩ Tây Sơn là trên đường đi mấy ngày, vừa đi vừa dạy, vừa đi vừa dạy tới nơi đánh được. Thì cái này trên lịch sử thế giới chưa từng có, chỉ có một mình hoàng đế Quang Trung làm được và dân Nghệ An làm được.
[20:00]Đến ngày hôm nay vậy, khi mà những nhà quân sự học của Bộ Quốc phòng của ta đó, khi mà nghiên cứu về cái chiến tranh của Tây Sơn, đến nay có nhiều bí ẩn không lý giải ra. Đến ngày hôm nay vẫn không lý giải ra. Trong đó có cái lý giải nữa là Tây Sơn đóng tàu ở đâu, mà tàu chiến Tây Sơn là đánh Đông và Bắc đánh thắng hết. Bây giờ đi tìm lại cái bãi đóng tàu không hề có một dấu vết nào hết. Mà trận đánh là có thật, đánh bằng tàu có thật, mà đi tìm bãi thuyền không có, không biết đóng ở đâu. Và cái tại sao mà chớp nhoáng dẫn quân ra lấy quân Nghệ An lên đánh thắng liền, nó đảo lộn thế nào trong 2 3 ngày, không hiểu nổi luôn.
[20:34]Đến ngày hôm nay vẫn là một bí ẩn. Và cái bí ẩn đó nó cũng hàm chứa cái niềm tự hào của Nghệ An ta. Vậy thời đó trai tráng của Nghệ An trong lòng đã sẵn sàng xả thân vì nước, đã luyện tập đêm ngày, giỏi câu thơ và giỏi đường gươm. Nên chúng tôi có làm cái bài nhạc là Nghìn năm thăng long, trong đó có cái cái cái câu là thế này: Đường gươm tung bay, lời thơ mê say. Đó là cái tinh thần của ta vậy, múa gươm rất giỏi nhưng múa bút cũng rất là, rất là khéo, và xứ nghệ ngày xưa là vậy. Chiều này chúng tôi có hỏi mấy anh công an, hỏi anh anh có biết võ không? Dạ biết. Anh học ở đâu? Anh học trong ngành. Nói vậy không phải.
[21:15]Phải chừng nào anh học gia truyền ở Nghệ An thì mới lòi ra cái võ Nghệ An ở đâu ra, ở đâu ra mà tháp tùng để quân Tây Sơn đánh bay quân Thanh luôn. Nên cái này, cái chiến công mà đánh mấy chục vạn quân Thanh, xin thưa đó là dân Nghệ An ta đóng góp một phần rất lớn. Dân Nghệ An đóng góp phần rất là lớn. Nên ta phải tự hào về điều này. Ta phải tự hào về điều này. Nên cái xứ sở ta, cái gen di truyền ta nó tạo thành cái nhân quả là nếu cha ông mà có tấm lòng, độ lượng, nghĩ suy nghĩ lớn thì sẽ có những vĩ nhân đầu thai vào để sinh ra làm con cháu, và những con cháu này lớn lên làm rạng ngời cho quê hương, cho xứ sở.
[21:56]Đó là cái yếu tố như vậy, nhân quả như vậy. Cho nên hôm nay được đứng nơi đây, nơi mảnh đất quê hương này, ta thương yêu, ta buồn rầu, ta vui mừng, ta tự hào, ta hy vọng và ta lo lắng. Cái nhiều cái tình cảm đan xen như vậy, nhưng mà mỗi cái tình cảm đan xen vậy đều có cái lý do của nó hết. Thứ nhất là nói rằng ta đứng nơi mảnh đất quê hương của mình, ta thương yêu. Vì sao ta thương yêu? Ta thương yêu vì dòng máu mà đang chảy trong tim ta, nó từ đấy chảy ra, từ mảnh đất này nó chảy ra. Từ mảnh đất nên những trái tim của ông bà ta đang ngồi đây nè, từ ngày xa xưa này, bây giờ đang chảy nằm trong trái tim của ta.
[22:38]Ai mà không thương yêu được quê hương của mình, phải không ạ? Hai là... ta thương yêu vì quê hương ta, ta đẹp quá, sông núi hữu tình, đồng ruộng mênh mông, mà đồng bào của ta thì đáng yêu, đáng quý. Thực sự vậy là... chúng tôi cũng có biết chút xíu về cái phong thủy địa lý, nên cũng đi một vài nơi trên đất nước quê hương của mình thì cũng ngắm, cũng nhìn để xem cái phong thủy địa lý. Mà khi về đây thì để ý lắm, tại vì sách sử đã ghi mà, đất này là đất địa linh nhân kiệt. Thì đến đây quả thật như vậy, quả thật là cái đất Nghệ An là đất địa linh nhân kiệt, cái phong thủy đây cực kỳ tốt, cực kỳ tốt.
[23:20]Cho nên luôn luôn cái khí thiên ở đây dễ tạo thành những vĩ nhân cho cho đất nước này. Và dễ là cái đất nước này, Nghệ An, Hà Tĩnh này đã cung cấp nhân tài cho quốc gia. Rất là dễ, rất là dễ có được như vậy. Mà người của ta ở đây thường là cái người tốt, nặng lòng vì dân vì nước, có chính nghĩa. Hiếm có cái người nào ở đất Nghệ An, Hà Tĩnh ta mà là con người phi nghĩa, bán nước. Có nhưng mà cực kỳ ít. Ta ta thống kê rất là hiếm. Ta thương yêu mảnh đất này bởi vì ta biết rằng á, hôm nay ta ngồi đây, chứ đời trước cha ông ta bước từng bước chân đi trên mảnh đất này, hít thở từng cái hơi thở của cái không khí ở
[24:00]đây, cày từng cái lát ruộng ở nơi đây, đi thăm từng cái ngôi chùa ở đây, xây dựng từng cái mảnh nhà ở đây, bơi trên những cái con sông ở đây. Cứ ngồi đây mà ta nghĩ vậy, ngày xưa cha ông ta như thế, lủi bụi củi đi bộ từ cái làng này qua làng kia như thế, xách từng cái tay nải, cứ đi học nơi này nơi kia, rồi đi thăm thú nhau, đi viếng chùa, đàm đạo, ồ, lao động, hít thở, sinh sống nơi cái mảnh đất này.
[24:32]Làm sao mà ta không thương yêu được? Cứ nghĩ đến cái cảnh đó, cái cảnh cái cha ông ta ngày xưa như vậy, lòng ta tràn ngập thương yêu. Ta thương yêu vì ông cha ta ngày xưa học từng cái con chữ ở trên cái đất này.
[24:48]Suy nghĩ về vận mệnh của quê hương trên từng miếng miếng đất này, đọc từng cái quyển sách, thức từng đêm thâu ở trên mảnh đất này. Nặng lòng vì quê hương đất nước ở trên mảnh đất này. Những chi sĩ ở trên mảnh đất này cùng với cha ông ta đau cái nỗi đau của dân tộc khi mà đất nước ta lầm than, đã đêm hôm chụm đầu với nhau bàn mưu tính kế để làm sao mà cứu dân giúp nước. Chính những con người ở đây, chính những cái nỗi lo, những ray rứt, những trăn trở ở đây, những con người, những chiến sĩ đó đã ung đúc thành cái chí khí của dân tộc mà tạo nên thành những cuộc kháng chiến vang rợp cả trời đất thế.
[25:27]Nên làm sao mà ta không thương yêu được. Và ta thương yêu vì trong suốt lịch sử của dân tộc, biết bao nhiêu chiến sĩ anh hùng trên khắp đất nước của ta đã đi ngang qua mảnh đất này để chiến đấu cho tổ quốc thân yêu. Ngày xa xưa hơn nữa, từ những đời vua Lý, vua Trần, vua Lê đã dắt quân đi ngang mảnh đất Nghệ An này để đi vào trong mảnh đất Chiêm Thành để phạt cái xứ Chiêm Thành vì đã quấy nhiễu ta. Và có những lúc đã mở rộng biên cương đi mãi vào phía nam luôn, cũng phải đi ngang cái mảnh đất Nghệ An này. Rồi khi mà Nguyễn Huệ đánh quân Bắc thì cũng phải đi ngược từ miền Nam ra miền Bắc lại, cũng đã đi ngang cái xứ sở này, để lại nơi đây biết bao nhiêu là là kỷ niệm.
[26:08]Và cũng vậy, ba biết bao nhiêu người con của Nghệ An đã từ giã gia đình mình để đi chiến đấu và vùi xương nơi nơi cái xứ lạ quê người mà không bao giờ đem về đây lại được nữa. Đất nước ta như vậy, làm sao ta mà không thương yêu được. Và ta buồn rầu, ta buồn rầu vì cái điều gì? Ta buồn rầu vì thứ nhất, bản thân của ta là đứa con lạc loài suốt bao nhiêu năm mới tìm lại được quê cha, đất tổ. Ta buồn rầu vì sự thật là ta chưa làm gì được cho quê hương của mình nhiều, tới lui thăm mà được hưởng cái tình thương yêu của bà con, chứ chính mình chưa làm gì được cho quê hương của mình. Ta buồn rầu vì gì?
[26:47]Ta buồn rầu vì những cái ngôi chùa mà cha ông ta thường xuyên tới lui lễ Phật, ngày hôm nay biến mất, không còn tìm thấy nữa. Cứ nghe nói ở đó có có cái đền chùa, kia có cái đền chùa, không thấy nữa. Mà ta biết là những cái đền chùa đó, ngày xưa cha ông ta tới lui lễ Phật, đàm đạo với sư tăng, học kinh, xem kệ, bây giờ không thấy. Ta buồn rầu vì, ta buồn rầu vì đất Nghệ An ta chứa một cái nỗi oan của một danh tướng đời xưa là Cao Lỗ. Đền thờ Cao Lỗ còn nằm ở Diễn Châu. Chắc chuyện này quý Phật tử ít có biết, để kể sơ sơ một chút. Thì Cao Lỗ là một danh tướng của An Dương Vương Thục Phán. Danh tướng giỏi như thế này, đó là người thiết kế ra thành Cổ Loa.
[27:34]Thiết kế ra thành Cổ Loa để mà nếu đóng trên thành Cổ Loa rồi đập địch không thể xâm nhập lên được. Là những cái mặt, những đồn, những tháp, những vị trí ứng chiến với nhau tạo thành thế trận huyền ảo mà địch lọt vào là sẽ lọt vào bẫy liền. Nên cái thành Cổ Loa vẫn còn là một bí mật mà ngày hôm nay ta vẫn chưa giải mã được. Ta thấy di tích thôi, nhưng sự thực đó là một thế trận huyền ảo mà nếu địch là con không phải là con người biết rõ, bước vào đó là lạc vào mê cung liền và bị phục kích liền lập tức. Nên cái thành của Loa rất đặc biệt, chứ không phải là chỉ xây thành vuông vuông vuông rồi đứng canh gác sơ sơ đi qua đi lại, không có đâu.
[28:10]Đó là một thế trận bí mật, ngày hôm nay là đã thất truyền, không ai giải mã được. Cái thứ hai nữa là Cao Lỗ là người chế ra cái nỏ thần Liên Châu Tiễn, mà cái cái đó nó không phải là bắn liên tiếp mà bắn một lần ra mấy ngàn mũi tên. Mũi tên đó nó ngắn thôi, nó ngắn hơn, nó dài hơn một gang tay, nhưng đầu nó bịt đồng và bịt sắt. Bắn bay lên trời là mấy ngàn mũi tên nó rớt đập xuống quân địch. Địch chết như rạ. Nhờ cái vũ khí bí mật đó, lợi hại đó mà đẩy lui quân của Triệu Đà không bao giờ xâm lược được. Mà Cao Lỗ là con người được ghi trong sử là... gương mặt rất là đẹp, giỏi cả văn lẫn võ, một mình địch được muôn người,
[28:54]không ai đánh lại, phi thân bay như chim, một một siêu nhân thời đó. Nhưng lúc đó thì Triệu Đà đánh không lại, Triệu Đà mới tính kế là mỹ nhân kế, mới cho con mình là Trọng Thủy sang cầu hôn Mỹ Châu. Mà Trọng Thủy đẹp, đẹp, người con trai mà đẹp không thể tưởng tượng được. Nên khi mà đích thân Trọng Thủy sang cầu hôn, mang theo lụa là vàng bạc gấm vóc, Mị Châu đứng qua cái cái mảnh vải phía sau nhìn ra, rụng rời tay chân hết trơn, trái tim đập loạn lên liền, bị bị tiếng sét ái tình đánh liền. Đó là sự thật. Thì lúc đó đó mới vua An Dương Vương mới cho bàn lại với các tướng, quan tướng hết, nói bây giờ là Triều Đà đánh thua và
[29:38]muốn cầu hòa bằng cách là cho con cưới và gửi rể. Thì... một số tướng á, quan á, đồng ý, đồng ý là những người đã bị mua chuộc á. Nhưng mà riêng Cao Lỗ phản đối, Cao Lỗ nói không, đây là một kế hoạch tình báo tinh vi. Tức là nó cho người cắm vào trong trong sâu trong triều đình để khám phá bí mật của thành Cổ Loa và bí mật của Nọ Thần. Không được. Lúc đó khi mà Cao Lỗ nói như vậy thì An Dương Vương cũng phân vân, vào mới hỏi ý kiến con mình. Thì cái Mị Châu mê trai rồi. Mị Châu mới nói thế này, người ta đi cầu hòa để để một ông này ổng muốn chiến tranh, ổng muốn oánh hoài, muốn cho chết đổ xương đổ máu dân mình.
[30:18]Cái ông này không có tốt, cái ông Cao Lỗ này không có tốt. Trời, người ta hiền lành, đẹp trai quá, người ta cầu hòa, người ta đứng đây mà cứ cứ cản hoài. Mê trai rồi nói gì nghe cũng hay. Cái cái vua vua An Nhân Vương thì nhìn sâu vào vào con mắt của con gái mình, thấy con gái mình à mê mệt mà đúng là cha thì thương con, cha hay bị chiều con gái, và các quan thì bàn xuôi, cái cuối cùng là An Dương Vương đồng ý. Cao Lỗ đứng lên phản đối quyết liệt. Sau đó thì vì Mị Châu nói quá nhiều, An Dương Vương mới cách chức Cao Lỗ. Thì Cao Lỗ biết rằng nếu mà Trồng Thủy về đây nằm được mà mình ra khỏi triều đình thì nước sẽ mất, và tính mạng mình rất nguy
[30:59]hiểm, nên bỏ kinh thành đi mãi đi mãi về tới Diễn Châu nằm. Nghệ An, đất Nghệ An ta, lập nghiệp là xem nơi này là quê hương. Nhưng mà chuyện chưa hết. Lúc đó đó, thì khi mà Trọng Thủy nằm trong triều đình rồi, thì mỗi năm như vậy là Triệu Đà đều cho người chở vàng bạc lụa là gấm vóc sang cho con mình. Thì Trọng Thủy mới dùng cái đó mua hết, mua hết tất cả những quan chức trong triều đình, mua hết, bao vây hết, mua lần lần khám phá luôn cả bí mật của nỏ thần hết luôn. Thành Cổ Loa bố trí như thế nào, ai là coi cái nỏ thần, những cái kho nỏ thần nó nằm ở đâu, bao nhiêu người điều khiển, tướng nào giữ cái đó bí mật.
[31:35]Tại vì Cao Lỗ đã dặn người mà giữ kho nỏ thần là tuyệt đối không được xưng danh xưng tánh, không ai biết là người đó giữ giữ kho. Bây giờ thì Trọng Thủy biết hết, mua từng người, mua từng người biết hết. Đến lúc đó cái Trọng Thủy mới đi về thăm cha mình, xin phép về thăm cha thì nói rằng: Cha, con đã nắm hết tất cả, tất cả những quan tướng triều đình con đã mua sạch. Bây giờ đánh sang là thắng, không ai là không ủng hộ, họ sẽ buôn giáp quy hàng. Triều Đạm hỏi câu thế này: Thế Cao Lỗ ở đâu rồi, còn sống hay chết? Nói dạ, là tuy còn sống nhưng mà con đã cho cách chức là đi mất rồi. Nói không, Cao Lỗ còn sống, ta không dám đem quân qua đánh.
[32:15]Tức là dù tay đó là không còn làm quan tướng nữa, nhưng mà nếu ta chiếm được rồi, tay đó cất binh đánh lại thì ta sẽ thua. Con làm sao giết được Cao Lỗ, cha mới dám đem quân qua đánh. Nói dạ, cho con về tính. Cái về mới bàn với mấy ông quan. Cái ông quan nói bây giờ chỉ còn cách duy nhất là lấy chiếu chỉ của vua An Dương Vương, triệu Cao Lỗ đi giữa đường giết chết. Nó giết bằng cách nào? Nó phục binh? Không. Cao Lỗ một người đánh được ngàn người, không có phục binh nào đánh nổi hết. Cái cuối cùng nó lấy nỏ thần giết Cao Lỗ. Thế là... Mị Châu mới lấy mộc của vua cha, lấy chiếu chỉ giả, làm chiếu chỉ giả, cái cho người đem về đi tìm về tới Diễn Châu.
[32:55]Đến Cao Lỗ đọc cái chiếu chỉ, buộc chiếu chỉ, buộc là Cao Lỗ phải lên đường về kinh. Cao Lỗ biết, biết là mình... mình không sống được nữa. Mà... mà trái lệnh thì cũng chết, trái lệnh thì nó lấy cớ cũng bắt ở tù cũng đủ cách, đành phải thôi. Đó là vận mệnh đã hết, từ giã gia đình, từ giã dân làng hết, ít như là trăn trối lại. Nhưng mà thời gian Cao Lỗ ở đây là đã dạy dân được rất nhiều. Dạy dân là cái nghề làm sắt và dạy dân võ nghệ, dạy dân văn hóa, nên ảnh hưởng của Nghệ An ta là còn ảnh hưởng của Cao Lỗ rất là nhiều. Thì trong cái dạy mà dạy dân làm sắt á, thì bây giờ mới ghi nè, ta mới ghi là Cao Lỗ là ông tổ rèn sắt của Việt Nam.
[33:40]Câu đó nói là sai. Đúng là phải nói là Cao Lỗ là ông tổ của kỹ thuật công nghệ quốc phòng của Việt Nam mới đúng. Người đầu tiên mà chế ra nỏ thần mà, đó là ông tổ của ngành công nghiệp quốc phòng của Việt Nam mới là đúng. Thì đi giữa đường thì ở đây Trọng Thủy đã cho người gài sẵn cái nỏ thần, cả ngàn mũi tên từ trên trời ập xuống, cả đoàn người chết hết. Cả Cao Lỗ và những người mà dắt Cao Lỗ về chết sạch luôn. Là khi nghe tin mà Cao Lỗ đã chết rồi, ồ, Triệu Đà cất quân qua đánh liền. Cất quân qua đánh thì vua An Nhân Vương mới đinh rằng á, Trọng Thủy làm con rể của mình, hễ mà bên kia cất quân đánh mình chém đầu nó liền.
[34:15]Nhưng mà tới chừng muốn chém có chém được không? Trốn mất rồi làm sao mà chém được nữa. Lấy cớ đi đâu nó đi mất rồi kiếm đâu mà chém. Mà kêu điều binh khiển tướng thì tất cả binh tướng trốn hết luôn, bị vì đã ăn tiền của Trọng Thủy hết. Nên đây là một vụ án tình báo lớn nhất trong lịch sử nước ta. Vụ án tình báo lớn nhất trong lịch sử nước ta. Nỗi đau lòng vô cùng. Nên từ đây mà ta không bao giờ được lơi lỏng vì cái cái câu chuyện tình báo mà chưa từng thấy này, chưa từng thấy, mua hết cả một triều đại, một triều đình. Cho nên sau này á, cái sử Trung Hoa không bao giờ ghi về cái chuyện của Triệu Đà.
[34:49]Là vì sao vậy? Là bởi vì cái chuyện của Triệu Đà làm á, là cái chuyện mà của kẻ tiểu nhân hèn mạt. Mà người Trung Hoa họ tự hào họ là nước quân tử, thì họ không dám ghi chuyện đó, tại ghi như vậy nó ô nhục cái quốc gia của họ. Thứ nhất là cho con đi ở rể, cái phong tục Trung Hoa không có. Việt Nam thì có, nhưng mà Trung Hoa không có. Cho con mình đường đường là một thái tử mà đi ở rể là một cái nhục, nhục thứ nhất. Cái nhục thứ hai là con rể giết cha vợ. Là qua để mà âm mưu mua chuộc người ta mà giết, mà phản bội. Đó là cái nhục thứ hai. Cho nên sử Trung Hoa xóa mất cái trang sử về Triệu Đà. Cho nên sau này mới có cái nhà sử học là Lê Mạnh Thác á.
[35:29]Ông khi đọc sử Trung Hoa, ông không thấy nói về cái triều đại Triệu Đà. Ông bèn kết luận là hễ không có Triệu Đà thì không có An Dương Vương. Tức là không có triều đại An Dương Vương. Đó là nghiên cứu ẩu. Chỉ vì sử Trung Hoa không có mà dám phủ nhận luôn cả triều đại An Dương Vương của ta. Còn ta rất là chân thật. Triều đại đó nối tiếp triều đại Hùng Vương thất bại, ta công nhận thất bại. Nhưng mà trong đó có một nỗi oan, là nỗi oan cao lỗ. Có người rất là sáng suốt, rất là giỏi, trụ cột của triều đình, nhưng mà chỉ vì cái sự si tình của một người con gái, một công chúa mà phải chịu cái nỗi oan, chết oan và nước mất nhà tan.
[36:06]Mà cái người đó là đã chọn quê hương Nghệ An ta làm làm quê hương thứ hai của mình là đất ở Viễn Châu. Bây giờ cái đền thờ vẫn còn. Nên khi mà nghĩ tới quê hương, ta buồn rầu thì trong bao nhiêu nỗi buồn có cái nỗi buồn về cái nỗi oan cao lỗ như vậy. Khi nghĩ tới quê hương, ta vui mừng. Ta vui mừng vì rõ ràng là quê hương ta đẹp lên từng ngày. Đường xá thênh thang, nhà cửa khang trang, những công trình đời sống người dân được cải thiện, cải thiện hơn rất nhiều. Có đúng không ạ? Quê hương ta rất là... Và tương lai... khắp cả tỉnh người ta không nói chứ thành phố Vinh sẽ là một thành phố rất là trọng điểm của cả nước.
[36:46]Vì chúng tôi nhìn theo cái cái khác, nhìn theo con mắt khác, chứ tôi không biết quy hoạch nhà nước. Nhưng mà nhìn cái... cái đời sống, cái khung cảnh ở đây, đánh giá là sau này thành phố Vinh sẽ thành một thành phố rất là lớn. Nên nhân dân ta sẽ còn nhiều cái ngạc nhiên về sự phát triển của mình nữa, chứ chưa hết đâu. Con cháu ta còn được hưởng nhiều cái tiện nghi, nhiều cái sự thịnh vượng của nơi quê hương này nữa, chứ không chưa như vậy là chưa phải là hết đâu. Hay là đời ta sẽ qua đi, nhưng con cháu ta sẽ còn được hưởng nhiều, nhiều hơn nhiều. Ta vui mừng, ta vui mừng vì điều gì nữa? Vì cái ngôi chùa này được chính quyền dựng lên
[37:24]như là một biểu tượng tâm linh cho cả quê hương. Đi khắp Nghệ An thì bây giờ thật ra đền rất là ít, phải không? Đền ít. Nhưng nhà nước đã cho dựng nên cái ngôi đền Quan Trung này, là thờ một anh hùng dân tộc lẫy lừng. Cái ngôi đền được đặt trên cái núi Dũng Quyết, một cái vị trí cực kỳ đắc địa, cực kỳ đẹp, trở thành sẽ trở làm biểu tượng tâm linh của Nghệ An của ta. Đây là điều làm ta vui mừng. Nhưng niềm vui chưa trọn vẹn nếu nơi đây chưa được thờ Phật. Tôi có gặp mấy anh lãnh đạo tỉnh.
[37:58]Chúng tôi gặp anh lãnh đạo tỉnh, chúng tôi có nói thế này, các anh nên đề xuất thờ Phật ở nơi đây, tiền Phật hậu thần, trước là thờ Phật, sau là thờ quang Trung. Đây là phù hợp với truyền thống của dân tộc ta. Mà hễ có thờ Phật rồi, ta thu hút được cái tấm lòng của đồng bào cả nước sẽ kéo về đây mà lễ bái.
[38:19]Chúng tôi đề xuất như vậy các anh cũng có vẻ vui, cũng vẻ đồng ý, nhưng mà không biết là nó đã chuyển động đến đâu. Mà nếu quý Phật tử ở đây, bà con ở đây mà đồng quan điểm đồng ý với chúng tôi thì giơ tay lên xem thử. Tuyệt vời! Tất cả đều giơ tay lên. Anh Lữ này có giơ không ta? Có hả, tuyệt vời! Như vậy anh Lữ sẽ đại diện bà con, tất cả bà con ở đây là gởi gắm nơi anh Lữ cái tâm tình của mình, nhờ anh Lữ đề đạt lên lãnh đạo tỉnh, để đề đạt lên luôn Trung ương là xin thờ Phật nơi cái ngôi đền này để thành gọi là chùa, ta cũng sẽ đặt tên là chùa Quang Trung. Nhưng mà tiền Phật hậu thần. Dạ. Và sẽ thấy nước về đây.
[39:04]Và lúc đó thầy cũng có nói là cái người mà trưởng ban quản lý đền phải đi trụ trì. Và anh nói là nếu mà ảnh nghỉ hưu ảnh cũng sẽ xin xuất gia đầu Phật cạo đầu trụ trì luôn để giữ chùa luôn. Ta vui mừng gì nữa? Ta vui mừng vì nhân dân ta vẫn một lòng yêu nước, kính đạo. Cái tình yêu nước và yêu đạo quyện với nhau rất là đẹp đẽ. Rõ ràng bà con của ta đây là đều là những người biết kính Phật và đều yêu nước hết. Hai cái tình yêu đó trộn thành một với nhau, rất là tự nhiên mà không cần phải nói nhiều. Như sáng nay vậy, sáng nay chúng tôi đến gặp ông Trưởng ban Tôn giáo tỉnh. Chúng tôi nói rằng Đạo Phật là đạo đồng hành với dân tộc.
[39:51]Tự nhiên như thế không cần phải nói, không cần phải nhắc. Hễ hỏi người đó là ai, nói đạo Phật, thì ta phải hiểu người đó trong lòng có sự yêu nước, nó tự nhiên như là ta phải ăn cơm, tự nhiên như ta phải hít thở vậy. Hễ đạo Phật là đồng hành với dân tộc. Bây giờ mà muốn cho cái người đạo Phật đó mà phản lại dân tộc á thì giặc phải dùng nhiều cái nghiệp vụ tình báo, lôi kéo, tác động đủ thứ thì mới kéo cái người đạo Phật đó ra khỏi cái dân tộc của mình. Chứ còn để thả ra bình thường đừng làm gì hết thì hễ là người đạo Phật thì tự nhiên người đó yêu nước. Mà ngày hôm nay khi ta nhìn thấy bà con ta,
[40:25]ta thấy cái tâm tình nó vẫn còn nguyên, đều là những người vừa yêu nước vừa kính Phật. Có đúng không ạ? Chính xác như vậy. Đó là điều làm ta ta vui mừng. Rồi điều làm ta tự hào nữa, ta tự hào, ta tự hào vì cái gì? Vì sao mà quê hương ta nhiều nhân tài quá, đã góp phần viết nên những trang sử hào hùng cho đất nước này. Tức là lật ra những cái trang sử hào hùng của ta thì sự đóng góp của những người từ nơi quê hương ta rất là rất là nhiều làm cho ta ta tự hào. Ví dụ như chúng tôi thì họ Hồ thì lại có một cái điểm như thế này, là cái vị mà nguyên tổ đầu tiên là Trạng nguyên Hồ Hưng Dật, ông nhắc nhở con cháu bốn chữ mà tạo thành cái đức của
[41:10]con cháu là "vạn đại vi dân", nghìn đời vì dân. Vạn đại, nhắc nó như thành một cái khẩu quyết, như là một mệnh lệnh tối cao của cái người tổ buộc con cháu từ đây phải sống như vậy. Cái cũng làm là một cái bài học bốn chữ dễ nhớ nhưng mà làm ai cũng phải day dứt, phải băn khoăn, phải cố gắng, ừ. Rồi như là một Nguyễn Huệ, như là một danh văn hào Nguyễn Du, hoặc là Mai Hắc Đế là cái người mà khởi nghĩa đầu tiên khi mà đất nước ta bị bị Bắc thuộc. Và còn đặc biệt có một con người này nữa mà Phật giáo phải biết ơn là Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc. Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc là thân sinh của Hồ Chủ tịch,
[41:53]Bác Hồ, là một nhà Nho nhưng mà lại rất là uyên thâm đạo Phật. Thì khi ông làm quan ở Bình Định á, sau đó là bị cách chức, cách chức là bởi vì binh người nghèo không có gì hết trơn á. Thấy người giàu ăn hiếp người nghèo, cái ông ổng phạt cái người giàu, cái triều đình lại binh người giàu, cái cách chức ổng, thì ổng lang thang vào miền Nam và làm nghề bốc thuốc và nghiên cứu Phật giáo. Mà sự thật là lúc ở Nghệ An là ổng đã rất là giỏi. Ổng đến, ổng mới đi từng chùa, ổng mới nói thế này: "Đất nước mình bị Pháp nó đô hộ, mà muốn chống lại Pháp á thì phải dùng một cái tinh thần đó là đạo Phật. Vì sao vậy?
[42:33]Vì người Pháp trước khi chiếm ta nó đem cái tôn giáo của nó tới trước, bây giờ là ta muốn độc lập ta phải dựng cái tôn giáo của ta lên lại. Mà tôn giáo của ta là gì? Là đạo Phật". Nên ông mới đi từng chùa từng chùa ổng thuyết phục các vị hòa thượng phải đứng lên chấn hưng lại đạo Phật. Chớ lúc đó đạo Phật là bị Pháp nó dùng cái chữ là trù dập á, không ngóc đầu lên nổi, bắt đầu tàn lụi dần tàn lụi dần, chỉ còn là cái tín ngưỡng của làng quê. Nhưng mà chính Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc á, cái người của ta ở đây nè, đi đến từng chùa thuyết phục. Khi cụ đi đến cái chùa Tiên Linh ở Bến Tre, gặp Hòa thượng Khánh Hòa thì Hòa thượng Khánh Hòa
[43:08]ứng theo cái lời kêu gọi đó, hưởng ứng với lời kêu gọi đó, bắt đầu đứng ra để mà phát động cái việc chấn hưng Phật giáo. Còn Cụ Phó bảng thì bị Tây nó theo dõi quá, phải trôi dạt về Cao Lãnh ở đó, núp ở đó, liên lạc với chí sĩ và làm thuốc sống qua ngày rồi mất ở đó năm 1929. Còn cụ Khánh Hòa thì nối tiếp cái lời kêu gọi đó, đứng lên phát động chấn hưng Phật giáo, thế là Phật giáo miền Nam được chấn hưng lên, rần rần lên khắp nơi mở trường Phật học, độ tăng là là độ Phật tử rất là nhiều. Rồi ở Huế mới thấy miền Nam làm thành công, bắt chước mới chấn hưng Phật giáo miền Trung lên, rồi sau đó miền Bắc ta mới thấy Phật giáo miền Nam,
[43:42]miền Trung chấn hưng rồi, Phật giáo Hà Nội mới đứng lên phát phát động cái chấn hưng, ta mới có Cụ Tuệ Tố Liên, Cụ Tâm Hải, vân vân là như vậy. Nhưng mà ta thấy là Phật giáo cả nước lần lượt được chấn hưng lên, đâu biết rằng bắt đầu từ một con người, một con người nghèo nàn, đơn giản, từ cái xứ Nghệ An mà đi ra.
[44:05]Bây giờ nếu nói là Phật giáo ngày nay cả nước được như thế này, bắt đầu từ cuộc chấn hưng. Nhưng mà cuộc chấn hưng nó bắt đầu từ một con người của Nghệ An, đây là điều làm ta tự hào một lần nữa.
[44:20]Nhưng nơi quê hương của cái con người mà đứng ra kêu gọi chấn hưng đạo Phật thì chưa có chùa.
[44:28]Hồi sáng tôi cũng nói vậy, nói với chính quyền như vậy. Thấy đó là cái nỗi buồn. Thấy thì tự hào, tự hào vì Phật giáo Việt Nam chấn hưng được nhờ cái con người Nghệ An, nhưng mà buồn quê hương con người đó không có chùa. Cho nên chúng tôi cũng nói với các anh lãnh đạo tỉnh thế này, nghĩa là các tỉnh bạn gần ta là Thanh Hóa và Hà Tĩnh chỗ nào cũng có chùa, có tăng, có hoạt động Phật giáo hết, chỉ Nghệ An chưa có, chưa có gì hết. Cho nên, khi nào các anh xây một ngôi chùa các anh phải xây ngôi chùa lớn nhất nước, không được xây ngôi chùa bé bé. Đó là ta tự hào.
[45:06]Rồi ta hy vọng, ta hy vọng là gì? Ta hy vọng rằng quê hương ta sẽ trở thành một thành phố lớn đầy ấm no, hạnh phúc và là cái thành phố tiêu biểu cho không phải là cho đất nước mình, có thể là cho cả vùng, cho cả một cái vùng cả khu vực Đông Nam Á luôn. Ta hy vọng như vậy, có không phải? Ta hy vọng rằng là sau này cái đời sống vật chất và đời sống tâm linh của đồng bào ta ở đây sẽ được cân bằng. Còn hiện nay, đời sống vật chất thì ta đang khá lên, nhưng mà đời sống tâm linh ta vẫn còn đang rất thiếu thốn. Vì sao? Vì thiếu chùa, thiếu sư, thiếu tăng. Bây giờ quý Phật tử có mơ ước là Nghệ An ta sẽ được mọc lên nhiều ngôi chùa không ạ?
[45:47]Ngày xưa là 270 ngôi chùa theo thống kê của Nhà nước, bây giờ không còn. 270 ngôi chùa. Bây giờ nếu mà phục hồi lại hết thì ít nhất ta phải xây lại được 270 ngôi chùa hoặc nhiều hơn nữa. Rồi, nhớ nha mấy người vỗ tay nhớ, bây giờ hỏi tiếp câu này, lấy ai trụ trì tu nơi mấy ngôi chùa đó?
[46:16]Chùa Quang Trung thì anh này ảnh sẽ trụ trì đó, ảnh hứa là ảnh đi xuất gia, nhưng mà nếu mà ta xây được 300 ngôi chùa nữa thì ai xuất gia trụ trì, giơ tay lên?
[46:27]Thầy cần mấy người trẻ kìa, giơ tay lên, xuất gia, hứa là hễ mà chùa xây tới đâu là tụi con sẽ xuất gia đầu Phật theo tu giữ chùa tới đó. Ta hy vọng điều gì nữa? Ta hy vọng rằng là sau này sẽ nhiều người ở nhiều nơi trên đất nước và cả thế giới sẽ về đây tham quan, hành hương, đi tìm cái nền văn hóa đặc thù của Nghệ An ta. Cho nên vì vậy, những người mà làm công tác văn hóa của Nghệ An phải giữ gìn bảo tồn cái văn hóa của Nghệ An. Nhất là anh Lữ, anh cũng là giám đốc của Trung tâm Văn hóa Thành phố Vinh. Ta phải tìm, xác định lại cái văn hóa Nghệ An là cái gì, để sau này có chỗ, có cái điều mà cho thế giới về đây học hỏi.
[47:09]Văn hóa Nghệ An là cái gì? Chúng ta khó biết. Tuy nhiên đây là một vài điểm, một vài điểm thuộc về văn hóa Nghệ An. Ví dụ cái nghề bốc thuốc á thì mình đến ông thầy thuốc, thầy thuốc Bắc ổng sẽ đưa tay ổng bắt mạch mình thì khắp nước này ở đâu cũng đưa tay bắt mạch, nhưng ông thầy Nghệ An bắt nó ra mạch khác á. Ông thầy Nghệ An là bắt cái mạch nó sâu hơn, nó lạ lùng hơn mà ở vùng khác không có. Cho nên khi mà Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đi vào Nam mà làm thầy thuốc á là vượt mặt mấy ông thầy thuốc khác hết, tại vì cái mạch của cụ rất là lạ, cụ phát hiện ra bệnh rất là sâu, chữa trị rất là hay.
[47:41]Thì cái đó là một cái gì bí ẩn, nó nằm sâu trong cái âm dương ngũ hành, cái lý luận gì gì về Đông y đó mà ta có mà ngày hôm nay có thể là đang mai một thất truyền từ từ. Và ví dụ như là cái lối sống, cái làng quê, cái nghĩa tình, cái trách nhiệm của ta cái đó là một loại văn hóa mà ta phải làm sao duy trì, chớ đừng để cái lối sống của Tây phương nó theo cái internet, theo phim ảnh nó vào, nó phá hoại tâm hồn của lớp trẻ của ta thì rất là phí, ta sẽ mất cái văn hóa này. Cho nên cán bộ nè, ông bà nè, cha mẹ lúc nào cũng phải nhắc nhở con cái mình truyền thống của ta như thế, đất đai của ta thế, tổ tiên ta thế, quê hương ta thế, các con không được đi sai đường,
[48:19]không được mà nhiễm cái internet của Tây phương đem vào cái lối sống mà ngông nghênh, tự cao tự đại, không biết tình, không biết nghĩa, không biết tôn ti trật tự là không được, không chấp nhận à. Phải biết tôn ti trật tự, kính trên nhường dưới, phải biết lễ độ, lễ phép, phải chấp nhận phải hy sinh, phải nhường nhịn, đó là cái văn hóa, cái đạo đức của cha ông ta ở nơi cái vùng đất này, con cái không được làm sai. Đây là sự cố gắng của thế hệ cha ông, những người đi trước và nhất là cán bộ. Chớ không là ta mất cái văn hóa này, rồi người khác họ đến không tìm thấy gì đặc biệt nữa. Ví dụ họ ở cái xứ của họ cái xứ mà họ ngông nghênh,
[48:51]họ bất mãn, họ phiền não, nhưng họ đến cái vùng quê mình họ sẽ thấy con người sống sao nhường nhịn, thương yêu. họ yêu thích, thì đó là cái mà ta ta đã thành công, ta giữ được cái để cho thế giới học. Còn nếu mà ta sống theo như họ thì họ không có gì để đến đây, vì vì ta bắt chước họ mà, thì họ mắc mớ gì họ đến đây để họ tham quan mình. Chỉ khi nào ta có một cái khác với họ mà rất độc đáo để cho họ học, thì họ sẽ tìm về đây họ tham quan, ta tìm hiểu. Mà cái độc đáo đó là gì? Cái nghĩa tình làng xóm, cái tôn ti trật tự của dòng họ, cái kính trên nhường dưới, cái lòng hiếu của con đối với cha mẹ, ông bà, cái lòng thương độ lượng của
[49:28]cha mẹ, ông bà đối với con cháu, những cái đó, chúng ta phải giữ gìn để cho đất nước cả đất nước này phải học, để cho thế giới này phải về mà học. Nên đây là một trách nhiệm rất lớn, rất lớn, đừng để bị mai một, đừng để mất cái này. Vì ngày xưa cái hiếu, cái đạo Nho, cái tâm linh, cái đạo Phật của ta ở Nghệ An rất là mạnh. Bao nhiêu con người từ cái đất nước này đi ra đi khắp nơi mà không mất cái bản sắc đó tạo thành cái bản lĩnh của ta. Ta hy vọng rồi bây giờ ta lo lắng. Ta lo lắng thứ nhất nè: Liệu ta có xứng đáng với cái địa linh nhân kiệt như thế này hay không? Nãy giờ ta khen đủ thứ đất nước ta,
[50:04]nhưng mà liệu ta có xứng đáng hay không, phải không? Rồi liệu rằng em ta, con cháu ta có giữ được cái văn hóa của quê hương Nghệ An hay không? Hay là để mai một đi? Theo như các tỉnh khác chạy theo cái lối sống Tây phương rồi mất hết tất cả hay không? Rồi ta lo lắng điều là: Liệu đạo Phật ta có phục hồi và hưng thịnh hơn xưa hay không? Đây những điều ta lo lắng, ta trăn trở.
[50:30]Nãy giờ ta nói đến cái tình cảm của ta đối với quê hương của mình. Những cái tình cảm mà tự hào nè, vui mừng, hy vọng, nhưng ta không được phép để cho nó trở thành một cái tình cảm là kiêu ngạo hay tự tôn.
[50:46]Nãy giờ ta thương yêu, ta tự hào, ta vui mừng, ta hy vọng, nhưng những cái tự hào, hy vọng đó không trở thành cái kiêu ngạo hay hay tự tôn, mà sao? Mà cái tình cảm đó sẽ trở thành cái sự thương yêu, cái sự khiêm hạ đối với cả cái quốc gia Việt Nam này. Vì sao vậy? Bởi vì cái kiêu ngạo nó có cái quả báo khốc liệt. Bất cứ ai trên đời cũng vậy, một khi mà trong tâm đã có cái sự kiêu ngạo rồi thì người đó thứ nhất sẽ hư, mất đạo đức và cuộc đời sẽ thất bại. Còn ta nhìn một người nào mà ta thấy người đó dù thành công lên trên cao, vẫn giữ cái tâm khiêm hạ, biết tôn trọng mọi người, vẫn thấy mình tầm thường, thì ta biết rằng người đó sẽ tiếp tục
[51:28]thành công và con cháu người đó sẽ tiếp tục thành công. Đó là quy luật của nhân quả. Còn người nào mà kiêu ngạo rồi là ngang cuộc đời của người đó đứt liền. Ngang cuộc đời của người đó đứt ngang không thành công, thất bại và con cháu tàn mạt luôn. Cho nên vì vậy, cái tâm lý đạo đức của sự khiêm hạ rất là quan trọng. Nên hồi nãy ta vui mừng, ta hy vọng, ta tự hào vì quê hương ta, nhưng không bao giờ ta để cho cái tình cảm đó trở thành sự kiêu ngạo, vì nếu một khi nó trở thành kiêu ngạo rồi con cháu ta hết đường sống, con cháu ta vỡ liền, thất bại liền. Cho nên cái vui mừng, cái tự hào, cái hy vọng của ta
[52:07]nó giữ ta trong cái sự khiêm hạ đối với cả cái đất nước này. Đó là cái cái đạo đức quan trọng. Nên ta đứng ở đây, ta mở trái tim, ta thương yêu cả đất nước, đồng bào của ta. Ta đứng đây, ta dang tay đón mừng anh em khắp nơi về thăm quê hương của mình.
[52:28]Mà ta biết rằng hễ có trái tim lớn thì mới có con người lớn. Trái tim vĩ đại sẽ đưa đến cái nhân cách vĩ đại. Nên là ta càng yêu thương quê hương mình, càng tự hào vì quê hương mình, thì ta càng mở lòng, dang tay, đón mừng, chào đón tất cả anh em chúng ta, bầu bạn chúng ta khắp nơi về với ta, chứ không phải cái vui mừng, cái tự hào đó trở thành một cái hàng rào để ta đóng khung mình lại, ta nhốt mình lại trong cái ảo tưởng của sự kiêu ngạo, mà ta càng yêu thương, càng tự hào thì ta càng mở lòng đối với đất nước này và đối với cả thế giới. Tại sao quê hương ta vĩ đại? Quê hương ta vĩ đại không phải là vì ta tối ngày,
[53:25]ta suốt ngày suốt năm suốt tháng ta lo cho quê hương ta, không phải, mà quê hương ta vĩ đại bởi vì có những con người từ nơi đây đi ra làm lợi cho cả một cái đất nước quốc gia này. Vì như thế mà quê hương ta trở thành vĩ đại. Có thể quê hương ta vẫn nghèo khổ, vẫn mái tranh vách đất, vẫn con trâu đồng ruộng như xưa, nhưng mà những con người từ quê hương này bước ra đều đóng góp được lớn lao cho cả quốc gia này và như thế quê hương ta bỗng trở thành vĩ đại. Nên khi ta yêu thương quê hương ta,
[53:57]quê hương cội, thương yêu cội nguồn ta thì ta phải hiểu rằng cái tình cảm tự hào đó bởi vì có quá nhiều những con người từ nơi đây bước đi, tạo thành cái sự nghiệp vẻ vang cho cả cái quốc gia chứ không phải riêng gì cho cái đất Nghệ An của ta. Nhân quả là như thế, mà bao nhiêu người khi nhìn về cái quê hương của ta họ có sự ngưỡng mộ là không phải vì ta lo ta xây dựng quê hương ta, mà bởi vì quê hương ta đã đóng góp, đã xây dựng rất nhiều cho mọi nơi, mọi chỗ. Và khi ta hiểu được điều này thì ta càng thấy cái trách nhiệm của mình. Hễ gọi là một đất nước địa linh nhân kiệt, bao nhiêu con người tài giỏi thì ta phải tiếp tục dạy dỗ con cháu ta như vậy.
[54:44]Con hãy nhớ rằng: Bao nhiêu đời cha ông mình từ nơi đây đi ra, dựng bờ, giữ cõi, xây nước, thì các con cũng vậy, sau này hãy lớn lên cố gắng học thành tài mà nối tiếp sự nghiệp của cha ông để làm lợi cho cả cái quốc gia dân tộc này, chứ không phải là ta chỉ biết bo bo có cái xứ sở của mình. Và chính vì có bao nhiêu con người từ nơi đây đi ra làm lợi cho cả bờ cõi quốc gia mà quê hương ta bỗng trở thành vĩ đại. Hiểu như vậy cho nên là ta yêu thương quê hương ta thì ta càng cảm thấy cái trách nhiệm của mình đối với cả quốc gia, dân tộc, chứ không phải là chỉ là là nghĩ đến quê hương của mình mà thôi.
[55:28]Quê hương của ta đáng yêu, đáng quý cũng bởi vì nữa, vì bởi vì là bất cứ ai đến đây cũng sẽ đón nhận được cái lòng hiếu khách, cái sự thân thiện, học được những giá trị độc đáo nào đó. Mà như cái cô Hà Nội cô vừa kể hồi nãy chúng tôi có kể cho quý Phật tử, bà con nghe đấy. Cô là sinh viên đến đây ở nhờ một cái nhà, nhận được cái lòng hiếu khách, tử tế của người dân Nghệ An, mới quyết định lấy chồng Nghệ An. Thì đây cũng là một cái văn hóa mà làm cho quê hương ta trở nên đáng yêu, đáng quý. Nên bất cứ người nào từ mọi miền đất nước về đây, ta đều xem như một người khách quý, đáng yêu, đáng quý hết.
[56:10]Và cái lòng hiếu khách, cái lòng thân thiện đó sẽ làm cho quê hương ta là đẹp lên bội phần. Đẹp vì sông, vì núi rồi, nhưng còn đẹp nữa vì tấm lòng của con người. Nên phải làm sao cho lòng người Nghệ An của ta là luôn luôn trải lòng ra với tất cả, thương yêu mọi người tất cả. Cái nhân quả là khắp mọi nơi sẽ nhìn ta để thấy rằng quê hương ta đáng quý vậy. Nhân nói về quê hương ta, ta nói thêm một chút về cái tâm linh của dân tộc Việt Nam. Có những nhà nghiên cứu ở nước ngoài, họ ngạc nhiên vì cái người Việt Nam. Sau những cuộc chiến thắng ngoại xâm, họ mới đến đây họ nói người Việt Nam có cái gì mà đánh là thắng.
[56:54]Tàu đô hộ cả ngàn năm à, cuối cùng vẫn đánh bật ra luôn. Chớ lẽ ra đô hộ 1000 năm rồi là là mất. Vậy mà vẫn không mất. Rồi Pháp, rồi Mỹ, cuối cùng ta vẫn đánh thắng. Ừ nghĩa là ta rất đơn sơ, rất nghèo khổ, người ta thì cũng nhỏ thó chứ ta cũng không có phải lớn con, cũng không khỏe mạnh gì, nhưng mà rồi đánh trong các cuộc ngoại xâm đều thắng. Họ mới đi tìm hiểu cái gì? Họ mới cho người sang đây, giả vờ làm sinh viên, nghiên cứu sinh đồ, họ sống trà trộn, họ học tiếng Việt Nam, họ ăn mắm tôm Việt Nam, họ ăn nước mắm Việt Nam, họ sống chung chạ với Việt Nam để tìm xem cái cái cái tinh hoa, cái đặc điểm của người Việt Nam là cái gì mà không ai có thể là xâm lược được.
[57:36]Thì họ tìm không ra. Tìm không ra. Tìm mà không thấy.
[57:46]Chỉ khi nào mà họ thật sự yêu đất nước Việt Nam lần lần họ mới hiểu ra. Thì ở đây ta ta nói thế này, đất nước ta có cái tâm linh rất là lạ. Chính cái tâm linh sâu thẳm của người Việt Nam nó đã tạo thành cái tinh thần bất khuất, không bao giờ ta chịu thua chịu quỳ. Đầu tiên là cái tâm linh đã bắt đầu từ cái vua Kinh Dương Vương mà nhường ngôi cho anh của mình. Lúc đó là vua cha đó mới thấy Kinh Dương Vương giỏi quá mới nhường cả cái đất nước Trung Hoa. Kinh Dương Vương nói: "Dạ không, con nhường cho anh." Được trao cho cả cái ngai vàng mà không nhận, nhường ngôi cho anh mình. Nên sau cuối cùng vua cha mới cắt đôi cái đất nước Trung Hoa,
[58:28]từ hồ Động Đình đi về phía Nam là của Việt Nam, phía Bắc... nhưng mà rồi Kinh Dương Vương cũng sau đó mới mới đến Lạc Long Quân. Lạc Long Quân mới biết rằng cái tinh thần của cha mình là không ham ngai vàng, không ham lãnh thổ mà thích nhường nhịn, nên Lạc Long Quân mới đi dần dần về miền Nam, đến cái xứ Hà Nội thì gặp mẹ Âu Cơ. Mẹ Âu Cơ là một nàng tiên có phép thuật, cực kỳ đẹp. Thì hai người mới gá duyên với nhau, mà theo sử á là đẻ ra 100 trứng, nhưng mà ta biết rằng cái chuyện mà đẻ trăm trứng thì khó tin lắm, tại vì con người không thể đẻ trứng được, chỉ đẻ thành bọc thai thôi. Nhưng mà phải hiểu rằng hai ông bà đẻ xấp xỉ khoảng 100
[59:05]đứa con, không biết là sống bao lâu và yêu thương nhau cỡ nào không biết mà đẻ xấp xỉ khoảng trăm đứa con. Rồi sau này mới sợ là nếu mà nói thật mà đẻ nhiều quá thì sợ con cháu cười, thôi nói đẻ có một lần bọc trăm trứng cho nó xong chuyện. Chứ sự thực là đẻ nhiều, hơi bị nhiều. Nên cái tâm linh thứ nhất là từ cái cái Kinh Dương Vương nhường ngôi cho anh mình, tạo thành cái tâm linh của dân tộc, thành cái đức đời đời để cho con cháu ta. Cho nên người Việt Nam coi vậy chứ có một cái gì rất là lạ, ta hưởng được cái đức từ đời Kinh Dương Vương. Rồi đến cái đời Lạc Long Quân, đến khi mà với mẹ Âu Cơ là một
[59:41]người làm thần, một người làm tiên, sinh ra một bầy con, cái đó là tâm linh thứ hai, tại vì những người đó rất là giỏi. Cho nên, khi mà chúng tôi nhìn trên các nhà bảo tàng mà nói là dựng cái vẽ cái hình của Lạc Long Quân với mẹ Âu Cơ mà mặc khố á, như người dân tộc, chúng tôi nói: "Mấy người này không hiểu sử Việt Nam." Vẽ coi là Lạc Long Quân, mẹ Âu Cơ giống như là hai người mà mà thời đại mà thiếu văn minh á, ăn mặc hở hang, quấn khố. Họ không hiểu, không hiểu. Lạc Long Quân và mẹ Âu Cơ là hai con người cực kỳ trí tuệ và văn minh. Hai người đó là thần, là tiên thật sự, mới tạo nên cái tâm linh của cả cái
[1:00:17]dân tộc như thế này, chứ không phải là từ cái người giống như là cái miền mà sống sơ khai mà từ từ với dân tộc mình phát triển lên, không có đâu. Họ không hiểu sử đó. Nên chính cái cái tâm linh thứ hai là từ nơi thần tiên của Lạc Long Quân và mẹ Âu Cơ truyền vào ta, ta có cái tâm linh thứ hai, nên thẳm sâu ta có một cái gì rất là đặc biệt, thấy không. Cái tâm linh thứ ba nữa là từ cái lòng yêu nước sâu đậm do bởi ta biết mình có cái nguồn gốc rất là phi thường là từ rồng và tiên mà thành, nên ta có cái lòng yêu nước. Nên ai mà phủ nhận cái cội nguồn rồng tiên là người đó đáng nguyền rủa, đáng chê trách.
[1:00:55]Có những người đang âm mưu xóa bỏ cái nguồn gốc rồng tiên của Việt Nam ta, giảng: "Nó không có chuyện đó, không có chuyện mà Lạc Long Quân, Âu Cơ đẻ ra trăm trứng, trăm con, không có chuyện đó", họ phá đi. Đó là người mà đáng nguyền rủa, đáng chê trách, vì thực sự điều đó có và điều đó trở trở thành cái tâm linh của dân tộc ta và cho đến ngày hôm nay trở thành cái lòng yêu nước của dân tộc ta. Ta không được quyền chối bỏ điều đó. Rồi từ cái sự yêu chuộng cái luật nhân quả công bằng là: gieo gì gặt nấy. Chính vì cái nhân quả công bằng, gieo gì gặt nấy mà cha ông ta tin tưởng nên ta sống kiên cường, không khiếp nhược,
[1:01:34]không sợ hãi và luôn luôn cố gắng phấn đấu. Vì ta không chấp nhận điều bất công, không chấp nhận cho kẻ xấu mà lại vẻ vang, người tốt lại bị vùi dập. Chính vì gieo gì gặt nấy, có cái nhân, có quả, có sự công bằng tạo thành cái tâm linh của dân tộc ta. Cho nên, có hôm trước về có một cái ông người Mỹ, ổng là một hồi xưa ổng nói là ổng làm từng làm lính ở Việt Nam, bây giờ thì ổng viết truyện, viết văn và ổng viết những cuốn truyện về Việt Nam. Thì ổng đến ổng gặp chúng tôi ổng xin ý kiến, ổng xin ý kiến ổng nói thế này, nói là: "Xin thầy giúp cho tôi là tôi muốn viết truyện về một người con gái Việt
[1:02:12]Nam hay như thế, đẹp như thế trong cái thời chiến tranh chống Pháp. À và cái cô ta mang cái tâm tình, cái tâm linh của dân tộc đi lên trong chiến tranh như thế nào." Nhưng mà cuối cùng ổng ổng hiểu là cái tâm linh của dân tộc là cầu xin trời. Nói: "Ông hiểu sai rồi. Người Việt Nam chúng tôi không có cầu xin. Người Việt Nam chúng tôi không có cầu xin. Người Việt Nam chúng tôi là gieo gì gặt nấy. Người Việt Nam chúng tôi là gieo gì gặt nấy. Cho nên chúng tôi cố gắng tới cùng để làm được điều tốt, để có được quả báo tốt. Và chính cái nhờ cái mà tin vào cái sự gieo gì gặt nấy, cái sự công bằng này, không ai có thể chiến thắng chúng tôi được.
[1:02:49]Chúng tôi luôn luôn chiến thắng ngoại xâm."
[1:02:55]Và khi ổng đưa kịch bản ra chúng tôi bắt phải sửa lại, nói: "Anh viết như vậy anh viết sai về cái tinh thần của người Việt Nam. Mặc dù chúng tôi cũng có nói tới trời, tới đất, cũng thờ trời, thờ đất. Nhưng mà cái thờ trời, thờ đất của chúng tôi khác các anh. Các anh tưởng rằng có một ông trời tạo ra tất cả, các anh cái gì các anh quỳ, các anh xin, cầu xin ông trời cho điều này, cho điều kia, chúng tôi không có cầu xin kiểu đó. Chúng tôi là gieo gì gặt nấy, cho nên bởi vậy chúng tôi nỗ lực hết mình. Chúng tôi cố gắng tối đa và không để cho ai có thể xâm chiếm đất nước chúng tôi được. Phải hiểu về dân tộc tôi như thế." Không biết nay ổng sửa được chưa,
[1:03:31]không biết nay ổng có sửa kịch bản lại chưa, hôm trước ổng viết như vậy. Và đây chính là cái tâm linh của dân tộc ta, cái gieo gì gặt nấy. Ừ. Và đó cũng chính là cái tinh thần của đạo Phật mà du nhập vào ta từ đầu thế kỷ vậy. Và cái tâm linh của ta nữa là từ những chiến công oai hùng của tổ tiên anh dũng. Nếu mà trước đây chưa từng có những anh hùng mà chiến thắng ngoại xâm á, bây giờ ta không có tinh thần ta đánh ngoại xâm, đó là sự thật. Chính vì có những Hai Bà Trưng, có những Mai Hắc Đế, có những Ngô Quyền, có những Lý Thường Kiệt mà ngày hôm nay ta đủ sức cầm gươm, cầm súng đứng lên chiến đấu với kẻ thù mạnh hơn ta gấp bội lần.
[1:04:09]Còn nếu trước đây ta chưa từng có những anh hùng đó, bây giờ coi chừng cầm súng không nổi á. Thấy máy bay của giặc bay trên đầu, đại bác nó bắn vô cái ta đây chạy mất. Nhưng bởi vì rõ ràng ta có những Lý Thường Kiệt, có những Trần Hưng Đạo, có những Ngô Quyền, những Lê Đại Hành ngày hôm nay cầm gươm, cầm súng đi lên. Cho nên, cái sự chiến thắng của ngày hôm nay sự thực là bởi cái tinh thần oai dũng, anh hùng của tổ tiên ta để lại. Và chính cái tâm linh này cái người ngoại quốc khó hiểu được. Cho nên ta nói với nhau vậy. Để nói cái tâm linh của Việt Nam ta là gì? Là kết tinh từ đời Kinh Dương Vương cho tới bao nhiêu đời
[1:04:46]anh hùng của ta, tới cái đạo lý sống làm người của chúng ta, tới sự cố gắng trong từng gieo từng cái hạt, từng cái hạt lúa trên đồng ruộng, trồng cái cây trong vườn, từ cái đối xử với nhau với bà con lối xóm và từ cái chiến công của anh hùng dân tộc, kết tinh thành cái tâm linh của Việt Nam và nhất là trên đất nước Nghệ An của ta vậy.
[1:05:08]Nhưng mà điều này phải được vun đắp mãi chứ không phải là ta tự hào rồi ta ta đứng lại. Hiện nay á đôi khi ta hiểu đạo Phật theo kiểu mê tín. Có nhiều người á đến chùa lạy Phật mà thành ra mê tín. Vậy ta định nghĩa mê tín là gì? Mê tín nghĩa là thế này, nghĩa là ta bỏ công ra rất ít mà mong thu hoạch lại rất nhiều, đó gọi là mê tín. Ví dụ như là ta chỉ gieo nắm lúa nhỏ mà muốn được gặt cả cánh đồng ruộng lúa mênh mông mà không chăm, không xới, không tưới phân, không uốn, không bón gì hết, không chăm sóc, không giữ gìn mà chỉ bỏ nắm lúa nho nhỏ mà muốn có cả cánh đồng ruộng mênh mông là mê tín.
[1:05:52]Hoặc là ta đến ta đưa ông Phật có nải chuối be bé, ta xin ta muốn: "Phù hộ cho con mua được cái nhà to." Đó là bỏ công rất ít mà muốn lấy rất nhiều gọi là mê tín. Nhưng mà ta không có mê tín.
[1:06:08]Ta gieo gì gặt nấy, cái gì có cái giá phải trả nó bằng sự công bằng. Ta phải thương yêu con người, giúp đỡ mọi người thì con cháu ta mới hưởng phúc mà thành công. Ta phải trồng cả cái đồng lúa mênh mông, chăm sóc ngày đêm ta mới thu hoạch được rất nhiều ruộng lúa, kho lẫm về cho mình. Ta phải làm rất nhiều điều phúc, phải hy sinh, phải dấn thân, phải tận tụy, phải sống tốt đẹp với bao nhiêu con người thì đời này đời sau ta mới được thành công, hạnh phúc, giàu sang. Chứ không có những cái cái công rất nhỏ, đi cúng bái sơ sơ mà đòi hỏi những thành công lớn, đó gọi là mê tín. Cho nên sống trên đời vậy, cái người mà hiểu được đạo lý công bằng thì luôn
[1:06:48]luôn cố gắng, luôn luôn nỗ lực, không bao giờ là một người lười biếng hết. Lúc nào cũng cố gắng đóng góp tối đa cho cộng đồng mà nhận lại cái quyền lợi rất ít. Đó là tinh thần. Còn những người tham là gì? Là đóng góp cho cộng đồng rất ít mà muốn lấy lợi về cho mình nhiều, ta gọi là người đó tham hoặc là tham nhũng, tham lam. Nhưng mà cái người của ta không vậy. Ta hiểu đạo rồi ta không làm điều đó. Ta luôn luôn cố gắng là mình phải đóng góp cho làng xóm, cho cộng đồng, cho cơ quan, cho đất nước mình rất nhiều, nhưng mà cái lương, cái quyền lợi mình lĩnh được không cần nhiều, không cần. Chứ không nói:
[1:07:22]"Trời, tôi làm cực quá mà hưởng lương tôi ít quá", không có, ta không than câu đó. Ta vui vì ta đóng góp rất nhiều mà cái lợi trở về ta không nhiều. Vì sao? Vì như vậy ta mới có lời. Cái lời đó nằm đi đâu? Cái lời đó nằm vào trong phúc của ta. Cái phúc là nằm chỗ đó đó. Cái phúc đó đem đi đâu? Phúc đó để dành cho con cháu ta và cho chính ta ở những kiếp sau nữa.
[1:07:47]Cho nên vì vậy là cứ theo cái tâm linh, cái đạo đức của dân tộc mà ta cứ tiếp tục hy sinh tận tụy, đóng góp rất nhiều cho cộng đồng của mình, cho đất nước của mình, cho làng xóm của mình, cho dân tộc của mình và không mong gì cho mình nữa. Mà cái sự công bằng thì không bao giờ để cho ta ta thiệt thòi. Ta phải phục hưng Phật giáo đúng nghĩa để góp phần vào cái dòng tâm linh của dân tộc. Nên hôm nay vậy, cái trách nhiệm của toàn dân Nghệ An ta rất nặng đối với tình trạng của Phật giáo mà đang suy yếu thê thảm như thế này. Mỗi người chúng ta phải, lẽ ra phải khóc, phải khóc vì chưa có Phật giáo ở đây, rất là yếu.
[1:08:26]Mỗi người chúng ta phải hổ thẹn, phải khóc và phải kêu gọi, phải làm một cái gì đó. Phải làm một cái gì đó để cho Phật giáo được được phục hưng lại, mạnh hơn ngày xưa, để đóng góp phần vào cái dòng chảy tâm linh của dân tộc ta. Chùa phải xây lại và phải xây thêm nữa, và phải giới thiệu với nhau hiểu về đạo Phật cho chuẩn xác. Và ta luôn luôn đón mừng, quý kính những ai xuất gia tu hành chân chính. Cái người giả vờ tu hành thì thôi ta không nói rồi, nhưng mà người nào mà xuất gia tu hành đàng hoàng, ta hết lòng quý kính, vì những người đó là chỗ tựa tinh thần cho biết bao nhiêu người khác. Nhờ những người tu hành chân chính mà bao nhiêu người có điểm tựa để ta
[1:09:06]nương tựa, ta học hỏi và ta cải thiện được cái đạo đức của của mình. Từng người chúng ta phải thực hành đạo lý trong cuộc sống đời thường, khiến cho cuộc sống này thăng hoa, cao đẹp, hạnh phúc. Từng giờ phút ta gặp nhau, ta nhìn nhau, ta nói chuyện với nhau đều là những giờ phút mà ta sống bằng đạo lý, chứ ta không sống bằng thủ đoạn, sự tầm thường. Lúc nào cũng đem cái tình thương yêu, sự hy sinh, cái sự vị tha mà sống với nhau, đối với nhau. Và một điều cuối cùng ta muốn nói với nhau nữa là ta sẽ mang cái tình yêu của quê hương ta để ta yêu thương cả cái thế giới này. Vì sao vậy? Bởi vì thế giới đã đến lúc toàn cầu hóa,
[1:09:48]do cái phương tiện giao thông đi lại giữa các quốc gia dễ dàng, do cái phương tiện thông tin liên lạc giữa các vùng trên thế giới quá dễ dàng, nên thế giới bỗng nhiên gần lại với nhau, nó không còn xa xôi nữa. Bây giờ ví dụ hồi xưa ta nghe ở đây ở ở Nga cái gì xa xôi, bây giờ đây với Nga không có xa nữa, bay cái vèo tới liền, mở máy internet ra tới liền. Cho nên thế giới không còn xa, đã gần lại gần lại, và các công ty làm ăn là đều làm ăn liên quốc gia, nó vượt biên giới, một công ty này nó có trụ sở ở nước này có trụ sở ở nước kia. Rồi một cái chuyện mà của chính trị nó động ở nước này nó liên quan tới nước kia,
[1:10:24]hễ mà nước Mỹ mà nó khủng hoảng kinh tế nó kéo luôn tới Việt Nam mình liền. Nó đều liên quan với nhau hết. Cho nên cái con người đã xích lại với nhau, thế giới đã gần lại với nhau, nhưng mà nếu gần nhau mà không thương nhau thì là một tai họa. Gần nhau mà không thương nhau là một tai họa. Ví dụ như làng xóm ta ta ở gần nhau mà ta không thương nhau, cứ ghét nhau thì là gì? Cái làng đó, cái xóm đó là địa ngục, sống không nổi, phải không? Tối ngày cứ chửi bới, canh đánh nhau này nọ. Thế giới cũng như vậy. Thế giới đã tới lúc phải gần nhau rồi mà chưa kịp thương nhau. Hiện nay thế giới chưa kịp thương nhau mà kỹ thuật đã ép thế giới
[1:11:03]lại gần nhau, nên thế giới đang chuẩn bị đón một cái tai họa là sự xung đột luôn luôn xảy ra vì gần nhau mà không thương nhau. Mà đạo Phật đã nói rồi, Đức Phật đã nói rồi: Oán tằng hội là điều khổ. Gần nhau mà ghét nhau là nỗi khổ. Đức Phật đã định nghĩa rất rõ và hiện nay thế giới đang bước vào cái nỗi khổ đó là đã toàn cầu hóa, gần lại với nhau mà chưa kịp thương yêu nhau, nên sẽ xảy ra rất nhiều sự xung đột sắp tới. Thì ta, người Việt Nam, hoặc nói gần hơn, quê hương Nghệ An của ta, ta sẽ mang cái tình thương yêu của quê hương mình để yêu thương cả cái nhân loại này và kêu gọi cả thế giới này phải biết thương yêu nhau, vì chúng ta không còn xa nhau được nữa.
[1:11:46]Thế giới này không còn xa nhau được nữa, buộc phải thương yêu nhau để sống hạnh phúc với nhau và để đừng xung đột, đừng gây chiến tranh giết chóc máu đổ đầu rơi nữa. Hãy thương yêu nhau! Hãy thương yêu nhau! Đó là thông điệp từ nơi quê hương ta, ta sẽ gửi cho cả cái thế giới này.
[1:12:05]Hôm nay vậy, thời giờ cũng đã hết, đêm đã khuya, sương đã lạnh, mọi người cũng đã mệt. Lời tâm tình cũng đã nói nhiều và khó vơi. Lời thì đã dừng nhưng mà trái tim của chúng tôi xin gửi lại đây mãi mãi. Xin mãi mãi biết ơn cái dòng máu của người Nghệ An vẫn đang chảy trong tim của chúng tôi để mà chúng tôi tiếp tục bước đi trên mọi nẻo đường đời, mang cái đạo lý, cái nghĩa tình của Nghệ An và của Phật pháp đến với mọi người trên non sông này cũng như đến với thế giới. Xin cảm ơn tổ tiên của tôi đã cho tôi dòng máu này, tâm hồn này, trí tuệ này. Và xin chúc cho anh Lữ trước, sớm xuất gia đầu Phật.
[1:12:51]Mà chưa xuất gia thì lúc nào cũng thành công trong cái sự nghiệp của mình, gia đình được nhiều may mắn, phát đạt. Xin chúc cho tất cả các cán bộ, chính quyền địa phương của ta luôn luôn thành công trong cái công việc của dân, của nước và của gia đình. Xin chúc cho bà con Phật tử ta muôn điều may mắn, thắng lợi, thịnh vượng. Và hẹn gặp nhau vào một lúc nào khác nữa nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:13:19]Con về với núi, con về với sông, nghe lòng sung sướng khi nhìn bao người.
[1:13:34]Thương từng câu nói, thương từng tiếng cười, bên bờ kênh vắng, chim đậu yên bình.
[1:13:52]Quê hương yêu ơi, bao lần điêu linh chiến chinh. Cha ông hiên ngang, cầm gươm đứng lên diệt thù.
[1:14:07]Hôm nay con nghe như còn in nguyên dấu xưa.
[1:14:15]Câu thơ bay xa cho tình quê rất thiêng liêng.
[1:14:27]Ngày nay có lúc ta quên rằng còn đây máu thắm trong tim hồng, tổ tiên vẫn đứng đây đợi mong.
[1:14:42]Chiều nay có đứa con quay về, lắng nghe tiếng gió đưa câu thề, mải mê đứng ngắm khung trời quê.
[1:15:02]ơ... Tiếng ai vẫn hát bên bờ sông thiết tha. Mái tranh vẫn thắm ghi tình sâu nghĩa nặng. Biết sao nói hết trong lòng... Non nước này,
[1:15:27]dẫu xa vẫn giữ trọn tình quê.
[1:15:44]Vang vang xa...