[0:01]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa trên chư Ni sư, kính thưa quý Phật tử, hôm nay chúng ta lại có duyên về lại với chùa Bình Lâu, Hải Dương cùng nhau chia sẻ một ít đạo lý trong cái mùa Vu Lan thiêng liêng này.
[0:23]Kính thưa Ni sư và quý Phật tử, hôm nay nơi cái cái không khí, khung cảnh dễ thương thiêng liêng của chùa Bình Lâu,
[0:38]chúng ta có một bài pháp thoại ngộ ngộ cái tựa là Cân đo đạo đức.
[0:49]Ta biết rằng là từ ngàn xưa cho tới ngàn sau, bây giờ và mãi mãi, thế giới cần đạo đức, lĩnh vực nào cũng cần đạo đức.
[1:05]Ngay cả một cái một cái gia đình, một mái ấm nho nhỏ người ta cũng cần đạo đức để cư xử với nhau. Rồi cái người nào mà có cái trách nhiệm, quyền chức càng lớn thì đòi hỏi cái đạo đức càng nhiều hơn người thường. Còn đặc biệt là tu sĩ thì phải hết sức là thánh thiện về vấn đề đạo đức. Bởi vì, bởi vì sao? Bởi vì tự nhiên có một cái giai cấp gọi là tu sĩ để làm gì? Để làm tiêu bản về đạo đức cho con người. Con người thì có nhiều cái chuyên môn, nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng đặc biệt là cái lĩnh vực đạo đức là khó có, nên các tôn giáo ấy họ lập ra một đẳng cấp, một giai cấp, một hàng ngũ là tu sĩ.
[2:04]Ngày đêm chuyên lo tu dưỡng đạo đức để có thể làm gương cho tín đồ, để có thể hướng dẫn dạy dỗ cho tín đồ. Vì vậy mà ta có tôn giáo. Nhưng mà tôn giáo thì họ kèm thêm nhiều cái triết thuyết khác bên cạnh. Bên cạnh cái đạo đức, họ có thêm cái lý thuyết về thần thánh, ừ lý thuyết về cái triết lý của vũ trụ của trời đất, vân vân, nhiều. Nhưng mà cái thực tế người ta đòi hỏi nơi tôn giáo và nơi tu sĩ là đạo đức. Thuần về đạo đức, chuyên về đạo đức. Còn đạo đức thì cần nơi tất cả mọi lĩnh vực của cuộc sống này. Ví dụ nói như cái người chiến sĩ vậy, người chiến sĩ chiến đấu tức là cầm súng, cầm gươm đánh giết cái kẻ thù.
[2:58]Vậy mà những người đó lại là những người đạo đức hơn ai hết. Vì sao vậy? Vì ta thấy cái hành động là bắn giết của họ trông như là bạo lực, trông như là hung ác, nhưng thực sự là họ phải làm cái điều như là hung ác đó để làm gì? Để bảo vệ lại cuộc sống bình yên của biết bao nhiêu người ở phía sau. Họ phải đi xông pha vào cái chết, là dám hy sinh cái thân mạng mình để mà bảo vệ cả đất nước này. Thì cái tình yêu nước của họ đến nỗi họ dám hy sinh cái thân mạng, đó là một cái mức độ đạo đức rất là cao chứ không phải là dễ. Cho nên là cái cái đạo đức là một yêu cầu của mọi lĩnh vực trong cuộc sống này.
[3:49]Thì cái vấn đề về đạo đức thì nhiều bài giảng ta đã nói, nhiều thầy cũng nói, nhiều chùa cũng nói, nhiều tôn giáo cũng nói. Hôm nay ta lại cũng nói về đạo đức, nhưng hôm nay ta bài nói ta hơi lạ một chút là ta cân đo đạo đức.
[4:08]Tiền thì ta làm sao? Ta đếm được nha. Đất thì ta ta đo được. Con người béo hay gầy ta cân được. Nhưng mà đạo đức thì làm sao mà mà đánh giá? Thì hôm nay ta cố gắng tìm một cách nào đó cụ thể để có thể đánh giá đạo đức. Và qua cái cách thức đó, ta nhìn lại con người mình xem xem đạo đức mình được bao nhiêu, ha. Nếu là nói à đạo đức của tôi là 3 kg, đạo đức của anh kia là 5 kg, đạo đức của người nọ là 5 kg rưỡi gì đó. Mà nếu cái đạo đức của người nào càng nặng càng lớn thì người này bảo đảm sau khi chết cái quả báo của họ, cái phước báo của họ nhiều đời là là an vui, là hạnh phúc. Mà nếu người nào mà cái đạo đức của họ được một
[5:03]vài tấn thì chắc là họ thành thánh mất rồi. Nên bây giờ hôm nay ta qua bài này để ta cân cái đạo đức của mình xem được mấy ký nha.
[5:15]Bây giờ ta dựa vào một số tiêu chí để đo cái đạo đức của mình. Ví dụ thế này, bình thường ta đang sống bình yên thế này, ta yêu đạo, ta yêu nước. Bây giờ có một người đến nói với ta rằng
[5:37]họ muốn thuê ta chống lại đạo Phật của ta. Thì ta có chịu không ạ? Chịu không? Không, đúng rồi. Nhưng mà họ ra giá, họ nói thôi bây giờ nếu mà đồng ý nghe lời họ để chống lại đạo Phật thì họ cho ta năm triệu đồng. Ta chịu không? Mình không chịu. Họ nói mười triệu, chịu không? Trăm triệu? Tỷ? Mười tỷ? Trăm tỷ? Thôi đừng giả vờ nữa, tới trăm tỷ là rung rinh rớt hết rồi.
[6:16]Miệng thì nói không chớ là người rung rẩy hết rồi. Cho nên là ở đây vậy, thành thử coi nó có con số phải không ạ? Coi vậy chứ nó có con số. Cho nên Năm Cam có nói một câu rất nổi tiếng, cái gì mà không mua được bằng tiền thì có thể mua được bằng rất nhiều tiền. Cái đạo đức con người ta coi vậy chứ không phải là vô tận. Khi ta bị mua chuộc để làm một điều xấu thì đầu tiên cái đạo đức của ta phản kháng lại để ta bảo vệ cái đạo đức của mình, cái điều tốt mình, cái lý tưởng của mình. Nhưng mà khi họ đưa ra cái giá và cái giá nó tăng dần, tăng dần đến lúc nào đó nó vượt khỏi cái đạo đức của ta thì ta bắt đầu xiêu lòng.
[7:01]Ta bắt đầu xiêu lòng thì coi như đạo đức của ta bằng đúng với cái giá tiền đó, bằng đúng với giá tiền. Nói ví dụ một cô gái vậy, bị cái bọn xấu nó bắt cóc.
[7:17]Nó bắt cóc và nó bắt cóc để đi làm nghề gái á, nó không cho ăn. Đói quá chừng nó dọn cái mâm cơm cực kỳ ngon nó để trước mặt. Rồi nó nói nếu mà đồng ý ký tên hợp đồng với nó để làm gái cho nó đi thuê thì nó cho ăn. Lúc bụng đói cồn cào cồn cào. Có người thì thà chết không ăn, có người thôi ăn cho rồi, ký tên cho ăn cái đã rồi tính gì tính. Cho nên lúc đó cái mạng sống, đạo đức, cái nhân phẩm của mình thực sự chỉ bằng bữa ăn trong cái lúc đói thê thảm. Thì lúc mình no thì bữa ăn không là gì nhưng mà lúc đói quá, đói quá, đói quá rồi thì bữa ăn nó có giá trị thật là lớn và đánh gục người ta hết.
[7:59]Nên vì vậy, cái lý tưởng của ta, cái nhân phẩm của ta, cái đạo đức của ta coi vậy chứ không phải vô hạn. Lúc nào đó có cái giá nào đó ta gãy, ta tới cái hạn. Đây là điều đáng lo, ta phải thấy điều này. Vậy trên đời này ai là người có đạo đức vô hạn? Ví dụ khi ta đã xác định ta yêu nước rồi thì không có một số tiền nào có thể mua ta được. Đến mức độ như ông Trần Bình Trọng nghĩa là hứa với ổng là cho về làm vua nước Nam. Nghĩa là khi theo Mông Cổ, Mông Cổ chiếm được Việt Nam rồi thì cho ổng lên làm An Nam Quốc Vương. Cái đó là tột cùng của giá trị ha, của tài sản và quyền lực. Nhưng ông nói một câu mà muôn đời tất cả chúng ta phải học.
[8:47]Chúng ta nghe nhiều nhưng mà ta nghe mà không đủ thấm. Ta thà làm quỷ nước Nam, quỷ tức là vong hồn ấy người chết, ta thà làm quỷ nước Nam còn hơn làm vương của đất Bắc. Cái câu đó mình nghe mình thấy hay hay nhưng mình không hiểu hết cái hay. Nếu mà đặt mình vào vị trí đó, mình bán mình liền. Lúc mình làm tù nhân mà ta hứa nếu theo người ta người ta cho mình về làm vua thì ngả lòng hợp tác liền. Tất cả mọi người đều hợp tác liền, không chừa một người nào, xin nhớ điều đó. Và trong suốt lịch sử của Việt Nam chỉ có một con người Trần Bình Trọng mà thôi. Cái đạo đức của ông ta được xem là vô hạn.
[9:31]Mà để có cái vô hạn này, lát nữa ta nói tại sao, để có cái vô hạn này không dễ chút nào. Và cái tấm gương đó, cái tâm hồn đó, cái ý chí đó, cái chí khí đó phải được phân tích, phải được học hỏi, phải được bắt chước, phải được làm gương cho bao nhiêu cái thế hệ của con người Việt Nam. Vì cái đạo đức con người này vô giá. Còn tất cả chúng ta đứng trước thử thách của danh lợi thì đến một cái giá nào đó ta sụp đổ, ta phản bội liền. Còn ở trong đạo Phật thì đến cái thánh quả Tu-đà-hoàn thì người này bắt đầu đạo đức vô hạn. Trước khi mà ta chứng được Tu-đà-hoàn thì đạo đức ta còn có cái giá. Trước danh trước lợi lớn quá
[10:30]ta buông tay, ta thỏa thuận với điều xấu và hợp tác với kẻ xấu. Nhưng nếu cái người nào chứng được Tu-đà-hoàn rồi thì không. Cái người mà chứng được Tu-đà-hoàn rồi thì cái cốt cách của họ nó lại đúng với cái đạo Nho là một người quân tử. Nên ở đây vào ngày xưa nhiều vị thiền sư họ rất là quý trọng đạo Nho, đạo Khổng.
[11:00]Có những người đạo Nho, đạo Khổng á thì chống đạo Phật. Nhưng mà những người đạo Nho, đạo Khổng mà họ chứng cao rồi họ không họ họ thích đạo Phật lắm. Còn những người mà đạo Phật á nếu mà chưa hiểu á thì cũng chống đạo Nho. À cho rằng đạo Khổng, đạo Nho là nguyên tắc, ừ là câu nệ, hẹp hòi, là thế tục. Chỉ có đạo Phật mà là mới cao siêu. Nhưng mà những vị thiền sư nào mà họ chứng được cái quả Tu-đà-hoàn rồi thì khi họ nghe những lời dạy của Khổng Tử họ hoàn toàn chấp nhận. Vì sao? Vì những lời dạy của Khổng Tử về cốt cách, về nhân cách sống ở đời nó hoàn toàn đúng với cái đạo đức của một bậc thánh Tu-đà-hoàn.
[11:44]Nên vì vậy vào ngày xưa có nhiều người mà họ tu theo đạo Nho, đạo Khổng chết họ biết trước ngày chết nữa. Vì họ đi đúng con đường của thánh đạo, chỉ có cái là họ không biết cung kính một bậc giác ngộ như Đức Phật, cái phước họ còn thiếu chút xíu đó thôi, chứ còn cái cách mà họ sống, cái cách mà họ tu dưỡng hoàn toàn đúng với một bậc thánh Tu-đà-hoàn. Nên có những vị mà họ theo đạo Nho đúng rồi họ cũng đạt được cái đạo đức vô hạn, đừng hòng mua chuộc họ, thà chết thì thôi chứ đừng hòng mua chuộc. Cho nên ông Trần Bình Trọng đem cái ngôi vua ra mà dụ ổng không được, thì hoặc đối với đạo Phật ổng là người đã chứng
[12:29]được Tu-đà-hoàn, mà điều này có thể lắm, vì sao? Vì nhà Trần ai cũng mộ đạo, ai cũng tu thiền, ai cũng thực hành Phật pháp, nên có khi lúc đó là ông phải ra trận cầm gươm để bảo vệ đất nước nhưng bên trong, ẩn chứa bên trong ông đã là một thiền sư, một người mà chứng được cái quả vị Tu-đà-hoàn, nên danh lợi không làm mờ mắt. Mà cũng vậy, cũng trong hoàng tộc của nhà Trần thời đó lại có một con người phản bội đó là Trần Ích Tắc. Trần Ích Tắc là em ruột của vua Trần Thánh Tông, là chú ruột của vua Trần Nhân Tông, là người mà nắm giữ cái lực lượng tình báo cho nhà Trần. Bên kia Trần Hưng Đạo thì nắm quân đội, bên Trần Ích Tắc nắm tình báo.
[13:19]Ờ do bị Nguyễn Văn Lập là học trò mình dụ thì ông ngã lòng nên ông đã thông đồng với Nguyên Mông. Nó cũng là một con người hiểu đạo Phật, cũng là dòng dõi nhà Trần, vậy mà vì ham cái ngôi vua mà đã bí mật cấu kết từ lâu. Còn Trần Bình Trọng trong cảnh nguy hiểm, bị bắt làm tù binh, được đem ngôi vua ra dụ. Nghĩa là Mông Cổ lúc đó không biết nói thật hay giả. Một mặt là ký hợp đồng với Trần Ích Tắc cho Trần Ích Tắc làm vua, nhưng bây giờ đứng trước mặt Trần Bình Trọng thấy Trần Bình Trọng đẹp quá, con người cái gương mặt như ánh mặt trời, như vầng trăng, tài năng chiến đấu bên ngoài thì giỏi rồi,
[14:00]mà gương mặt, cốt cách đặc biệt quá, cho nên Hốt Tất Liệt đổi ý, nghĩa là Ô Mã Nhi rồi đổi ý, Thoát Hoan đổi ý, là dụ con người này để làm vua thay cho Trần Ích Tắc, nhưng Trần Bình Trọng đã giữ được khí tiết của mình. Thì cái giữ khí tiết đó, một là ổng đã chứng được quả Tu-đà-hoàn trong đạo Phật, hai là ổng là người nhà Nho đã đạt được cái đỉnh cao của đạo đức của nhà Nho. Đó. Bây giờ hôm nay nhìn cái tấm gương đó ta nhìn lại mình. Nếu có ai đem một số tiền mua chuộc ta để ta làm một điều sai với luật pháp, để ta làm điều chống lại với đạo của mình, chống lại với đất nước của mình, thì nhắm coi đến cái giá nào thì ta gục ngã?
[14:46]Tự mình đánh giá nha. Tự mình đánh giá thử. Nãy thầy đưa ra giá tới bao nhiêu lận? Trăm tỉ. Nhưng mà nhiều người sẽ nói trong bụng: "Thôi thầy đưa chi giá cao tội nghiệp thầy, thầy cho con 10 tỉ là con bay rồi, khỏi cần trăm tỉ." 10 tỉ nghĩa là ngã gục rồi, thế là đạo đức mình chỉ 10 tỉ, nên coi vậy chứ nó có cái giá. Còn có một vài hoàn cảnh, chỉ một mâm cơm thôi là ta đánh đổi cuộc đời mình liền. Chỉ một bữa. Nằm trong cái hoàn cảnh mà bị bắt ép nhịn đói, bày cái mâm cơm ra trước mắt thì chỉ một mâm cơm thôi ta đã thỏa thuận với điều ác ha. Nên coi vậy chớ đây là cái điều ta phải lo sợ. Lỡ một ngày nào đó ta bị đặt vào cái tình huống tương tự
[15:37]như vậy, liệu mình chấp nhận cái mức giá nào để rồi mình bán cuộc đời mình để rồi chết mình xuống địa ngục? Vì nhớ như vậy, chết phải xuống địa ngục. Ta thỏa thuận với điều ác, ta làm điều phản bội với đất nước, với đạo pháp, với lẽ phải thì chết chắc chắn xuống địa ngục. Nhưng mà lúc đó cái tiền trước mắt làm ta mờ mắt, ta thôi chấp nhận cái số tiền, cái vinh quang giàu sang trong cuộc sống hiện tại, còn sau khi chết tính sau. Nhiều người đã nghĩ như vậy rồi chấp nhận cái số tiền bị mua chuộc và đạo đức của ta chỉ đo được chừng ấy mà thôi nha. Rồi, đó là cái thứ nhất. Bây giờ một cái đo khác nữa nè để xem đạo đức ta tới đâu.
[16:24]Ví dụ ta gặp một cái người bị cháy nhà
[16:30]ừ họ than khóc, đứng than khóc và trong túi ta lúc đó có 10 triệu.
[16:40]Ta sẽ cho bao nhiêu? Ta sẽ cho bao nhiêu? 50.000đ nha. Chịu không? Ít quá hả? Rồi, 100.000đ nha. Triệu? Rồi, có người đã ra giá 1 triệu, đạo đức người này là bắt đầu ở chừng 1 triệu. Rồi có người nào 2 triệu giơ tay lên? Cũng còn ít. 3 triệu? Ồ, ở đây đạo đức quá vậy ta? Rồi ai cho luôn 10 triệu? Một người. Có người được 100%. Đó, đây ta thử như vậy, đây là con số. Ví dụ tất cả số tiền ta có là 10 triệu, đứng trước một người bị họ bị cái tai nạn tai nạn khốc liệt, cháy hết cả nhà và ta muốn giúp đỡ thì bao nhiêu phần trăm cái số tiền ta ta sẽ cho họ, ta sẽ bố thí trong trường hợp này? Và cái đạo đức của ta được tính ngang cái chỗ đó.
[17:42]Đây là con số để ta đo cái đạo đức của mình. Cái cái hồi nãy đó cái mục tiêu thứ nhất cái tiêu chuẩn thứ nhất tiêu chí thứ nhất là ta đo bằng cái số tiền mà ta bị mua chuộc để ta bắt đầu làm điều sai. Còn cái tiêu chí thứ hai là đo trên cái số tiền mà ta bỏ ra để bố thí trong cái cái cái tình cảnh cảnh khốn đốn của ai đó. Thì như vậy nếu ta có 10 triệu ta sẽ cho người đó bao nhiêu khi ta thấy một người gặp nạn như vậy? Mỗi người tự nhìn lại lòng mình tự đánh giá đi nha. Tự đánh giá. Ai cho 5 triệu? Được một người. Đó, đây là chỗ ta suy ngẫm lại, liệu lúc đó ví dụ mình có tất cả 10 triệu mình dám cho người ta bao nhiêu để chia sẻ cái cảnh
[18:30]khổ với người ta và đạo đức mình được tính ngang đó nha.
[18:36]Rồi bây giờ ví dụ vì nói bố thí, bây giờ nói tới cúng dường. Bây giờ ta đến gặp ngôi chùa à ngôi chùa thấy ơ xơ xác à nó hoang tàn, hư hỏng.
[18:52]Mới đầu thì vị trụ trì đó là một cái sư cô trẻ choẽ, đẹp đẹp ở Hải Dương qua trụ trì rồi cũng muốn xây cất lại, thì à cũng mới kêu gọi, kêu gọi nói rằng: "Ơi, các quý phật tử phụ giúp với cô để trùng tu lại ngôi ngôi già lam này, cho có chỗ cho mọi người tới lui tu học." Ừ lúc đó trong túi ta có 10 triệu à cũng 10 triệu nữa, thì ta sẽ móc ra bao nhiêu để cúng dường trùng tu chùa? Bao nhiêu? Khó nói quá! Khó nói quá! Lúc đó ta phải đấu tranh giữa cái gì? Đấu tranh giữa cái bổn phận của ta với gia đình, phải không ạ? Gia đình ta còn phải nuôi sống, ta phải đấu tranh với là ta ta đã thầm nhủ trong lòng mình là mỗi tháng mình đều dành dụm
[19:46]1 triệu, thấy không, cứ bỏ ống 1 triệu, ống 1 triệu. Ngoài cái tiền chi tiêu còn phải dành dụm. Bây giờ bất ngờ cái sư cô kêu xây chùa, à ta phải cúng dường thì nó đánh vào cái tiền mà cái cái chi tiêu gia đình ta và nó lấy luôn cái tiền mà ta phải dành dụm. Lúc đó ta đấu tranh trong đầu ta dữ lắm chứ không phải 10 triệu đó là tiền nhàn rỗi. 10 triệu đó là tiền nhàn rỗi ta rất dễ cúng dường. Cũng giống như là thấy một người bị tai nạn, nếu 10 triệu là tiền nhàn rỗi ta rất dễ giúp đỡ, nhưng mà 10 triệu này nó là cuộc sống của gia đình ta trong một tháng. Bây giờ ta phải chia sẻ để bố thí hoặc để cúng
[20:27]dường rất là khó, đây là một bài toán khó. Mà nếu không cúng dường, không bố thí thì ta ta ray rứt, vì mình biết đạo mà, mình là người có đạo đức, mình biết đạo. Mình thấy người khổ mình phải giúp, thấy chùa hỏng mình phải phụ xây. Đó là biểu hiện của đạo đức, ta hiểu điều đó rất rõ và ta cũng rất muốn giúp đỡ, nhưng mà giúp đỡ cách nào khi ta cái số tiền ta có còn phải lo cho gia đình ta? Và cái đấu tranh đó đó thuộc về đạo đức, không phải dễ đâu nha. Đưa ra một bài toán rồi ta thấy ta thấy đạo đức mình cỡ nào rồi, phải cân nhắc hết sức là là khéo léo và đó là đạo đức. Đó là thước đo đạo đức vậy đó, chứ thực ra đem cái cân ra không không cân được.
[21:16]Đó là hai tiêu chí rồi để đo nha. Qua hai tiêu chí này ta thấy mình được bao nhiêu đạo đức chưa? Mình được mấy ký chưa? Bây giờ tiêu chí thứ ba. Ví dụ như ta bị bước vào một tình huống là bị chửi mắng, bị xúc phạm.
[21:35]Khi mà ta bị xúc phạm, bị chửi mắng thì tâm ta làm sao? Tâm ta làm sao? Tâm ta làm sao? Giận, phải không ạ? Sân, thù, ghét, nổi nóng, và có thể phản ứng lại, đánh lại, vân vân, như vậy.
[21:57]Thì ở đây cái thước đo là như thế này: Cái lời chửi mắng đó đến mức độ nào thì ta không kiềm được nữa? Chứ còn ta theo đạo Phật, ta có đạo đức, nên ta có học cái hạnh gọi là nhẫn nhục, biết chịu đựng trước sự xúc phạm của người khác, ta biết. Nhưng mà cái sự chịu đựng của ta nó không phải vô hạn như là một bậc Bồ Tát. Như một bậc Bồ Tát đã đạt được cái nhẫn nhục Ba-la-mật, nhẫn nhục hoàn toàn. Ta không đạt được như một người mà đã chứng được chánh niệm tỉnh giác sâu, phá được cái triền cái sân. Cái người mà họ tu thiền định á họ chứng được chánh niệm tỉnh giác thì lần lượt họ phá được năm cái triền cái.
[22:49]Trong năm cái triền cái đó có cái triền cái ban đầu là sân. Khi họ phá được cái sân rồi, thì cái sức chịu đựng của họ gần như là vô hạn. Nhưng mà ta chưa phải cái người đã chứng được tới mức độ đó trong thiền định. Cho nên ta theo lời Phật dạy, theo lời quý thầy, cô dạy, ta cố gắng kiềm chế để mình không bị tự ái, không bị sân hận trước cái sự xúc phạm của người khác. Nhưng mà cái sự kiềm chế của ta nó có giới hạn. Và ở đây ta tự đánh giá mình là cái giới hạn đó đến mức độ nào. Thế là họ kêu ta lại họ chửi đến mức độ nào thì bắt đầu ta làm sao? Quay vô chắp tay xá Phật, xin cho con nghỉ tu 5 phút ra xử
[23:40]nó xong rồi vô tu tiếp, bắt đầu tới mức độ nào như vậy.
[23:48]Thì bây giờ có cần phải đưa ra những ví dụ, những câu chửi không? Thầy không rành cái nghề đó lắm. Ở đây có ai quen chửi chưa ta? Thầy mời lên để để đưa ra những câu chửi tiêu biểu một chút. Những câu chửi thì ở những cái quốc gia mà nó càng thông minh á thì cái câu chửi nó càng cay, càng đau. Càng cay, càng đau. Tức là phải hiểu vòng vo rồi mới biết người ta xúc phạm mình. Vậy đó, mà những cái mà nó càng phải hiểu hiểu phải suy nghĩ một lát mới hiểu ra thì đau, vậy. Là ví dụ, ví dụ như có một cái bà đó, có bà bà chồng mất thì bà ở vậy bà nuôi con, vậy. Nuôi con tới lớn lên vậy rồi cũng gặp đạo Phật rồi tu tập, nói chung là hiền lành.
[24:44]Đại khái là như vậy, không có gì để chê trách. Nhưng mà tới chừng mà ai sống gần với bà mới phát hiện ra một điều là bà rất là đoảng, rất là vụng.
[24:57]Thì có một người mới châm chọc cái cái đoảng, cái vụng của bà mới nói câu này: "À, bây giờ thì tôi đã biết tại sao chồng bà chết sớm." Người ta nói khơi khơi một câu thôi, nhưng bà kia mới đầu không hiểu, nhưng mà tới chừng mà mãi sau mới hiểu là nói tại bà vụng về, đoảng tính như vậy đó nên ổng chịu không nổi, ổng sống không nổi ổng chết luôn. Đó là chê mà cái chê phải suy nghĩ một lát nó vừa hài hước nhưng mà vừa sâu cay. Cái câu đó nó nghe nó lịch sự. Còn có những loại xúc phạm mà nó thô lỗ, nó ví con người như là con thú, vân vân. Những cái đó rất là nặng nề và thô bỉ nên ta ta bị sốc, khó chịu.
[25:38]Như mình là người mà mắng mình là con chó, mắng mình là con trâu, hoặc là nói mình vẫn là con người nhưng cái đầu thì chỉ chỉ bằng với cái con heo, ví dụ vậy. Vân vân, vậy đó, nói ví dụ nói gặp để nam nói cái người kia ngu cái nói: "Mày có giá lắm nha." Mày có giá là sao? "Mày tính ra là cũng được 200.000." 200.000 sao? Tức là: "Nội cái phần óc mày không là đã bằng bộ óc heo là 200.000 bán ngoài chợ." Nói xa xa nhưng mà nói: "Mày ngu như con heo." Thay vì nói: "Mày ngu như con heo", nói bộ óc mày cân nặng bằng con heo người ta bán bộ óc heo để ăn ngoài chợ cũng 200.000. Cái câu nói nó sâu cay mà nó xúc phạm,
[26:23]mấy cái đó nó nó xoáy vào tâm mình, làm cho mình dễ nổi sân. Thì còn nhiều thứ nữa, còn nhiều thứ nữa, đại khái như vậy. Thầy không không thể tiện kể ra hết, nếu mà tiện kể ra hết cái người ta tưởng thầy chửi hay lắm thì kỳ quá, vậy. Thì bây giờ, mỗi người ta tự đánh giá mình là khi bị xúc phạm đến mức độ nào đó thì bắt đầu ta ta bắt đầu không kiềm chế được nữa thì ta bắt đầu nổi sân. Mà cái xúc phạm đó nó còn có một cái nữa là có những cái vu khống nữa. Có những cái vu khống. Như ta không có làm chuyện đó mà họ vu cho ta làm chuyện đó thì cái này nhiều khi đó có người đó bị chửi không giận, mà bị vu oan thì bắt đầu nổi giận. Nhiều khi bị chửi:
[27:17]"Mày là đồ chó!", tỉnh bơ không giận. Nhưng mà nói câu này cái giận liền:
[27:25]"Hôm qua chỉ có anh ở đây, mà nhà tôi thì sau đó mất 20 triệu đồng. Thôi thì anh thương tôi, dù sao cũng là bạn bè, anh cho xin lại." Nói câu đó rồi ai chịu nổi, ai ai bình tĩnh được khen hay. Phải không ạ? Câu đó là nói cái gì á? Nói rõ ràng xác định chỉ có anh ăn cắp thôi, không phải không? Câu đó thường không ai chịu nổi. Ví dụ đứng người ta trước người ta đứng chửi người ta sỉ vả vào mặt mình: "Mày là đồ chó!", vậy đó. Nghe nhiều khi mình kiềm lòng, nhịn được. Nhưng mà người ta nói rất nhẹ nhàng: "Hôm qua nhà tôi chỉ có tôi với anh, và tôi mất 20 triệu. Thì như vậy ai ăn cắp? Chỉ có tôi với anh, tiền của tôi thì chắc chắn tôi không ăn
[28:09]cắp rồi, chỉ có anh ăn cắp tiền tôi." Mà nói ngầm thôi: "Hôm qua chỉ có tôi với anh, vậy mà trong túi tôi đã mất 20 triệu. Tiền đó tôi đóng học cho các cháu, thôi anh thương các cháu anh cho tôi xin lại." Nói tới câu đó thầy thấy nói không ai chịu nổi hết. Cái vu oan kiểu đó rồi bao nhiêu cái danh dự, bao nhiêu cái nhân phẩm của mình, bao nhiêu cái cái cái tiết tháo của mình nào giờ mình giữ gìn bây giờ bị nghi oan như vậy, là tức ghê lắm. Bởi vì mình giữ gìn, mình là người tự trọng mà. Cố gắng không làm điều gì sai để không ai có thể phải coi thường mình. Suốt cuộc đời của mình là ráng giữ điều đó.
[28:41]Vậy mà hôm nay họ nói nhẹ nhàng họ kết luận mình là người ăn cắp 20 triệu, không ai giữ được bình tĩnh hết. Đúng không ạ? Nếu mình bị câu đó mình có bị nổi nóng không? Có không? Bị tới câu đó mà nếu mà không nổi nóng, thầy bái làm sư phụ luôn á. Thật sự. Thật sự đó, họ nói nhẹ nhàng nhưng họ họ họ kết chắc mình là người làm điều đó rồi, không ai mà bình tĩnh được. Không. Còn nhiều cái khác nữa, nhiều cái khác nữa. Ví dụ như một thầy tu giữ sống một đời trong sạch mà rồi nó gài qua gài lại nó kết tội anh là người nghĩa là gian dâm, này không ai giữ được bình tĩnh. Nếu mà cả một đời mình ráng giữ gìn cho đàng hoàng,
[29:22]bữa nay nó gài qua gài lại xong nó đổ cho mình là là con người không trong sạch, thường không ai chịu nổi. Nên ở đây là nó có một cái gọi là 10 điều tâm niệm mà các chùa hay ghi, mà các thầy đọc tới đọc lui mà nhờ vậy mà giữ gìn. Có cái câu thứ 10, ở đây quý Phật tử có nhớ không? Chắc quý cô thì nhớ, ha. Oan ức không cần bày tỏ, vì bày tỏ thì hèn nhát mà trả thù thì oán đối kéo dài.
[29:53]Chấp nhận tỉnh bơ, người ta có nói xấu mình, thản nhiên ôm cái oan ức đó mà sống, chẳng cần, chẳng động tâm, bình thản. Mà can đảm đến nỗi không cần giãi bày. Tu đến mức độ như vậy, không cần giãi bày. Người ta nghĩ xấu, ôm cái oan đó mà thanh thản mà sống, ôm cái oan đó thanh thản mà múc cơm mà ăn, ôm cái oan đó mà thanh thản mà lễ Phật, ôm cái oan đó thanh thản mà ngồi thiền, không động tâm. Phải tu cho đến mức độ như vậy. Nhưng đa phần ta ít đạt được tới mức độ đó, cho nên khi mà bị chửi một cách thô bỉ đến mức độ nào đó ta nổi sân, hoặc là bị vu oan đúng vào cái phẩm chất mà mình giữ gìn rất kỹ thì mình nổi sân liền.
[30:40]Nó thường là như vậy. Và như vậy cái đạo đức của ta, cái giá nó chỉ chừng ấy thôi, không có đến vô hạn được, không vô hạn được, nha. Phải tu đến như bậc thánh, cỡ nào cũng không động.
[30:55]Thầy vừa nói tới tiêu chí thứ ba, bây giờ thầy nói tới tiêu chí thứ tư để đo cái đạo đức của mình. Là ai đánh ta ta có giận không? Ai đánh đau vào người mình mình có giận không? Có không ạ? Có Nhưng mà Phật dạy, quý thầy dạy ta là phải nhẫn nhục, cho nên người ta đánh mình, mình không được, không được giận, phải không ạ? Nhưng mà ta đánh tới mấy cái thì bắt đầu giận? Mấy cái? Ví dụ như thế này, vừa rồi vậy, có cái báo đăng hai người đi xe va quẹt nhau, ông này ổng thủi ông kia cái, ông kia lấy dao đâm nọ chết liền. Tức là người ta đánh mình một cái, mình giận lên mình trả đũa. Mà cái trả đũa của mình nó lại nhiều gấp nhiều lần cái người ta
[31:47]đánh mình, và đó là thành tội, kết thành tội liền, theo pháp luật là thành tội liền, mà chúng sinh là cứ hay bị như vậy. Ví dụ người ta tát mình một cái, cái mình tát lại một cái. Người ta đánh mình một cái, mình đánh lại một cái, có ai vậy không? Thường là không. Thường là khi ta sân rồi, ta trả đũa lại phải nặng hơn, ta phải thắng họ, ta phải xúc phạm người kia, thắng! Họ đánh mình một cái, mình phải đá họ, đánh họ được nhiều cái, tức là ta phải thắng họ và đó gọi là báo thù, đó gọi là để thỏa mãn lòng sân hận và ta tạo thành thành tội. Biết như vậy, cho nên là cái đạo lý dạy ta sự nhẫn nhục.
[32:26]Lỡ ta có bị họ xâm phạm thân thể như vậy thì ráng dằn lòng mình. Vì thế này, ví dụ họ chửi ta thì nó chỉ là ngôn ngữ, cứ vẽ như mất danh dự, vậy chứ có người kiềm được. Nhưng mà họ đụng tới thân thể ta, làm đau xác người ta, tới đó ta rất dễ bị kích động lòng sân, thường là như vậy. Nên có vậy có hai sư cô đó ở cái cốc, trong cái cốc họ có cái hàng rào, mỗi người ở một cái cốc, rồi nhà hàng xóm ở gần đó họ mới nuôi gà. Thì gà thì họ thả vườn, đỡ mất công phải chăm. Thả vườn thì nó bò qua hàng rào, nó vô nó phá cái vườn của sư cô. Phá cái vườn của sư cô, nhiều khi sư cô có trồng ít hoa cúng Phật, trồng ít a rau gì để ăn, thì vô nó cứ cào cào nó bới.
[33:19]Ấy, sư cô mới cầm cây rượt đuổi, rượt đuổi mà rượt đuổi với cũng hơi tức tức, đó. Thì cái cô này mới kể cho một cô kia nghe. "Trời ơi, cái gà hàng xóm vô nó cào trong cái vườn của em." Nói giọng tức lắm. Thì cái cô kia lại cổ lại bình tĩnh, mà dường như cái cô cái cô mà nghe đó, cổ có vẻ có tu hơn, cổ mới nói câu này: "Thì nó cào ở ngoài vườn chứ nó có cào trúng mình đâu." Tức là nó cào thì nó không hề đụng gì tới da thịt mình, thì thôi mắc gì mà trong tâm mình ở đây mình phải nổi sân, ha. Nó có cào thì nó cào đất chứ đâu có cào dính da dính thịt mình đâu mà mà trong tâm ngay chỗ này mình nổi sân, nó vẫn còn khoảng cách mà.
[34:00]Cái câu đó thì nghe ra cái cô kia có vẻ có tu hơn nên cổ thanh thản, cổ thấy vật không đến với tâm, tâm không đến với vật. Cảnh và tâm nó rời nhau, con gà nó cào nó cào ô sơ lỡ mấy bụi thôi, thì nó có thể hư cái bụi hoa, nó có thể hư cái bụi rau nhưng không được hư tâm mình, phải không ạ? Tâm mình sân lên là hư tâm rồi. Nên nó cào hư thôi lỡ thôi trồng lại, chớ đừng để tâm mình sân. Vì mình sân nó cũng hư rồi, thì thôi thà không sân để hư rau thôi chớ đừng hư thêm cái tâm, nên lỗ ha, lỗ nặng. Hư rau hư hoa là đã lỗ rồi, hư thêm cái tâm nữa, nổi sân lên nữa thành ra lỗ nặng. Cho nên thôi hư rau thì thôi, kệ nó, miễn đừng hư tâm. Cái câu đó là là:
[34:43]"Con gà cào không đụng tới mình." Nhưng bây giờ trong trường hợp nó đánh đụng tới người mình, vừa nó tát mặt ta cái bốp một cái, rát người hết, thì thường ngay lúc đó bản ngã của ta kích động cái sự sân hận nổi lên liền, tất cả chúng ta đều bị như vậy. Ở đây ta nhắm coi mình bị đánh bao nhiêu cái vẫn không nổi sân? Mà tới cái bao nhiêu thì bắt đầu ta sẽ nổi sân? Một cái, sân chưa? Một cái chưa sân? Ồ, ở đây siêu hết rồi đấy nha, một cái chưa sân. Tát bên đây một cái, tát lại một cái nữa, sân chưa? Sân chưa? Đó, sân rồi phải không? Đó vậy là cái cái đạo đức của ta cân nặng bằng hai cái tát, hai cái tát bằng hai cái tát, ta chỉ được hai cái tát.
[35:35]Nên trong kinh có những câu chuyện mà về sự nhẫn nhục của một bậc Bồ Tát ta cũng không hiểu, ta cũng không hiểu lắm. Ví dụ như trong tiền thân của Đức Phật vậy, bị một ông vua ổng ganh tị mà ổng chặt đứt tay, đứt chân, vẫn bình thản rồi nhập Niết Bàn, nhập diệt, à ra đi lòng không sân. Hoặc là cái chuyện mà như ngài Mục Kiền Liên khi mà tới lúc mà ngài cảm thấy phải trả cái quả báo, ngài ngồi yên cho ngoại đạo đánh mình, đánh nát xương hết. Rồi ngoại đạo nghĩ rằng ngài đã chết rồi bỏ đi. Nhưng mà một vị A La Hán họ chưa muốn chết thì không ai làm họ chết được. Đến khi ngoại đạo bỏ đi hết rồi, ngài dùng thần thông giữ thân mình
[36:20]lại, kết nối những cái xương mà đã gãy lại hết, thu lại thành một con người trở lại, bay về để lễ Phật rồi mới nhập Niết Bàn. Nghĩa là ngài không sân. Hoặc là như ngài Thiền sư Toàn Khoát vậy. Ngài Thiền sư Toàn Khoát lúc bấy giờ giặc nổi lên mà đánh rát quá, mà nó tàn bạo quá, chùa chiền nó đốt hết thì các đệ tử ngài bỏ đi hết, ngài ngồi ở chùa chờ, chờ giặc tới. Rồi giặc tới vậy nó hung hăng, nó thấy trong chùa còn một ông sư, nó hỏi nghĩa là: "Chúng ta là những người mà đánh giặc vì chính nghĩa, ai ai đánh cũng nói mình chính nghĩa cả, tới đây mà sao nhà chùa không có cơm không gạo gì để đãi một
[36:59]quân đội người ta?" Ngài ngồi yên, nó tức quá nó lấy giáo đâm vào tim ngài. Đâm một cái ngài chết, trước khi chết ngài hét một tiếng vang xa mười dặm. Mười dặm còn nghe tiếng hét của ngài. Ngài vì ngài là người đắc đạo nên ngài có thần thông và ngài lặng lẽ chờ cái lưỡi giáo đó suốt cả cuộc đời của ngài. Khi ngài đắc đạo từ hồi trẻ ngài đã biết là ngài còn mắc một quả báo, phải bị chết bằng một lưỡi giáo, nên ngài lặng lẽ ngài chờ tới ngày đó. Hôm nay ngày đó đến, ngài lặng lẽ ngồi chờ lưỡi giáo đâm vô, hét một tiếng để cho mọi người biết rằng là ngài đã đắc đạo. Tiếng hét nó vang xa mười dặm,
[37:38]tiếng hét của một con sư tử, tiếng hét nó tràn đầy thần lực, chứ không phải tiếng hét của một kẻ sợ hãi khiếp nhược. Đó thì những vị đó họ chứng đến mức độ là có xúc phạm tới thân thể, không sân, không không nổi nóng. Nhưng còn ta thì ta được hai cái. Một cái đầu ráng kiềm, cái thứ hai là bắt đầu thôi, cỡ nào cũng chơi, vậy đó rồi là xong, đó là cái xúc phạm tới thân thể của ta. Nhưng mà cái văn hóa Á Đông nó có cái hay thế này, là cha mẹ hay đánh đòn con cái, bắt nằm xuống lấy roi quất vào, quất vào đâu ạ? Quất vào mông. Mà tại sao quất vào mông mà không quất vào chỗ khác? Ở đâu mà ai phát minh ra cái việc mà hễ đánh con
[38:21]là phải quất vào mông mà không quất chỗ khác? Lý do? Vì cái mông á nó có cái đặc điểm thế này, là đau mà vô hại, không có ảnh hưởng tới cơ thể, không có thương tích, không có bị nội thương nhưng mà lại rất là đau. Cho nên trời sinh cho ta cái mông để ta bị đánh đòn. Mà nếu có mông mà không bị đánh đòn, rất là uổng phí cuộc đời này. Mà khi bị cha mẹ đánh rát như vậy ta có giận không? Có không? À giận là hư rồi nha. Cho nên đây là một cái rất là lạ, ta bị đánh rát, đau mà không được giận. Bị thầy giáo đánh đau mà không được giận, bị bố mẹ đánh đau mà không được giận, cho nên cái văn hóa Việt Nam nó dạy trẻ có cái bản lĩnh nhẫn nhục từ thời bé.
[39:17]Chỉ nhiêu đó thôi. Vì vậy mà lớn lên, ta đánh bại mọi kẻ thù.
[39:25]Lạ như vậy, đây không ai hiểu. Có nhiều người qua Việt Nam tìm hiểu tại sao mà Việt Nam thế là đánh thắng mọi kẻ thù, tìm không ra, tìm không ra. Thấy ai cũng nhỏ con chút xíu à, người lùn có thước mấy, thước năm mấy, sáu mấy. Chút xíu, sức khỏe thì yếu ốm, rác thì quăng đầy đường, ha. Nhà cửa thì nhếch nhác. Nói: "Cái dân tộc chả có gì đặc biệt cả." Ăn uống thì như ta qua Trung Hoa ta thấy một cái là cái người phụ nữ họ ăn một cái thau cơm, còn qua Việt Nam người phụ nữ ăn chừng hai chén, hai cái bát nhỏ nhỏ. Nói: "Nói chung là nhìn chả có gì đặc biệt. Cái dân tộc này chả có gì đặc biệt, mà sao mà nghĩa là mà kẻ thù hung hãn nào vô rồi cũng bị đánh
[40:03]bay?" Tìm không ra, đâu có ngờ là họ phải tìm nơi cái mông của đứa trẻ. Họ mới biết là bí quyết nằm nơi đó, sức mạnh nó nằm nơi đó hết. Phải không? Khi một đứa trẻ bị đánh đau mà không sân, trời nó có cái sức mạnh nội tại. Nó cái bản lĩnh của con người nằm nơi đó. Cái sức mạnh sức mạnh của cái cái tính cách của một con người, cái sức mạnh tinh thần nằm ngay chỗ đó đó. Bị đánh đau mà không giận, cho nên lớn lên cái sức mạnh tinh thần đó giúp ta đánh bại mọi kẻ thù. Cho nên bây giờ cái nhà trường hay xã hội cứ rầy la không cho gọi là bạo lực với trẻ em, không cho đánh trẻ em, là ta sẽ mất đi một cái công phu tuyệt đỉnh.
[40:44]Ta mất đi một cái công phu tuyệt đỉnh á của trẻ em để mà rèn luyện tinh thần, cho nên ta cũng cầu mong rằng là nhà nước hoặc là luật pháp này nọ, nhà trường phải cho khôi phục lại cái công phu ta gọi là ta gọi là công phu nội công thần mông, nói vậy đó.
[41:12]Bây giờ khi ta lớn lên rồi thì không còn ai đánh ta nữa, cho nên ta lớn lên bắt đầu ta hư lần lần là vậy. Chứ nếu ta lớn tuổi này mà vẫn còn có người kêu ta nằm xuống quất vào mông mà để ta đừng giận thì tuyệt vời, ta tu rất mau đắc đạo, nha. Do đó là chúng con cũng đề nghị các Ni sư khôi phục lại cái công phu thần mông này ở trong chùa. Phật tử nào mà hư: Nằm xuống! Lấy roi mây ra quất mà không cho giận thì coi như đạo Phật của ta sẽ rất là mạnh, toàn đầy những con người mà có cái sức mạnh tinh thần, bị xúc phạm tới thân thể mà không nổi sân. Còn bây giờ hết rồi. Bây giờ bắt đầu đây, lớn tuổi rồi không ai đánh vào mông ta,
[41:53]nên bây giờ họ chỉ cần họ chửi vài câu là nổi sân rồi. Nên cái dở của ta là như vậy. Ta ta bị thua cái thời ngày xưa của ông bà mình, ta thua cái thời trẻ thơ của chính mình, cũng là một cái dở. Rồi bây giờ ta nói tới một cái tiêu chí khác. Tiêu chí thứ năm. Tiêu chí thứ năm là sắc đẹp, cũng để đo cái đạo đức của ta.
[42:20]Người đời thường hay nói: "Người anh hùng ải nào cũng qua được, nhưng ải mỹ nhân khó qua." Đúng không ạ? Ải mỹ nhân khó qua. Cái người đó có hùng mạnh, tức là kẻ thù nào cũng chiến thắng, khó khăn nào cũng vượt qua, nhưng mà gái đẹp nào cũng xiêu lòng. Coi như cái cái sắc đẹp, người ta mềm lòng liền. Và đó là trời sinh như vậy. Và ở đây cũng là một cái thử thách về đạo đức. Ta đang nói người nam nha, lát nữa ta sẽ nói người nữ. Người nữ cũng mê đẹp như nam vậy, không khác gì đâu, đều có cái giới hạn về đạo đức như vậy. Các sư cô đây thì mới hết thôi, đây những người ngồi hàng đầu này là hết sạch rồi, còn mấy người ngồi dưới kia là vẫn còn bị.
[43:09]Ví dụ như một người thầy tu, người thầy tu thì cái giới luật ràng buộc là là không được mê sắc. Không được mê sắc thì gồm có là không có được sinh hoạt tình dục. Nhưng mà để không sinh hoạt tình dục thì trước hết đừng động tâm vì cái sắc đẹp của người ta cái đã. Để động tâm vì sắc đẹp, xiêu lòng vì sắc đẹp rồi thì cái chuyện mà phạm cái giới dâm nó cũng không xa, ý là như vậy. Thì ở đây ta chưa nói tới cái hành vi, mà ta chỉ nói cái tâm động thôi. Đẹp đến cỡ nào thì bắt đầu làm ta mềm lòng. Đó, cho nên mà muốn như vậy thì cái câu hỏi này nó trừu tượng quá. Bây giờ thầy sẽ chụp hình để trên bảng,
[43:55]nghĩa là đây là xấu, nhích hơn đẹp hơn, đẹp dần đẹp dần đẹp dần đẹp dần đẹp dần đẹp dần, qua tới đây là hoa hậu thế giới. Còn ở đây là, bên đây là để thầy nhìn coi có ai thầy chụp hình người thứ nhất.
[44:11]Người thứ nhất, cái người nào mà răng thì còn có hai chiếc vừa đủ đó thôi, ha, hở, mặt thì bên sưng bên méo, đại khái vậy, là người thứ nhất. Còn qua tới cái tuốt qua hàng bên phải này là hoa hậu thế giới, tức là từ xấu nhất tới đẹp từ từ. Thì bắt đầu cái người đó ta đứng ta nhìn từng hình hình hình, qua tới cái hình là hình thứ mấy thì bắt đầu là lòng ta thổn thức, là ngang đó ta rớt, tức là cái đạo đức của ta ngang tới đó mà thôi. Cái sắc đẹp của người nữ ngang tới đó là bắt đầu lòng ta không chịu nổi nữa, ta bắt đầu xiêu lòng. Đạo đức ta cũng chỉ tới ngang đó thôi. Thì cái người mà đẹp hơn thì thôi ta xiêu lòng là đương nhiên
[44:51]rồi, nhưng mà vừa chạm tới mức nào thì cái sức kiềm chế của ta, cái sức mà chịu đựng của ta hết, bắt đầu ta mê. Mê mệt. Ở đây vậy, là cái người mà có gia đình rồi cũng cần phải giữ lòng mình. Vì sao?
[45:09]Vì ở bên ngoài cuộc đời kia còn nhiều người đẹp hơn vợ mình. Đúng không ạ? Vợ mình chưa phải đẹp nhất, đâu phải là mình cưới được cái hoa hậu thế giới đâu. Mà nhiều khi hoa hậu thế giới cũng chưa phải là đẹp nhất, vì có một người đẹp hơn hoa hậu thế giới mà không chịu đi thi, vẫn còn ở Hải Dương, không chịu đi thi. Cho nên nếu mà ta gặp một người đó cái ta cũng rụng rời tay chân liền, còn huống hồ khi ta cưới vợ đâu phải là người cưới hoa hậu đâu. Cho nên ngoài đường kia, ở nơi góc trời nọ, trên bước đường ta đi làm ăn vẫn còn người đẹp hơn vợ ta. Thì ở đây liệu ta giữ được lòng mình không? Có giữ được hạnh phúc gia đình không?
[45:49]Đó, đó là một thử thách. Rồi một cái quan chức, giặc lúc nào nó cũng bao vây, nó tìm cách nó mua chuộc, thì trong nhiều cách nó mua chuộc là nó thả gái đẹp tới để nó mua một quan chức. Thì liệu cái cô đẹp đến mức độ nào thì thôi ta bắt đầu xiêu lòng, rồi bắt đầu tư tình, lén lút, rồi bắt đầu thả luôn những cái lợi ích của quốc gia rơi vào tay giặc, vậy. Rồi nói tới thầy tu, thì đẹp đến cỡ nào bắt đầu ta xiêu lòng, và đạo hạnh mình bắt đầu lung lay? Hoặc là nguy hiểm hơn ví dụ có những người tình báo vậy, trong tay giữ những nhiệm vụ đặc biệt, giữ những bí mật quốc gia, rồi cũng bị giặc nó phát
[46:30]hiện, thả người đi chờn vờn chờn vờn, mình tưởng cái người đó là là là không phải là điệp viên gài, họ đóng vai hay quá, ta bị xiêu lòng bởi sắc đẹp, chính ta chủ động tới tán tỉnh, không ngờ dính nhằm cái người mà làm cái miếng mồi chờ sẵn. Thế rồi xong, thế là cả sự nghiệp, cả cuộc đời của cái người hoạt động tình báo đó tan vỡ luôn, bị bắt luôn, phản bội Tổ quốc luôn. Nên vậy, nên cái mà chiến đấu thắng cái bản năng về cái tình ái nam nữ, đến mức độ nào thì ta xiêu lòng? Đến mức độ nào ta xiêu lòng? Thì ở chỗ này, nếu nói trong đạo Phật thì hai bậc Thánh đầu vẫn còn bị xiêu lòng. Người mà chứng đến Tu-đà-hoàn vẫn còn bị xiêu lòng trước sắc đẹp,
[47:20]chứng đến Tư-đà-hàm vẫn còn bị xiêu lòng trước sắc đẹp, mà bắt đầu nó phải cực đẹp. Chỉ có khi nào đến A-na-hàm thì hoàn toàn dứt sạch ái dục mới hết luôn. Còn cái mà tham tiền bạc, nổi sân thì chỉ cái người chứng Tu-đà-hoàn và Tư-đà-hàm là hết. Cái người Tu-đà-hoàn còn bị nổi sân, không bị tham nhưng còn nổi sân. Còn cái người mà chứng Tư-đà-hàm thì khó lòng hết nổi sân rồi. Nhưng mà về cái bản năng về tình ái nam nữ thì phải tới A-na-hàm mới dứt sạch được. Ta thấy như vậy khó hay dễ? Khó không? Quá khó! Cho nên cái người như chúng ta đang tu thì chưa ai chứng A-na-hàm cả, bảo đảm đem cái sắc dục ra nhử thì 100 người rớt hết 101 người. Nhớ như vậy.
[48:18]Rớt hết. Một thầy tu rất chân chính, đem nữ sắc ra thì có thể là ông không bị vướng vì ổng còn cái phúc gì đó, nhưng trong tâm đã bắt đầu dao động vì ổng chưa chứng được A-na-hàm. Chỉ khi nào tâm ổng chứng được A-na-hàm thì ổng mới lạnh như băng. Còn ví dụ như có thể là ông không vướng, không phạm, nhưng trong tâm đã dao động vì chưa chứng tới A-na-hàm. Cho nên mà đem mà nữ sắc mà nhử người ta thì thường không ai thoát được. Vì nó đòi hỏi cái mức độ tâm chứng cao quá mới thoát được, cho nên trăm người dính hết trăm người là vậy. Chỉ có những người lạy Phật thôi, cầu Phật gia hộ thì khiến Phật che chở, bảo vệ ta thêm chừng mực nào đó thì ta thoát thôi.
[49:07]Chớ đừng nói lòng không động, đừng nói lòng không động. Cũng lần đó, ngài Hy Thiên Thạch Đầu là thầy, ngài Dược Sơn Duy Nghiễm là đệ tử. Thì ngài Dược Sơn Duy Nghiễm ngộ đạo được do ngài Thạch Đầu Hy Thiên khai ngộ. Một hôm ngài Dược Sơn ngài mới ra phía sau sau chùa, ngài ngồi thiền. Thì rảnh rảnh cái ngài cứ ngồi thiền, do tâm yên rồi nên ai cũng thích ngồi thiền. Thì ngài Hy Thiên Thạch Đầu mới đi vòng ra sau, thấy đệ tử mình ngồi thiền thì mới lại nói chuyện chơi, tại hai thầy trò tương đắc mà, trong cái ngộ đạo nó giống nhau. Thì ngài Thạch Đầu mới hỏi đệ tử mình như thế này: "Con, trong đó như thế nào?" Tức là:
[49:57]"Nội tâm con như thế nào?" Ngài Dược Sơn trả lời: "Thưa thầy, con trong đó như trồng hoa trên đá."
[50:07]"Như trồng hoa trên đá", nghĩa là làm sao?
[50:13]"Con trong đó như trồng hoa trên đá." Trong đó tức là trong tâm con á, trong cái cảnh giới nội tâm như trồng hoa trên đá. Trồng hoa trên đá rễ nó có dính không? Không, tức là cái ngoại cảnh này không dính gì được vào tâm con.
[50:30]Cái ngài Hy Thiên Thạch Đầu gật đầu, ngài mới tự nói nói cho đệ tử mình nghe, còn ngài mới nói nè: "Còn ta, trong đó không một mũi kim, một mảnh bụi lọt vào." Tức là cái mức chứng của ông thầy sao? Cao hơn, sạch hơn, tuyệt hơn. "Không một mũi kim, một mảnh bụi lọt vào", tức là từng giờ từng phút ông sạch băng băng, thanh tịnh tuyệt đối. Còn ngài Dược Sơn thì không dính với ngoại cảnh, ngoại cảnh có thể hiện ra chập chùng chập chùng nhưng không làm lay động được nội tâm. Nói: "Dạ thưa thầy, con trong đó như trồng hoa trên đá." Ông thầy thì: "Ta trong đó một mũi kim, một mảnh bụi chẳng lọt vào."
[51:12]Đó là cái nội tâm của những bậc Thánh như vậy. Còn ta chưa phải Thánh mà khi khiêu gợi cái bản năng, rớt hết. Đó là thầy nói người nam với người nữ. Ngược lại người nữ với người nam cũng vậy. Có thể người nữ trong cái khuôn phép, nề nếp gia giáo thì không bộc lộ, không bày tỏ, nhưng mà trong lòng thì sao? Vẫn vẫn yêu thương, vẫn rung động. Nên ông Nguyễn Du có nói câu: "Tình trong như đã,
[51:47]Mặt ngoài còn e là ổng đó ổng cực kỳ là hiểu cái tâm lý của phụ nữ vậy: "Tình trong như đã, mặt ngoài còn e". Nên đụng tới cái tình ái nam nữ rồi thì vừa là duyên nghiệp quá khứ, vừa là bản năng tự nhiên của con người, không ai cầm lòng được hết, không ai. Mà nếu không quyết chí tu hành thì ta tuột dài luôn trong cái tình ái nam nữ này. Phải quyết chí tu hành, phải sám hối, lễ bái, ngồi thiền, nhiếp tâm để mà chống chọi. Thầy vừa nói chống chọi chớ đừng nói chiến thắng nha. Chứng A-na-hàm mới thực sự là chiến thắng được ái dục. Còn chưa phải A-na-hàm thì ái dục vẫn là một mối đe dọa, mà nó cũng là một cái tiêu chí để đánh giá đạo đức của ta, đến mức độ nào thì ta rớt.
[52:39]Nhớ như vậy. Rồi một tiêu chí thứ sáu, một tiêu chí thứ sáu đó là hồi nãy đó cái người mà nói nặng làm ta giận, bây giờ ngược lại cái người nói ngọt ngào, khen ngợi ta, tâng bốc ta,
[53:02]nói đến mức độ nào thì bắt đầu ta tin cậy, ta xiêu lòng, ta yêu quý người đó? Đây cũng là một tiêu chí để đánh giá về đạo đức. Ví dụ cái người tu, nha, cái người Phật tử họ nói, đến gặp: "Thưa sư cô, nếu không gặp sư cô trên đời này con đã bỏ đạo rồi.
[53:28]Con đã đi hết chùa này đến chùa kia, nhưng mà những cái chùa đều làm con thất vọng. Chỉ có khi con đến được chùa Bình Lâu ở Hải Dương này, gặp sư cô thì con mới sao? Mới đặt được niềm tin với đạo trở lại. Cho nên, xin cô cho con một lạy, lạy để tôn cô làm thầy. Và vì sao? Vì cô đã dựng đứng lại những gì đã bị quăng ngã, thắp ánh sáng lại trong cái cõi lòng tăm tối, tuyệt vọng của con." Nghe tới câu này thì sư cô chết đứng rồi. Nó khéo quá, nó ngọt quá, phải không? Không ai chịu nổi cái cái câu mà nó nói đến mức độ ngọt ngào như vậy thì thôi ta chết đứng liền, phải không? Nghe vậy mà ta ta chịu nổi không?
[54:14]Nếu mà mình gặp một người nói như vậy mình chịu nổi không ạ? Chịu không? Hết rồi, rớt rồi nha, tới đó sư cô chịu không. Chỉ trừ khi cô đã chứng được A-na-hàm thì múa may quay cuồng, nịnh gì nịnh cứ cười cười thôi, không động tâm. Còn mà khi ta chưa chứng được sâu, nó nói ngọt đến mức độ đó rồi, ta xem nó là người thân trong nhà, là ruột là thịt đó. "Ồ thôi, vậy thôi con về đây con tu với thầy nha, chùa này là của con. Thầy giao cho con hết đây, chìa khóa tủ két sắt đây, nha." Ta ngủ nghê qua một đêm, sáng mai không còn gì nữa.
[54:48]Đó, cho nên là ở đây vậy, là cái trước cái lời khen của ta, cái lời khen mức độ nào thì ta còn cầm lòng được, mà nó khen khéo đến mức độ nào thì thôi ta buông tay, không cầm lòng được nữa, xiêu lòng và ta tin luôn thì cái đạo đức của ta cũng chỉ ngang mức độ đó thôi. Nên tại sao ngày xưa mà mấy ông vua chết vì các nịnh thần là vì chỗ này, vì cái đạo đức kém. Mà nịnh thần thì nó là nịnh mà nó chuyên gia. Tức là trong dân gian nó có cái lớp học bí mật về cái cách nịnh hót, tâng bốc. Đó, như hồi nãy thầy vừa nói cái câu đó đó, mọi người nhớ lấy sổ ra ghi, vì cái câu đó là một cái câu bí truyền từ xưa tới bây giờ, ít có khi nào được tiết lộ.
[55:32]Hồi nãy thầy vừa tiết lộ đó nha, đem câu đó mà nói tới ông thầy nào, nói tới sư cô nào là chết người đó liền, không ai cầm lòng nổi hết. Lại là chìa khóa tủ hòm gì là, tiền là đưa hết liền, không ai thoát ra được hết trơn. Nhớ như vậy nha. Mà các vua ngày xưa bị các nịnh thần nó nói vậy rồi, giao hết giang sơn đi luôn. Ví dụ như nói là nói nói: "Hôm hôm nay thôi nay mình ngừng chơi đi, hôm nay nói mấy cung nữ thôi đừng múa hát. Tại vì trẫm phải ra ngoài xử lý một cái vụ việc là ở cái tỉnh đó có một số người nó nổi loạn vì nó nói là quan lại cai trị hà khắc, nó đói quá, đánh thuế quá, nó hà khắc.
[56:11]Cho nên là là là thôi trẫm phải ra coi thế nào." Thì cái ông quan nịnh thần ông nói thế này: "Muôn tâu bệ hạ, cái đức của bệ hạ là là trùm hết cả cõi đất này nha. Cỏ mọc hay không mọc là do cái đức của bệ hạ. Mùa trúng hay không trúng là cái đức của bệ hạ. Muôn dân này là con của bệ hạ là sống nhờ cái đức của bệ hạ nha, mà bọn chúng là cái thứ vô ơn, nó mới bày đặt nó quậy cọ này, nha. Bệ hạ không cần phải nhọc lòng, nha, để cho hạ thần đó thừa cái đức của bệ hạ, hạ thần chỉ ra xử vài cái là êm liền. Nên bệ hạ cứ ngồi đây xem cung nữ múa hát." Cái nghề của nó là vậy, cái nghề nó là đưa vua lên mây.
[57:00]Nghề của nó là nịnh, vua xiêu lòng, nghĩ không tới nữa, không thấy được, quên trách nhiệm của mình liền. Nó cứ nói đức vua, đức đại vương, đức bệ hạ một lát mình quên liền. Là đạo đức mình chỉ ngang đó thôi, trí tuệ chỉ ngang đó thôi, rồi buông xuôi việc nước cho cái đám nịnh thần nó lộng hành. Đó là lý do mà ngài Chu Văn An dâng sớ xin chém bảy cái tay nịnh thần vì nó nịnh siêu quá, nịnh cái là vua quên mất trời đất luôn, quên mất cả cái giang sơn đất nước này. Mà là vua mê đến nỗi là ổng hặc tội rồi vua vẫn không tin, nên ổng bỏ về Hải Dương, Chí Linh này ổng ổng mở trường dạy học mà thành một bậc nho sĩ mẫu mực muôn đời của Việt Nam
[57:43]ta, là con người có cái tấm lòng quang minh, phải không, nghĩa là trong sáng, không thỏa thuận với với điều xấu ác, mà là sao, bất cần danh lợi, giữ cái khí tiết của một nhà nho, một bậc sĩ, một bậc thầy trong cuộc đời. Mà sau này ta đem thờ trong Văn Miếu là như vậy. Bây giờ ở Hải Dương ta, ở Chí Linh hình như vẫn còn đền thờ ngài phải không ạ? Đó. Nên cái đất Hải Dương ta thì nhiều danh nhân lắm, nhưng có hai cái danh nhân nổi bật. Một cái danh nhân thuộc về tâm linh là Chử Đồng Tử, cũng phải ở đây phải không ạ? Hưng Yên hả? Hồi xưa Hưng Yên, Hải Dương là một mà phải không? Và một danh nhân gần đây là Chu Văn An.
[58:26]Hồi nãy thầy vừa xem trên bàn là có người Hải Dương này vẫn còn họ Chử, phải không? Ở Hải Dương vẫn còn họ Chử, vẫn còn lưu truyền có họ Chử. Không biết có phải là từ Chử Đồng Tử lưu truyền đến hôm nay không? Mà đúng là ở đất này cũng là đất Chử Đồng Tử, mà không ngờ là vẫn còn họ Chử đến bây giờ, cũng hay. Đó là cái nịnh. Thì bây giờ ta phải xem mình coi. Ta đã nhớ ngược lại cuộc đời của mình, xem, ta phải xem lòng mình, cái bản lĩnh của mình, cái trí tuệ của mình, cái đạo đức của mình, khi mà người ta khen mình đến mức độ nào mình buông tay, bắt đầu mình tin. Đó, đến mức độ đó, nghĩa là bản lĩnh mình ngang đó,
[59:08]trí tuệ mình ngang đó và đạo đức mình ngang đó. Nó là trí tuệ vì nó nịnh nó gạt mình, mà mình còn thấy được là trí tuệ, còn bắt đầu mình hết thấy là trí tuệ ngang đó. Nhưng tại sao nó là đạo đức? Bởi vì nó tâng cái bản ngã mình lên. Mình vui vì nó tâng cái bản ngã mình lên, nghĩa là điều đó là điều kém đạo đức. Nhưng mà ta kềm chế được mức độ nào? Ta kềm chế được đến mức độ nào thì ta xiêu lòng, bắt đầu ta tin. Ta tin cái lời khen của nó là ta chết rồi đó. Nhớ như vậy, có những người họ chuyên gia. Rồi. Có một lần thầy đến cái chùa, cái thầy bước vào phòng của một thầy trụ trì, cái thầy thấy trên cái
[59:51]tường có một bức tranh thư pháp ghi mấy chữ thôi, bốn chữ, ghi chữ: "Thầy là tất cả". Bốn chữ mà nghe cảm động, nghe cảm động. Thì chắc chắn là đây là ai tặng cho ông thầy? Một đệ tử nào đó, phải không ạ? Người đệ tử này hoặc là đệ tử cư sĩ tại gia hoặc là xuất gia. Mà đến cái ngày thuộc về thầy, ví dụ ngày sinh nhật của thầy hoặc là cái ngày mà Nhà giáo Việt Nam, cái người đệ tử đã đã viết, đã thuê ai đó hoặc là tự mình viết bốn cái chữ đó để tặng thầy mình: "Thầy là tất cả". Và thầy treo lên. Thầy treo lên, như vậy là thầy đã chấp nhận chưa? Chấp nhận rồi, chấp nhận cái lời ca tụng này rồi. Bốn chữ thôi, thầy thua rồi đó.
[1:00:45]Chừng nào ví dụ đệ tử nói ổng treo cho vui nhưng lòng thầy lạnh băng, vẫn còn nghiêm khắc dạy dỗ thì là ông thầy có bản lĩnh. Nhưng mà thầy treo lên với tất cả niềm vui tự hào là ông thầy rớt rồi đó. Là cái lời khen đến mức độ đó ta đã rơi rồi, ta chấp nhận, ta vui vì lời khen đó là giới hạn đạo đức ta chỉ ngang đó mà thôi, rớt rồi đó. Bốn chữ thôi rớt tan tành, thầy. Còn hồi nãy thầy nói nhiều câu phải không, thầy nói quá chừng rồi bắt đầu người ta mới rớt. Còn ở đây đưa lên chỉ bốn chữ "Thầy là tất cả", ông thầy rớt cái bịch liền. Nên ở đây ta cẩn thận suốt cuộc đời của mình. Lời khen đến mức độ nào thì bắt đầu ta rớt, nha, vậy.
[1:01:28]Tiêu chí thứ thứ sáu. Bây tới tiêu chí thứ bảy. Tiêu chí thứ bảy là sức chịu đựng của ta đối với bản năng đòi hỏi. Ta có hai cái bản năng nặng nề trong lòng mình, nó nhiều bản năng lắm, nhưng mà ta có hai cái bản năng mà nó nó đe dọa ta nhiều nhất: Một là đói, cái nhu cầu về ăn uống. Hai là cái nhu cầu về dục. Cái người lớn thì bị nhu cầu về dục, còn người bình thường thì ta có cái bản năng bình thường là đói. Thì cái người mà ta chịu đựng đói đến mức độ nào, thì bắt đầu ta khủng hoảng tâm lý lên liền. Lúc ai dụ ta, ra điều kiện gì ta cũng nghe hết nếu ta bị ép phải chịu cơn đói. Đó thì ở đây cái chỗ này là cái thước đo khốc liệt. Thước đo khốc liệt.
[1:02:31]Dồn ta vào cơn đói thì cỡ nào bắt đầu ta làm bậy. Ví dụ như cái người đó họ nghèo rồi không có công ăn việc làm, bắt đầu tới lúc phải đi lang thang xin ăn. Bữa đó xin ăn không có cái gì để ăn luôn. Không ai cho luôn, đói luôn. Thì đến mức độ nào bắt đầu phải ra tay đi cướp giật để ăn. Là bắt đầu phạm pháp luật, đánh mất cái tiết tháo mình luôn. Tức là trước đây đói là nghèo là phúc đã hết, nhưng mà còn lại cái tiết tháo, giữ gìn cái cái phẩm hạnh mình dứt khoát không làm điều bậy, thà là xin ăn, người ta cho thì ăn không cho thì thôi. Nhưng mà khi bị đói đói đến mức độ nào rồi thì phải đứng đón
[1:03:12]đường cướp người ta một cái gì để mà có tiền mua đồ ăn? Đến mức độ nào? Mức độ nào thì bắt đầu ta khủng hoảng và bắt đầu ta làm bậy? Đây cũng là một cái thước đo và cái thước đo này cực kỳ khốc liệt. Ở đây có ai bị rơi vào hoàn cảnh đó chưa ạ? Có ai bị chưa? Nhiều khi cũng chưa đến nỗi phải không ạ? Chưa đến nỗi, nên ta không biết điều này. Chứ nếu trong đời ta mà bị một lần như vậy ta mới hiểu là cái thước đo này nó khốc liệt hơn mọi cái. Trừ trường hợp những người cố ý tuyệt thực, mà khi ta quyết tuyệt thực rồi ta mới thấy cái bản năng nó đòi hỏi. Cũng như thầy vậy, có một lần thầy nhập thất, thầy nhịn đói luôn hai mươi mấy
[1:03:52]ngày, cái chân còn bằng cái tay, còn cái tay chỉ lòi đúng cái xương ra thôi. Lúc đó cũng gần chết, nếu mà nhịn thêm vài ngày nữa là bắt đầu mất, chắc chết đó. Vì lúc đó thầy cũng không biết, nhịn đại chứ không có phương pháp. Vì những ngày đầu bắt đầu bản năng nó đòi hỏi. Bản năng nó đòi hỏi, khi mình nằm ngủ xuống một cái thì bắt đầu trong tâm mình chỉ là thấy cỏ cũng thấy ăn được. Lúc đó thấy vỏ chuối ăn ngon cớ sao người ta bỏ kìa. Đến mức độ đến khi có ăn lại mình nhìn vỏ chuối, ủa sao lúc đó trong đầu mình lại nghĩ vỏ chuối ăn được nhở? Còn lúc đói thì nghĩ vỏ chuối ăn cũng được, nó nó đói rồi bắt đầu.
[1:04:30]Nhưng mà vừa đây thầy mới đọc cái bài báo người ta mới khen vỏ chuối ăn tốt á. Thì cái mà nếu đây không phải cái tự nguyện nhịn ăn mà bị hoàn cảnh ép ta phải đói, thì đói đến mức độ nào thì bắt đầu ta làm bậy? Cái thước đo này mới khốc liệt. Hoặc là cái dục. Cái dục là ví dụ như khi ta bị đánh thuốc kích dục, thì cái sức chịu đựng của ta không làm bậy đến mức độ nào? Đến mức độ nào? Cái dục vào nó làm thân ta động, nó làm khởi lên cái dục, cái động dục, nhưng mà tâm ta giữ được bình tĩnh không động tâm đến mức độ nào? Ví dụ vậy. Hoặc là ví dụ trong một hoàn cảnh mà ta bị vô tình hoặc là ta bị bắt buộc phải nhìn thấy cái cảnh khỏa lồ của người khác
[1:05:27]phái, đó là cái dục nó khởi lên, nhưng cái dục nó khởi lên theo bản năng tự nhiên, nhưng mà tâm ta giữ chặt lòng mình không ham muốn thì tới mức độ nào? Đây là cái sự thử thách rất khốc liệt. Mà nếu nói theo cái thước đo của đạo Phật thì tới A-na-hàm mới hết á. Nhưng ở đây ta không phải A-na-hàm, ta dùng ý chí của mình để chịu đựng. Ví dụ đói, thà đói nằm gục xuống chết dứt khoát không làm điều bậy, thì dùng ý chí thôi, đó ta gọi là đạo đức. Ta chưa phải là Thánh nhưng quyết nằm gục xuống đó chết, không đi ăn cắp. Hoặc là bị gợi dục, bị uống thuốc kích dục, vân vân mà dùng ý chí chiến đấu dứt khoát không
[1:06:15]làm điều bậy, không có ham muốn, không bậy bạ. Mặc dù bản năng nó nổi lên giống như cơn đói nó cồn cào, nhưng dứt khoát không làm điều bậy. Đó đây cũng là cái thước đo về đạo đức. Mà cái thước đo này rất khốc liệt. Mà để có những lúc trong cuộc đời ta phải bị cái này, ví dụ nhất là những người nam thanh niên còn trẻ. Tụi con phải nguyện lòng về điều này, biết đâu trong cuộc đời mình sẽ bị trải qua. Là nguyện lòng là Phật gia hộ cho mình vượt thắng được những bản năng này, để giữ lòng thanh tịnh, giữ cuộc đời thanh tịnh. Chứ thường cái sức mình không chịu nổi, nếu mình không có đi qua một công phu thiền định
[1:06:53]vững vàng thì khi bị kích động cái dục lên, kích động cái bản năng dục lên, ta thường bị rớt. Nhưng ở đây ta vừa nguyện lòng, vừa dùng ý chí, vừa cầu Phật gia hộ, có những lúc cuộc đời ta bị rơi vào hoàn cảnh trớ trêu đó, quyết lòng giữ lòng mình trong sạch, giữ tâm mình bất động, mặc dù lúc đó bản năng nó động nhưng mà tâm không động. Phải như vậy. Đó cũng là một cái tiêu chí khắt khe về về đạo đức nha. Và một cái tiêu chí thứ tám, tiêu chí thứ tám này nó hơi phức tạp. Tiêu chí thứ tám này lẽ ra thầy phải nói một bài dài. Nhưng mà thôi, vì nó liên quan tới đạo đức nên thầy nêu ra một cách vắn tắt để mọi người ráng suy ngẫm giùm thầy.
[1:07:38]Trong cuộc đời này ta quan tâm tới ai nhất? Trong cuộc đời này ta quan tâm tới ai nhất?
[1:07:49]Tọa quan tâm số một là ai? Là chính mình, đúng không ạ? Nhưng mà có những lúc ta đã dối lòng, ta đã nhắn e-mail hay ta lên Facebook ta chat chít với có một người nào đó ta nói câu này: "Anh yêu em hơn cả cuộc đời mình." Có ai nghe câu này chưa ạ? Trong cuộc đời mình đã ai được được nghe câu này chưa ạ? Có chưa? Cũng có rồi phải không? Người ta gửi thư, hồi xưa thì người ta gửi thư người ta nói câu đó, bởi mình mới mình mới chịu mà về làm nô lệ cho người ta đó. Về làm đi ở đợ cho người ta cả đời vì cái câu này, phải không? "Anh yêu em hơn cả cuộc đời mình." Sự thật là nói nói dóc. Vì cái người mà họ yêu số một là chính mình.
[1:08:34]Rồi người yêu số hai là ai? Gia đình mình, tức là vợ con chồng vợ con, cha mẹ, anh chị em, tức là cộng đồng gần mình. Và cái đối tượng nào là xa nhất mà con người còn có thể yêu được? Đối tượng nào? Đối tượng nào là xa nhất mà con người có thể yêu tới được?
[1:09:03]Đối tượng nào? Nhân loại, phải không ạ? Cả cái nhân loại này. Còn trong đạo Phật thì nói tới cả chúng sinh lận. Chúng sinh tới cả con heo, con chó, con dê, con dế rồi cũng thương hết, thôi ta cái đó quá lý tưởng không nói, giờ ta nói con người thôi. Thì đối tượng mà xa nhất ta có thể yêu được là cả nhân loại này. Mà đối tượng mà ít nhất ta có thể yêu được là chính mình. Thì từ cái ít nhất là ta tới cái lớn nhất là cả nhân loại, thì ở khoảng giữa nó có nhiều trung gian. Ta yêu ta, ta yêu vợ chồng ta, con cái ta, gia đình ta, bạn bè ta, anh em ta, xóm giềng, thân quyến, bà con, thầy cô ta, rồi đồng nghiệp ta, đồng chí ta,
[1:09:53]rồi đồng hương ta, đồng đội ta, đồng bào ta, tức là cả đất nước này, là lớn rồi. Ai mà yêu được tới đồng bào, đất nước này, người đó vĩ đại rồi, người đó là vĩ nhân, là thánh nhân rồi đó. Còn mà người lòng nặng trĩu vì nhân loại thì người đó chết lên cõi trời ở rồi, không ở cõi này nữa. Tâm quá vĩ đại. Nên ở đây cái mối quan tâm nhất của ta hẹp hòi nhất của một con người ích kỷ nhất là chính mình, người không có đạo đức. Còn cái người mà đạo đức vĩ đại nhất là người yêu được, quan tâm được cả nhân loại này. Thì ta ở khoảng nào trong cái khoảng lớn nhất và nhỏ nhất này? Thước này đo rất dễ phải không ạ?
[1:10:38]Thước này đo rất dễ. Thầy nói là Ờ thương gia đình con, đối với con thì vợ con, con con là hơn cả. Biết là người này yêu được gia đình mình. Hơn nữa đó, bên cạnh bản thân yêu được vợ, được con mình. Ai nữa? Nghĩ tới nghĩ lui nói: "Dạ, bố mẹ con, người đã sinh ra nuôi con." Ai nữa? Rồi tới anh chị em. Lần lần bắt đầu thêm mấy cái đồng này, đồng kia đó. Đó, "Con yêu cả đồng đội, con yêu đồng chí, con yêu đồng liêu, con yêu đồng..." Rồi lần lần tới đồng bào. Tức là cái khoảng từ từ từ từ lớn ra như vậy thì mỗi người xem lại lòng mình, mình tới mức độ nào là đạo đức mình ngang tới mức độ đó. Ngang tới mức độ đó.
[1:11:20]Ví dụ như con người vậy, làm việc rất là chăm chỉ, tận tụy. Ví dụ ông đó là ổng là cán bộ huyện thì công việc ổng của huyện ổng lo rất là chu đáo, rất là chu toàn. Rồi như vậy hỏi: "À, như vậy là ổng yêu cả cái huyện này à?" Coi chừng không phải. Ổng chỉ yêu vợ con thôi. Nhưng ổng làm tốt cái bổn phận để làm gì? Để ổng có tiền lương, ổng có tiền thưởng, ổng có cái chức vụ để cho vợ con ổng được sung sướng. Thành thử cái công việc thì thấy có vẻ lớn, nhưng tâm lại rất hẹp. Nha, ngược lại. Và ngược lại cũng vậy, có một người quét rác trên đường, tiếng chổi khua xẹt xẹt trên đường đêm, mặc cái áo phản quang để cho xe thấy mà đừng có tông vô.
[1:12:06]Họ chỉ quét quét rác thôi, nhưng mà trong lòng này chứa đựng cả cái đất nước này. Họ quét rác xẹt xẹt, nhưng mà trong đầu nghĩ là gì? Để làm cho cái đất nước của ta được sạch đẹp, để cho người nước ngoài tới đây họ đừng có coi thường người Việt Nam. Việc làm thì rất nhỏ, nhưng mà tâm hồn thì lớn, cái mối quan tâm lớn. Nó lạ như vậy. Nên ở đây ta đánh giá đạo đức là trong cái quan tâm, chứ ta không đánh giá trên công việc. Công việc thì theo phước, có người chỉ là quét đường, theo phước có người làm tới cán bộ, lãnh đạo cả một địa phương. Nhưng ở đây hôm nay ta nói về cái bài cân đo đạo đức thì ta coi quan tâm của người đó là cái gì.
[1:12:51]Đó, cái mối quan tâm là gì? Có người mặc dù cái phạm vi làm việc rất lớn, nhưng mối quan tâm có chút xíu gia đình mình thôi. Mà có cái người vậy, làm việc công việc rất hèn mọn, nhưng mà mối quan tâm là cả cái cái danh dự của cả đất nước này. Nó khác nhau rồi nha. Nên đây ta cũng xem lại lòng mình. Ta xem lại lòng mình là cái mối quan tâm của ta tới đâu. Công việc của ta thì như vậy đó, chuyên môn của ta là như vậy, đúng rồi. Nhưng mà cái tình yêu của ta là đặt vào đối tượng nào? Đó. Và tùy theo cái mối quan tâm đó, tùy theo cái đối tượng mà ta yêu thương đó là biết chết ta sẽ sinh về nơi đâu.
[1:13:29]Nha, chết ta sẽ sinh về nơi đâu. Đó. Cái người mà đối tượng càng lớn dần, lớn dần thì biết rằng chết ta lên cõi trời, chứ cõi người này không chứa ta được vì trái tim ta ta lớn quá. Như vậy. Bây giờ ta nói một cái tiêu chí thứ chín nữa là thế này. Có người đe dọa ta. Ừ, có người đe dọa, hăm giết ta, hăm lấy hết danh dự của ta, hăm lấy hết tiền bạc của ta, làm cho ta sợ.
[1:14:04]Thì ta xem xem cái sự đe dọa đó đến mức độ nào thì bắt đầu ta sợ thật sự. Đây là cái thước đo đạo đức á. Ví dụ như có người nói thế này nha. Nói: "Bây giờ nếu mà anh không làm theo lệnh của tôi thì tôi vô tôi lấy hết tiền bạc của anh." Đó. Nghe vậy mình sợ không? Sợ không? Sợ không? Có, cũng sợ chứ. Thấy không? Họ đe dọa vào cái mà mình cần nên mình phải sợ. Rồi có cái người thì họ đe dọa tới mức độ này, thấy không lung lay họ nói thế này: "Là nếu mà anh không nghe lời tôi thì tôi phanh phui cái việc bí mật của anh ra cho mọi người coi hết. Anh mất hết danh dự." Sợ không? Sợ không? Cái người mà sống bằng danh dự
[1:15:01]bị đánh vào chỗ này ai cũng sợ, nếu cái người đó sống bằng danh dự. Còn có những người sống không bằng danh dự thì đem danh dự ra hăm dọa, họ không sợ. Những ai sống bằng danh dự? Những ai sống bằng danh dự? Thầy tu. Phải không à? Sống bằng danh dự. Những ai sống bằng danh dự? Những người nổi tiếng trong xã hội, những người có chức quyền, có nổi danh, có học vị, có nhiều công chúng, ta gọi là con người của công chúng á. Những người đó sống bằng danh dự mà nếu cái người đó bị đem danh dự ra hăm dọa, vì nói chứ ai cũng có cái lỗi lầm bí mật gì đó mà bị nó nắm được. Bây giờ nó đem cái đó ra nó mặc cả:
[1:15:47]"Nếu không nghe lời tôi, tôi đem cái này ra tôi công bố cho mọi người." Thì ngang đó sợ không? Sợ hết. Tất cả ngang, hầu hết mọi người bị thua chỗ này hết. Bị thua chỗ mà nó đem ra nó công bố, rồi từ đó suốt cuộc đời bị nó khống chế, bị nó ra lệnh làm cái này, làm cái kia toàn làm bậy không, toàn làm những việc chống lại đạo, làm những việc chống lại quốc gia của mình. Là bởi vì để giữ được cái danh dự của mình, nhưng rồi mình chống lại đạo, chống lại quốc gia, chống lại thầy tổ của mình. Nói: "Như vậy thưa thầy, nếu trường hợp như vậy thì phải xử lý làm sao?" Nói: "Ta đã có một cái sai phạm bí mật bị nó nắm được rồi,
[1:16:29]bây giờ nếu nghe lời nó thì ta sẽ đi hết sai lầm này tới sai lầm kia trong suốt cuộc đời của mình thì ta chết ta đi về đâu? Xuống địa ngục thôi. Thà sai một lần, ai cũng biết, mà nếu người ta không chấp nhận, mình cứ xin lỗi nha, rồi thôi, đừng phạm thêm sai lầm nữa. Còn bị nó nắm thóp, nó khống chế cả cuộc đời rồi là nghe lời nó làm là cứ sai hết cái này, sai tới cái kia, chết xuống địa ngục luôn. Nên phải can đảm: Ờ, rồi cuộc đời tôi có cái lỗi đó, anh có biết rồi thôi anh cứ công khai, anh cứ đưa lên Facebook, tôi rút lui, không cần nữa, tôi về cuốc đất trồng rau, không cần danh dự. Nhưng không được ai khống chế, điều khiển tôi cả.
[1:17:14]Vì khống chế, điều khiển là sao? Là họ đẩy mình làm việc bậy không, làm chuyện sai phạm với luật pháp, sai với ngược với quyền lợi của Tổ quốc, ngược với cái sự phát triển của đạo pháp thì ta xuống địa ngục liền. Thà chấp nhận phanh phui hết, chấp nhận tan vỡ hết, chấp nhận mất hết, nhưng không sai thêm cái nào nữa." Đó thì cái chỗ này là cái sự thử thách đạo đức rất khủng khiếp, ít có người vượt qua nổi. Thì hôm nay ta nói với nhau bài này là người già thì thôi đã qua rồi, đây thầy dặn mấy lớp trẻ tụi con. Vì biết đâu sau này trong những lớp trẻ tụi con có những đứa tụi con thành công, tụi con có danh tiếng,
[1:17:57]có uy tín, nhưng mà rồi tụi con có thể một có bí mật nào đó tụi con bị phạm sai lầm, và có ai đó biết được, mà nó đem nó ra nó mặc cả, nó đe dọa, tung hê, làm cho con mất danh dự. Và nếu đó lúc đó con cần cái danh dự quá thì rồi xong rồi đó, mình là người sẽ phản quốc, sẽ phản đạo. Nên hôm nay nhớ cái bài này thầy nói với tụi con, mấy đứa tụi con còn trẻ, lúc đó thà mất hết, mất luôn danh dự, không cho ai điều khiển mình để làm chống lại đất nước mình. Nhớ như vậy. Thà rút lui, mất hết, lên chùa Phật Quang đi tu, về chùa Bình Lâu tu, không sợ gì nữa hết trơn. Nha, vậy ha. Ừ, không sao hết, nha, không ai khống chế mình được. Ừ.
[1:18:44]Ờ rồi họ đe dọa họ giết mình, nói: "Ngươi phải bỏ đạo Phật, ngươi phải bỏ cái sư cô Hạnh Nguyện ở chùa Bình Lâu, không là ta giết ngươi." Thì mình sao? Mình sao? Trả lời sao? Ừ: "Đầu đây cứ bắn đi, cổ đây cứ cắt đi, tim đây cứ đâm đi. Nhưng mà sao? Trong tâm hồn tôi chỉ có chùa Bình Lâu mà thôi." Nha, không có. Chỉ có đạo pháp và có dân tộc, không có cái gì khác được. Thân mạng này không quan trọng, nhưng hễ còn sống ngày nào là ta sống vì đạo pháp, ta sống vì quê hương. Chứ còn mà cứ hăm giết, thôi, sống làm gì khi mà ta phải phản bội đất nước mình, sống làm gì mà ta phản bội lại đạo pháp của mình, phải không à?
[1:19:36]Thì thôi thà chết. Cho nên nó hăm nó giết mình, thôi cứ giết cho rồi. Thấy không? Không bao giờ, không bao giờ bỏ chùa, không bao giờ bỏ đạo, không bao giờ bỏ quê hương. Nhớ như vậy. Đó, những cái mà đe dọa, những cái mức độ đe dọa cũng là cái thước đo đạo đức của ta. Như vậy. Phải giữ cái đạo đức mình mà mà sống. Đó là tiêu chí thứ chín. Giờ tiêu chí thứ mười để đo cái đạo đức: Rồi, bây giờ một tiêu chí để đo đạo đức nữa là mức độ giữ lời hứa. Ừ. Mình có hay hứa không ạ? Có không? Rồi rồi rồi, về đi, mai tôi mang tiền lại cho anh mượn. Nói: "Rồi, anh về đi, mai tôi đem tiền lại trả", phải không ạ?
[1:20:18]Ờ, rồi rồi rồi, yên tâm, tháng sau tôi sẽ đưa cái này cái kia. Vâng, trong đời ta rất là nhiều lần ta đã hứa, phải không ạ? Trong đời ta vậy. Nhưng mà ta đếm lại xem có những lần nào ta đã thất hứa. Coi lại nha. Trong đạo Nho, cái mà giữ lời hứa là một phẩm chất của người quân tử, trong đạo Nho. Và trong đạo Phật cũng vậy, trong Tăng Chi Bộ Kinh, Đức Phật cũng dạy điều này, là cẩn thận khi hứa và khi đã hứa rồi, cố gắng thực hiện lời hứa. Vì nếu mà ta thất hứa, ta gây cái sự thất vọng cho người kia. Mà gây cái sự thất vọng người kia là ta bị tổn phước, ta bị nghiệp báo liền. Mà ta, người kia thất vọng, kiếp sau ta thất bại, nhớ nha. Nói:
[1:21:14]"Thưa thầy, sao đời này con làm gì cũng thất bại?", thì phải biết là do kiếp trước ta làm cho người khác thất, thất, thất vọng, nhớ như vậy. Cái nhân gây cho người khác thất vọng, quả báo là ta bị thất, thất bại, nhớ như vậy. Nên vì vậy, để mà ta có cái phước, cái phước lớn đủ để ta chứng được Thánh quả thì đừng để ta thất bại, nghĩa là đừng để cho chúng sinh thất, thất vọng. Mà đừng để chúng sinh thất vọng tức là phải giữ lời, giữ lời hứa. Mà muốn là đã hứa thì không sai thì phải cẩn thận khi, khi hứa, đừng hứa bừa. Hứa bừa rồi ta không làm được, thế là ta lỡ lời hứa, thành ra một cái nghiệp, thành một cái tội trong cuộc đời của mình.
[1:22:03]Nên ở đây ta kiểm điểm xem là ta có hay giữ được lời hứa hay không. Đó là tiêu chí để mà xét về, về đạo đức của ta, là như vậy nha. Tới tiêu chí thứ 11 là mức độ biết ơn hay nhớ ơn.
[1:22:23]Trong cuộc đời của ta thì đúng là nhiều lần ta đã phải nhờ sự giúp đỡ của người khác. Đúng không ạ? Phải không? Nhiều lần. Nếu ta có cơ hội, ta cũng đã hay giúp người, nhưng mà có những trường hợp thì lúc ta rơi vào hoàn cảnh khó khăn đã có người giúp ta. Mà cái người mà giúp ta đó, ta có nhớ họ hay không? Ta có nhớ ơn đó hay không? Ta có nặng lòng vì cái ơn nghĩa đó hay không? Vì sao vậy? Vì một trong những đặc tính của chúng sinh là vô ơn nha. Cái vô ơn là một cái đặc tính tự nhiên của chúng sinh. Do đó, khi ta giúp ai rất nhiều thì ta hay nhớ, nhưng người đó lại nhớ sơ sơ. Nên khi ta giúp ai mà người đó nhớ sơ sơ
[1:23:18]thì phải hiểu rằng đó là điều bình thường, đó là điều bình thường, đừng trách móc. Vì đó là bản chất tự nhiên của chúng sinh. Chúng sinh có cái tật rất tự nhiên là nhớ sơ sơ những điều mà ân nghĩa của người khác. Đó, còn ta giúp ai, ta cứ nhớ hoài nhưng mà người được ta giúp họ hay quên. Còn ngược lại, khi ta đã là một người biết tu tập, mà nhất là ta tu dưỡng đạo đức của một bậc Thánh, thì cái tâm biết ơn của ta nó cao hơn cả cái người mà giúp ta nữa. Vì cái người mà giúp ta họ hay nhớ, nhưng mà lòng ta biết ơn lại cái người đó còn nặng hơn, còn nhiều hơn cái mà người đó nhớ về ta nữa. Đó, đó là một bậc Thánh đó.
[1:24:08]Một bậc Thánh là như vậy, cái lòng họ nặng trĩu về ơn nghĩa. Ngược lại với chúng sinh bình thường, phàm tình dễ quên ơn, dễ quên ơn. Nên khi ta giúp ai 10 thì nhớ giùm thầy họ chỉ nặng lòng một với ta thôi. Họ chỉ quý ta một thôi. Họ nhớ ơn ta một, mặc dù ta giúp họ 10. Nhưng hãy yên trí một điều là họ nhớ ta một mà thôi. Đó là lý do mà con người rất dễ phản bội, rất dễ phản bội, là điều rất bình thường. Ví dụ như thầy vậy, thầy độ đệ tử, nhưng mà khi có ai mua chuộc cái đám đệ tử quay lại phản thầy liền và thầy xem đó là điều bình thường. Vì con người vốn vô ơn, không không nặng ân nghĩa thầy trò.
[1:25:03]Nhưng mà thầy thì sao? Lòng thầy, thầy lại rất nặng ơn nghĩa. Có một lần vậy, vì ngày xưa là thầy bị thầy của mình đuổi, thầy ở trong chùa rồi ở với đại chúng cái thầy bị đuổi ra khỏi chùa. Thầy phải phải lang thang, bơ vơ.
[1:25:22]Thì có nhiều người sau này họ biết chuyện rồi họ bày tỏ cái sự bênh vực thầy bằng cách họ chống lại thầy của thầy, họ nói những điều chống ngược lại thầy của thầy, vị Bổn sư mà đã độ thầy, vị Bổn sư mà cuối cùng đã đuổi thầy ra khỏi tông môn. Và họ nghĩ rằng họ bênh thầy nên họ chống lại ông thầy kia. Nhưng thầy mới kêu lại, thầy rầy. Thầy nói câu này, thầy nói: "Nếu bây giờ Hòa thượng gọi thầy về, kêu thầy chết, thầy chết liền, không cần hỏi lý do."
[1:25:57]Nên đừng có bày đặt mà nói bênh thầy chống lại Hòa thượng, đừng nghĩ như vậy. Vì một lần làm thầy, thầy là mãi mãi là thầy, thầy cứ phải nhớ ơn hoài, dù Hòa thượng không còn thương thầy nữa. Nhưng mà trong lòng thầy, Hòa thượng mãi mãi là thầy của thầy. Nên đừng có làm gì cả, cứ phải nhu thuận, cứ phải vâng lời, Đó là cái mà thầy học theo gương các bậc Thánh, phải nặng lòng ân nghĩa. Còn đa phần chúng sinh thì sao? Dễ quên ơn. Nên ở đây, ta đi trên con đường đạo đức của Phật dạy, ta nhớ lại trong cuộc đời mình, mình đã biết ơn, nhớ ơn nhiều chưa. Cái ơn có khi tới người ta giúp mình là vật chất,
[1:26:43]có khi người ta giúp mình là tinh thần, có khi người ta giúp mình một lời giới thiệu, có khi người ta giúp mình bằng một cái bí quyết, một kỹ thuật, một phương pháp, vân vân. Thì đó, có cái người ta giúp mình, người ta phải tốn tiền, có cái người ta giúp mình, người ta phải tốn công, có cái người ta giúp mình, người ta phải tốn thời gian, vân vân, nhiều thứ. Nhưng mà không biết, bất cứ cái nào đã có một lần ta chịu ơn thì phải thường ghi nhớ, phải thường ghi nhớ. Nên cái bài học mà Đức Phật dạy cho chúng sinh đầu tiên trong im lặng là khi Ngài đắc đạo rồi, Ngài rời khỏi cái gốc cây bồ đề, Ngài bước ra một quãng mấy chục mét,
[1:27:27]Ngài quay lại đứng nhìn cây bồ đề, đứng bất động bảy ngày rồi mới quay lưng đi luôn.
[1:27:35]Cái bất động bảy ngày nhìn cây bồ đề đó bởi vì nó che chở cho Ngài 49 ngày để nhập định. Và suốt 49 ngày nhập định đó rồi, thế gian này mới có một vị Chánh Đẳng Giác, mới có cái giáo pháp vô thượng lưu truyền cho đến ngày hôm nay. Để cho ngày hôm nay, nơi cái không khí này, chúng ta ngồi đây, mắt nhìn mặt, miệng mỉm cười, tâm yêu thương với nhau. Nếu không có cái giáo lý cao thượng đó thì chúng ta ngồi lại với nhau cũng chỉ là những người xa lạ. Mà trong cái dòng nghiệp sân si hận thù đó, biết đâu bây giờ chúng ta đang đánh nhau, đang hại nhau, đang giết nhau. Nhưng mà vì mấy ngàn năm qua đã có một con người thành Phật,
[1:28:19]đã có cái giáo pháp vô thượng tuôn chảy giữa cuộc đời này mà ngày hôm nay chúng ta ngồi với nhau trong cái tình anh em ruột thịt vì vì từ một dòng máu, từ dòng máu đạo pháp mà Đức Phật đã nuôi nuôi nấng tâm hồn ta, nuôi nấng cuộc đời ta. Và Đức Phật nhìn cây bồ đề đó đứng bảy ngày. Và đó là bài học đầu tiên Ngài dạy cho chúng sinh. Thì cũng vậy, mãi mãi vậy, bây giờ chúng ta không được gặp Phật, chỉ còn bức tượng của Ngài, nhưng mà phải hiểu nơi cái bức tượng bất động đó là cả nguồn ân nghĩa vô tận cho cuộc đời của chúng ta. Nhớ như vậy nha.
[1:29:09]Bài thì vẫn còn, thôi biết đâu mai mốt thầy có duyên thầy trở lại giảng nữa. À kính thưa các Ni sư, à kính thưa Sư cô Trụ trì, chúng con có
[1:29:22]có ấn tống, có in cái cuốn kinh Bát Chánh Đạo, kinh này để đọc, để tụng. Mà này là ấn tống, không có bán, sách biếu, không bán. Chúng con có mang lên đây một số để cúng dường cho quý Ni sư, cúng dường cho quý Sư cô ha, rồi cũng cúng dường cho quý Phật tử. Cũng những mong là cái công đức này hồi hướng cho cho chúng sinh ha, cho thế giới được hòa bình an lạc, cho đạo pháp được trường tồn, được hưng thịnh nha vậy nha.