[0:02]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:28]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:41]Cung thỉnh sư phụ an tọa, cung thỉnh đại chúng đồng an tọa. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay nhân cái dịp sư phụ ra đây để coi sửa tượng Phật, với sửa cái con đường, rồi có cái buổi sinh hoạt đạo lý một chút, nói về thiền một chút, nói về cái câu hỏi thi vừa rồi đó. Mọi người làm bài thi hết chưa? Đủ chưa? Thấy dòm nhiều mặt còn ngơ ngơ quá nè trời. Hỏi một câu cái ngơ ngơ liền nè. Vừa rồi làm bài xong hết chưa?
[1:18]Người này làm chưa? Thấy không? Làm xong chưa? Thấy không biết, ngơ ngơ là biết rồi. Trời ơi, phải làm rồi hôm nay cái mới có cái buổi sinh hoạt này mới mới thấm thía. Mình đã từng động não, suy nghĩ, viết từng câu từng chữ cẩn thận, hôm nay nghe bài này mới thấm, mới hiểu rõ. Bởi cái câu hỏi vừa rồi cái đó là một cái một cái mắt xích, một cái chìa khóa quan trọng của thiền. Từ Bắc từ Nam tới Bắc là ai cũng phải làm bài hết, phải nộp hết á, nộp lên Ban Điều Hành. Ban Điều Hành thì chưa làm nên không biết nộp ai đây nữa. Trời ơi. Người này làm chưa?
[2:02]Làm sơ sài giống như chưa làm. Người này? Người này? Nữa, thêm người nữa. Chuẩn bị làm. Trời, có câu trả lời hay ha, chuẩn bị làm. Hay thiệt.
[2:30]Giờ ai làm rồi giơ tay lên sư coi coi sư hỏi. Trời ơi trời, thì ra cuộc đời này nó đau đớn dữ như vậy đó hả? Trời ơi!
[2:44]A, cái câu hỏi là thế này: Chọn một trong hai đáp án, thiền là gì? Đáp án thứ nhất: Thiền tức là làm cho hết vọng tưởng. Hai: Thiền tức là biết mình đang vọng tưởng. Nếu mà đúng khi làm bài mà tụi con phân tích kỹ ra thì bài cũng dài lắm á chứ không phải không, tại trong đó gói ghém trong đó nhiều ý. Mà sư bắt tụi con làm bài để mình có đủ lý luận sau này mình dạy người khác, nhớ như vậy. Đừng bao giờ nghĩ mình tu cho mình. Khi mình tu thiền là mình nghĩ cho cả thế giới này phải tu thiền, gần nhất là những người chung quanh mình cũng phải tu thiền. Mà muốn thuyết phục những người chung quanh mình tu thiền
[3:28]á, chính mình phải tu có kết quả, có an lạc, có gì đó rồi mình mới mạnh dạn mình thuyết phục người ta. Đó là lý do mà sư cho làm bài là vậy. Mà cái câu này nó lắt léo, nó mắc mớ thấy đúng như đúng mà sai như sai. Thành thử hầu hết mọi người là bỏ câu nào cũng sợ sai, nên chắc ăn lấy hai câu. Nên khi mà lấy hai câu
[3:52]là dở rồi. Thực sự là vậy. Thiền là hết vọng tưởng, đúng. Làm cho hết vọng tưởng, đúng, chụp câu A liền, mà bỏ câu B không được, lấy luôn câu B. Mà trên đời này có bao giờ mà có một câu hỏi mà cho hai đáp án mà chọn hết được cả hai không, bỏ túi đi về không? Người ta phải chọn một cái thôi chớ. Ít ai biết rằng câu B đã bao gồm câu A. Chỉ cần chọn câu B thôi, câu A sẽ phải có.
[4:28]Nên mấy người hai câu là... giờ không biết bắt phạt cái gì đây nữa ha? Thôi mà nói câu A trước vậy. Nói câu A phải hiểu cho hết câu A rồi mới hiểu tại sao câu B nó ôm luôn câu ba câu A trong đó. Phải tinh tế lắm á, tại nên mà cái câu hỏi lừa mà, nhưng ai có thực hành thì sẽ hiểu điều đó. Thứ nhất câu A là thiền để làm cho hết vọng tưởng. Hết vọng tưởng đó là vào Định. Mà trong đạo Phật mình thì Phật dạy nó định rất là nhiều, rất là nhiều lớp. Từ lúc chúng ta đang là con người bị vọng tưởng, tự nhiên chúng ta biết mình vọng tưởng, có tỉnh giác rồi bắt đầu đạt được cái chánh niệm tỉnh giác, đó là vọng tưởng không lôi kéo mình được nữa cho
[5:15]tới khi ta nhập được Sơ thiền, rồi nhập Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền rồi đạt được Vô ngã, cuối cùng vẫn là Vô ngã. Cái mục tiêu vẫn là Vô ngã thì cái câu A đó, phải hiểu cái câu A mức độ sâu là: Hết vọng tưởng cho tới Vô ngã, thì cái câu A mình mới hiểu đúng về câu A. Còn nếu mình hiểu hết vọng tưởng rồi thôi, mà không nghĩ tới cái chỗ Vô ngã, thì câu A mình hiểu vẫn còn cạn. Mà cái quá trình để mà đi qua mỗi lớp như vậy là nhiều cái kết quả như vậy, kết quả lớn lao như vậy mà chứng A-la-hán á, là điều thật là phi thường. Nên cái chữ nói làm cho hết vọng tưởng là nó ôm một cái cả một cái đạo
[5:58]lý mênh mông phi thường của đạo Phật ở trong đó chứ không đơn giản. Nhưng mình nói nhẹ nhẹ thôi, nói là làm cho hết vọng tưởng. Nhưng mà cái câu mà hết vọng tưởng á, là nó từ lúc mà biết vọng tưởng cho tới khi chứng Tứ thiền Vô ngã, là hết vọng tưởng. Nhưng cái chữ làm cho hết vọng tưởng, cái làm cho này là một vấn đề rất lớn. Hồi nãy có ai nói mà chọn câu A là căng đầu liền, tại vì cái làm cho là nó sai á. Tuy nhiên, cũng không phải sai. Khó, đó, nó tinh tế như vậy. Ví dụ bây giờ là trong thiền của mình, mình có cái phép Chỉ và phép Quán. Chỉ là cái gì?
[6:45]Kỹ thuật để đối phó với cái gì?
[6:50]Cái vọng tưởng, vọng động mà xuất phát từ sinh lý là chính, do não bộ là chính. Cái cấu trúc của cơ thể của mình nó tạo ra vọng tưởng một cách tự nhiên. Nên ta dùng phép Chỉ để trị nó, đi về cái sinh lý. Sinh lý của não bộ, sinh lý của cơ thể tự nó tạo ra cho nên ta có những phép Chỉ để dừng. Và sự thật, nhiều người chỉ dùng phép Chỉ thôi, dừng vọng tưởng nhập Định luôn. Có, đã có trường hợp như vậy. Và những người như vậy khi họ dạy thiền, họ chỉ dạy phép Chỉ thôi, họ không dạy phép Quán nữa, tại vì bản thân họ chỉ cần là họ ôm hơi thở cái là họ vào Định. Có những người chỉ lắng tâm dưới bụng, có người lại lắng tâm hội âm,
[7:36]là họ lại người biết thân rõ toàn thân là họ yên liền, họ vào Định luôn. Có những trường hợp như vậy. Những trường hợp đó họ không cần tu nhiều, họ tu sơ sơ trong cái một cái kỹ thuật của phép Chỉ đối phó với cái vọng động của sinh lý thôi là họ nhập Định liền. Những trường hợp đó căn cơ họ khá cao. Và họ khi họ dạy thì cũng chỉ dạy phép Chỉ. Và ta sẽ thấy thiền của đạo Phật chỉ là một phép Chỉ thôi, là chỉ ôm hơi thở thở ra thở vào, thở ra thở vào. Nhưng mà người ta làm theo thì không thành công, tại vì cái vọng tưởng nó tới, tới ba yếu tố tạo nên: Một là sinh lý cơ thể, hai là tâm lý đạo đức và ba là nhân quả nghiệp báo.
[8:17]Nếu ta không có một mặt trận mà đủ trên cái ba cái yếu tố đó thì vọng tưởng nó luồn ngõ này luồn ngõ kia, nó đánh ta bại trở lại, nên rất nhiều người hồi có kết quả, tháng sau mất. Rất nhiều người bị như vậy, trình bày với sư hoài. Bởi vì ba cái mặt trận ta không khống chế được hết, nên ta dùng phép Chỉ này thấy yên, qua bữa sau vọng tưởng lòn lên trở lại mà phép Chỉ đó không kết quả nữa. Hoặc là phép Quán cũng vậy, nay dùng phép Quán này thấy yên, tháng sau cái động lại mà phép Quán nó không kết quả nữa. Đó là cái hiện tượng mà ai tu thiền cũng bị. Bởi vì ba cái ba cái mà mặt trận đó ta không dàn trận,
[8:58]không không đối phó đủ, như về sinh lý cơ thể, rồi cái tâm lý đạo đức, và cái nhân quả nghiệp báo ta không đủ, cho nên cứ ta chặn được đầu này thấy nó yên cái nó xì đầu kia, ta bực đầu này cái rồi nó xì đầu kia, tại vì ta không đầy đủ ba mặt trận. Nên khi mà nói cái câu mà hết vọng tưởng thì ta phải hiểu từ cái tâm nó yên ở mức độ cạn cho tới tận cùng Vô ngã, thì phải mới hiểu được cái chữ hết vọng tưởng. Nội cái chữ mà phân tích chữ hết vọng tưởng này cho tới cái chỗ Vô ngã này là cả một bài làm của ta rất là dài. Mà để hiểu như vậy để ta hình dung con đường mình phải đi, đừng có vội vàng mà tự khen mình hay tự cho mình chứng này
[9:42]chứng kia, tại vì biết con đường nó dài cỡ đó đó. Nó dài từ cái lúc mà mình tỉnh giác cho tới cái ngày mình chứng được Tứ thiền Vô ngã, nó dài như vậy. Cái chữ hết vọng tưởng nó dài như vậy, nên sau này mình có chút kết quả nào lúc nào mình cũng biết khiêm tốn, dè dặt, biết đường đi dài lắm. Nhưng ở đây chỉ gói có ba chữ: hết vọng tưởng. Nên cái câu cái bài bài làm này đó nó chỉ là một cái câu hỏi ngắn nhưng nó gói gói cả một đạo lý mênh mông ở trong. Đó là lý do mà sư bắt phải làm bài là vậy đó. Phải làm ngồi viết ra từng câu từng chữ. Khi viết ra rồi bắt đầu mình củng cố những cái mình đã hiểu Lấy ra cái kinh nghiệm mình đã tu,
[10:22]lập thành một cái lý luận để sau này mình dạy người khác. Cái mục tiêu Sư phụ bắt làm bài để sau này mình hướng dẫn người khác được, chứ không phải Sư phụ bắt làm bài để làm khó làm dễ làm chi. Mà mấy cái người mà không chịu làm bài là những cái người thiệt là, đúng là con ghẻ đó. Trước là con ruột, không biết bây giờ thành con ghẻ hết rồi. Không làm bài là thành con ghẻ hết trơn rồi. Phải ráng làm bài. Cái cái kỳ vọng của Sư phụ nằm ở đó đó. Bắt làm bài, từ Nam tới Bắc phải làm hết. Mình lý luận từng câu từng chữ, cân nhắc từng kỹ, phải hiểu cho sâu, rồi mới sau này mới dạy người khác được. Mình tu cho mình chứ, mình tu cho mình mình tu làm chi?
[11:00]Tu là vì cả chúng sinh mà tu. Ngay cả lạy Phật cũng vậy, Sư phụ không nói, nhưng mà hôm có một người vào cốc Sư phụ nói chuyện, lúc đó có cái thầy Pháp Tâm là thị giả kế bên đó. Lúc đó Sư phụ mới nói một câu, tới hôm nay Sư phụ mới nói hết á. Nói không bao giờ Sư phụ lạy Phật vì Sư phụ cả. Mỗi ngày Sư phụ đều lạy Phật và Sư phụ lạy vì cả cái thế giới này, chứ không phải một mình Sư phụ. Mình tu thiền cũng vậy, đừng bao giờ nghĩ mình tu cho mình mình, vì cả một cái tinh cầu giác ngộ này mà tu. Nhớ như vậy, trong lòng mình lúc nào phải yêu thương tất cả chúng sinh rồi. Trong một buổi bắt chân ngồi thiền tu hành vất vả nhưng mình ôm cả thế giới trong đó.
[11:40]Nhớ như vậy. Thì cái hết vọng tưởng mình đi con đường dài như vậy, muốn thêm chữ "làm cho", "làm cho" hết vọng tưởng là ta có một cái dụng công. Nhưng mà cái dụng công này nó nó nó nó lừa ta thế này. Nhưng hồi nãy có người nói Sư phụ thấy đúng không? Cái hết vọng tưởng là mục tiêu. Nhưng để đi đến cái mục tiêu đó, đi đến mục đích đó, ta cần có phương phương pháp. Thì cái phương pháp đó nó tới chỉ và quán và kể cả làm vô số công đức trong đời. Đó, ba cái: chỉ, quán và làm vô số công đức. Cho nên cái người mà cứ làm phước không mà không chỉ, quán thì cũng không chứng cái gì. Mà cái người tu ráng ngồi thiền chỉ,
[12:19]quán mà không làm công đức thì cũng chẳng chứng cái gì. Nó phải cả đủ ba cái điều đó. Nhưng mà cái chữ "làm cho" đó làm cho là khi ta ngồi thiền vậy, ta dễ bị nhầm ở chỗ này. Đôi khi dùng một phép chỉ cái nó yên, đôi khi nhìn thấy vọng tưởng, cái vọng tưởng nó tắt, thế là mình cứ nhìn cái vọng tưởng hoài. Tất cả những điều đó đều sai. Vì sai cái chữ "làm cho" á.
[12:48]Nên ta cố ý làm cho ta hết vọng tưởng, ngay lập tức ta sai. Cái cố ý làm cho hết vọng tưởng, đó là cái mà Sư phụ nói hoài, vọng tưởng là cái mà đừng đụng tới nó. Cũng giống như mình đã sống trên đời để tìm hạnh phúc, nhưng mà đừng đụng tới nó, đừng nghĩ tới nó, đừng chạm tới nó. Chạm tới nó mất liền. Hôm đó trước Sư phụ có giảng một bài ở đâu nhớ không? Chỗ Công ty Pháp Quang á. Đó, hạnh phúc là cái gì đó? Nó mơ mơ hồ hồ, thấy là cái làm cho ta ham thích, yêu mến, nhưng chạm tới mất liền. Cái đó cái triết lý đó nó sâu xa trong cuộc sống lắm á. Nhưng mà hôm nay thì không phải để phân tích nên Sư phụ không nói.
[13:28]Cái vọng tưởng cũng vậy. Ta "làm cho" hết vọng tưởng, cái "làm cho" coi chừng chính là một loại vọng tưởng. Hồi nãy có ai nói câu đó được là đúng đó. Thấy không? Cái "làm cho" hết vọng tưởng là cái "làm cho" đó chính là một loại vọng tưởng, một loại vọng động mà làm ta căng đầu, làm ta hư não. Cho nên nhiều người lúc đó ngồi thiền là dằn ép, dằn ép để cho nó yên, cho nó hết vọng tưởng. Không ngờ cái dằn ép, dằn ép "làm cho" hết vọng tưởng làm hư não luôn.
[14:02]Còn cái chỉ mà trên Đức Phật dạy, nó không có trực tiếp đánh vào vọng tưởng. Nhớ không ạ? Đức Phật chả bao giờ mà kêu ta phải diệt vọng tưởng đâu. Tuyệt nhiên toàn bộ kinh Nikaya không có, là Đức Phật dạy chỉ và quán, vọng tưởng tự nó hết. Đó, tất cả trong kinh điển là vậy. Hồi nãy chúng ta có nói cái câu này, khi chúng ta biết mình là đang vọng tưởng, biết mình vô minh, tội lỗi, loạn động thì ta được phần thưởng là sự tỉnh giác. Và khi có sự tỉnh giác này ta biết vọng tưởng. Ủa, vậy cái biết vọng tưởng mà là một phép quán, nên hai cái vọng hai cái biết vọng tưởng này nó khác nhau. Một cái biết vọng tưởng thứ nhất là phép quán,
[14:52]từ mình tác ý là mình đang vọng tưởng. Cái mình tác ý mình đang vọng tưởng là một phép quán. Còn cái biết vọng tưởng thứ hai là một kết quả nhỏ, là vọng tưởng khởi lên biết liền. Phân biệt hai cái đó. Nó cùng tên gọi với nhau, nhưng là hai cái khác nhau. Một cái là, nhắc lại là cái gì? Phép quán, à biết mình đang vọng tưởng, tự nhắc mình đang vọng tưởng là một phép quán. Còn cái kia không nhắc, vọng tưởng khởi lên biết liền. À, nó là một kết quả. Và cái chỗ kết quả này mới rắc rối nè.
[15:32]Khi mình ngồi thiền mình dụng công đúng, vọng tưởng nó khởi lên, nó tới chín loại vọng tưởng. Từng loại từng loại được Sư phụ phân ra, trong đó có nhiều cái loại cũng hiểm độc lắm. Như có cái tự khen mình cái đó cái chết người đó, coi chừng. Nhưng nó có một cái là vọng tưởng nicô.
[15:51]Vọng tưởng nicô là vọng tưởng gì?
[15:57]Những cái lý luận về sự tu hành. Cái này những lý luận sự, tức là nó nằm tầng sâu rồi, ba cái suy nghĩ lặt vặt hết rồi. Tức là ba cái suy nghĩ về cơm, áo, gạo, tiền, đời sống, người này, người nọ, bạn bè, thân quyến hết sạch rồi. Tự khen mình cũng không luôn. Thì chỉ còn cái vọng tưởng gốc cuối cùng là vọng tưởng số chín, thứ chín á là lý luận về sự tu hành. Thì chỉ còn cái đó thôi. Chứ mấy cái kia là mấy tào lao dẹp hết rồi đó, hết rồi ngồi rất là yên, chỉ còn cái lý luận về sự tu hành. Thấy nó luôn và thấy nó là một cái ngoài mình. Trước đây là mình dùng nó đó, nhưng bây giờ thấy nó là gánh nặng.
[16:37]Và cái chỗ này rất nhiều hành giả bị. Hôm nay Sư phụ nhắc cái chỗ này nhớ giùm cho Sư phụ một chút. Khi mà ta thấy được cái vọng tưởng đó rồi, nó tan liền, đúng không ạ?
[16:52]Không ai gật đầu là tu bộ chưa tới đó sao kìa. Khi ngồi thiền mà vọng tưởng khởi lên mình thấy thì tự nó nó tan phải không ạ? Nó không tiếp tục nữa vì mình thấy nó ngoài mình nên thấy tan. Và lúc đó mình chợt nhiên mình nói mình phát hiện ra một phương pháp tu là cứ canh thấy vọng tưởng thì vọng tưởng sẽ tan. Chết chỗ này! Chết chỗ này!
[17:32]Khi ta thực hành chỉ, quán đủ rồi,
[17:36]thấy mình đang vọng tưởng, thấy mình là loạn động, tội lỗi, u minh thì ta được cái phần thưởng là tỉnh giác. Tỉnh giác nó tự nhiên nó khởi lên, và làm cho ta thấy được chín loại vọng tưởng. Nhưng chủ yếu là cái thứ chín á, về sau á. Mấy cái kia tào lao bay hết rồi. Cái thứ chín. Thì nhớ giùm Sư phụ dặn: kệ nó. Thấy rồi nó tự tan, không có truy, không tìm. Ở đây cái sai của ta là hai cái loại sai. Một cái loại sai là nhìn vọng tưởng để coi mình nghĩ cái gì, nghĩ điều gì. Đây là một cái theo dõi vọng tưởng mà theo dõi rất sâu, là một cái sai rất là nặng nề. Đó. Cái sai thứ hai là khi thấy vọng tưởng nó tan là cứ canh để thấy
[18:29]vọng tưởng hoài vì nghĩ đây là một phương pháp mình mới tìm ra được, mình mới đạt được, nên cứ canh vọng tưởng để cho nó tan. Đây là cái sai cũng là một cái sai, nó cạn hơn cái sai trước. Còn cái sai trước là canh coi mình suy nghĩ điều gì một cách cụ thể, chìm sâu long trong trong cái cái ý niệm luôn là một cái sai rất là nặng. Cứ nghĩ là mình thấy như vậy thì để vọng tưởng nó hết, nhưng không, cái đó là sai vì đó là ta chạm vào đối diện với vọng tưởng là đụng tới rắn độc đó. Đừng đụng tới nó. Nên ở đây khi kết quả hiện ra, vọng tưởng khởi lên mình thấy thấy nó tan, kệ nó, vẫn tiếp tục cái gì?
[19:12]Chỉ, quán, vậy thôi. Hôm trước có một Phật tử nhắn tin hỏi Sư phụ, nói: "Con thường lúc này con thường hay thực hành cái thấy mình là là là vô minh, tội lỗi thì con thấy tự nhiên con biết toàn thân con rõ hơn. Khi con tập gym thì cái lực nó đi vào cơ bắp thế nào con thấy rất rõ." Và hỏi: "Như vậy có phải con được tỉnh giác hay không?" Sư phụ trả lời là: "Con được một chút tỉnh giác, đó là phần thưởng của việc thấy lỗi mình." Sư phụ không nói nữa, để cho tự suy nghiệm chứ, tại vì nó nó còn ít quá. Nhưng cái tỉnh giác xuất hiện thì nó có những điều như vậy, những điều lặt vặt lặt vặt như vậy. Nhiều khi thấy toàn thân mình đi,
[19:57]đứng, nằm, ngồi, mình thấy rõ toàn thân của mình. Đó cũng là một phần thưởng, phải không? Mà khi có phần thưởng rồi thì mình ôm phần thưởng thành một pháp môn, cẩn thận. Mà mình quên mất cái gì? Quên mất cái chỉ, quán, cái lõi. Nên có một cái người khác lại nhắn tin hỏi Sư phụ về thiền, hỏi nhiều lắm. Sư phụ thấy người này đi cũng đúng hướng rồi, rồi đang đang đi phát triển tốt. Sư phụ nói thế này: "Khi quen rồi thì con tập trung lại ba điều. Thứ nhất là khéo giữ hơi thở chậm, ít, êm. Hai, một điểm kanda, sáu phân dưới rốn ngoài da. Ba, nhớ mình loạn động, tội lỗi, vô minh. Tập trung ba cái đó thôi." Tức là trong ba cái đó là đã đủ chỉ, quán.
[20:46]Cứ nhẹ nhẹ nhẹ nhẹ mà giữ đều đều đều đều ba cái đó thì không cần không cần nhiều nữa. Nhưng ban đầu mọi phép chỉ ta phải thực hành cho hết, mọi phép quán ta phải thực hành cho hết. Tại vì sao vậy? Tại mỗi cái phép đó nó đều củng cố cho ta, đều là một mặt trận. Ta thấy ngày xưa vậy, như khi một vị Tỳ-kheo lên gặp Đức Phật, nói: "Bạch Thế Tôn, mùa hạ này con xin phép con về cái làng đó con an cư. Tại vì có cái duyên cái gì đó đại khái vậy, có Phật tử thỉnh cũng có cái cơ sở, có cái cốc thì con con với cùng các huynh đệ đây đi về đó an cư. Con xin Thế Tôn cho con một đề mục quán chiếu..."
[21:30]Thì Đức Phật đồng ý. Đức Phật dạy cho một đề mục để quán, một đề mục để quán. Đó là quán xương trắng ha. Đấy, nhìn cái thân con người chỉ là bộ xương. Một cái phép quán rất nhỏ trong cái phép quán vô thường. Cái ta quán vô thường nó còn nhiều hơn cái đó nữa, nhưng mà riêng với vị Tỳ kheo Đức Phật dạy có một cái à. Thì đâu bảy, tám ông đi về cái làng đó tu rồi đắc đạo gần hết luôn. À vì sao vậy? Vì sao một phép quán đơn giản? Tại vì những năm tháng trước đó, các ông đã tu qua hết các chỉ quán. Cái vị A-la-hán này chỉ cái này, vị A-la-hán kia chỉ cái phép quán, phép chỉ, mấy ông thực hành hết rồi.
[22:12]Nhưng trong nội tâm sâu thẳm ông còn một chút chưa gỡ ra được, một cái chấp chưa gỡ ra được, thì cái phép quán là cái mà gỡ cái chấp nó ra, gỡ cái chấp nó ra. Mà ông còn quên thiếu là nhìn cơ thể con người thực sự chỉ là một bộ xương. Ông quên cái đó thôi. Cho nên Phật dạy cái đó thì trong ba tháng an cư, mấy ông, bảy, tám ông đó ngồi cái quán xương trắng, cái nó phá cái chấp cuối cùng còn lại. Thế là mấy ông đắc đạo. Nên cái phép quán là vậy đó, gỡ những cái tội lỗi, gỡ những cái thiếu đạo đức, và gỡ những cái chấp của ta. Nên ta phải thực hành nhiều cái phép quán, cũng như thực hành nhiều cái phép chỉ, thấy chưa.
[22:50]Coi mình còn dở cái gì, mình kém cái gì thì phải quán cái điều đó. Ví dụ như thấy mình còn ích kỷ thì phải quán cái đó liền. Vì trong tâm mình cái cái cái ích kỷ đó nó che nội tâm, nó làm khởi vọng tưởng cứ buông khởi, cứ khởi mãi. Cứ phải ngồi về đó mà quán. Nói thân này không phải phải ta, tâm này không phải ta. Vì cuộc sống này chỉ là của tất cả mọi người. Ta nhắc đi nhắc lại câu đó là ta thực hành cái phép quán để đánh vào cái tâm ích kỷ của ta. Vì ta gỡ được cái mảng đó đi thì vọng tưởng nó đi luồn cái ngõ ích kỷ là hết, bị đóng lại rồi bị xóa. Nó sẽ đi luồn qua ngõ khác. Nó luồn qua cái ngõ gì?
[23:31]Ngõ gì? Tham ăn ngon. Ví dụ vậy. Này sư không có nói xéo cô Hồng, nhưng mà sư nói trúng ai trúng vậy. Ừ. Ví như tham ăn ngon thì mình thấy là thì bắt đầu trong có những phép quán Đức Phật thấy là thực sự thức ăn vẫn là bất tịnh. Thấy như vậy chớ mọc lên cả một cái thân thể của con vật hoặc là cái cây trồng thực sự đi lên từ những điều bất tịnh. Rồi mình ăn vào, vài tiếng đồng hồ sau nó trở lại trạng thái bất tịnh. Và khi mà hiểu như vậy rồi thì bỗng nhiên cái tâm thèm thèm ăn tham ăn biến mất. Và cái cửa ngõ để cho vọng tưởng nó nó leo lên bằng từ cái tham ăn bị chặn lại, đóng lại, hết đi. Hoặc là ta có cái tâm là cái tự ái.
[24:23]Là ai nói cái câu gì mà hơi sốc óc mình, có vẻ coi thường mình, mình cứ giận, mình giận, đó. Thì phát hiện mình có một cái lỗi về tâm lý đạo đức đó thì mình quán chiếu cái chỗ đó. Quán chiếu mình là cát bụi, là cỏ rác. À mình thường hay sai. Và mình xin được cho mọi người cứ rầy la, trách mắng như vậy. Quán một thời gian thì sau này trong cuộc sống hàng ngày không tự ái nữa. Thì thì cái vọng tưởng nó đi bằng cái ngõ tự ái nó bị chặn lại. Cái phép quán nó hoàn thành, nhưng còn những cái lỗi khác. Cho nên vì vậy một đời tu mà ta đi qua nhiều phép chỉ, nhiều phép quán là vậy. Những cái phép chỉ đó về cái hơi thở, về để tâm ở phía dưới,
[25:06]thế này thế kia đó, nó củng cố ta, chữa lành cái não bộ của ta, làm thần kinh ta êm dịu, làm cơ thể ta bớt bệnh lặt vặt, khỏe mạnh hơn. Nên ta thấy cái người mà tu đúng coi vậy chứ nó có một kết quả thế này: ít bệnh lặt vặt. Để ý lại coi đúng. Để ý lại coi từ lúc mình tu thiền những cái phép chỉ, nhìn ngược lại lúc trước mình thấy mình bớt bệnh lặt vặt hơn. Còn nếu cứ bệnh lặt vặt hoài thì mình có một cái sai gì đó. Sai ví dụ làm biếng ăn là một chuyện, hoặc là để tâm phía trên cao, phép chỉ mình chưa hoàn thành, ví dụ vậy. Nhưng cái phép chỉ mà thực hành đúng là củng cố sức khỏe mình lại, bớt các bệnh bệnh bậy bạ, lặt vặt.
[25:51]Mà khi cơ thể khỏe nó cũng hỗ trợ cho việc tâm mình yên lắng nha. Rồi phép quán như vậy, phép quán vô số điều lỗi lầm của mình mình phải quán chặn từng cái, chặn từng cái, chặn từng cái, cho tới khi hết luôn. Nhưng mà rồi cuối cùng có một cái không thể hết khi ta chưa đắc đạo, đó là cái gì? Vô minh, tội lỗi. Thì cái phép đó mình ôm cho tới mấy triệu năm sau. Cái tâm thế của mình là phải giữ cái phép mà mình loạn động, tội lỗi, vô minh đi mấy triệu năm. Trong tâm mình phải nghĩ như vậy. Sự thật nhiều khi chưa tới mấy triệu năm là mình đã đắc đạo rồi, nhưng lòng mình phải nghĩ như vậy. Phải ôm cái này đi mãi.
[26:29]Mình lạy Phật, "Xin Phật gia hộ cho con dù con có nhập được định xin cho con lúc nào cũng nhớ mình là vô minh, tội lỗi." Tại vì lúc đó mà đa phần ta quên, mà đa phần ta khởi lên cái ý niệm tự khen. Lúc đó nếu không có Phật gia hộ ta đứng lại hết, ta rớt lại hết. Ta tu dẫu biết, nhưng cái ngày nào mà ta khởi ý niệm tự khen mình là lúc đó ta đã dừng lại và chuẩn bị đi xuống. Mặc dù con đường còn đi lên rất là xa, nhưng ta không đủ trí tuệ, ta không đủ công đức để đi xa nữa chỉ bởi vì ta vừa mới tự khen mình. Thấy chưa, chỗ đó là quan trọng. Mà nhiều nhiều người ngày xưa tu con đường của đạo Phật,
[27:16]nhưng rồi biến thành ngoại đạo chỉ bởi vì tới một lúc nào đó đã bất ngờ tự khen mình rồi dừng lại và đi xuống. Không thành được con đường giác ngộ giải thoát, và ta bị gọi là ngoại đạo. Dù cái ông đạo sĩ đó ổng rất là đàng hoàng, ổng rất là đạo đức, ổng ngồi thiền cũng nhập định được. Chỉ vì bắt đầu tự khen một cái, rồi dừng lại và đi xuống, không đi lên tới vô tận nữa. Nên cái mà cái cái câu B đó "Thiền là gì?" là biết mình đang vọng tưởng. Dù sư có mở cái móc ngoặc là có nghĩa là loạn động, vô minh, tội lỗi là nói ở mức bề sâu, nhưng căn bản chỉ cần câu là biết mình đang vọng tưởng. Thì cái câu này nó hàm chứa dường như toàn bộ đường đi.
[28:05]Cái câu đó vài chữ đơn giản nhưng nó hàm chứa hết. Cái mà biết mình đang vọng tưởng là ta biết lúc nào? Lúc bắt đầu mới tu. Đang còn vọng tưởng mà. Đó. Rồi biết vào lúc nào? Biết mình đã được sự tỉnh giác. Dù có tỉnh giác rồi nhưng thực sự vẫn là đang vọng tưởng. Rồi đến khi tâm mà dù có nhập định rồi, cái vọng tưởng ở tầng sâu trong tiềm thức vẫn chưa hết hoạt động. Nhất là những cái tà kiến khởi lên, những cái tự nhiên khởi lên cái ý: "Mình hay rồi." Hoặc là khởi lên cái ý: "Không cần làm gì nữa." Rồi cái cái thói thụ động, dãi đãi. Đó, những cái ý tự động nó khởi lên trong sâu xa, biến thành những tà kiến, rồi sau đó mình rao giảng
[28:52]những cái tà kiến đó, viết sách đạo Phật luôn. Rồi người ta tu theo mình là người ta không làm gì hết. Rồi đạo Phật hư luôn. Những cái tà kiến ngầm ngầm ngầm. Nên ngày nào mà mình tự khen mình, ngày đó mình dừng lại và bắt đầu đi xuống. Làm mình làm hư đạo Phật luôn, vì mình đang rao giảng những điều đó. Nên vì vậy cái câu mà nó đáp án B "Biết mình đang vọng tưởng" chính là thiền. Cả mức độ cạn hay mức độ sâu chỉ nằm ở câu đó. Và cái biết mình đang vọng tưởng, dù mở ngoặc biết loạn động, tội lỗi, vô minh vì nó nhiều vấn đề, cái chiều sâu nó nằm ở trong đó đó.
[29:34]Sư phụ viết theo cái thứ tự: loạn động, tội lỗi, vô minh là có cái ý chứ không phải viết đại. Loạn động từ đâu mà có? Từ đâu? Từ tội lỗi. Tội lỗi từ đâu mà có? Từ vô minh. Cho nên sư đang viết theo cái chuỗi quả rồi nhân á. Cái loạn động là vọng tưởng ta suy nghĩ lung tung có khi tới điên luôn cũng có, hoặc là vọng tưởng ít thôi, nhưng vẫn gọi là loạn động. Và tất cả những loạn động ta có đều từ cái sai lầm nào đó trong kiếp này và nhiều kiếp trước. Bây giờ mình ngồi đây coi đàng hoàng tử tế, nhưng nếu mình nhớ lại vô lượng kiếp của mình, mình hết hồn, mình kinh hoàng liền, tại vì lầm lỗi nhiều quá.
[30:21]Sai việc này, phạm việc kia. Thấy đúng đó rồi sai đó, thấy đúng đó rồi sai đó. Cho nên cả cái cuộc đời của chúng ta thường là phạm sai lầm. Giống như hôm qua hôm qua hay hôm nay gì đó, sư phụ mới nói với các thầy các cô vậy. Nói trên tổng quát, nhiều khi người ta nhìn vào chùa mình người ta khen tụi con à các thầy cô đàng hoàng, hoặc là người ta nhìn vào các đạo tràng Phật tử người ta khen các đạo tràng Phật tử của chùa Phật Quang, nói ông thầy Chân Quang ổng dạy đệ tử khéo ghê, tụi nó ngoan rồi nó siêng làm công quả, gặp ai cũng lễ phép. Trên tổng quát á, thấy mình ngon á, nhưng vào công việc sâu chút xíu, tất cả tụi con đều phạm sai lầm.
[31:03]Tụi con sai tùm lum chuyện hết trơn. Ở bề mặt thì có thấy đúng đúng vậy, nhưng vào sâu sâu chút xíu nữa là bắt đầu sai, vào trong chi tiết chút xíu là bắt đầu sai. Tại vì trí tuệ tụi con đi vào chi tiết không kỹ. Cái tổng quát á, sư phụ nói về cái à cái khiêm hạ, từ bi. Tổng quát thì làm được, nhưng mà vào sâu chút nữa, cái từ bi bắt đầu có vấn đề á. Thấy thương chứ có khi thương khi không, rồi thương lẫn ghét, rồi thương lựa người thương chứ không phải là thương hết, đủ thứ trong cái từ bi của mình á. Nên mình nó không có không có trọn vẹn của cái từ bi, vì bắt đầu có sai trong đó, nó không không đúng.
[31:45]Rồi cái khiêm hạ cũng vậy, là thấy mình là tầm thường nhỏ bé, nhưng mà khi đụng việc rồi không thấy. Mình vẫn biện minh, vẫn cãi. Đó. Hoặc là biết lỗi mình thì biết á, nhưng mà đụng chuyện rồi phải biện minh, phải cãi là mình đúng cái đã. Nên trên tổng quát ta thấy giống như mình tốt, rồi thấy chùa mình giống như tốt, nhưng vào công việc hơi sâu một chút xíu, ai cũng sai làm sư phụ cũng rất là phiền. Sư phụ giao việc rồi sư không yên tâm, vì chắc chắn thế nào làm cũng sai. Sư nhắc hoài nhắc hoài, làm thế nào cũng sai. Như việc làm tượng vậy đó ở chùa Long Quang vậy. Quý thầy cũng làm tượng, sư phụ cứ mỗi ngày nhắc không biết bao nhiêu tin nhắn.
[32:28]Cùng một cái ý đó mà sư phụ nhắn hả 10 tin khác nhau hết để bao vây quanh một cái ý. Vì sư phụ biết là nghe, nhắn tin đọc chữ rõ ràng chứ hiểu sai. Rồi nhắn cái tin khác nhắc lại qua một cái ý khác cũng cái ý đó. Nhắn tin khác cũng cái ý đó, nhắn tin khác cũng ý đó, nhắn đi nhắn lại. Rồi tới chừng sư phụ ra kiểm tra thì thấy làm sao? Cũng sai. Hoặc là kêu làm đường cũng vậy. Nói nhờ, sư phụ nói là con nắn con đường như thế này nha, lõm thế này hình cánh cung thế này nha, hình bán nguyệt nha. Nhắn đi nhắn lại, nhắn ngày nhắn đêm, nhắn tới sớm chiều tối nửa đêm thức dậy cũng nhắn, đủ thứ. Đi ra kiểm tra không có sai, trật.
[33:20]Nên cái tổng quát người ta đúng, đi vào chi tiết chút tụi con sai tùm lum. Mà tại sao mình sai vậy? Mình thiếu hai điều: trí tuệ và đạo đức, thiếu hai điều đó. Mà hai cái điều đó nó cơ bản quá, mình không tự mình dựng lên được. Nên sư phụ dặn lại vậy. Hôm nay vậy, hôm nay cô Vĩnh Tri từ cô là chúng của Phật Quang thời gian mấy năm? Con đi ngoài Bắc mấy năm hả? Hả? Gần 2 năm. Rồi ra Bắc cô công quả ngoài đó thì sư phụ mới kêu về đây để về Long Quang giữ chúng. Giữ chúng Long Quang thì cô coi như là chúng trưởng của ni của bên Long Quang. Vỗ tay đi, nói gì.
[34:03]Thì à với à đây có Thầy Khai Tạng đại diện à Phật Quang, cũng là Phó Trụ trì Phật Quang, cũng là chúng trưởng bên tăng, có cô Thành Hưng là ban quản viện ni của Phật Quang, có Thầy Toàn Sương. Thầy Sương cũng là Phó Trụ trì của Long Quang. Thì ba người đó là coi như là có một buổi lễ nho nhỏ vậy đó, phân công cô Vĩnh Tri để mà quản lý cái vấn đề bên ni của Long Quang. Tại vì cư sĩ nữ nhiều quý thầy không thể tiếp xúc. Ờ mà Phật tử nữ nhiều khi lại đông hơn là Phật tử nam. Thành thử cứ bắt quý thầy mà đi tiếp xúc riết quý thầy cũng không làm được việc gì, mà nhiều khi nó tế nhị nhìn vào nó cũng không hay nữa.
[34:45]Nên thôi cứ để có các sư cô về các sư cô sẽ phải lo bên nữ cái nó hay hơn, như vậy. Nên cô về như vậy. Thì hôm về sư phụ mới nói những điều đó, sư phụ mới nói rằng tính tổng quát thấy tụi con tốt, nhưng vào công việc cụ thể sâu chút xíu tụi con sai tùm lum hết trơn. Sai hai điều: một là xử lý công việc, hai là cư xử với con người. Tụi con dễ bị sai. Mà cái lỗi này là do đạo đức chưa sâu mà trí tuệ chưa chưa sắc. Và để khắc phục điều này thực sự chỉ nhờ Phật gia hộ, chứ không ai tự mình đúng được. Nên sư phụ dặn là mỗi ngày tụi con đều phải lễ Phật cầu xin điều đó. Cầu xin cho con gì? Xử lý công việc cho đúng, cư xử với mọi người cho tốt.
[35:33]Cứ cầu xin mãi như vậy nhiều năm như vậy, cái từ từ cái mình bớt sai dần bớt sai dần thì đỡ tổn phước. Chứ khi mình mình xử lý công việc sai, cư xử với mọi người chưa tốt, cái mình bị tổn phước. Cứ tổn phước từ từ từ từ, cái sau mình nói tu cả đời vất vả mà phước mất hết trơn rồi. Tại vì xử lý việc sai, cư xử với con người chưa tốt, hai cái. Đây là hai cái thử thách vậy đó. Nói bên ngoài thì ai cũng tốt lắm, tụng kinh lào lào, ngồi thiền thì ngon lành, mở miệng nói đạo lý vanh vách, nhưng đụng công việc là xử lý sai, tiếp xúc với con người là cư xử trật. Cái đó là cái vậy. Mà những điều đó nó phải tích lũy cả một đời người, nhiều kiếp.
[36:16]Xử lý việc nào cũng đúng, cư xử đối với việc với người nào cũng tốt. Hai cái này nó đi kèm kèm kèm cả cuộc đời của ta và hết kiếp này tới kiếp kia thì phước ta mới mới tăng dần tăng dần tăng dần. Còn đụng đâu xử lý công việc thì trật, cư xử với con người là sai thì phước ta mất dần mất dần. Thấy tu lâu vậy chớ chẳng còn miếng phước nào hết trơn, hư hết trơn rồi. Gương mặt thì tàn tạ, phước thì hết không có cái gì ra cái gì. Nhưng cái cái quan cái đó lại coi xử lý công việc cho đúng, đối xử với con người cho tốt. Mà cứ tích lũy qua hết kiếp này tới kiếp kia. Mà mấy cái đó ta hay bị sai nên phải cầu nguyện Phật, phải lễ Phật cầu xin.
[36:56]Chứ không ai tự mình đúng liền hết, tất cả chúng ta đều như vậy. Tất cả chúng ta đều còn thiếu về đạo đức, tất cả chúng ta còn thiếu về trí tuệ. Và những điều đó thực sự ta chỉ xin từ nơi Phật, chứ tự nơi mình xoay xở gì cũng không có, không có đủ, không có ra được. Chỉ xin Phật mà thôi. Và cái may mắn ta là con của Phật thì ta cứ xin xin Phật. Cứ lễ Phật xin mãi vậy, vậy mà từ từ lại được. Bắt đầu trong công việc ta đúng dần đúng dần, cư xử với con người ta tốt dần tốt dần lên. Rồi lúc đó cái phước ta bắt đầu tăng dần tăng dần theo năm tháng tu hành. Mình tu tới già phước mình rất là lớn, qua những kiếp sau phước mình rất là lớn.
[37:36]Chỉ bởi vì cứ xử lý công việc đúng, đối xử với người tốt. Vậy đó, tích lũy qua nhiều kiếp như vậy. Và những cái điều đó nó nó kết tinh vào trong thiền định của ta, trong thiền định. Nên sư phụ nói đó là những cái để tạo phước, nhưng mà vào trong thiền định thì ta phải đi qua nhiều cái chỉ quán để đối trị với thân bệnh, tâm bệnh của ta. Thân ta có một số bệnh, tâm ta có rất nhiều bệnh, thì những phép chỉ, những phép quán đó để đối trị từ từ từ từ hết dần hết dần. Nhưng mà cuối cùng phải còn lại ba cái. Ba cái. Một là hơi thở chậm, ít, êm một cách tự nhiên. Cái hơi thở chậm, ít, êm một cách tự nhiên là nó đã nối với tâm rồi. Nhớ giùm sư phụ.
[38:25]Thế còn ta cố ý chậm, ít, êm cũng là sai, thấy cố ý. Tại vì cái chậm, ít, êm mà đúng rồi đó nó tự nhiên lắm, nó nhẹ nhàng. Rồi cái thứ hai là gì? Kanda chứ không phải can-da.
[38:45]Học học tiếng Tây quá giỏi đi, can-da.
[38:49]Kanda sáu phân dưới rốn ở ngoài da. Nhưng cái bụng của Tấn Đạt thì sư phụ không bảo đảm là sáu phân. Cái bụng đó chắc phải 12 phân.
[39:04]Và cái thứ ba là gì? Nhắc mình là gì đó, loạn động, tội lỗi, vô minh là đi từ cạn cho tới sâu, đi từ quả vào nhân từ từ đó. Loạn động là cái quả. Thì nguyên nhân của loạn động là những tội lỗi sai lầm. Cái cái cái cái sư phụ nói lại cái chỗ mà tội lỗi sai lầm này chính là gì? Xử lý công việc sai, đối xử với mọi người ác, xấu, đúng rồi, xấu xấu ác á. Là ngay cái khúc giữa này đó, ngay cái khúc giữa mà gọi là tội lỗi đó: xử lý công việc sai, đối xử với mọi người xấu ác. Đó. Mà nhất là không thương sư phụ mình, tệ vô cùng, tệ lắm. Hả?
[40:01]À còn cái nguyên nhân cuối cùng là vô minh. Thì vô minh là ta không biết được, ta chỉ nói chung chung và bằng niềm tin thôi. Vì Đức Phật nói mình còn vô minh thì mình tin là mình vô minh thôi, chứ vô minh là cái gì không hiểu, tới chừng nào chứng A La Hán mới biết. Nhưng cứ phải đặt niềm tin với Đức Phật. Cái tiền đề ta là vô minh là một tiền đề không cần chứng minh, phải tin thôi. Đó giống như một tiền đề toán học. Đây là một tiền đề đạo học: ta còn vô minh. Kế tiếp nên nói vậy loạn động, tội lỗi, vô minh. Loạn động là vọng tưởng nó khởi lên dồn dập. Nhưng mà nói chữ loạn động ta cũng nói ra nhiều cấp độ.
[40:42]Có những cấp độ loạn động tới mức độ điên phải vào trong bệnh viện. Mà vô bệnh viện rồi điên thêm, tại người ta chích những loại thuốc hướng thần nó hư não hết. Đó, loạn động. Mà tới cái loạn động bình thường là như chúng ta bình thường là ta đang loạn động. Và cái loạn động của những người tu thiền thật ra vẫn là loạn động ở cấp độ tế, nhưng vẫn còn loạn động chứ chưa có hết. Ta hiểu điều đó. Rồi cái cái tội lỗi thì nhiều thứ lắm, nhiều thứ đại khái vậy, kể không hết nổi tội. Còn vô minh là cái gì cái gốc cuối cùng. Vô minh nó dính với cái chấp ngã, ta cũng có thể nói là chấp ngã là cái vô minh.
[41:19]Còn cái tội lỗi của ta nó tạo nên cái loạn động. Từ vô minh, chấp ngã, sai lầm nó tạo nên tội lỗi. Mà cái tội lỗi này là xử lý công việc sai, đối xử con người trật, nhưng còn thêm cái nữa là cái đạo đức của ta kém. Cái đạo đức chúng ta kém nên mới đối xử với con người xấu ác, xấu là vậy. Mà cái đây là cái mà
[41:45]không dễ vượt qua, không dễ. Ta phải lạy Phật kỹ lắm mới xin dữ lắm. Ấy nội cái ích kỷ, nội cái kiêu ngạo, nội cái chấp ngã, ôi mấy cái đó, biết lạy Phật sói đầu năm này qua năm kia chưa chắc hết á. Mà nếu không có thấy để sám hối thì vĩnh viễn mấy cái lỗi đó không bao giờ hết. Vậy đó. Nên cái đầu tiên vậy, trong cái kinh Đức Phật hay dạy câu này: "Này Tỳ kheo, khi một thiện nam tử khởi lòng tịnh tín với Như Lai, Đức Thế Tôn Chánh Đẳng Giác, khởi lòng tịnh tín đối với Chánh Pháp, khởi lòng tịnh tín đối với các vị Thánh Tăng." Đó là ba điều kiện là cung kính Tam Bảo Đức Phật đặt trước, sau đó bắt đầu Đức Phật mới nói tới cái phương pháp tu hành.
[42:34]Cái "tịnh tín" bây giờ mình dịch là chữ gì? "Tôn kính tuyệt đối", nhớ như vậy. Hồi xưa thì Đức Phật, cái ngôn ngữ Ấn Độ thời đó thì Đức Phật gọi là khởi khởi lòng tịnh tín đối với Như Lai. Nhưng bây giờ ta dùng là tôn kính Phật, nhưng mình thêm một cái trạng từ nữa là "tuyệt đối" cho nó đầy đủ. Nên khởi đầu của mọi cái công đức tu hành phải là lòng tôn kính Phật tuyệt đối. Nhờ cái nhân của cái lòng tôn kính Phật tuyệt đối mà mọi điều mở ra từ từ. Những cái ta không hiểu bỗng nhiên ta hiểu. Những cái trước ta sai, bây giờ ta biết là ta sai. Trong cái đường tơ kẽ tóc, trong cái sự tinh tế, nhỏ nhiệm.
[43:19]Mà việc tu hành là cái việc gì ở trong nội tâm, chứ đâu có hiện ra bên ngoài đâu ai biết. Mình hiện ra bên ngoài là cái gì? Bên ngoài mình bày ra cái gì cho mọi người thấy? Bộ đồ đẹp, đó mặc đồ đẹp lên, rồi cái gì, là những ngôn ngữ lịch sự, khéo léo, khôn ngoan, những cái bên ngoài, nhưng cái thực sự của mình lại là cái gì? Cái giấu bên trong mới là cái thực sự. Cái đó là cái gì ở trong á, nói thiệt nghe coi, cái gì ở trong á kể nghe coi.
[44:03]À, đó giỏi. Đó mình cứ càng thấy được nhiều là là mình biết con đường tu đó, mình biết phải tu cái gì. Nên ở đây ta nhớ là bài kinh Quán Tự Ngã là vậy, thấy mình là cái gì thì cái đó sẽ mất, cái đó sẽ hết. Có một em Phật tử bên nước ngoài vậy, nhắn tin kể Sư Phụ nghe, nói: "Bỗng nhiên mấy ngày trước hai bàn tay con bị xơ cứng, đau và không làm gì được nữa. Con không biết con phạm lỗi gì." Cái cứ lạy Phật sám hối thì bỗng nhiên trong đầu chợt hiện ra một cái lời như một lời nhắc: "Tụng kinh Quán Tự Ngã đi." Thế là em mới vào tụng kinh Quán Tự Ngã, tụng từ từ từ từ qua cái câu mà "Thấy mình là cái gì thì cái đó sẽ mất" thì mới
[44:48]sực hiểu rằng là mình thời gian qua mình có cái tự hào về cái sự thành công trong cuộc đời và mình nắm cái điều đó, coi như là cuộc đời mình đã được như vậy. Thì khi không ngờ là khi nắm cái đó rồi một cái, rơi vào đúng cái lỗi liền: "Thấy mình là cái gì thì cái đó sẽ mất." Cái lật đật sám hối quá chừng, cái tay bỗng nhiên hết đau, bình thường lại. Cái tức cái đó là được chư Thiên nhắc nhở đó, họ tạo cho mình một đau khổ, một bệnh tật để mình phải đặt cái vấn đề lại cái sai lầm của mình. Nên ở đây vậy, cái mà cái cái câu đáp án B:
[45:25]"Thấy mình đang vọng tưởng" chính là ứng dụng cái bài kinh Quán Tự Ngã. Thấy mình đang loạn động, thấy mình đang vọng tưởng thì vọng tưởng sẽ hết. Thì cái câu mà nói là "Thấy mình đang vọng tưởng thì vọng tưởng sẽ hết" là một cái nhân quả
[45:45]nhanh quá, mình nói vội, chứ sự thật nói chầm chậm thì nó phải như thế này:
[45:52]Sai mà biết mình sai thì là sao? Bắt đầu đúng. Ngu mà biết mình ngu thì bắt đầu của trí tuệ. À, nên loạn động mà biết mình loạn động thì bắt đầu của cái gì? Của sự tỉnh giác, là không bị cái vọng tưởng cuốn nữa, như vậy. Nên cái ban đầu là vậy, cái tỉnh giác, cái giá trị của tỉnh giác đầu tiên là ta không bị vọng tưởng cuốn đi nữa, theo những ý niệm, theo những điều của nó nữa, mà bắt đầu biết mình là đang đang động.
[46:35]Thấy mình đang động, khi mình tu tập đúng với chỉ, với quán thì vọng tưởng khởi lên thấy. Thì ngay cái này hồi nãy Sư Phụ nói, bây giờ nhắc lại một lần nữa, cái chỗ này khi mình thấy nó cái nó tan, cái mình tưởng mình vừa tìm ra được một pháp tu mới, cái ngồi đó mà canh nó, lực chạy lên đầu, rồi ít bữa sau lại thấy thì thấy, canh thì canh, nó cứ khởi vì đã sai rồi, vì đã sai. Nên khi mình tu tập chỉ quán, thấy mình đang vọng tưởng, xuất hiện cái tỉnh giác là một phần thưởng và thấy được vọng tưởng. À, cái thấy mình đang vọng tưởng ban đầu chỉ là gì? Một phép quán, còn cái thấy mình vọng tưởng phía sau đó là một kết quả.
[47:21]Thì khi mà có kết quả thấy mình đang vọng tưởng, vui lòng giữ lại cái phép quán, đừng hưởng cái kết quả, đừng hưởng kết quả. Lại bắt đầu cứ ngồi canh vọng tưởng là người đó đang hưởng kết quả, sẽ tiêu á. Cho nên, nó khởi mình thấy, nó hết, kệ nó, cứ quay lại cái quán ban đầu: mình đang vọng tưởng, giữ cái quán ban đầu, chứ đừng mà dùng cái quả cứ canh cái vọng tưởng, nhớ. Sư Phụ vừa nói điều này rất là quan trọng, khi bắt đầu hơi có kết quả, cái chỗ này rất là quan trọng, nhớ giùm Sư Phụ, thôi không có nhớ là lạc lối á. Rồi cái thứ hai nữa, cái này mới là cái quan trọng nữa nè, tu lâu quá rồi tâm nó cũng phải sao? Yên.
[48:04]Khi mình tu đúng rồi, mình có phước rồi, biết làm phước, biết lễ Phật, biết giúp người, biết tu chỉ quán hết rồi, tâm nó yên.
[48:14]Yên nghĩa là cái gì?
[48:20]Yên nghĩa là cái gì?
[48:30]Yên nghĩa là bớt vọng tưởng. Thì câu đó nghe đơn giản nhưng sự thật nó xuất hiện hàng loạt những cái hiện tượng đi theo của cái gọi là tâm yên. Đầu tiên là rất thích ngồi thiền. Cái gì nữa?
[48:46]Cái trạng thái thân mình thay đổi, tự nhiên biết rõ toàn thân, rỗng rang, biết về chính mình.
[48:56]Những cái hỷ lạc hiện lên, những ánh sáng, ảo giác, thậm chí có thần thông, vân vân, đủ thứ hết. Cái gọi là tâm yên nó nhiều việc lắm nhưng mình nói đơn giản, nói khiêm tốn: tu lâu quá rồi, đúng đường rồi, tâm yên. Nhưng cái chữ tâm yên này là vô số những điều mầu nhiệm xuất hiện. Và lúc này người ta chết vì cái chỗ này. Chết vì vô số điều mình chứng kiến được khi tâm mình yên, vô số trạng thái mà mình thấy được khi tâm mình yên, chết là vì cái chỗ này. Cũng giống như là khi mà mình thấy vọng tưởng, vọng tưởng tan, mình chết vì cái chỗ đó đó. Mình nó là cái thấy vọng tưởng là kết quả, bỏ đi, quay trở lại phép quán:
[49:41]biết mình đang vọng tưởng, giữ cái đó mà đi. Bây giờ tâm yên cũng vậy, tâm yên dường như thấy không còn quán gì hết. Nhưng mà nhớ giùm đây là cái chỗ quan trọng mà nếu không biết là mai mốt lui lại á, chứng cái tới đó rồi bị lui lại. Vẫn giữ ba cái điều giùm Sư Phụ: Một là gì? Hơi thở chậm, ít, êm. Hai là gì? Khí đà. Ba là gì? Nhớ mình là vô minh tội lỗi. Đừng mất cái đó, đừng mất ba cái đó. Còn mọi cái mình thấy được trong cái trạng thái tâm mình yên, nó là cái gì? Là gì? Vô minh tội lỗi, nhớ giùm Sư Phụ. Không có kết quả, kết quyết gì đâu nha con. Nhớ giùm đó, con bắt đầu bị nhầm chỗ đó đó. Khi con nói nó là kết quả là mình bắt đầu xuất
[50:32]hiện một chút tự khen, chết vì chỗ đó. Thấy cái gì, cái đó là vô minh tội lỗi, nhớ giùm Sư Phụ cái đó. Hiện nay mình thấy cái gì? Hiện nay mình nhìn mình, mình thấy cái gì? Cái thân này phải không? Thân năm uẩn này thì cái đó là cái gì? Tội lỗi, vô minh chứ gì nữa. Rồi mình thấy cái tâm mình sao? Một đống suy nghĩ, cái đó là gì? Vô minh, tội lỗi chứ gì nữa. Rồi khi tâm nó yên hết, mình thấy một cái khối, các Thiền sư hay gọi là một mảnh á, một khối vô hình rõ ràng, tỉnh giác, chắc, bất động, xin thưa vẫn là vô minh tội lỗi. Và bữa nay Sư Phụ dặn cái câu này: Mình thấy cái gì, bất cứ cái gì, no matter what,
[51:21]thấy bất cứ cái gì, cái đó vẫn là vô minh tội lỗi, nhớ giùm Sư Phụ. Sau này có nhập định sâu xa tới mức độ nào Sư Phụ không biết, lên cõi trời, đi bay qua xuống địa ngục, qua đại dương gì không biết, nhưng cái gì hễ bị thấy thì cái đó là vô minh tội lỗi, nhớ giùm Sư Phụ nha. Cứ sau này cứ nói: "Dạ, con hết vô minh tội lỗi rồi." Nói sao vậy? "Con ngồi thiền thấy hào quang." Nhớ cái đó là bị lừa nặng á, cái đó cũng là vô minh tội lỗi, nhớ giùm Sư Phụ cái đó. Nay Sư Phụ nói cái này rất là quan trọng để mà đi được con đường dài, không bị dừng lại giữa đường. Nói vậy tới chừng nào mới hết vô minh tội lỗi?
[52:07]Tới chừng nào?
[52:15]Hớ, cái câu trả lời không được, trả lời câu nào cũng cũng sai.
[52:21]Trả lời câu nào cũng sai.
[52:29]Đó là cái chỗ mà khi ông Bàng Long Uẩn ông hỏi ngài Mã Tổ, không, ông hỏi ngài Hy Thiên Thạch Đầu:
[52:38]"Thế nào là kẻ không cùng vạn pháp làm bạn?" Ngài Hy Thiên Thạch Đầu bịt miệng ổng một cái, ổng ngộ đạo liền. Cái bịt miệng ổng là cái nói không được, muốn nói là trật à. Nhưng mà ổng cũng thượng căn quá nữa, ổng ngộ đạo liền. Đến khi ổng qua ngài Mã Tổ, ổng hỏi đúng câu đó thì ngài Mã Tổ không bịt miệng mà ngài Mã Tổ nói một câu lãng mạn: "Thế nào là kẻ không cùng vạn pháp làm bạn?" Thì ngài Mã Tổ nói: "Chừng nào ông hớp một ngụm uống hết nước Tây Giang này ta nói cho ông nghe." Ngài đại ngộ lần thứ hai, ổng đắc đạo luôn á, vậy. Đắc đạo cỡ nào thì ta không biết, không ta không có ý kiến, không dám phê bình.
[53:15]Mình là hàng hậu sinh khả úy, khả ố, mình không dám mình không dám phê bình. Đại khái vậy, nhưng mà ở đây Sư Phụ dặn vậy: Còn cái gì để mình thấy thì cái đó vẫn là vô minh tội lỗi, nhớ giùm Sư Phụ. Nên sau này các con còn đi tới vài triệu năm sau, đầu thai tới bao nhiêu kiếp, lên bất cứ cái cõi nào, nhập định tới cái gì, nhớ ngày hôm nay có một ông thầy già già, ốm ốm, xấu xấu, ổng dặn cái câu này: Bất cứ cái gì mình thấy thì cái đó là vô minh tội lỗi, nhớ giùm Sư Phụ cái đó.
[53:56]Có ai hỏi gì nữa không? Ai hỏi? Câu hỏi hả? Thì kêu MC đọc đi.
[54:04]Có MC ngồi đó kìa, ghê quá kìa.
[54:15]Dạ kính bạch trên Sư Phụ, những lúc à không ngồi thiền, nghĩa là trong đời sống hằng ngày, hành giả để tâm ở bụng dưới là đúng hay sai? Nếu đúng thì hành giả biết ở bụng dưới càng nhiều càng tốt hay chỉ thoáng qua trong một vài lần trong ngày, không nên biết quá nhiều? Ví dụ ta để cái bụng dưới rồi mọi thứ xung quanh kéo mình đi, mình lại quay lại để tâm đến bụng dưới, cứ như vậy hành giả thực hành đúng hay sai? Xin Sư Phụ giải đáp giùm con. Dạ. Nó là một điều tự nhiên. Khi mình quen rồi, cái tâm mình cứ lắng ở phía dưới làm cho tâm mình rất là đằm. Nó là một phép chỉ và cái phép chỉ đó nó hỗ trợ cho
[54:59]tâm mình được yên lắng, được bớt vọng tưởng. Cái bụng dưới nó quan trọng lắm, nhưng cái bụng dưới là cái tổng quát. Nhưng mà khi ngồi thiền sâu sắc rồi thì chỉ có một điểm nhỏ mà thôi. Rồi có cái người nhắn tin hỏi Sư Phụ câu này: "Con tìm mãi không thấy cái điểm Kanda đó. Con rất là khổ sở." Tôi nói nó làm gì có điểm mà tìm? Sư Phụ nói nó sáu phân dưới rốn ngoài da, biết nó ở đó thôi. Không có tìm, vì nó không có cảm giác gì để tìm, nó không có dấu vết gì để tìm. Trừ có ai có cái thẹo hồi xưa vô tình trúng nó thôi, chứ còn bình thường mọi người không có gì để tìm nó. Mà chỉ vì tin Sư Phụ: "À, nó nằm ở đó vậy thôi", rồi biết mình để tâm ở đó vậy thôi, một điểm vậy thôi.
[55:42]Thành thử đó là cái một điểm, còn mà trong đời sống hằng ngày mình rất khó tập trung một điểm thì mình để cứ phía dưới phía dưới vậy là đúng rồi. Không dằn ép nhưng cứ thường nhẹ nhàng biết ở dưới là đúng.
[55:59]Trong đời sống hằng ngày, công việc tay chân thì con à vẫn giữ được chánh niệm, nhưng khi làm việc trí óc với độ tập trung cao thì à thường thất niệm. Vậy chúng con làm như thế nào để vẫn giữ được chánh niệm dù công việc trí óc tập trung ạ? Việc trí óc nó có mấy loại: là có những việc trí óc mà thuộc loại là chánh mạng á, tức là ta làm một cái nghề nghiệp mà cái nghề nghiệp đó nó chân chính thì nó vẫn ra phước nha, nó đang tích lũy cái phước cho mình nên không sao. Nhưng có những trường hợp những cái việc bằng đầu óc mà nó vô thưởng vô phạt, nó không rõ ràng là thiện hay ác, nhưng mà buộc vì kế sinh nhai, sinh kế mình vẫn phải làm
[56:46]thì và nó cũng dễ làm cho ta thất niệm thì lúc đó cố gắng vừa làm vừa để ý bụng dưới vẫn gọi là giữ được chánh niệm. Chưa có chống lại nó nổi thì còng vì cơm ăn áo mặc đâu có bỏ được. Vẫn phải làm việc đầu óc, nhưng nhớ cố gắng, cố gắng đừng quên bụng dưới là được.
[57:11]Khi à nhắc mình loạn động, tội lỗi, vô minh thì chúng con mã hóa thành cái biết khách quan về bản chất của thân và tâm để áp dụng trong cuộc sống hằng ngày và khi tọa thiền hay là cứ phải tác ý thành một câu cụ thể?
[57:32]Nhiều khi tụi con thông minh quá làm Sư Phụ sợ. Làm ơn đơn giản giùm Sư Phụ. Nhắc mình là vô minh, tội lỗi, loạn động, nghĩ vậy được rồi con, đừng có mã hóa, mã hiếc. Nha! Đừng có làm gì rắc rối, đừng có công nghệ, công nghiếc gì ở đây hết trơn con. Nhớ làm nông dân Sư Phụ, giùm Sư Phụ. Bày đặt mã hóa, bày đặt công nghệ, rồi vô code, vi tính đồ nữa, để bữa AI nó tu giùm luôn á. Thôi đi con, bớt đi nha! Dạ câu hỏi tiếp theo là: trong lúc ngồi thiền thì thân cảm giác thu nhỏ lại xuống phía dưới. Trạng thái này là ảo giác hay dụng công bị sai ạ?
[58:15]Nếu thấy thân mình thu nhỏ lại là ảo giác. Nhưng mà nếu thấy mình có một cái chính mình thu nhỏ lại xuống dưới là đúng. Lúc đó là cái gọi là chính mình á trong tứ trong cái Tứ niệm xứ á, ta thấy mình nhỏ dần nhỏ dần, đầu tiên ta thấy mình là cái thân và lúc đó cái tỉnh giác cho ta biết cái thân này là vô thường, là bất tịnh. Rồi khi tâm ta yên dần, bắt đầu ta thấy mình chỉ là một cái khối cảm giác. Cái ta chỉ là một khối cảm giác, nhưng bắt đầu nó nhỏ hơn cái thân. Và cho tới khi ta thấy mình chỉ là một cái biết sâu thẳm, nó còn rút nhỏ hơn nữa, nên cái rút nhỏ là cái rút nhỏ của cái chính mình theo như Tứ niệm xứ đó:
[58:58]Thân, Thọ, Tâm, Pháp thì không nói tới. Thì cái đó không bị lẫn với cái thân mình thu nhỏ, chỉ biết chính mình thu nhỏ dần là đúng. Còn mà thấy cái thân thu nhỏ luôn là ảo giác, tại thân mình đâu có thu, thân mình vẫn còn nguyên mà, cho nên rất cẩn thận.
[59:22]Nếu điểm Kanda không có cảm giác thì làm sao để chúng con biết mình đã đặt đúng vị trí điểm Kanda? Khi đặt ở một điểm dưới rốn, cảm giác tâm bị hút vào đó, đó có phải là điểm Kanda không ạ? Không! Cái mà con hút vào đó nó là điểm ở trong trong trong ruột á. Nó cũng làm cho mình rất là nhiếp tâm, có nhiều người nhập định luôn nhờ nó, nhưng nó không phải Kanda. Nó cũng làm lợi quả, còn Kanda là một cái không có cảm giác và mình an trú vào đó bằng trí tuệ mình thôi. Biết nó là sáu phân dưới rốn ngoài da, một điểm sáu phân dưới rốn ngoài da, biết vậy thôi, không cần một cảm giác gì hết. Chỉ bằng trí tuệ của mình, mình đặt nó ở đó vậy thôi,
[1:00:08]không đòi hỏi cái gì, không cần phải có cảm giác gì, nhớ kìa!
[1:00:18]Con con thường để tâm ở dưới đáy bụng à khi vọng tưởng lắng xuống, con vẫn biết rõ toàn thân, vẫn tác ý thân này là vô thường, tội lỗi, cảm giác thư thái hiện ra, nhưng con chưa thấy hơi thở xuất hiện. Mỗi lần con chú ý đến hơi thở là bị điều khiển hơi thở. Xin Sư Phụ à giải giải đáp giùm ạ. Khi để tâm ở dưới bụng rồi cái bắt đầu nó có cái yên, nó làm cho mình hiện ra cảm giác biết toàn thân và thư thái. Cái biết toàn thân đó là kết quả. Còn cái mà một cái phép chỉ mà ta biết toàn thân để cho bớt vọng tưởng là cái chỉ của cái nhân, của cái dụng công. Còn cái tự nhiên biết rõ toàn thân mà tâm rất là yên là kết quả.
[1:01:04]Ngộ cái nha, giữa cái cái tu và cái kết quả, hai cái đó nó rất giống nhau, đó. Thì khi mà mình bỗng nhiên biết toàn thân và tâm mình yên, đa số ta bỏ mất Kanda, tại lúc đó là biết toàn thân nó an lạc, mình khoái biết toàn thân hơn. Mặc dầu cái biết toàn thân đó giúp cho ta cũng đi kèm thêm một cái đạo lý quán chiếu mà Phật dạy là biết thân này vô thường hay bất tịnh, á, nhưng ta rất dễ rời bỏ Kanda. Cái đó là cái bị lừa đó. Nên lúc đó biết toàn thân nó làm cho mình sảng khoái thư thái, kệ nó, cứ phải biết can phải biết Kanda. Thế còn cái câu gì đâu có cái phần sau có hỏi cái gì nữa? Phần sau của cái câu đó đó, phần sau của câu đó hỏi cái gì?
[1:01:50]Mỗi lần chú ý đến hơi thở là bị điều khiển. À à à à! Không! Cái này là do bị dằn ép. Còn cái hơi thở đó, bởi vậy Sư mới nói là đi qua mấy giai đoạn nha. Một giai đoạn đầu tiên là gì? Biết mà không điều khiển. Thì lúc đó hơi thở nó có thể nhiều, có thể ít, có thể mạnh, có thể yếu, nhưng mình không điều khiển để tập đầu tiên cái căn bản đó. Khi đi qua cái giai đoạn đó quen rồi, bắt đầu có điều khiển, nhưng rất khéo như không điều khiển để làm cho hơi thở chậm, ít, êm. Nên phải đi qua cái giai đoạn mà đầu tiên, có lẽ bỏ mất cái giai đoạn đầu tiên cho nên bị tới lúng túng đó. Giai đoạn đầu tiên là biết hơi thở mà không điều khiển.
[1:02:30]Cái đó đi có khi mấy tháng, có khi mấy năm á. Rồi bắt đầu mới tới cái giai đoạn mà khéo, Sư Phụ dùng chữ khéo, nghĩa là không có dằn ép, khéo giữ hơi thở chậm, ít, êm, như vậy. À dạ đôi lúc con a ngồi thiền có cảm thấy mình như hòa cùng không
[1:02:52]gian, con cảm thấy không gian xung quanh thật rộng lớn, cảm thấy mình không là gì giữa bao la rộng lớn của không gian. Tâm của con vẫn luôn tác ý năm tâm hạnh Sư Phụ đã chỉ dạy, ngồi như vậy con không có cảm giác đau chân. Nhưng khi xả thiền xong, con lại có chút đau ở trên đầu. Không biết con sai ở điểm gì? Hồi nãy Sư Phụ nói cái gì? 1 triệu năm sau thấy cái gì thì cái đó là vô minh, tội lỗi. Nhớ!
[1:03:29]Vì thiếu, quên câu đó cho nên bị đau đầu. Nó nhiều cảm giác vi diệu hiện ra, nhiều cảnh giới vi diệu hiện ra, nhiều trạng thái vi diệu hiện ra, mà ta quên mất cái câu thần chú: thấy cái gì cái đó là vô minh, tội lỗi. Nhớ giùm như vậy. Sau này khi ta tu mà tâm yên rồi nó đủ thứ chuyện hiện ra. Nhưng mà chỉ giữ cái câu thần chú Sư Phụ nói hôm nay. Sau này đầu thai đâu rồi lên kiếp trời cõi trời vinh quang á, thì lúc đó Sư Phụ có khi là nhiều khi ở Châu Phi đâu đang làm ông ăn mày bên đường đâu không biết, nhưng mà nhớ: "Ờ, hồi đó tôi nhớ cái ông đó ông nói tôi câu đó". Dòm xuống thấy Sư Phụ đang đi chống gậy ăn xin bên lề đường á, nhắc:
[1:04:08]"Ờ, hồi đó cái ông đó đó ổng dặn tôi thấy cái gì thì cái đó là vô minh, tội lỗi", vậy đó.
[1:04:19]Dạ câu hỏi cuối cùng là: trong khi ngồi thiền lúc đang vọng tưởng liên miên, con phát hiện ra vọng tưởng rồi con sám hối và chú ý điều thân. Sau đó, con chú ý bụng dưới chỗ khoảng giữa huyệt đan điền, hội âm và dương cường thì con thỉnh thoảng có xảy ra hiện tượng tự nhiên bừng sáng lên, có cái cảm giác người rỗng không và cơ thể rất nhẹ nhàng. Con có bị khởi tâm thích cảm giác đấy nhưng ngay lập tức con sợ bị ảo ảnh nên quay lại điều thân, âm thầm sám hối tội lỗi tiếp. Sau đó thì cảm giác ấy mất. Hiện tượng đó thường xảy ra khoảng phút ờ ở phút 25. Sau đó cho đến lúc chuông hết giờ con không còn gặp lại cảm giác đó nữa và thỉnh thoảng con mới bị như vậy.
[1:05:14]Dạ con xin Sư Phụ giải đáp ạ. Không phải bị mà là được. Đó là những kết quả khi mình chỉ quán nhớ không? Đó, quay lại biết toàn thân, quay lại an trú bụng dưới thì toàn là áp dụng đúng chỉ quán chứ có gì đâu. Thì áp dụng đúng chỉ quán là tâm nó yên. Tâm yên thì nó hiện ra mấy cái trạng thái đó. Mà hiện ra mấy trạng thái đó may là sợ nó là ảo giác rồi quay lại, chứ còn không là điên à, rồi bắt đầu tự khen à. Có mấy cảm giác hào quang, thư thái, mênh mông rồi cái tự khen mình là sau này điên liền. Cũng may, cũng còn cái phước gì đó nên cảm giác sợ nó là ảo giác quay lại chỉ quán là đúng đó. Nên nhớ vậy đó, khi mà mình thuần rồi nhớ ba cái Sư dặn:
[1:05:54]một là hơi thở chậm, ít, êm; hai là kanda; ba là nhớ mình vô minh tội lỗi. Cứ vậy thôi để đối trị với bao nhiêu cái trạng thái như vậy, thấy không? Hết rồi phải không con? Dạ hết. Hết rồi. Rồi có ai hát gì đấy cho nó Toàn Sương có hát gì không con? Thôi nghỉ ha, hồi hướng. Dạ, con thỉnh Sư Phụ, đại chúng hồi hướng ạ. Nguyện pháp giới chúng sinh cùng
[1:06:30]tinh tấn tu hành, thoát chấp ngã vô minh, đồng viên thành Phật đạo.