[0:20]Hôm nay chúng ta nói với nhau cái đề tài là thú, người và thánh. Thú, người và thánh là ta xét trên nhân quả và trên phẩm hạnh. Có ba cái hạng người, ba cái hạng chúng sinh: thú là cái tầng cấp thấp hơn chúng ta, và người là cái trung gian chúng ta, và còn thánh là những bậc cao cả mà chúng ta tôn kính. Rồi chúng ta so sánh ba cái hạng này để chúng ta biết chúng ta phải làm gì để đừng đi về phía con đường của thú, mà sẽ đi về con đường của thánh. Chúng ta phân biệt một số cái tiêu chuẩn để thấy rõ cái sự khác nhau giữa thú, người và thánh như thế nào, và thấy cái nguy hiểm của chúng ta đang chực
[1:05]chờ là chúng ta rất dễ đọa làm thú như thế nào, rất là nguy hiểm. Giờ chúng ta so sánh một vài khía cạnh trước xíu là
[1:16]loài thú á thường là sống theo bản năng. Cái bản năng của thú á nó giống như một cái chương trình nó nó lập sẵn ở trong não, và con thú cứ theo đó mà sống mà nó không lý giải được. Cái chương trình nó gài giống như cái loại cá mà cá hồi, cá sardine á, nó sinh ở trong sông, khi mà bắt đầu nó nở ra thành cá thì nó ra biển. Nó ra biển nó vẫy vùng, nó sống đã đời ngoài biển, cho tới cái ngày nào đó một cái tiếng gọi bí mật từ trong tiềm thức của nó, nó không biết được, nó đi tìm về lại cái dòng sông mà nó đã từng sinh ra. Và nó lội ngược dòng lại, lội ngược lên mọi người đó lên tới tận cái dòng ngày
[2:00]xưa nó đã sinh ra lại nó lại đẻ, đẻ trứng ở đó, nó sinh sản ở đó rồi nó chết. Và không ai hiểu tại sao. Dù nó có đi đâu thật xa rồi đến một lúc nào đó một bản năng thôi thúc bí mật nó quay về lại cái chỗ đó, để tìm lại cái đầu nguồn mà ngày xưa nó đã sống. Ví dụ như là một cái con chó thì nó được gài cái chương trình trong đầu nó là phải trung thành. Thì do cái nhân gì đó thì ta không biết, nhưng mà nó bị gài vào cái chương trình là nó phải trung thành. Và ai nuôi nó mà nó đã nhận đây là người chủ rồi thì nó cứ trung thành nó theo người đó, dù là người đó đủ thứ chuyện kỳ khôi trên đời. Như có cái câu chuyện là có một con chó nó rất là hung dữ,
[2:47]nhưng mà chỉ trung thành với một ông chủ, mà ông chủ đó là ổng ổng cũng chẳng có thương yêu gì nó, tại ổng chỉ nuôi nó để nhờ nó chăm sóc săn cái đàn cừu thôi. Nhưng mà nó sống chết với ổng tới chừng mà ổng bỏ nó đi mất rồi nó nó lặn lội cả ngàn cây số để đi tìm cho bằng được cái ông đó, mà cái ông rất là cà chớn, tay du thủ du thực, bợm nhậu, chả có gì đặc biệt. Nhưng vì nó nó bị gài một cái chương trình là phải trung thành thì nó cứ trung thành theo cái bản năng đó. Hoặc là khỉ nó có một cái lập trình là thấy ai làm gì bắt chước làm theo. Cái đó nó như là cái bản năng mà ta nghĩ nó như là cái
[3:20]người thông minh thì hay tò mò, hay bắt chước. Thì nó cũng là một cái tính đó nhưng mà cái sự bắt chước của khỉ nó quá thái quá đi, nên thành đúng là một loại chương trình đã gài sẵn trong đầu. Hoặc là như loài ong vậy. Ong mà khi nó hút mật về làm tổ như thế, hoàn toàn là cái chương trình đâu đã gài sẵn trong đầu mà ta gọi nó là cái cái bản năng. Thú là như vậy. Dĩ nhiên nó cũng có những trường hợp cá biệt là có những con thú nó thông minh quá kì lạ ta không giải thích được thì thôi đó là trường hợp khác, còn bình thường là thú gài sẵn cái chương trình. Mà cái chương trình nó gài sẵn của nó đó là do cái nghiệp nhiều đời của nó.
[3:56]Ví dụ như là một cái con cọp, nó mạnh mẽ, nhanh nhẹn, hung dữ và tinh quái.
[4:05]Cái nhân của nó là đời xưa đó, nó có những cái đức tính đó, nó có những cái tính chất đó. Nó mang cái tính ác, gọi là ác thú, mang vào trong tâm đó, và nó còn một cái phước gì đó nên nó khiến nó đọa làm một cái loài thú mà đầy sức mạnh ai cũng phải sợ. Hoặc là một con rắn thì không tay không chân, cả người nó dài thuồn thuột ra, chỉ có một cái đầu có răng nanh và có nọc độc. Tức là nó chưa cắn mình mà mình nhìn thấy nó trườn trườn trườn trườn ra là đã là mình đã thét lên được, mình đã sợ. Là vì sao như vậy? Là vì đời xưa cái người này á, tức là trong cái cuộc sống của họ, họ cứ lúc nào cũng muốn cho người ta phải sợ họ.
[4:43]Lúc nào cũng gặp ai cũng hăm he, cũng nạt nộ, mà cứ nghĩ rằng sống trên đời là mạnh được yếu thua, hễ mình làm cho người ta sợ mình thì mình là người có thế lực. Cứ nghĩ đơn giản như vậy, không ngờ cái ý nghĩ mà làm cho người ta sợ mình á, qua đời sau mình đọa làm cái loài mà người ta vừa nhìn thấy người ta sợ. Đó là loài rắn, nên cái tác ý á. Hoặc là như một con chó, con chó thì nó thuộc nó có cái nhiều cái nhân mà đã tạo thành cái bản năng trung thành của nó. Ví dụ như là tạo một cái lầm lỗi gì đó buộc phải đọa làm thú, nhưng mà người đó có cái tính là trung thành, cho nên đọa làm con chó để vừa trả cái nợ cái nghiệp làm thú,
[5:28]nhưng mà vẫn giữ được cái đức tính trung thành để một ngày sau vượt lên trở lại trở thành người tốt lại, vân vân. Hoặc là một con ngựa, con ngựa khi mà nó được thuần hóa rồi á thì cái cái điều mà nó thích thú nhất là có người ngồi trên lưng nó để nó chạy. Cái ngựa rừng á thì nó chưa có ai cưỡi nó thì nó không chịu cho ai cưỡi. Nhưng mà cái ngựa mà đã được thuần hóa, được cưỡi rồi đó, thì khi mà có người ngồi trên lưng nó cưỡi đi đó là một khoái cảm của nó. Rất là lạ. Mà tại sao mà có người ngồi trên lưng mình cưỡi đi nặng như vậy lại là một khoái cảm? Vì đây là cái món nợ của quá khứ. Là cái người này đời xưa
[6:11]mắc nợ ai mà lúc đó phước không đủ để trả thì mới nói, buột miệng nói một câu thế này: "Đời này tôi không trả nợ cho anh được, tôi nguyện đời sau làm thân trâu ngựa đền đáp cho anh." Nói một câu một thôi. Nói một câu một rồi mà dính liền. Là đúng là kiếp sau làm thân ngựa mà con ngựa rất là tốt, rất là khôn, mà trung thành với một người chủ đó mà mỗi khi người chủ nhảy lên lưng nó, nó rất là thích thú. Hễ mà không có ai cưỡi lên, nó buồn. Đó là những cái bản năng của một con thú như vậy, mà trong cái bản năng đó nó có cái nghiệp của nó chứ không phải là tự nhiên. Còn con người thì chúng ta chịu hai yếu tố:
[6:51]một yếu tố cũng là bẩm sinh và một yếu tố là cái sự giáo dục của môi trường. Một yếu tố là bẩm sinh là sao? Là khi ta vừa được sinh ra, trong người ta cái tánh tốt, tính xấu nó có sẵn hết trơn. Nên vì vậy, cái người mà họ có cái trực giác á, mới bồng đứa bé mới sinh ra đời, nhìn đứa bé họ biết nó ra sao liền. Biết nó dữ thế nào, nó hiền thế nào, nó ngoan hay nó nó lì, hay là nói ít hay nó nói nhiều, nó thông minh hay không, thậm chí biết được cái phước sau này nó nó thành đạt tới mức độ nào. Tức là cái người có trực giác, nhìn đứa bé vừa mới đẻ ra là đã đọc được cái tính tình và cuộc đời của nó. Nghĩa là sao?
[7:30]Nghĩa là cái cái bẩm sinh á, cái chương trình nó cũng đã gài một phần vào trong con người, trong đầu nó rồi. Nhưng vì nó là con người, cho nên nó có nhiều tự do hơn con thú là nó bắt đầu biết suy nghĩ, biết suy nghĩ điều đúng, điều sai để chọn lựa mà làm, mà nói trong suốt cái cuộc sống của mình. Thì cái yếu tố thứ hai chi phối nó nữa là cái yếu tố giáo dục của môi trường. Nếu mà nó lọt vào một cái môi trường tốt, được nhiều người tốt tạo ra những cái ấn tượng tốt vào trong tâm thức của nó, thì lần lần những cái khuynh hướng xấu cũ của nhiều kiếp xưa nó bị phá dần phá dần để nó đi qua cái môi trường tốt luôn.
[8:16]Ví dụ vậy, một đứa bé nó có thể là nó có tính ngỗ nghịch, hay bướng, nhưng mà nó do cái duyên phước gì đó nó sinh vào một gia đình mà gia đình này rất là hiền lành, là lời nói nhã nhặn, điềm đạm, nhu hòa với nhau. Thì cái ngỗ nghịch của nó tới mười phần, do vì nó sống trong gia đình nhu hòa như vậy, bỗng nhiên nó bớt đi mất còn có bốn phần. Thì đối với trong gia đình là nó đã chỏi với người ta rồi, nhưng mà sự thực đối với chính nó, nó đã bị gột mất sáu phần mà ta ở ngoài ta không có biết. Cho nên là cái môi trường... đã ảnh hưởng rất là lớn, mà tại sao nó lọt vào môi trường xấu tốt như vậy, nó là thuộc nhân quả của quá khứ.
[9:00]Ví dụ như là vào một đời xưa, có một cái gia đình nọ, trong lúc mà tranh chấp cái cái ruộng đất, thì phía bên mình yếu thế cái bị người ta ép. Bị người ta ép thì gặp một cái người du côn, du thủ du thực, nhưng mà nó thấy nó thương, cái nó đứng ra nó binh cho cái gia đình bị bị ép uổng này nè, nên nó giành lại cái phần đất bị mất. Thì cái gia đình chịu ơn nó nên thương nó, thương nó rồi đến mười kiếp sau, mãi tới mười kiếp sau nó mới đầu thai vào cái gia đình đó. Gia đình đó rất là hiền lành, nhưng mà lọt ra đứa con ngang tàng không giống ai. Nhưng vì làm đứa con là một mình mà cả cái gia đình đó là một cái gia
[9:42]đình nhu hòa, hiền lành, nên cái ngang tàng ngỗ nghịch mà sống làm anh làm chị của nó ngày xưa nó bị gột bớt sáu phần, còn bốn phần. Bốn phần mình nhìn vô mình vẫn thấy chỏi, nói: ủa sao cả nhà hiền lành có một thằng con ngỗ nghịch, mà đâu biết rằng sự thật nó đã mất hết sáu phần. Cho nên đây là cái cái cái cái cái nhân duyên hoặc là vậy. Có một cái người hiền lành mà lại sinh lọt vào gia đình hung dữ là cũng vậy. Cái hiền lành của mình là mười phần nhưng bị vào sinh gia đình nó hung dữ tối ngày chửi bậy chửi bạ, là hà hiếp lẫn nhau, cái người này cũng mất đi hết cả cả cái sáu phần hiền của mình, nó tăng thành bốn phần dữ ở trong.
[10:18]Mà nguyên nhân tại sao? Nguyên nhân là vì có thể vào một đời xưa cái người này chịu ơn cái gia đình kia, nên sinh vào làm con để trả nợ, vân vân. Cũng giống như là chúng ta cũng vậy, khi chúng ta bây giờ làm người được gặp Phật pháp mình tu hành, cái mình vừa làm những điều phước thiện, vừa gạn lọc tâm trí bằng thiền định, bằng lễ bái, câu kinh tiếng kệ, cái công đức mình tích lũy, tích lũy dày lên cái chết mình sinh lên cõi trời. Khi mình sinh lên cõi trời á, thì mình là một con người ở cõi người vừa mới lên cõi trời, cho nên tâm mình sự thật nó chưa có thuần. Mình còn còn quậy tùm lum hết trơn á.
[10:55]Nhưng mà cái cõi trời là cái cõi thuần thiện, ai nấy họ ở đó lâu ngàn năm rồi, cái người nào nấy tâm họ thánh thiện và tâm người này biết tâm người kia. Đấy, mình vừa khởi ý niệm cái họ nhìn họ biết hết trơn, cái mình không dám khởi bậy. Cho nên từ một cái người mà mình còn pha pha cái cái quậy của cõi người, tới chừng lên ở cõi trời một thời gian cái mình thuần theo luôn cõi trời luôn. Cho nên cái con người của ta vậy là ta có hai cái phần: một phần là cái tính tình bẩm sinh mà ta mang theo từ quá khứ và một phần là ta chịu ảnh hưởng của cái giáo dục của môi trường. Cho nên chính vì cái yếu tố thứ hai này mà biết bao nhiêu những nhà giáo
[11:33]dục, biết bao nhiêu những bậc thánh triết đã xuất hiện ra giữa cuộc đời này để mong cải hóa cuộc đời này trở thành hiền lương, thánh thiện. Chứ còn nếu không có được giáo dục, con người ta cứ xấu dần, xấu dần, rất là nguy hiểm. Nên ta biết ơn những bậc thánh đã xuất hiện trên đời này đã tạo thành cái môi trường tốt cho ta sống. Ví dụ như quý Phật tử á, ngày nay ta ngồi đây ta biết tu, nhưng mà nếu mỗi một người nào đó nói thật cái cuộc đời của mình ra, nói thật cái tâm mình ra thì ta phải đành phải chấp nhận một điều rằng ta đã từng có nhiều lầm lỗi. Đúng không ạ? Có phải là ta có rất nhiều lầm lỗi?
[12:12]Nhưng ngày hôm nay ta ngồi đây với nhau trong cái không khí đạo tình ấm áp, trong cái lễ hội thiêng liêng thế này, những cái lỗi lầm của ta ta buông hết và ta chỉ muốn ngồi đây một lòng hướng về Phật thôi, không nghĩ gì hết. Mặc dầu là cái chỗ ở, chỗ ăn đều rất là vất vả, tối nay ta phải nằm giữa sương giữa gió thế này, rồi cái người bên cạnh lỡ họ có cái tật xấu họ nằm lát họ quay quay chân họ gác lên đầu ta thì ta làm sao? Ta có đứng lên gây lộn không? Lúc nào đó có thể là ta nóng ta sẽ gây lộn, nhưng mà khi sống trong cái môi trường thế này tự nhiên tâm mình hiền xuống, mình nhẫn nhục, phải không?
[12:50]Mình nằm tự nhiên đang ngủ ngon ngon nghe cái gì nặng trên đầu mở mắt ra thấy nguyên cái cái đùi của người ta gác nằm đè lên trên mặt mình luôn. Nhưng mà vì mình ở trong cái môi trường của đạo lý, cho nên mình nhẫn nhục, mình sẽ khéo khéo mình nâng cái chân người ta lên mà không dám nâng mạnh sợ người ta thức giấc người ta tội, khéo khéo kéo người ta lại hoặc là mình nhích đi chỗ khác để nằm cho nó yên rồi mình ngủ tiếp. Và khi mà mình không giận mà mình thương người ta, tránh tránh cho người ta ngủ, bỗng nhiên mình thấy vui, mình thấy hạnh phúc. Và mình thấy đúng như vậy, trong cái môi trường đạo lý mà con người thương nhau,
[13:23]không thù, không ghét nhau, cuộc sống thật là bình yên, thật là hạnh phúc. Và đúng là vì cái môi trường vậy, nó hun đúc tâm hồn ta, nên ta trưởng thành lên trong giáo pháp. Như vậy, chứ còn nếu không phải môi trường này, ví dụ mình đi lên tàu xe lửa phải không? Ai cũng hầm hầm sợ cái người này ăn trộm, kia ăn trộm, mở mắt dậy thấy ai để cái đùi lên mặt mình sao? Là mình gây lộn liền. Nhưng mà trong môi trường đạo khác, ta nhẫn nhục được, ta chịu đựng được vì có đạo lý bao phủ ta, có hào quang của Phật che chở ta, cho nên ta ta tu được liền, nên ta thấy cái môi trường có lợi như vậy. Và chính nhờ Phật pháp mà ta đã ngừng lại biết bao nhiêu việc
[14:02]mà ta tưởng rằng ta làm sai, để rồi hôm nay ta sống trong cái không khí tu hành mà nhờ như vậy nó hứa hẹn rằng sau khi ta chết, ta không có tái sinh vào một cái nơi đau khổ. Nếu mà nó không phải là cõi cực kỳ sung sướng thì chắc rằng ta sẽ sinh vào một cái nơi nào đó cũng đỡ lắm, phải không? Cũng khá giả, cũng toại nguyện, là nhờ bao nhiêu tháng ngày nay ta cố gắng tu hành, nên ta mới biết ơn cái sự giáo dục của chư Phật, chư Thánh, những bậc Tổ sư, những chư tôn túc, quý thầy, quý cô, chư Tăng Ni là như vậy. Và hiểu như vậy rồi thì ta thấy ta có cái bổn phận là gì nữa? Là ta phải tạo ra một môi trường đạo đức cho con cháu ta về sau, phải không?
[14:47]Bây giờ ta sống trong môi trường như thế này là do quý thầy, quý cô tạo ra, là do những huynh đệ bạn đạo của ta tạo ra được cái môi trường đạo đức thế này để ta được tắm trong cái hào quang này. Nhưng mà ta hứa khi ta về nhà, ta về xóm làng ta, ta cũng tạo thành cái môi trường như thế để cho con cháu ta trong xóm trong làng á, nó là con cháu người hàng xóm nhưng ta thương nó, ta xem nó như con mình vì mình biết đạo rồi. Vì mình đã biết đạo rồi, mình đã nguyện thương yêu tất cả chúng sinh rồi, cho nên mấy đứa nhỏ hàng xóm mình thương như con mình. Và mình cũng mong rằng cái xóm của mình thật là yên vui, hạnh phúc, đạo đức.
[15:24]Và vì vậy, mình sẽ cố gắng làm gương, làm cái gì đó để cho xóm làng của mình cũng đạo đức, cho các đứa trẻ trong xóm nó được tắm trong cái cái hào quang đạo đức đó mà lớn lên nó được làm một người tốt. Chịu không ạ? Được không? Ráng làm điều này nha. Công đức rất là lớn. Mình tốt rồi mà mình tạo được cái môi trường tốt cho trẻ nó lớn lên ở trong đó, cái phước cực kỳ lớn, phước lớn lắm, vì nó thắng được cái phân nửa còn lại của nó, cái môi trường. Đó là ta nói: thú là bản năng, người là nửa bản năng và nửa giáo dục. Còn thánh thì sao? Thánh thì khi mình đã gọi là thánh có nghĩa là vị đó đã có cái trí tuệ kiểm soát
[16:08]tâm hồn mình hoàn toàn, chứ không có bị bản năng tự nhiên nó xui khiến. Ví dụ một ý nghĩ khởi lên, vị đó biết tốt hay xấu liền. Tuy nhiên thánh có nhiều bậc, ở trong đạo Phật vậy, thánh có bốn tầng bậc: là từ vị thánh tầng bậc thứ nhất là sơ quả Tu-đà-hoàn, rồi tới quả thứ hai, thứ ba, thứ tư là A-la-hán luôn. Còn Phật, Bồ Tát là siêu việt rồi, nhưng mà bốn cái tầng thánh đó thì cứ mỗi tầng thánh cao hơn thì mức độ mà trí tuệ, đạo đức là siêu việt hơn. Riêng cái tầng thánh ban đầu á là tầng Tu-đà-hoàn là vất vả nhất. Vất vả vì sao? Vì cái người này biết tốt biết xấu, nhưng mà nghiệp lực còn rất nhiều,
[16:53]nên phải đấu tranh với hoàn cảnh và đấu tranh với chính mình rất nhiều. Bậc Thánh mà Tu-đà-hoàn tu cực nhưng mà vĩ đại và dễ thương, chứ vị Thánh Tu-đà-hoàn chưa có thần thông cao siêu như ta tưởng, nhưng mà đã là những con người luôn luôn hướng về điều thiện, hướng về sự tu tập giác ngộ giải thoát. Còn cái người mà chưa chứng quả Tu-đà-hoàn á, có khi nay ta quẹo hướng này, mai ta quẹo hướng kia. Ví dụ ta gặp một cái người xấu rủ rê á, ta đi theo con đường xấu, gặp cái người tốt á, ta theo con đường tốt. Còn cái người Tu-đà-hoàn á, họ đã chứng Tu-đà-hoàn rồi, họ cũng chưa phải cao siêu nhưng mà sống trong hoàn cảnh
[17:29]xấu họ vẫn tìm cách hướng về điều thiện, điều tốt. Nó cái khác nhau là như vậy. Thì cái vị Thánh á, đã gọi là thánh rồi thì cái tâm hồn thuần thiện và có khả năng kiểm soát chính mình rất là cao để không làm điều sai, không bị bản năng sai sử. Và ta phân biệt: thú là bản năng theo nghiệp, người là phân nửa bản năng và phân nửa là do sự giáo dục, và thánh thì là người có trí tuệ để kiểm soát tâm hồn mình, biết đúng, biết, biết sai rõ ràng. Đó là tiêu chuẩn thứ nhất để phân biệt ba hạng: thú, người và thánh. Cái tiêu chuẩn thứ hai á là ta đánh giá trên cái sự hưởng thụ, hưởng thụ khoái cảm. Ví dụ con thú á nó theo bản năng thì cái gì làm cho nó thích
[18:20]thì nó nhào vô, thì nó không có phân biệt, không biết. Hễ thấy ai cho ăn ngon là ăn, trừ những con chó được dạy thôi. Hoặc con thú trong rừng thì thấy cái gì cắn xé được là cắn xé đó, hoặc là nó thích giao phối là cứ giao cấu, không có phân biệt. Cái gì đưa đến sự hưởng thụ, đưa đến khoái cảm là loài thú tận hưởng, không có biết dừng lại, không biết suy xét. Còn loài người là con người có cân nhắc, có tôn ti, có luân thường, có trách nhiệm, có hoàn cảnh, có tội phước, chứ không phải là đụng cái gì mình cũng hưởng thụ. Ví dụ như bây giờ ta bày món ăn lên trên bàn, nếu là một con thú thì nó nhào vô nó táp nó ăn miết, nhưng con người không.
[19:04]Con người bày món ăn rồi thì cân nhắc: à, bao nhiêu người sẽ ngồi ăn, là người nào ăn nhiều, người nào ăn ít, ai là người lớn, ai là người nhỏ, mình đã ăn no chưa, phần nào để dành cho ai hay không, tức là có cân nhắc trong đầu. Là người là như vậy đối với sự hưởng thụ. Hoặc là trong cái cái cái luyến ái, trong cái ái dục vậy, cái loài thú là Nó lung tung hết, nó giao cấu lung tung. Chỉ trừ một vài loài thú nó có cài cái bản năng chung thủy, thì con đực, con cái nó theo nhau một cặp suốt đời, là một do cái nghiệp gì đó và nó ghi cái bản năng đó thôi, còn đa phần là vô số loài thú đều lang chạ, không có phân biệt.
[19:44]Nghĩa là thích giao cấu là cứ giao cấu. Nên các nhà khoa học, sau khi họ thử ADN của một số cặp, ví dụ như con vượn, loài vượn, loài khỉ cũng vậy, nó sống có cặp, có đôi. Nhưng mà nó khi nó đẻ ra một loạt con á, thì các nhà bác học mới bí mật lấy con của nó thử gen thì mới phát hiện ra là không phải là cùng một con đực, mà con nó đẻ ra là của những con đực khác. Có nghĩa là tuy là nó ở cặp với con này, nhưng mà nó đã có giao cấu với những con đực khác. Nên nó không có cái ranh giới, không có tôn ti trật tự. Còn loài người thì thì không. Loài người thì có luật pháp, rồi có đạo lý, có sự ràng buộc để buộc người ta
[20:28]phải cân nhắc, phải tính toán trước khi ta muốn hưởng thụ một điều gì đó, chứ không có được phép là đi theo cái sự khoái chí của cái cái bản năng. Đó là người và thú. Còn thánh? Thánh thì không hưởng thụ. Cái khác nhau này. Cho nên cứ căn cứ theo sự hưởng thụ mà ta biết cái người đó đang đi về phía thú hay đi về phía thánh. Tại họ đang là người mà, họ đang là người. Nên cứ hễ là con người mà ta thấy người đó thích hưởng thụ thì ta biết rằng cái người này đang đi về phía thú, mặc dù họ rất có phước. Ví dụ họ tiền họ rất là nhiều, họ ăn chơi thoải mái, muốn gì cũng có, nhưng vì họ nhiều tiền, muốn gì cũng có nên họ thỏa mãn cái sự hưởng thụ của họ,
[21:15]thì ta biết ngay người này đang đi về phía thú, gieo cái nhân làm thú. Vì chỉ có loài thú là loài mà hưởng thụ không có không có chừng mực. Còn nếu mà họ biết suy nghĩ cái nào nên hưởng, cái nào không nên hưởng, là ta biết người này còn trở lại làm người. Còn nếu cái người đó không thích hưởng thụ, chỉ thích tu hành, thì ta biết người này đang đi về phía thánh, đang đi về phía thánh. Cứ căn cứ theo cái hưởng thôi mà biết. Nên giữa con người, con thú và thánh khác nhau cái chỗ đó. Là cái mà con người thấy là hạnh phúc, thấy cái mà loài thú thấy là khoái lạc thì cái đó bậc thánh thấy là sự ràng buộc, sự tăm tối, khác nhau rất là lạ, khác nhau rất là lạ.
[22:07]Cho nên, chỉ nhìn vào cái chỗ đó thôi mà ta biết là người này có trí tuệ tu hành hay không có trí tuệ tu hành. Ví dụ ta đưa ra một cái cái trò vui, ta thử họ thì ta thấy là người này nhào vô hưởng thụ liền, nói rủ đi chơi là đi liền, biết ngay người này cái tâm hưởng thụ mạnh quá, đang đi về phía thú. Còn ví dụ ta rủ họ đi chơi, cái họ cân nhắc là bổn phận đã làm chưa, đã xin phép ai chưa, rồi mới nên đi, thì ta biết người này còn là con người, tại trước khi hưởng điều gì có cân nhắc, có tính toán. Còn nếu khi ta rủ đi chơi mà người đó khước từ liền, nói: "Để tôi lên chùa tôi dự lễ thành đạo, không đi chơi", thì ta biết ngay người này đang đi về phía thánh, đi về phía thánh.
[22:51]Mà ngày hôm nay dòm vậy đi về thánh hơi nhiều rồi nha, đi hơi nhiều rồi nha.
[23:00]Nên cứ căn cứ theo cái tiêu chuẩn hưởng thụ hay không hưởng thụ là ta biết ba cái loại người, hạng: thú, người và thánh, ha. Mà mình ngồi đây là hơi bị bảo đảm rồi đó, hơi bị bảo đảm. Còn à nói về cái tính hiền lành hay hung dữ, thì thú ta tạm chia làm hai loài, là loài ác thú và cái loài à cái loài mà thú hiền lành. Cái loài thú hiền lành ví dụ như con bò cứ ăn cỏ, à con thỏ cứ ăn rau, con chim nó ăn cái loài sâu nho nhỏ gì đó thôi, thì là thú hiền. Còn loài ác thú thì nó bò lên cây, nó phóng, chực nó cắn xé con mồi. Trên TV vậy ta xem những cái đoạn mà cái loài ác thú như sư tử, con cọp, con báo mà nó nó đuổi theo con mồi nó cắn, mình thấy xót.
[23:49]Thế giới tự nhiên nó như vậy đó. Thấy một con ơ con hoẵng ăn cỏ hiền lành, tự nhiên bị một con cọp nó rình, rồi rượt, rượt cái nó phóc lên nó cắn, kéo vai, rồi cái trườn lên cắn được cái cổ, thế là vật xuống, làm cắn nát con kia, nhìn thấy mình rất là xót. Nhưng mà cái loài ác thú nó đã bị cái bản năng, bị cái chương trình gài trong não rồi, thôi đành chịu. Còn cái loài thú hiền thì có nghiệp đọa làm thú, nhưng mà có gieo cái nhân hiền lành, cho nên là không cắn, không xé ai hết, thì con này nó hết nghiệp rồi, nó trở lại làm người, vậy thôi, ha. Còn con người á thì có dữ, có hiền. Có khi có những người rất là dữ nha, có những người có thể đánh giết
[24:34]người khác được, mưu hại người khác được, lừa gạt người khác được. Nhưng mà cũng có những con người rất là thiện lương, lúc nào cũng chỉ thích thương yêu, phụng sự, giúp đỡ người khác. Nên con người cũng vậy, khác với thế giới cầm thú là có thú ác ác luôn, hiền hiền luôn. Còn con người trong trong con mỗi con người chúng ta á, nó có phần hiền, phần dữ ở trỏng. Có khi thấy ta hiền, nhưng mà có lúc nào đó ta đổi thành con người dữ, bất chừng. Và chính đây là cái điều mà rất nhiều người bị hố khi chọn người yêu, khi chọn bạn đời. Nhiều người. Cứ ngày xưa cái cái anh đó nhìn thấy cô gái đi yểu điệu đi qua, cái anh đeo theo.
[25:18]Anh đeo theo và đeo làm sao không biết cuối cùng cái làm đám cưới, đám cưới xong mười năm sau thì hiện ra là một con ác quỷ, bà đó bả dữ còn hơn chằn tinh gấu ngựa. Ổng cứ thắc mắc hoài, nói: "Ủa, hồi xưa nhìn bả thấy hiền lành, yểu điệu, mà sao giờ bà dữ quá?" Nói: "Thì từ hồi xưa tôi hiền tôi mới dụ được ông chứ." Thấy không? Hoặc là vậy cái cô đó nhìn cái anh chàng là tử tế, là dũng cảm, can đảm, đảm đương. Chịu tới chừng về ít ơ năm sau cũng đổi tánh thành con người ăn chơi, trác táng. Nên không đánh giá được. Nên trong con người á nó có cái dễ thay đổi, dễ thay đổi từ tốt sang xấu, dễ lắm, mà từ xấu sang tốt rất khó thay đổi.
[25:55]Cho nên, con người ta có khuynh hướng đọa làm thú nhiều hơn là có khuynh hướng là phát triển để chứng thánh quả. Nên ư ta nghe nói câu này là: "Non sông dễ đổi, bản tánh khó dời." Tức là khi thấy cái người đó có tính xấu, cái ông sư phụ ổng khuyên bảo hết lời, rồi cuối cùng ra cũng vậy. Cho nên, người ta rút ra một kinh nghiệm là tánh con người rất là khó thay đổi. Nhưng mà sự thực là cái tánh xấu khó đổi, khó đổi để trở thành tốt, còn cái tốt lại rất dễ đổi trở thành xấu. Chính cái điều này mà tạo thành cái bi kịch trong hôn nhân và trong gia đình. Ở khoảng đầu của cuộc đời của của cái cuộc hôn nhân á,
[26:34]thì người ta tốt, nhưng vì trong cái khoảng đó lo làm ăn, chạy bươn chải làm ăn, không có đạo lý tu hành, không có được gặp Phật pháp, cái lần lần cái tốt nó trở thành xấu dần, xấu dần, rốt thành người xấu. Rồi trở tạo thành những bi kịch ở ở cái buổi chiều, buổi cuối của cái cuộc hôn nhân, rất là đáng buồn. Còn nếu may mắn là ta gặp được Phật pháp sớm, ta biết tu dưỡng thì cái tốt được phát triển luôn, là vậy. Đó là cái mà nói về cái hiền, cái dữ, thì loài thú theo bản năng, còn người có khi hiền, có khi dữ nếu ta không biết tu tập. Còn bậc thánh thì được gọi là thuần thiện, thuần thiện thì mới gọi là thánh.
[27:15]Nên trong cái hừm bốn tầng mức mức mà tu thiền định vậy, cái người mà để chứng được cái tầng thiền đầu tiên, gọi là sơ thiền, nhập được sơ thiền, là người đó trong kinh Phật ghi rõ là: "Ly bất thiện pháp", tức là hoàn toàn lìa bỏ những điều ác trong tâm, điều xấu trong tâm, tức là tâm phải thuần thiện mới chứng được cái thiền định đầu tiên. Chúng ta thấy rất là khó. Nên cái người mà nhập được định, chứng được thiền là vĩ đại lắm chứ không phải dễ. Ta phân biệt lại nữa là cái cộng đồng thú á không có luật pháp, mà chỉ là quy định của bản năng. Ví dụ như là cái con báo mẹ nuôi con báo con, thì nó săn mồi cho con báo con cùng ăn với nó, rất là thương con.
[28:03]Rồi có khi nó dạy con nó để cách săn mồi. Nhưng đến một ngày nào đó, khi con báo mẹ đi về thì nó nhìn thấy con báo con đó đang ăn một con mồi, tự bắt lấy mà ăn, thì bắt đầu con báo mẹ nó gầm lên một tiếng, đuổi con đi, là con này đã tự săn mồi được rồi, từ đây không còn là con nữa. Là nó gầm, nó rú, nó rống, đuổi con đi, và con báo con là buông con mồi xuống, lặng lẽ bỏ đi, khỏi cái địa lãnh địa đó luôn, đi mất luôn, tự mình sống cuộc đời riêng luôn, là coi như chấm dứt quan hệ giữa mẹ và con. Nên á không có luật pháp, nó chỉ có cái bản năng quy định như thế mà thôi. Còn loài người thì có luật pháp.
[28:42]Loài người vừa có cái đạo đức để ta tự giác sai, nhưng mà ta có cái luật pháp cấm không cho ta làm điều sai. Ở đây á, vừa rồi thầy mới ra ngoài Hà Nội, thầy có cái trường đại học mời thầy, thầy giảng một bài về đạo đức cho sinh viên, thì thầy có nói như vầy, thầy nói là: "Khi con người ta mà cứ không có đạo đức á, thì buộc người ta phải lập ra luật pháp. Còn nếu con người ta có đạo đức rồi, người ta không cần luật pháp." À ví dụ thế này, ví dụ như ừ thầy thầy nói câu này: "Quý Phật tử khi à
[29:20]Khi mà ăn cơm, à khi ăn cơm thì không được ăn quá ba hộp cơm.
[29:30]Thầy ra cái quy định như vậy, tại sao vậy? Tại vì có những cái người lấy nhiều hộp cơm ăn mà ăn thừa mứa, ăn rồi bỏ, trong khi có người khác không có cơm ăn. Buộc vì có cái người mà tham á, cái thầy phải ra cái quy định, ra cái luật cấm lấy ba hộp nha. Mà khi ra cấm như vậy là bởi vì có người vi phạm. Hoặc là thế này, nói là quý Phật tử đi vào lễ Phật thì vui lòng bỏ dép vào trong túi xách luôn, đừng để dép ở ngoài sau thềm. Phải đưa ra cái luật đó, tại sao vậy? Tại sao vậy? Tại có người sẵn sàng xỏ dép, xỏ dép giùm nếu ta để lại. Chính vì có cái người vi phạm đó cái buộc phải ra cái luật. Nên như bây giờ ở các nước Tây phương vậy,
[30:15]nói chứ cấm cha mẹ đánh con, mà từ ngàn năm xưa là cha mẹ muốn dạy con là phải đánh con, đánh bằng roi. Nhưng mà tại sao phải đưa ra cái lệnh mà hạn chế quyền cha mẹ? Chỉ vì có cái người họ đánh con đánh tới chết, đánh đứa con ngất ngư, đánh chấn thương sọ não luôn. Vì có một vài người họ làm điều sai đó cái buộc nhà nước phải ra một cái luật. Nên ta thấy cứ con người càng kém đạo đức thì luật pháp càng lúc càng dày, càng lúc càng nhiều. Hoặc là thế này, hoặc là cái người nông dân ban đầu nói chạy qua nói: "Chị chị, cho tôi mượn đỡ cho tôi mượn đỡ là là là 100.000đ á, ít bữa tôi trả", cái gì: "À", móc ra 100.000đ đưa, ít bữa bả có tiền bả trả. Có tờ giấy nào không?
[30:59]Không có tờ giấy nào hết. Nhưng bây giờ thì sao? Bây giờ khi qua mượn: "Tôi mời anh chiều nay ra công chứng nha", có công chứng đưa giấy tờ chứng minh, hộ khẩu ra, ngày đó người này cho mượn, quy định là bao nhiêu năm trả, có chứng minh, có công chứng đàng hoàng. Chứ không vì người kia họ mượn rồi họ họ nói: "Tôi không có mượn". Nên chính có cái người mà họ không giữ lời hứa, họ giật nợ, cho nên buộc bắt đầu ra cái quy định, cái luật pháp ràng buộc. Nên ta thấy là trong xã hội loài người vậy, ban đầu rất ít luật pháp vì con người có đạo đức nhiều hơn, nhưng càng ngày hệ thống luật pháp càng lúc càng
[31:34]phức tạp, càng chằng chịt bởi vì con người vi phạm đạo đức nhiều quá, nên cứ đưa ra hết luật này tới luật kia. Đến nỗi ở một số nước Tây phương á, mình đi ngoài đường mà thấy một người bị tai nạn ngã xuống không dám tới cứu, tại vì tới cứu rồi có thể cái người kia mở mắt ra họ nói: "Chính cái người này đánh tôi", là bị ở tù liền. Mình muốn giúp mà trở thành bị hại, cho nên là vui lòng không được đụng tới cái người bị nạn ngoài đường mà chỉ được phép gọi cảnh sát thôi, gọi cứu thương thôi. Nếu mà tốt là chỉ có bấm điện thoại gọi giùm thôi chứ đừng thò tay vô. Mà sự thật đợi xe cứu thương tới thì người đó chết liền,
[32:09]mà nếu mình cứu người đó có thể sống dậy, cứu được mạng. Nhưng mà cứu được mạng người đó mở mắt tỉnh dậy người đó đổ tội cho mình thì mình cũng tiêu. Nên vì có những cái người thực sự làm điều sai nên luật pháp cứ cứ ràng buộc chằng chịt. Nên cái xã hội loài thú không có luật mà chỉ có bản năng quy định. Xã hội loài người vừa có đạo đức và vừa có luật pháp, còn xã hội trên trời không có luật pháp trở lại, cũng chỉ có đạo đức thôi. Lúc đó cái đạo đức của chư thiên họ biết điều này là sai, điều kia là đúng và tự họ chọn cách làm, giống như thời mà Đức Phật ban đầu mới thuyết pháp vậy. Trong 13 năm đầu Đức Phật đi dạy đạo rất nhiều người đắc đạo,
[32:49]chưa hề có một giới luật nào hết trơn, không có cái giới nào hết. Bây giờ ta nghe nói một thầy tu tỳ-kheo trong đạo Phật phải giữ 250 giới, ta nói: "Giới đâu mà giữ quá, giữ cực như vậy", hỏi ra mới biết là tại vì có người vi phạm Đức Phật mới chế giới luật ra từ từ, chứ còn thuở ban đầu, 13 năm đầu Đức Phật không chế giới luật. Ví dụ như cái giới về giới giới dâm dục vậy, ban đầu tiên là trong cái đạo Phật, trong chư Tăng không hề có cái giữ giới là cấm dâm dục nha, tại vì chẳng ai phạm. Nhưng bắt đầu có cái chuyện thế này, là có một vị tỳ-kheo đi tu rồi cái bà vợ bả tới bả khóc, bả nói bây giờ cả nhà cha mẹ coi là nói rằng cái gia tài
[33:30]này không có ai thừa kế, mà anh bỏ đi tu như vậy thì bây giờ em làm sao? Anh phải về nhà có một đứa con thừa kế gia tài rồi đi tu lại. Bả nói quá cái ông này nghe xuôi tai đi về, ổng đi về rồi cái ổng đẻ được đứa con cái ổng ổng ham tu quá ổng vô ổng tu lại. Ổng vô tu lại rồi cái cái chuyện nó nó vỡ ra, cái chư Tăng: "Ê ê, cái ông này hôm trước đi tu sao bữa nay ổng có đứa con?", cái mới mách lên Phật, nói: "Bạch Thế Tôn, cái tỳ-kheo đó trước đây là đi tu, rõ ràng là chưa có con, bữa nay cái vợ ổng sanh đứa con, vô ổng vô ổng đi tu lại". Cái thế là Đức Phật phải sao? Cấm! Ngươi đã là người xuất gia rồi mà tại sao như vậy như vậy, cái Phật nói:
[34:14]"Quy định nha, từ đây chư Tăng là không có được dâm dục". Đó, từ đó có người vi phạm rồi bắt đầu mới có có cái giới vậy. Như bây giờ có người hỏi thầy chứ: "Ủa, sao quý thầy hút thuốc?", họ nói: "Trong kinh giới đâu có cấm hút thuốc đâu". Mà đời xưa có thuốc lá không mà cấm? Nên là khi đạo đức con người giảm thì cái luật pháp nó tăng lên, còn ở xã hội chư thiên không có luật pháp mà chỉ có đạo đức. Nên ta căn cứ theo yếu tố giới luật, đạo đức, luật pháp ta cũng biết là là cái ở cõi nào. Nhìn vào những yếu tố đó ta thấy thế này, là ai mà còn hưởng thụ thì người đó là người trôi lăn qua lại giữa cái cõi giới của cõi người và cõi thú.
[34:56]Tại vì người và thú là còn hưởng thụ, còn hưởng thụ những cái khoái lạc, những dục lạc, những cái trò vui, là cứ người đổi qua thú, thú đọa thành người, người đọa thành thú, cứ vậy hoài. Mà hễ còn hưởng thụ là ta biết ta cứ trôi qua trôi lại, không có con đường nào đi ra hết. Còn cái người nào mà từ bỏ cái sự hưởng thụ thì ta biết rằng là họ đang nhắm tới con đường để làm thánh. Có thể là bây giờ họ chưa thành thánh, nhưng mà khi trong tâm họ đã hướng tới cái việc mà từ bỏ mọi dục lạc thế gian, không thích hưởng thụ vui chơi khoái trá, khoái chí, khoái cảm, khoái lạc gì nữa thì ta biết rằng người này đang nhắm về con đường để làm thánh.
[35:36]Cứ nhìn vào đó là biết, và cứ nhìn vào tâm ta là ta biết ta đang đi con đường nào. Nên ở đây trong bao nhiêu người ngồi đây, ta nhìn lại mình, nếu ta thấy ta còn ham vui, còn thích hưởng thụ thì biết rằng mình đang đứng từ vị trí người và thú sẽ đi qua đi lại. Còn người nào trong tâm yêu thích sự trong sạch, không thích hưởng thụ những cái dục lạc thế gian thì biết rằng mình đang đi về con đường làm thánh. Như vậy, ai là người thích từ bỏ mọi dục lạc, giơ tay lên thầy coi?
[36:13]Có một số người giơ tay lên, chắc không?
[36:17]Giơ tay rồi hứa cho chắc à nha. Giơ tay mà làm không được là bị à. Thôi thầy cũng rất là tán thán những người dám giơ tay. Làm không được không biết nhưng mà dám giơ tay là đã đáng khen, vì mình đã ý thức được rằng cái dục lạc thế gian là cái gì nó tạm bợ, là vô thường, là ràng buộc, là đau khổ. Thấy nó là dục lạc, là sung sướng, là khoái lạc á, nhưng sự thực bản chất nó là là đau khổ. Nhìn ra được cái đó để mà lúc nào cũng muốn từ bỏ nó là người đó rõ ràng đi về phía thánh. Còn có người nghĩ rằng thôi, đời còn vui á, còn có những điều phải hưởng thụ thì vậy rất là nguy hiểm. Mình đứng ở giữa vị trí của người và và thú.
[37:01]Mà khi mình đứng ở giữa vị trí của người và thú thì biết là cái lầm lỗi luôn luôn chực chờ mình, chực chờ xô ngã mình. Hễ còn đứng ở vị trí người và thú thì lúc nào cũng dễ phạm sai lầm, mà phạm sai lầm thì có thể đọa bất cứ lúc nào. Hôm nay ta có thể chửi mắng một người, ngày kia ta có thể tham lam của người khác, vân vân, và như vậy ta ta có thể bị đọa, đọa rất là nặng, không biết thế nào mà ra. Nên hễ ta còn hưởng thụ, còn thích vui, biết rằng ta còn đứng ở nơi vị trí từ người chìm xuống tới thú, trong khoảng đó, đọa lên, lộn lên lộn xuống. Còn khi mà ta thấy được cái trò vui của thế gian coi vậy chứ tạm bợ,
[37:46]vô nghĩa thì biết rằng ta đang bứt phá khỏi con đường của người và thú để tiến về cái cái phía của của thánh, rất là đáng khen. Mà để hiểu được điều này hoàn toàn không dễ. Ví dụ như là một người vừa mới lớn tuổi trưởng thành, đến cái tuổi phải lập gia đình, tới tuổi phải yêu đương, nói rằng: "Thôi, đừng có yêu đương nữa con, con lo tu đi", cái người này nghe bỡ ngỡ không hiểu. Tại vì sao? Vì thấy tình yêu là hạnh phúc, ừ thấy cái chuyện hôn nhân gia đình là hạnh phúc, ai cũng phải yên bề gia thất, mà có người nói: "Hông con, cái tình yêu đó nó tạm bợ, nó ràng buộc, coi vậy chứ nó đau khổ và nó bất an lắm, khi nào con đi tu được mới là
[38:32]hạnh phúc", nghe không hiểu, người trẻ mới lớn nghe vậy không hiểu, không hiểu. Còn cái người mà tự nhiên mới đến tuổi lớn, tới tới tuổi trưởng thành phải lập gia đình mà nghe nói là: "Coi vậy chứ cái tình yêu, hôn nhân gia đình, cái đôi lứa nó là cái ràng buộc, là đau khổ, là tăm tối", nghe tin liền, chấp nhận liền và thích đi tu thì ta biết người này có cái chủng tử làm thánh rất là lớn ở trong tâm mình mới được như vậy, chứ không phải dễ, không phải dễ mà được. Còn có những người ví dụ như sống một đời sống hôn nhân khi tới già rồi, bắt đầu nhìn lại mới thấy cái đời sống hôn nhân nó mệt mỏi thì đó là cái khác.
[39:11]Đầu thai lại kiếp sau tới tuổi lớn lên 18, 20 lại đòi yêu nữa. Nó cứ lặp đi lặp lại. Cho nên cứ nhìn vào cái thích hưởng thụ hay không thích hưởng thụ mà ta biết ta đi về phía nào, ta đi về phía thú hay đi về phía thánh là vậy. Nên khi ta còn làm cái thân người thì thật sự là chưa chắc ăn. Vì sao vậy? Bởi vì cái thân người là cái nơi của sự do dự, của sự giằng xé, của sự pha trộn. Ở con người á ta có một phần thú và có một phần thánh. Phần thú là ta muốn hưởng thụ, ta hung dữ, ta muốn chiếm đoạt. Còn cái phần thánh trong tâm ta á là ta tin Phật pháp, ta thương yêu con người, ta muốn giúp đỡ người khác.
[39:58]Đôi khi ta muốn nhàm chán những điều dục lạc. Nên trong tâm ta vậy, ta vừa có thú mà vừa có thánh. Nên cái vị trí con người là hoàn toàn không chắc ăn vì nó là sự pha trộn, sự giằng xé. Nên hiểu như vậy rồi thì ta đừng đứng ở vị trí con người lâu, đừng có làm người nhiều nữa, đừng làm người hoài, mà phải làm sao? Phải hướng tới làm phải hướng tới làm gì? Phải hướng tới làm thánh, đừng làm người mãi, đừng làm người mãi. Vì coi chớ con người là đau khổ, là do dự, là bất an và có nguy cơ thoái đọa làm thú bất cứ lúc nào. Nhiều người tốt như vậy á, nhiều khi phải đọa làm thú. Hoặc là nhìn vào con thú ta thấy thương vì biết nó vừa mới
[40:41]là người, mà tại sao mới làm người đó bây giờ làm thú? Chỉ bởi vì nó phạm một lỗi lầm gì đó trong lúc không kềm chế được. Thì ta cũng vậy, lúc nào ta không kềm chế được, ta phạm một lỗi lầm, ta cũng sẽ đọa làm thú liền. Nên lúc nào ta cũng phải hướng về cái mục tiêu là phải làm thánh. Nhưng mà rất là khó. Như nãy ta nói vậy là thánh ở trên cao, thú thì ở dưới dưới thấp, còn ta ở giữa trung gian. Vì ta đã ở trung gian á mà ta té xuống thì rất là nhanh, nhưng mà ta leo lên cao rất là rất là cực. Vì vậy, cứ mười người sống trên đời này, hết tám chín người rớt xuống làm thú, chỉ còn một hai người leo lên làm thánh.
[41:28]Cho nên khi ta còn làm người thì ta biết rằng 8/10 trong trong con người ta là đọa xuống làm thú, chỉ còn một hai phần trong con người ta ráng leo lên làm thánh. Nên vì vậy, ta phải cố gắng hết sức để toàn bộ con người ta là leo lên làm thánh, không để một cái phần nhỏ nào mà rơi xuống làm thú hết. Phải như vậy đó, ta biết là con đường đi rất là khó, rất là khó. Nên nhiều khi thầy nghĩ như ở trên chùa Phật Quang ta ở giữa núi rừng, thiếu tiện nghi, quý Phật tử đến đây dự lễ rất là đông, chỗ nằm chỗ ngủ không có. Trong khi ở nhà mình mình có cái phòng riêng, mình có nệm, có có chăn, mình có nhà vệ sinh riêng,
[42:11]nhưng về đây thì không, nhà vệ sinh là tập thể, trên trời che tạm một mái bạt sơ sơ, quay qua quay lại đụng người, cơm thì
[42:22]ăn cũng không theo ý mình được. Đôi khi chùa nấu cũng ngon nhưng đôi khi cũng không phải là vừa miệng. Rồi vậy, nhưng mà cứ tới ngày lễ, ta đến hẹn ta lại lên để để gặp nhau, để nhìn nhau, để được sống trong không khí đạo như vậy, thì đúng là ta đã có cái phần nào đang ráng leo lên phải không? Đang ráng leo lên. Còn mà nếu mà mà ta biết: "À, năm ngoái ta đã đến chùa dự lễ rồi, thấy không khí chùa cũng trang nghiêm, cũng tốt, nhưng mà ngán quá. Giờ nó rủ lên nói ở lại một đêm ngán quá, trên rừng trên núi có gì hết. Không thích, thích ở nhà thôi, nay vui chơi, coi văn nghệ đồ thích", thì ta biết cái đó nó vừa rớt xuống.
[43:00]Cái rớt xuống nó dễ mà cái leo lên nó nó khó, leo lên nó khó. Thì ta biết ta coi chừng, coi chừng. Còn cái người mà chịu cực về đây lăn lóc, nằm sương nằm bụi vậy chứ sự thật là ta đang leo lên đó, đang leo lên từ từ. Thầy nói vậy không phải để thầy dụ về dự lễ nhiều đâu, nhưng thầy khen thôi, chứ còn dự lễ đông quá thầy thấy cực, không có chỗ nằm, không có chỗ đi, chỗ đứng. Thầy nói vậy không phải dụ thôi, nhưng mà biết là mình đang có cái cố gắng mới về đây được, chứ người không có cố gắng không về đây được. Thầy thấy có nhiều cụ già tuổi đã lớn rồi, đi từng bước chập chững chập chững mà vẫn ráng
[43:33]về chùa để để để dự lễ, thật là là quý. Như có một lần có cái bà cụ mà thầy nghe thầy kể lại thầy cũng hết hồn. Bà nói chứ: "Bà cầu sao cho bà về chùa Phật Quang dự lễ xong rồi bà chết cũng chịu." Cái lần đó bà yếu rồi con cháu bà dìu về đây dự lễ, mà hôm đó cúng làm cái lễ gì chùa mình hình như là Vu Lan gì đó. Thì sau khi dự lễ xong rồi cái con cháu dìu bà lên trên tời, thì kéo tời lên được, bà leo lên ngồi xe bà chết trên đó luôn, ngay trên đường tời. Chết rồi là thôi, chứ không dám nói gì, cứ im lặng cho ông tài xế ông lái về nhà luôn, rồi mới làm đám tang. Mà đúng như lời thề của bà là thôi lên chùa dự lễ một lần rồi chết cũng được.
[44:13]Mà cũng hên là lên đường đèo rồi chết. Nghe ngồi xe mà chết, lạ ghê. Mà cái cái với cái tâm niệm như vậy là ta biết bà cũng sẽ về cõi lành, già yếu rồi mà vẫn ráng một lần. Còn khi ta còn khỏe, còn trẻ, là không phải lúc nào ta cũng lên chùa Phật Quang mới gọi là lên làm thánh đâu. Tức là ta chiến đấu với cái xấu trong lòng mình, ta ráng từ bỏ cái dục lạc, ta ráng từ bỏ cái ích kỷ, cái tham lam, cái thù ghét, cái nóng giận. Lúc nào ta cũng cố gắng thương người, giúp người, đó chính cái đó là cái leo lên á. Cái leo lên lúc nào nó cũng cũng cực, còn cái rớt xuống là vèo rớt xuống liền, là cái sa đọa hưởng thụ ăn chơi rất là dễ, thì ta hiểu như vậy mà phải cố gắng.
[44:52]Nên muốn làm thánh rất là vất vả, rất là cực khổ là như vậy. Những cái đặc tính của thánh mà ta phải bắt chước là thế này: Thứ nhất là trong sạch, không hưởng thụ. Nên khi ta còn hưởng thụ thì ta biết rằng ta còn đứng ở vị trí con người, nên phải tập, phải hướng tâm đừng hưởng thụ, đừng hưởng thụ, cố gắng sống trong sạch. Được như là những vị chân tu, như quý thầy quý cô sống trong sạch, thì ta tuy là Phật tử, Phật không cấm ta hưởng thụ, nhưng ta cũng cố gắng không hưởng thụ, bắt chước quý thầy quý cô mà sống một đời thanh tịnh tu hành. Được không? Vỗ tay thôi chứ cũng khó được chứ không có dễ.
[45:36]Rồi một đặc tính thứ hai của thánh nữa là không ác độc, không ác độc. Thế nào là một người ác độc? Người ác độc là một người thích làm khổ người khác. Khi người khác khổ mình thản nhiên mà nhiều khi mình khoái trá thì cái người đó là người ác độc. Còn người thánh á, một nói một lời làm người ta buồn là đã hối hận, chứ đừng có nói đến cái chuyện mà mình mưu hại người ta lớn lao hay làm cái gì đau làm khổ người ta là không có. Cho nên bậc thánh cái đặc tính là không ác độc, nghĩa là không bao giờ muốn làm khổ người khác, không làm khổ chúng sinh. Đó là đặc tính thứ hai, nên ta để ý mình cái điểm này lại.
[46:14]Nếu ta còn có thể thấy người khác khổ mà mình tỉnh queo, mình mắng người khác một câu mình thấy sung sướng, mình nói xấu cho người ta oan ức chết lên chết xuống mà mình mình khoái chí, biết rằng mình không phải là thánh. Mà mình là gì? Mình là quỷ sứ, quỷ sứ.
[46:37]Cái đặc tính thứ ba của thánh nữa là cái tâm từ bi rộng rãi là thấy ai cũng thương, thấy ai cũng thương. Ví dụ như là ví dụ ta lọt vào cái môi trường hôm nay đi, rất là đông người, đi qua đi lại là đụng nhau. Mà đi qua đi lại đụng nhau, bước tới bước lui đụng nhau, hoặc là nói là muốn đi nhà vệ sinh thôi cũng phải lách qua không biết bao nhiêu người mới tới nhà vệ sinh, hoặc là khi mình muốn đi tới uống miếng nước vân vân á, đụng qua chạm lại, thì chỗ này mới biết mình làm thánh hay làm thú. Hễ mà trong cái chật qua chật lại mình cứ khó chịu, đụng người này cái khó chịu, đụng người kia khó chịu, biết mình đang đi về phía thú.
[47:13]Còn mình đụng người này cái mình thấy thương, đụng người kia cái mình thấy vui, biết mình đang chuẩn bị làm thánh. Tại vì thánh là đụng đâu thương đó. Thánh là đụng đâu thương đó.
[47:25]Thì đó mình coi từ sáng tới giờ và tới ngày mai, mình sẽ kiểm tra lại mình đụng đâu mình cái gì đó ha. Đụng đâu mà ghét đó là biết rằng là coi chừng có ngày. Đụng đâu ghét đó là mai mốt kiếp sau mình thầy không bảo đảm là là là hình thù ra sao ha. Còn mà đụng đâu thương đó thì bảo đảm là chết sinh cõi trời. Thầy không có nói dóc đâu, thầy nói thiệt, bảo đảm luôn á. Đụng đâu thương đó, đụng đâu thương đó. Ở đây cũng vậy, mà khi về tới nhà mình cũng vậy, về làng về xóm về cơ quan mình đụng đâu thương đó, đụng đâu thương đó. Chết mà không lên cõi trời đó thì đi kiếm thầy mắng vốn. Nhưng mà nói thiệt á, thiệt á.
[48:07]Cái đặc tính nữa của thánh á là hay giúp đỡ, hay giúp đỡ. Hay giúp đỡ là làm sao? Giúp đỡ thì dĩ nhiên nó nhiều việc, từ những cái việc mà ta lớn lao, ta tạo công ăn việc làm, ta xin việc làm cho nhiều người, ta giúp xây lại căn nhà hư, à ta cho một ít tiền, ít gạo, vân vân, mà tới những việc rất là nhỏ, rất là nhỏ là một cái người đi trước mình họ đi họ vấp cục đá cái họ văng đôi dép lại, thì thật ra họ cũng dư sức mà mà quay lại để lấy chiếc dép, mà vì cái tính mình hay giúp người, ngay lúc đó mình đi sau họ chỉ có nửa bước chân, mình cũng khựng lại một cái mình cúi xuống mình lấy giùm cái dép cho họ, để lại chân họ rồi mình đi tiếp.
[48:43]Mặc dầu là họ cũng dư sức quay lại lấy, nhưng mà bởi vì cái tính của mình hay giúp người á, dù việc rất nhỏ mà trong tầm tay mình giúp được là mình giúp liền, thì coi chừng người đó làm thánh á. Cái tính cứ thích giúp người từ việc rất nhỏ, thì cái người như vậy mà hễ có nắm tiền muôn bạc vạn trong tay là cứ thích cho mà thôi, không thích xài, không thích hưởng. Tại cái chất của thánh trong người đâu thích hưởng thụ. Cái chất của thánh trong người càng có nhiều tiền thì càng khoái làm phước. Còn cái người mà ôm đống tiền rồi thích hưởng thụ biết ngay người này sẽ làm thú. Cho nên cái khuynh hướng mà giúp đỡ á là khuynh hướng làm thánh.
[49:19]Thì bây giờ có thể là ta không có tiền, bao nhiêu người ngồi đây á thầy nghĩ là chắc người giàu cũng ít chứ không có nhiều. Tại cái người giàu nhiều khi không có chịu mà ở rừng ở núi như thế này đâu. Còn ai mà giàu mà vẫn giả bộ lên đây mà ở rừng ở núi thì thầy bái phục luôn, bái phục. Chứ đa số là ta không giàu, ta không giàu. Thì trong cái không giàu đó mà ta có chút gì ta cũng giúp đỡ nhau được hết. Từ trong ví dụ mình cầm tới tới cái cái cái cái hộp cơm của mình rồi, mình giở hộp cơm ra mình múc mình tính ăn rồi, mình liếc qua một bên mình thấy có một người họ liếc mình một cái, nước miếng họ nuốt một cái, biết người này
[49:53]đói bụng hơn mình mà người hành đường chưa mang tới kịp, cái mình lại: «Thôi thôi anh ăn trước tui đi, tui còn no quá!». Mình đợi cái cái cái cái lần sau người hành đường mang tới mình ăn hoặc là mình chạy đi mình kiếm bát cơm mình hỏi người hành đường. Chỉ cần một cái liếc mắt người ta thôi, mình đoán người ta đói nhiều hơn mình thì mình đổi mình nhường nhường hộp cơm trước liền. Thì cái người mà có khuynh hướng hay giúp đỡ người khác á, người đó coi chừng chết làm thánh á, chết sinh lên cõi trời. Tại vì cái tính dù việc nhỏ việc lớn cứ thích giúp người khác thôi. Ở chung quanh mình giúp ai được cái bất cứ việc gì cũng giúp được.
[50:25]Ở đây mấy người được như vậy? Mấy người?
[50:31]Thầy thầy hỏi thì chắc cũng không ai dám trả lời giơ tay là mình nhận. Nhưng mà thầy tin rằng là những người đang ngồi ở đây cái khuynh hướng đó rất là nhiều, phải không? Khuynh hướng đó rất là nhiều. Thầy chỉ nói thầy chỉ sợ cái lại đụng đâu mà bực đó thôi, là trong đây còn. Cho nên thầy nhắc cái là đụng đâu thương đó giùm thầy. Chứ còn cái mà hay giúp nhau lặt vặt lặt vặt trong cái ngày lễ thế này thầy tin là nhiều người làm được, phải không? Một đặc tính của thánh là tính không có ích kỷ, không ganh tị, thấy ai hơn mình rất là mừng. Cái người phàm phu á thấy ai hơn mình khó chịu. Như thầy có mấy con chó nuôi trong chùa thì phát mệt à.
[51:08]Cái con nào mà nó hay theo thầy á mà thấy con khác lại gần là nó cứ sủa nó đuổi ra. Nói hèn chi mày làm chó hoài. Kiếp sau không biết làm gì nữa, cứ cái tật này là còn làm chó dài dài. Như vậy. Nhưng mà còn ta á, khi ta làm người có thể khuynh hướng đó ta còn trong tâm mình là ta thấy ai hơn ta khó chịu thì ta biết là sau này mình với chó coi chừng ngang ngang nhau á, ăn chung dĩa với con chó á. Nhưng mà nếu ta thấy ai hơn mình ta mừng thì ta biết ta vượt lên trên đẳng cấp khác rồi, ta đang chuẩn bị làm thánh rồi, chứ không còn là người nữa. Cho nên cái chỗ đó rất là nguy hiểm á, cẩn thận và quan trọng.
[51:50]Tại vì trên đời này sẽ có nhiều người thua ta để cho ta khoái chí và sẽ có nhiều người hơn ta để cho ta ganh tị. Thì bây giờ ta phải thay đổi cái tâm đó: thấy người nào thua ta, ta phải xót xa và muốn giúp đỡ người đó, thấy người nào hơn ta, ta phải phải vui mừng. Mà nếu được như vậy ta đang chuẩn bị làm thánh. Đó là cái đặc tính của thánh mà ta thấy, bây giờ cái công đức để làm thánh nè: Bây giờ ta muốn có những đức tính như thánh, ta muốn phấn đấu đi về thánh ta phải làm cái công đức gì? Thứ nhất là ta ca ngợi, tôn kính các bậc thánh mà nhất là Phật. Tức là ta biết ai là người tốt, ta phải hết lòng ca ngợi cho người khác biết như ta.
[52:34]Nhất là ta cái tấm gương của những bậc thánh để lại trong đời và nhất là Đức Phật. Và nhiều cái chi tiết trong cuộc đời Đức Phật ta phải thuộc lòng để ta kể lại cho người khác nghe. Hoặc là những danh nhân, những anh hùng, những bậc thánh triết của lịch sử đất nước ta hay là của nhân loại, ta phải thuộc lòng để ta kể cho con cháu ta nghe, ta kể cho bạn bè ta nghe. Cho nên vì vậy cái người nào mà hay thích đọc sách kể chuyện của những vĩ nhân, của những danh nhân rồi kể lại cho người khác nghe là người đó đang gieo nhân làm thánh, đang gieo nhân làm thánh. Còn người mà quanh năm suốt tháng không biết chuyện gì tốt
[53:12]của ai hết, không có đọc được một câu chuyện của anh hùng, của vĩ nhân gì hết, chẳng bao giờ kể chuyện tốt của ai hết, người đó không có cái nhân để làm thánh. Cho nên là đệ tử Phật, ta phải thuộc làu làu chuyện cuộc đời Đức Phật, những cái gương vĩ đại của Đức Phật, những các bậc A La Hán, những bậc Thiền sư, những anh hùng của dân tộc ta, vân vân. Ví dụ như tại sao Đức Trần Hưng Đạo mà ta tôn vinh làm thánh? Tại vì ông quá giỏi, ông lãnh đạo quân đội đánh tan cái đội quân Nguyên hùng mạnh cả thế giới như thế. Trong khi mà binh quyền nắm trong tay, ông có thể là trả thù, giành cái ngôi vua cho mình.
[53:46]Tại lúc đó đó, cái ngai vua đáng lẽ là của cha ông mà ông Trần Thủ Độ, ông chú, ổng lại giành qua cho cái cái người chú. Thì ổng, cha ổng chết mới dặn tụi con phải giành cái ngôi lại trả thù. Đến khi Trần Hưng Đạo là nắm binh quyền trong tay
[54:04]mà con của ổng đòi giành ngôi vua, ổng đòi chém liền. Tức là ông không hề có tham vọng làm vua mà chỉ vì nước thôi. Chính vì cái con người một lòng tận trung vì nước mà không tham vọng trong khi có cơ hội để mà đạt được cái quyền hành của mình mà đã từ khước để lo phục vụ cho nước cho dân rồi đến khi xong việc nước rồi lo ngồi thiền tu tập, cái con người đó đời đời dân ta tôn thờ làm thánh. Thì những cái câu chuyện như vậy ta phải biết, phải thuộc để kể lại cho người khác nghe. Như vậy là ta gieo nhân làm thánh nha. Nhớ, nên phải tiếp tục đọc những câu chuyện của thánh hiền để kể cho người khác nghe.
[54:44]Nhớ như vậy. Rồi ta ủng hộ những người tu thánh hạnh. Người tu thánh hạnh là sao? Tức là cái người mà xuất gia họ đang tu thánh hạnh ta phải ủng hộ, hoặc là những người cư sĩ họ chưa xuất gia nhưng ta biết người này đang tinh tấn tu tập, đang từ bỏ dục lạc, đang làm bao nhiêu công đức, ta phải ủng hộ. Chính là ta đang hướng về, ta gieo cái nhân để làm thánh, như vậy. Rồi ta tránh một điều nữa là ta tránh ghét nhầm cái người tốt, ta tránh cái nói xấu người tốt. Tránh như vậy. Không có gì đáng sợ bằng cái người đó tốt mà ta cứ suy diễn để nghĩ xấu về họ, để nói xấu về họ, kể xấu về họ. Sau này ta đọa chết luôn, ta đọa chết luôn.
[55:33]Cho nên ta đừng nói, nói xấu nhầm cái người mà họ là người tốt, rất là cẩn thận. Và cái người nói xấu mang tội mà ta nghe ta tin ta cũng mang tội lây. Cho nên phải hết sức là cẩn thận. Thôi thầy chúc mọi người an vui, xin chúc chư tôn được nhiều cái phước lành và thăng tiến. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.