[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:33]Mời quý thầy ngồi xuống. Thường thường thì quý thầy chịu khó làm bài, đó cũng là điều đáng mừng. Trong các chùa mà tôi đi dạy, thì chịu khó làm bài nhất là ở đây, là Thiền Thắng. Quý thầy làm bài cũng tốt. Mỗi lần lấy bài về có ghi vào sổ điểm không? Có hả? Cái môn thực tập Thiền quán á, cứ mỗi tháng tôi sẽ chấm điểm một lần nha, theo số tiêu chuẩn đàng hoàng, rõ ràng. Tôi sẽ soạn lại cái giáo án. Thật ra vì mới bất ngờ quá tôi không có soạn, nên tôi sẽ soạn lại cái giáo án và cái tiêu chuẩn để căn cứ vào đâu mà đánh giá để chấm điểm những người ngồi thiền. Cái chuyện trong tâm quý thầy thì không ai biết đâu
[1:09]mà đánh giá, nhưng nó vẫn hiện bên ngoài một số điều gì đó thì vẫn căn cứ vào đó mà chấm điểm được. Mà nếu ngồi bồ đoàn thì chỉ còn có 3 điểm thôi. Nay ta học cái bài thứ năm ha, là Chỉ trích và chỉ rõ ý. Lầm lỗi là một vấn đề lớn của con người. Giờ trong chúng ta có ai dám nhận mình từ nhỏ tới lớn không hề lầm lỗi không? Mình thì như vậy thôi cũng là thành thật, nhưng mà mình có dám nghĩ rằng trên đời này có một người nào đó từ nhỏ tới lớn không lầm lỗi không? Như vậy ai cũng lầm lỗi, phải không? Và như vậy một cái sự thật mà chúng ta phải thấy, phải đối diện là chúng ta sống trong lầm lỗi, cái lỗi lầm của chính mình và của những người khác.
[1:56]Cái phần mà lỗi lầm của chính mình thì mình đang từng bước tu sửa, nhưng mà không nói đến, còn riêng cái bài học này là bài học nói đến cái lỗi của những người chung quanh mình và mình phải có thái độ như thế nào. Đó cái bài học hôm nay nói đến điều đó vậy. Thường á thì người tu hành chúng ta đều có lý tưởng, có cái mục tiêu cao đẹp ở phía trước, vì nếu không thì không ai mà từ bỏ cái gia đình mình để mà vào chùa mà sống như vậy hết. Khi chúng ta hiểu đạo, chúng ta đi tu thì luôn luôn chúng ta có cái ước mơ, có lý tưởng gì đó. Mình muốn, mỗi người có một cái suy nghĩ của mình, nhưng tôi tin rằng không có ai vì cái sự khó khăn mà đi tu hết.
[2:40]Thường thì qua những cái bài truyện tiểu thuyết người ta cứ nghĩ người đi tu là thất tình, thất nghiệp, thất bại, thất vọng gì đó, nhưng mà tôi không tin rằng chúng ta ở đây có cái điều đó. Nghĩa là chúng ta có hiểu đạo, mến đạo, vì cái nhân duyên gì đó rồi chúng ta vào chùa tu hành. Ít gì chúng ta cũng mơ ước đến một ngày nào đó chúng ta vượt khỏi cái thân phận phàm phu này để bước vào cái cái dòng của những vị thánh. Ít nào chúng ta cũng đều có cái mơ ước. Nhưng mà chúng ta cũng phải hiểu rằng từ cái vị trí hiện tại mà chúng ta đến được cái vị trí thánh hiền, chúng ta cũng phải dẫm lên, vượt qua không biết bao nhiêu là lầm lỗi từ bản thân mình, phải không?
[3:27]Vì sửa được một chút lỗi thì chúng ta trở nên được tốt hơn một chút, cứ từng chút từng chút như vậy, cả một cuộc đời của mình vượt qua không biết bao nhiêu lầm lỗi và không phải kiếp này, còn nhiều kiếp khác nữa, cứ mà sửa hết những cái sai lầm của mình, cho đến ngày nào đó mà sai lầm rất ít thì chúng ta đã vào được những vị thánh rồi. Còn đến như Đức Phật thì sai lầm hoàn toàn không có. Cái căn bản là như vậy. Như vậy là chúng ta phải nhận định một điều, trên bước đường chúng ta đang tu thì chúng ta vẫn còn phạm lỗi lầm. Nghĩa là chúng ta đang vượt qua từng cái thôi, sửa từng lỗi, sửa từng lỗi,
[4:04]vượt qua từng cái thôi, nhưng mà không có hết, chưa có hết. Nghĩa là chúng ta vẫn còn lỗi lầm và người chung quanh chúng ta vẫn còn lỗi lầm. Tuy nhiên, nếu mà cái lỗi lầm nó được khắc phục sớm thì Phật pháp nhanh chóng được hưng thịnh trở lại. Nếu chúng ta cũng như huynh đệ chúng ta mà không khắc phục được lỗi lầm hay lỗi lầm khắc phục với cái tốc độ quá chậm chạp, có nghĩa là Phật pháp đang suy tàn. Cái chuyện nó không đơn giản. Nên cái lầm lỗi của mình và của người nó lại ảnh hưởng tới toàn bộ Phật pháp, chứ không phải là vấn đề đơn giản. Thêm một điều nữa là nếu chúng ta tinh tấn tu hành, chúng ta tinh tế kiểm soát tâm mình, chúng ta sửa lỗi mình được nhiều
[4:55]thì chúng ta lại rất nhạy, rất sắc bén trong việc nhìn thấy lỗi người khác. Nếu mình không tu ai cũng như ai thì mình ít thấy lỗi người khác. Dĩ nhiên là cũng thấy lỗi nhiều người khác nhiều hơn là mình. Mình sống thì mình tự thấy lỗi mình thì ít mà mình thấy lỗi người khác thì dễ, thì nhiều, đó là bình thường. Đến khi chúng ta siêng năng kiểm soát tâm mình từng chút từng chút thì người khác nhúc nhích một cái mình biết người ta phạm lỗi gì liền, người ta thuộc loại người gì liền, nó nhanh như vậy. Và chúng ta phải có cái thái độ đối với cái vấn đề này. Có những cái lỗi mà thấy nó không nghiêm trọng
[5:34]nhưng nếu nó được phát triển lâu dài thì trở thành nghiêm trọng, trở thành rất là nặng. Cho nên chúng ta không được quyền để cho cái lầm lỗi của mình và của huynh đệ mình tiếp tục tồn tại, phải giúp cho huynh đệ mình vượt qua. Cái bài này là bài nói về lỗi của người khác chứ không có nói lỗi của mình. Tôi nói đơn giản, như hồi tôi còn ở trong chúng vậy, hôm đó có ai cúng dường đồ gì đó, đồ tứ sự gì đó, thì đồ đạc thì để trong cái cái liêu của Tỳ-kheo, trong cái nhà của Tỳ-kheo. Lúc đó có một cái chú Sa-di, chú vào để chú chú nhận cái đồ của chú. Chú thì vào sớm, những người kia chưa nhận đồ thì còn nhiều,
[6:16]chú đến chú vạch vạch vạch vạch ra, tìm cái gì tốt rút cái, cái chú nói: "Hay quá, mình được cái tốt". Thì tôi quay sang tôi nói nhẹ nhàng, tôi nói: "Mình được một cái tốt có nghĩa là một người huynh đệ nào đó sẽ không được cái tốt. Mình nhận một cái xấu có nghĩa là một người huynh đệ nào đó sẽ không bị một cái xấu". Quý thầy thấy đúng không? Như vậy cái việc một người đến như đồ tứ sự vạch vạch vạch ra lựa cái tốt lấy thôi, nếu mà căn cứ trên giới luật không có gì phạm, không có gì để trách, nhưng trên đạo đức nó là một cái khuyết lở, một cái khuyết lở. Thoạt nhìn thì cũng không nghiêm trọng lắm,
[6:53]không nghiêm trọng, nhưng đó là cái gì? Quý thầy đánh giá xem đó là cái gì? Tham. Gì nữa? Đúng là tham mà cũng không có gì gọi là nhiều, tại đồ tứ sự mỗi người một cái, thôi cũng không lấy cắp của ai, phải không? Chừng nào lấy cắp của người khác thì mới thành tham. Nên người tu là phải cẩn thận cái lòng tham của mình lắm, phải sống thanh bai lắm, không bao giờ được tham của người khác. Có thể mình có những lầm lỗi gì đó nhưng nếu tham thì phạm vào cái tội cực trọng, lấy của người khác đem làm của mình là tội nặng lắm á. Do đó phải vượt qua. Nên trong trường hợp của chú Sa-di này thì không phải tham quá đáng,
[7:31]nên mình không có trách, không căn cứ vào giới luật, không có trách gì lắm. Nhưng nó biểu hiện của cái ích kỷ, không nghĩ tới huynh đệ, không dám nhường nhịn cái cho huynh đệ. Con người như vậy sau này trong cái gian khổ của đời sống mình sẽ không hy sinh, mình sẽ không gánh vác được, không hy sinh được cái khổ để nhường cái thuận lợi cho người khác. Và như vậy người này cũng không có cơ hội để tạo những cái công đức lớn tại vì chỉ nghĩ cho mình thôi. Và không có công đức lớn thì dĩ nhiên là tâm đạo đức chả tiến bộ gì được nhiều. Đó là điều tôi nhắc nhẹ một câu. Đó, một việc rất là nhẹ nhưng mà tôi thấy ngay một cái nguy hiểm
[8:07]rất là lớn và tôi nói hai câu để cho người đó tỉnh ra liền. Chúng ta thấy vậy, có những cái lỗi nhỏ nhỏ nhưng mà nếu không có chặn lại mà để nó phát triển thì người này trở thành người hư hỏng. Đó, đó là lỗi của người khác. Hoặc cái đơn giản thôi, ví dụ như mình sống trong một ngôi chùa có cái quy luật là ai muốn đi ra khỏi cổng chùa, ra khỏi khuôn viên chùa phải xin phép. Bây giờ có một người có việc gấp phải chạy ra ngoài chùa mà thầy trụ trì, giáo thọ, tri sự đi vắng, gấp phải buộc lòng phải chạy đại ra. Chạy đại ra lo công việc một chút buổi trưa thôi rồi đi vô lại, đúng ra là chiều phải thưa lại cho người lớn.
[8:49]Nhưng mà vì không ai biết hết, thấy không ai biết hết rồi thôi làm thinh luôn, thì cái chuyện nó thấy có gì không? Đúng là căn cứ thì không nghiêm trọng, phải không? Tại vì ổng đi ra ngoài cũng làm những chuyện chánh đáng, cũng không có gì xấu xa ngoài. Việc vội quá không xin ai được tại buổi trưa rồi quý thầy lớn nghỉ hết, gấp chạy ra ngoài làm chút xíu chạy vô lại, chuyện không quan trọng. Mặc dù trong cái quy luật, trong thanh quy chùa có ghi là phải xin phép mỗi khi muốn bước ra khỏi cổng chùa, nhưng mà về thấy trưa rồi quý thầy xuống không ai hỏi, chẳng ai biết thôi im luôn cho nó gọn, thưa trình mắc công.
[9:21]Chuyện đơn giản như vậy thôi, nhưng mà nếu mà mình để yên cho người đó họ không thưa gì hết thì sau này lớn lên nó sẽ thành cái gì? Quý thầy nghĩ coi nó thành cái gì? Nó thành cái thói quen là qua mặt người lớn. Nó từ cái qua mặt người lớn này, bắt đầu họ cảm thấy cũng coi thường luôn cái kỷ cương của chùa. Nó phát triển từ từ, mà đến khi kỷ cương của chùa phá được rồi, thì khi họ lớn lên họ làm việc lớn hơn. Ví dụ họ lớn lên họ trụ trì, họ giữ cái chùa nào đó, thì họ không tuân thủ theo cái đường lối chung của giáo hội, và họ quen giẫm đạp bỏ luôn cái đường lối của giáo hội rồi thì cái giới của đạo họ cũng, họ không cần thiết tha gì phải giữ lắm.
[10:01]Nên chúng ta thấy á, hễ đã một lần mình vi phạm cái thanh quy lặt vặt, mà không ai sửa, thì nuôi dưỡng lớn lên nó thành cái rất là nghiêm trọng. Như tôi nhớ mẹ tôi kể câu chuyện, là có một cái phiên tòa xử một tên cướp của giết người, xử cái tội tử hình, rồi cái tòa mới hỏi là: cái nguyện vọng cuối cùng là anh ta muốn điều gì? Thì anh ta nói muốn được ôm mẹ anh ta một lần cuối. Thì tòa nghĩ cũng chuyện chính đáng thôi, mới mời bà mẹ đến. Thì khi bà mẹ đến, tưởng anh ta ôm hôn thắm thiết, không ngờ anh ta đánh bà mẹ một cái sẩy niệm, bà mẹ muốn xỉu luôn. Lúc đó anh ta giàn giụa nước mắt mà chỉ,
[10:42]nói tại cái người đàn bà này, mà ngày hôm nay anh ta mới bị cái chết nhục nhã này. Anh đứng anh ta tiếp tục kể lể, là hồi anh ta còn nhỏ, đi qua hàng xóm ăn cắp được một cái quẹt về, bà mẹ khen, nói thằng con này mày nó khôn. Cứ như vậy từ từ lớn lên mà thành một tên cướp giết người. Như vậy, nên có những cái lỗi, ở ngày đầu tu nó là chuyện nhỏ, chuyện vặt thôi, nhưng mà nếu mình để cho nó tồn tại, thì sau này những người đó thành người hư hỏng trong đạo luôn. Nguy hiểm như vậy chứ không đơn giản. Nhất là trong cái, cái giai đoạn của quý thầy, nay còn giai đoạn tu học, những cái lỗi nho nhỏ tưởng không là
[11:20]gì quan trọng, nhưng mà nó chứng tỏ một cái sự đổ vỡ lớn lao về sau này. Mà cái bài học này là bài học mình nói về lỗi người khác, khi mình thấy huynh đệ mình phạm lỗi, thì mình phải hiểu cái điều đó nó không đơn giản. Ví dụ như một cái chuyện nhỏ, chuyện không tùy thuận với huynh đệ. Như bây giờ, quý thầy lớn phân công cho quý thầy là lo quét cái sân này với dọn cái đống củi đó lại. Thì lúc đó cái người huynh đệ mình mới nói: thôi, huynh phụ với tôi quét đi, quét sân xong rồi hai đứa mình ra dọn củi. Cái mình không chịu, mình: thôi, huynh quét sân đi tôi qua tôi dọn củi, làm hai việc khác nhau.
[11:57]Tức là cái việc mình không tùy thuận với huynh đệ. Vì nếu xét thì có gì lỗi không? Có không? Chẳng có gì lỗi, tại vì cũng làm hoàn thành nhiệm vụ của quý thầy lớn. Chỉ có cái là khi huynh đệ đề nghị mình không tùy thuận chút xíu đó thôi, chuyện, cái chuyện gì sẽ xảy ra sau này? Người đó là người bướng bỉnh, cũng có nghĩa là người chấp ngã nặng, chấp cái ý kiến của mình rất là mạnh, không có tùy thuận được với người khác. Mà cái việc chấp ngã nặng, không sống bằng tâm của huynh đệ, thì cái ngã chấp nó tăng trưởng rồi, thì đạo tâm bị thối lui. Nên cái dấu hiệu có chút xíu đó thôi, nhưng mình phải hiểu người này rất
[12:35]khó tu, tại người tu trong đạo Phật là người đi dần đến cái vô ngã, mà đi đến cái vô ngã là cái khả năng tùy thuận với mọi người rất lớn, không có giữ ý kiến của mình, mà sống bằng tâm của huynh đệ mình. Như tôi đã nhắc cái chuyện này một lần rồi phải không? Sống bằng tâm của huynh đệ đó, nói chưa? Nói rồi chứ. Đó là không tùy thuận với huynh đệ, rồi đến cái chuyện như không vâng lời của thầy tổ. Cái ông thầy ổng đi đâu, ổng dặn ở nhà mình dọn cái góc đó chút xíu, dọn cái phòng đó chút xíu, đề phòng có khách tới. Mình mải lãng chơi, cái mình làm lát cái mình quên mình không làm. Thầy quay về hỏi: sao không làm? Nói:
[13:12]dạ con quên, con mắc cái gì con quên. Thì đúng là ổng mắc cái chuyện gì thiệt, ổng quên thiệt, chứ không phải là cố ý không vâng lời thầy, chuyện nhỏ. Chuyện đó cũng nghe ta xét ra cũng nhỏ phải không? Nhưng mà nó không nhỏ, không nhỏ ở chỗ gì? Vì khi thầy mình dặn một điều gì, mình không chú tâm để đón nhận cái lời thầy mình dặn dò, đó là tâm không vâng lời thầy, nên mới hời hợt mà bỏ quên. Chứ nếu khi thầy mình dặn một điều gì, mình chăm chú, chú ý hết sức, thì không quên, ráng lo làm liền, nhưng mình hời hợt đã không chú ý, nên mới không vâng lời thầy. Đó, những người đó không tùy thuận với huynh đệ,
[13:54]không vâng lời, cái người này là người chấp ngã nặng, khó tiến đạo. Nói thì nhẹ, tương lai có thể là người phá đạo luôn đó. Cái chấp ngã nặng, mình sống không tùy thuận với ai, chỉ chấp ý kiến của mình, theo con đường của mình, rồi từ từ cái ích kỷ nó sẽ tăng trưởng, còn nhiều chuyện nó trầm trọng, nặng nề hơn nữa. Ở đây khi mà thấy người khác có lỗi, chúng ta sẽ xuất hiện một trong ba cái tình huống, ba cái thái độ này. Cái thứ nhất á là mình sẽ có thái độ là chỉ trích. Chỉ trích là công kích, gay gắt, rêu rao lỗi người đó ra cho mọi người biết. Trường hợp này nó xuất hiện khi mà tâm mình cái chấp ngã mình
[14:33]nặng, cái từ bi mình ít, thì mình sẽ công kích người đó. Tại sao cái từ bi mình ít, cái chấp ngã mình nặng thì mình lại chỉ trích người ta khi người ta có lỗi? Có liên quan gì đâu? Liên quan ở cái chỗ là mình luôn luôn muốn hơn người khác, đó là cái tâm lý bí mật. Nhưng mà thay vì mình ráng làm cái gì để mình hơn người khác, thì mình chờ người khác có cái gì dở để mình hơn người khác. Hễ người ta phạm cái lỗi gì mà mình không phạm, thì tức là mình hơn người ta. Mình có cái tâm lý bí mật như vậy. Cho nên đáng lẽ mình ráng, ôi thôi mình ráng tụng kinh, ráng ngồi thiền, ráng lễ Phật, ráng cuốc đất,
[15:11]ráng công quả, để mình được hơn huynh đệ đi, bằng cái công lao, nỗ lực của mình. Đây không, cứ ngồi rình rình chờ coi có ai có gì rớt xuống cái mình nói mình hơn người đó. Và muốn chứng tỏ mình hơn người đó thì mình phải chỉ trích, phải báo cho mọi người biết: ờ, thằng đó nó vậy đó, nó phạm lỗi vậy đó, tôi không phạm là tôi hơn nó. Đó, cái tâm lý này rất bí mật. Đó là lý do tại sao người ta hay nói xấu nhau, là vì cái đó. Quý thầy suy xét lại tâm mình rất kỹ, khi mà mình nghe người khác có cái lỗi, rồi mình đem cái lỗi đó mình nói cho người khác biết, mình đều bị cái tâm lý bí mật đó chi phối hết.
[15:46]Cái tâm lý là hễ người khác dở tức là mình giỏi, ghê gớm như vậy, nghĩa là cái tâm hơn thua, tâm kiêu mạn, tâm này rất là ghê gớm. Tâm trạng thứ hai khi mình thấy người khác có lỗi, mà mình là người chấp ngã nhẹ, từ bi nhiều, thì chuyện gì xảy ra? Khi mình thấy huynh đệ mình có lỗi, phạm cái lỗi gì, hử? Khuyên, gì nữa? Nói lớn lớn lên. Đầu tiên á là mình xót xa, vì mình biết hễ người huynh đệ mình có cái lỗi đó là sau này sẽ mắc một cái quả báo, đúng không? Mình nhìn trên nhân quả, hễ là người có tâm đạo, có chấp ngã nhẹ, từ bi lớn, thì người đó hiểu nhân quả sâu. Cho nên khi thấy người huynh đệ mình phạm lỗi, thì biết ngay là người này sẽ mắc
[16:34]một quả báo, và mình xót xa khi nghĩ tới quả báo mà huynh đệ mình phải chịu. Và đồng thời nó có cái này, cái xót xa xong đó mình có hai cái điều: là một là mình không muốn cho ai biết vì sợ người huynh đệ mình tổn thương danh dự, nên mình không có nói rộng rãi ra theo cái kiểu chỉ trích này, mình vẫn yên lặng không có nói cho ai biết. Nhưng mà bên đó là mình khuyên can, giải bày. Quý thầy nói đúng đó. Mình tìm cách mình khuyên can, giải bày để huynh đệ mình đừng phạm lỗi nữa, đó là cái tâm trạng thứ hai, trường hợp thứ hai. Còn cái trường hợp thứ ba nữa là gì? Trường hợp thứ ba là bỏ mặc. Đó, ba cái trường hợp thì chúng ta sẽ phân tích từ từ.
[17:16]Cái đầu tiên, cái chỉ trích là vì cái tâm lý hơn thua bí mật, mình thích thú khi thấy người khác phạm lỗi, để cho mình hơn người ta vì mình không phạm lỗi. Có lần tôi mới hỏi người tu để tìm cái gì, thì có nhiều người nói lên những mục đích, trong đó thường thường là nói lên để cho mình trở nên tốt đẹp, được giác ngộ, được giải thoát. Tôi mới nói rằng tất cả những mục đích đó đều bị cái vị kỷ tiềm tàng chi phối hết, và cái vị kỷ đó nó sẽ sinh ra mấy cái chuyện rắc rối này. Nghĩa là mình muốn mình tốt vẫn còn là một cái ích kỷ, ghê gớm như vậy đó. Cho nên cái mình thấy mình đi vào đạo Phật mà đi cho
[17:55]sâu rồi, mình thấy nhiều cái vấn đề nó tinh tế dữ lắm, mình mà mình phải tỉnh táo để nhìn thấy. Khi mình đi tu mình cứ mong cho mình trở nên tốt, nói như vậy ai dám chê, không ai dám nói cái lý tưởng của mình là sai, phải không? Vậy mà vẫn còn bị cái ích kỷ tiềm tàng chi phối, nó ghê gớm như vậy. Giờ tôi muốn hỏi quý thầy một điều: quý thầy đi tu là đều có cái mục đích, phải không, có lý tưởng, có ước mơ hết. Mình có cái mơ ước gì đó mình mới đi tu, chứ không có mơ ước gì đặc biệt thì mình ở nhà mình giờ này chắc vài người cũng lập gia đình được rồi, chứ mình mắc mớ gì phải đi tu, ăn chay làm chi cực khổ này.
[18:34]Như vậy quý thầy có thể lên đây nói cho tôi, cho quý huynh đệ mình nghe cái ước mơ của mình được không? Ai xung phong lên nói thử? A Di Đà Phật, kính bạch thầy, ước mơ của con,
[18:59]nói chung thì con đi tu á, thì muốn giải thoát cho mình tất cả mọi phiền não và muốn giúp mọi người thoát khỏi sự khổ đau. Tốt, tốt, cảm ơn. Minh Trí hả, nói coi. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch thầy, cho con... con xin nói ước mơ của con. Đó là trước khi sinh ra thì con, lòng con rất là thổn thức thực sự là nhìn mọi gương mặt lạnh lùng, con thấy những cái gương mặt rất là cay đắng, con bị nặng nề cho đến ngày hôm nay. Con ước mơ là đời sống là một đời thanh nhàn. Con nghĩ trên thế giới không có, không có một con người nào mà có một đời sống thanh tịnh, đời sống cao thượng như là thanh nhàn.
[19:37]Khát khao xuất gia, bây giờ ba mươi mấy tuổi, không thể nằm nhà được, không ổn, lỡ đi tu trễ, già cả sang một bên. Mong muốn mình thành tựu giáo lý Đức Phật, để sau này đem phụng sự chúng sinh. Cảm ơn thầy. Trở lại thế, ai có ước mơ gì đấy nói tiếp, rồi tôi cũng sẽ nói ước mơ tôi cho nghe. Thiện Tâm nói... Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch thầy và toàn thể đại chúng. Ước mơ của con thì không có gì, nhân bữa thầy kể mà đoạn sư Thiện Chiếu để lại bài kệ, con thấy hoàn cảnh này hợp với con, thành ra con nghĩ như vậy: nên hỏa táng với vài ngàn trầm hương, kèn inh, loa ỏi, làm thiệt là rực rỡ, khác nào một bầy khỉ lăng xăng trêu chọc, để tro
[20:19]đó mà con nằm sang sạch liền. Rồi, cảm ơn quý thầy. Đúng là chúng ta đều có một cái nhân duyên, một cái khởi điểm gì đó. Tôi có viết mấy câu thơ trong cái cuốn Luận về nhân quả, nó có rằng là: Có bao giờ em ước mơ vơ vẩn về quê hương ngập ánh sáng tình thương? Cõi nhân gian đã hiện bóng thiên đường vì thiện pháp giăng đầy trên mọi lối. Đời nhân thế sẽ không còn u tối nếu đường đi của nhân quả nghiệp duyên được tuyên dương thắp sáng khắp mọi miền, trong em bé, cụ già, trong tất cả. Khi tôi hiểu luật nhân quả thì tôi luôn luôn mơ ước mọi người đều được biết về luật nhân quả, mà như vậy cả thế gian này tự nhiên sẽ trở thành đạo đức.
[21:10]Tôi mơ ước những em bé đi đến trường đều được học luật nhân quả trong nhà trường hết. Nhưng cái điều đó không biết chừng nào mới thực hiện được, phải là một đất nước mà Phật giáo là quốc giáo kìa, người ta mới cho dạy cái luật nhân quả trong nhà trường, thì chúng ta thấy cái đạo đức sẽ tăng lên rất là mạnh. Hồi mà tôi còn cư sĩ, tôi mới biết Phật pháp á, lúc trong một cái đêm tôi xúc cảm tôi có làm một bài thơ. Mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để nói: Sẽ chẳng nói lên để ca ngợi tình yêu vì tình yêu là hình ảnh buổi chiều, tuy êm ái nhưng sẽ vào đêm tối. Mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để nói:
[21:47]Sẽ nói lên để ca ngợi sự an nhiên. Hạnh phúc nào thong thả tựa thần tiên, rất thanh thoát, ung dung và đĩnh đạc. Mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để hát: Sẽ đoàn kết mọi người trong một trái tim chung, hạnh phúc thiêng liêng và vĩ đại vô cùng, một là tất cả và tất cả mọi người chỉ là một. Cái mơ ước của tôi thì tôi mong cho mọi người ở trên thế gian này tất cả đều thương yêu nhau, đều nhìn nhau bằng ánh mắt thấm thiết, tay nắm tay chung nhau một cái tiếng cười, một cái niềm vui. Thế gian này đầy chim ca hoa nở, đầy ánh nắng hồng, đầy mây trôi hương hoa ngào ngạt như một cõi thiên đường vì tất cả mọi
[22:31]người đều có đạo đức, đều biết tu theo Phật pháp và nhất là biết thương yêu nhau. Cái mơ ước của tôi nó mênh mông, xa vắng và lý tưởng. Hồi tôi còn nhỏ thì tôi đã truyền những cái ước mơ của mình cho bạn bè và những đứa em của tôi, tôi truyền cái lý tưởng đó. Nhưng lớn lên rồi thì cái sức nặng của cơm áo gạo tiền nó lôi mọi người đi hết, không còn ai giữ được. Lớn lên rồi thì người ta phải chạy theo miếng ăn, phải lo nuôi vợ nuôi con rồi thì đánh mất hết. Những cái ước mơ ngày xưa chỉ còn là những cái hoài niệm xa xôi trong quá khứ hoặc cho là những cái lãng mạn đẹp của tuổi thơ. Và mấy đứa em tôi cũng vậy, lớn lên đi qua đại học rồi đi làm
[23:14]việc này kia nọ rồi cứ chạy theo cái cuộc sống thực tế. Còn cái ước mơ của tuổi thơ, cái ước mơ về cái tình thương yêu của loài người với tất cả nhân loại này thì chỉ là một cái một cái kỷ niệm đẹp, không có tồn tại. Chỉ có mình tôi là tôi tiếp tục mang cái ước mơ đó đi vào chùa. Và tôi không bao giờ tôi từ bỏ những cái ước mơ của mình, tôi vẫn tiếp tục sống với cái mơ ước của mình, cái lý tưởng như là không tưởng đó. Mà tôi vẫn nói với mọi người như vậy nè: có thể là đôi tay chúng ta bé nhỏ, cái việc làm chúng ta ít ỏi, khả năng chúng ta không nhiều, nhưng ước mơ thì không được quyền nhỏ bé. Người tu là phải như vậy, ước mơ không được quyền nhỏ bé,
[23:58]chúng ta phải mơ ước cái lý tưởng đến cái tuyệt đối hoàn hảo, mặc dù mình sẽ không làm được nhiều như vậy. Vì sao? Vì hai lẽ. Vì thứ nhất, mơ ước không tốn tiền; và vì thứ hai, mình mơ ước mười thì mình chỉ làm được một mà thôi. Và nếu mình mơ ước một thì mình làm được nhiêu? Không phết một. Đó, thấy không? Chúng ta thấy chúng ta mơ ước cái điều trên mây, cao xa, chúng ta mong cho cả thế gian này thương yêu nhau, chúng ta mong cho Phật pháp giăng phủ hết mọi nẻo đường, nghĩa là từ những người, từ những làng quê xa xôi trên những đèo núi cao, nơi những cái chốn phồn hoa đô hội, ai cũng dựa vào cái tinh thần nhân quả,
[24:44]từ bi, bác ái của đạo Phật để mà đối xử với nhau. Chúng ta cũng muốn nghĩa là mọi người, quý thầy quý cô, ai cũng là một chiến sĩ, một sứ giả đem đến hòa bình, đem đến tình thương yêu, đem đến đạo đức cho con người, cho nhân loại, chúng ta mơ ước như vậy. Nhưng mà chúng ta sẽ làm được điều gì? Chút chút. Mình gạn lọc tâm mình, mình giúp đỡ huynh đệ mình ở trong chùa mình trước, sau này lớn lên thì chùa nào mời thì mình đi thuyết pháp, chùa nào buồn không mời nữa thì xách gói đi về, tức là làm việc chút chút chút chút, mặc dù cái mơ ước mình thì ôm ấp cả cái nhân loại trong cái vòng tay của mình.
[25:20]Mơ ước lớn mà chúng ta vẫn chỉ làm được rất nhỏ, mà nếu mơ ước nhỏ nữa thì sao? Tối ngày đi ra vô dòm cái chùa mình còn phải xây thêm cái gì nữa. Đó, nếu mà chúng ta không có ước mơ lớn thì việc làm mình nó còn tệ hại hơn nữa. Nên người tu mình là phải biết ước mơ, vì ước mơ không tốn tiền, chúng ta phải biết khát khao cái hoàn hảo, cái tuyệt đối. Nhớ như vậy đó, từ đây chúng ta nhớ điều đó, cứ nằm gác chân gác tay lên trán mà mơ mộng. Bây giờ chúng ta mơ ước như vậy, chúng ta mơ ước như quý thầy cũng nói, cũng giống như tôi, là mình hoàn thiện bản thân mình, mình bước đến cái địa vị của Thánh,
[25:58]thế gian này tràn đầy cái niềm vui, tràn đầy cái đạo đức. Nhưng mà trước hết thì trong Phật pháp, các tu sĩ phải hoàn thiện bản thân mình từng giờ từng phút, phải không? Là muốn cho cái điều gì tốt đẹp thì chính người tu mình phải thực hiện điều đó trước từng bước, từng bước nhỏ. Nhưng mà cái thực tế là chúng ta thấy sao? Cái người tu còn rất nhiều lỗi lầm, người tu còn nhiều lỗi lầm lắm. Một lần mà khi đọc cái bài tham luận trong cái buổi hội thảo Phật giáo Sài Gòn 300 năm thì tôi cái bài tham luận tôi, tôi nói thẳng điều này. Tôi nói rằng các trường Phật học không có dạy tu, chỉ dạy học thôi, cho nên tăng ni khi ra trường không có đạo lực.
[26:39]Và đó đây mọi người than phiền về tư cách đạo đức của tăng ni rất nhiều. Tôi nói thẳng biết có ai tự ái không biết, tôi nói thẳng như vậy. Một lần tôi gặp một cái sư cô, sư cô này ở bên Mỹ về, cổ tu từ ở Việt Nam rồi qua tới Mỹ, đi từ nước này sang nước kia để tìm đạo mà tu hành, cổ tu rất chân chính, tôi rất là nể phục cổ. Thì trong cái vấn đề khi mà nói tới tình trạng đạo đức tăng ni hiện nay thì cổ than, cổ nói: "Con thấy một trăm phần trăm là hư hết thầy ơi". Cổ nói thì có lẽ bi quan quá đáng đi, mà tôi không biết là dựa vào đâu mà cổ đánh giá như vậy, đánh giá tới nỗi một trăm phần trăm luôn.
[27:12]Tôi không biết làm sao, mà tôi thì không cản. Điều đó cho mình một cái dấu hiệu là là cái tình trạng đạo đức của tăng ni rất là đáng bi quan. Và như vậy, trước cái lầm lỗi của người của mình như vậy thì chúng ta phải có một cái trách nhiệm. Dĩ nhiên là phần mình thì lúc nào cũng phải lo tu rồi, nhưng phải giúp nhau sửa lỗi chứ không được bỏ mặc. Trong ba cái này, chúng ta tuyệt đối tránh cái việc chỉ trích mà cũng tránh luôn cái bỏ mặc, chỉ nên tìm cách là làm cái điều giữa: giúp cho nhau vượt qua lỗi lầm trong tình thương yêu. Giờ chúng ta nói lại cái nhân quả, cái hậu quả của từng cái, từng cái.
[27:53]Thứ nhất là cái chỉ trích, nghĩa là mình đem cái lỗi của người đó ra mình nói rộng rãi cho nhiều người biết với cái tâm có thể nói luôn là ác độc, vì khi mình nói lỗi của những quý thầy quý cô ra bên ngoài thì làm cho quý thầy quý cô đó mất danh dự, cái thứ nhất. Cái thứ hai là làm cho người ngoài họ thối tâm, làm cho người Phật tử nghe rồi thối tâm. Cái điều này nó quan trọng lắm. Những người Phật tử mà hiểu đạo sâu đó thì họ không có lệ thuộc vào quý thầy quý cô lắm. Họ dựa thẳng vào giáo pháp để họ tu. Tại họ đọc kinh đọc sách, họ tìm hiểu thẳng trong đó. Có những người Phật tử họ không có thuần thành,
[28:38]không nghiên cứu nhiều thì họ dựa vào quý thầy quý cô. Họ nghĩ rằng quý thầy quý cô hằng ngày ăn chay, niệm Phật, tụng kinh, học hỏi thì chắc là người phải thâm nhập, thực hành được cái giáo lý của Phật. Nên họ nhìn thấy Tăng Ni mà tu tốt, có đạo đức thì họ tin rằng đạo Phật là tốt. Còn nếu họ thấy Tăng Ni tư cách kém cỏi thì họ nghĩ đơn giản đạo Phật chắc cũng không ra gì. Mà họ nghĩ như vậy có sai không? Mình không trách họ được, điều suy nghĩ họ cũng hợp lý. Mà đúng là mình hằng ngày mình sống với Phật nè, ăn chay, niệm Phật, tụng kinh đủ điều mà mình tư cách mình sa sút thì người ta có quyền kết luận rằng đạo Phật mình không ra gì.
[29:22]Trong khi thực sự không phải như vậy. Đạo Phật mình rất cao đẹp, rất là hoàn hảo mà mình không thực hiện được để cho mang tiếng Đức Phật của mình, mang tiếng cho cả cái đạo Phật của mình. Mà người ngoài họ lạ lắm. Không phải người ngoài mà tất cả mọi người đều có cái tâm lý chung là gì? Là luôn luôn bị xúc động, được sách tấn, được khuyến khích bởi những tấm gương tốt. Khi chúng ta nghe một người nào đó tu hành tinh tấn, có kết quả, giới hạnh nghiêm túc, đạo đức cao vời, tự nhiên mình bị một cái thúc đẩy trong tâm mình là cũng phải làm giống như vậy. Quý thầy có thấy điều đó không? Nên nó là một cái cái sự sách tấn hay lắm.
[30:04]Như tôi nói hết ngày này qua ngày kia chứ, nghe chứ quý thầy cũng trơ trơ à. Ngồi thiền lát cũng bỏ bồ đoàn giấu nhát vô ngồi tiếp à. Tôi nói gì gì cũng vậy, cũng không có từ bỏ được quý thầy những cái tham, sân, ích kỷ. Nhưng mà nếu quý thầy gặp một người nào đó, họ tu thiền, họ đắc đạo, nhìn vô mình thấy đời sống họ giới hạnh nghiêm túc, vân vân thì không cần cái lời nói gì, không cần nói nhiều như tôi, tự nhiên quý thầy cảm thấy mình phải bắt chước, phải tu sửa, phải làm được. Cái tâm lý người ta là như vậy. Cho nên khi mà đem chuyện xấu của quý thầy quý cô ra mà nói cho người Phật tử nghe thì người Phật tử họ sẽ bỏ đạo, họ sẽ từ chối, họ không cần phải tiến tu nữa.
[30:48]Còn nếu mà mình gặp Phật tử, mình hay kể cái chuyện tốt của quý thầy quý cô ra, người Phật tử đó họ sẽ tinh tấn tu hành. Như tôi nhớ một cái chuyện, một cái lầm lỗi của tôi mà đến bây giờ tôi vẫn hối hận chưa có hết. Không biết tôi kể quý thầy nghe chưa? Hồi tôi còn ở trong chúng thì có một Phật tử đó họ cũng quý tôi, họ mới hỏi tôi là: Như vậy trong chùa này còn có ai giỏi nữa hay không? Tại họ nghĩ tôi giỏi rồi. Tôi mới ngồi suy nghĩ, sao tôi thấy không ai giỏi hết á? Cái tôi làm thinh, tôi không trả lời. Rồi chuyện chìm vào quên lãng. Bây giờ thì tôi nghĩ lại, tôi vô cùng hối hận mà không biết làm sao để chuộc lại cái lỗi đó.
[31:30]Bây giờ tôi nhìn lại thì tôi thấy rằng các huynh đệ tôi giỏi hơn tôi nhiều. Những điều mà huynh đệ tôi làm được thì tôi không làm được. Mà không hiểu tại sao lúc đó tôi dòm không thấy ai giỏi hết? Đố quý thầy biết tại sao? Giỏi. Tôi bị cái kiêu mạn che tâm, cho nên không nhìn thấy được cái ưu điểm của người khác. Hôm trước chúng ta học bài đó rồi, nhớ không? Khi nào mình khiêm hạ thì mình thấy được cái ưu điểm người đó, còn mình kiêu mạn thì không thấy. Mà đúng là trong thời điểm đó tôi bị kiêu mạn che tâm nên không nhìn thấy được cái hay huynh đệ mình, nên tôi im lặng, không trả lời hết. Chứ nếu lúc đó tôi đừng bị cái kiêu mạn che tâm,
[32:08]tôi nhìn thấy được những cái hay của huynh đệ mình mà tôi khen ngợi, tôi ca ngợi những điều đó với những người Phật tử thì có lẽ họ đã tăng được cái tín tâm với Phật pháp. Và nhờ họ tăng được tín tâm với Phật pháp thì biết đâu họ đã tinh tấn tu hành và họ cũng đã xuất gia được rồi, ví dụ như vậy. Nên cái điều đó nghĩ lại rồi mà tôi vẫn hối hận không bao giờ nguôi là vì vậy. Nên chúng ta tránh cái chỉ trích. Mà cái chỉ trích này nó cũng có cái quả báo của nó. Cái quả báo nó như thế nào? Là nó là từ cái tâm bất thiện. Mình nói xấu người khác, dù là nói xấu đúng vẫn là một cái tâm bất thiện, là cái tâm đó như nãy chúng ta nói,
[32:47]là mình để chứng tỏ rằng mình hơn người đó, thứ nhất. Thứ hai là cái tâm ác độc mà để cho người huynh đệ của mình mất danh dự. À như vậy cái việc nó đem lại cái quả báo là: Thứ nhất, sau này mình phạm đúng cái lỗi đó. Đó là mình chỉ trích người ta cái lỗi gì thì sau này mình sẽ phạm đúng cái lỗi đó. Quý thầy cẩn thận. Thứ hai là mình sẽ không làm được những việc tốt, không có giáo hóa được rộng rãi, không có uy tín. Vì sao? Vì mình đã làm cho người này người kia mất danh dự, mất uy tín thì sau này mình không có cái phước, không đi thuyết pháp được, không làm được những chuyện lớn trong Phật pháp.
[33:27]Vì người mà làm được chuyện lớn trong Phật pháp, nhiều cái phước khác, họ phải có một cái phước nữa là họ có uy tín, họ được danh dự, được tiếng tăm. Nhưng mình đã triệt cái tiếng tăm của người khác rồi, nên sau này mình không được tiếng tăm nữa, nghĩa là không làm được chuyện lớn nữa. Đó. Và mình thường hay bị những cái tai nạn hay những cái bệnh hoạn nó ngăn trở để mình không làm được những cái chuyện, những sự nghiệp trong cuộc đời của mình. Cái quả báo của cái việc mà chỉ trích nói xấu nó nặng nề như vậy. Coi nó đơn giản chứ lại rất là nặng nề. Hồi đó tôi nhớ, lúc tôi cũng còn mới tu thì tôi gặp có một
[34:05]số thầy hay có cái tật là nói xấu người này người kia. Mà đụng tới ổng hay lôi mấy bậc tôn túc ra nói. Có cái ông thầy ngồi nói chuyện với mọi người lát thế nào cũng nói xấu người này người kia à. Tôi mới khuyên, tôi nói mình tu lo sửa lỗi mình, đừng có nhìn lỗi người khác. Ông nạt tôi liền. Tôi nghĩ thôi tôi im luôn tại vì mình không có duyên với ổng. Nhưng mà tôi đã nhìn thấy nơi gương mặt ổng cái quả báo nó đã có rồi. Và tôi chờ đợi để xem coi cái điều tôi nhìn thấy có đúng hay không. Và đúng như vậy, đúng là những thầy mà hay nói xấu người ta sau này đổ vỡ về đức hạnh hết. Rồi có một ông mà cái ông mà ổng nạt tôi đó,
[34:42]ổng bị người ta giết chết luôn, quăng xuống giếng chết luôn, vì đã phạm một cái lầm lỗi rất là lớn. Chuyện đó dĩ nhiên người ta giấu lại hết cho nó im lặng thôi. Nhưng mà tôi biết, tôi thấy cái nhân quả từ rất là lâu xa, từ cái buổi đầu như vậy, trầm trọng như vậy. Nên cái chỉ trích là cái mình tránh. Cái thứ hai là cái bỏ mặc. Khi mình thấy người khác lầm lỗi rồi mình im lặng, mình bỏ qua, điều đó đúng hay không đúng? Không đúng. Mà thường là chúng ta bị ảnh hưởng bởi một cái tư tưởng trong kinh Pháp Bảo Đàn nói rằng, "Đừng nhìn lỗi người, vì khi thấy lỗi người thì lỗi mình đã đến chân." Quý thầy có đọc chưa? Chưa.
[35:27]Cái câu đó nói như vậy, cho nên có những nơi họ chủ trương không nhìn lỗi ai hết á. Có một cái chùa đó nổi tiếng dữ lắm, rất nổi tiếng. Trong đó có cái ông thầy, ổng thuộc hàng vai vế lớn trong chùa đó, ổng mới đến ổng thăm tôi. Ổng thăm thì ổng mới nói rằng: Trong cái chùa cũng chủ trương là đừng ai nhìn lỗi ai hết. Và ổng thấy rằng lỗi mọi người cứ càng ngày càng phát triển mà không ai nói hết. Và riết cái chùa muốn tiêu luôn, chùa muốn tan tành luôn. Và cái tình trạng Tăng Ni hiện nay mà đạo đức suy đồi cũng là từ cái quan điểm đó, từ quan điểm là không ai nói lỗi của ai hết, không ai giúp ai vượt qua lỗi lầm hết.
[36:04]Mấy ngàn năm qua cái điều này nó tồn tại và Phật pháp đã suy tàn trầm trọng là vì vậy. Nên chúng ta không được giữ thái độ thụ động đó nữa mà phải tích cực sửa lỗi giùm cho người khác. Chớ không được bỏ mặc. Khi mình thấy người khác có lỗi mà mình bỏ mặc, mình sẽ bị những cái quả báo như thế này. Cái quả báo là sau này mình phạm lỗi không ai khuyên ngăn, cản trở, góp ý cho mình hết thì cái lỗi đó là dễ thấy. Còn cái lỗi này nữa thì quý thầy suy luận nha, tôi nói cho quý thầy suy luận. Khi mình thấy người khác có lỗi mà mình làm lơ như không thấy thì mình sẽ được cái gì? Mình được cái gì? Kiếp sau mình sẽ được là không nhìn thấy gì nữa.
[36:50]Khi mình nghe nói người khác có lỗi, mình làm lơ như không nghe thì kiếp sau mình sẽ được không nghe gì nữa. Hoặc là khi mình thấy một huynh đệ mình có lỗi, mình là người có duyên có thể nói cho họ một vài tiếng để khuyên họ mà mình không nói thì kiếp sau mình sẽ được là không nói gì được nữa. Nhân quả có thật đó, tôi không nói đùa đâu. Có một Hòa thượng tu rất là tốt, ông tu đắc được thần thông luôn. Hòa thượng giờ vẫn còn sống nhưng bị mù. Cái nhân quả được tìm thấy là đời trước Hòa thượng rất thụ động, lo tu cho bản thân mình rất là tốt nhưng mà ai có lỗi bỏ lơ không nhìn tới ngó tới. Vậy mà kiếp này bị mù, khủng khiếp chưa?
[37:30]Cho nên cái việc mà bỏ mặc trong cái việc người khác lỗi lầm là đối với bản thân mình sau này mình sẽ phạm lỗi không ai ngăn nè. Cái quả báo bản thân mình là bị mù, bị điếc, bị câm nè. Và cái tai họa là gì? Là góp phần làm cho Phật pháp mau suy tàn. Mà chính cái thứ ba này cái tội mới nặng. Cả một cái Phật giáo hội, Phật giáo cả tăng khắp nơi vậy không ai nói lỗi ai. Làm Phật pháp mau suy tàn mà hễ mở miệng nói thì nói thành cái kiểu chỉ trích, toàn là công kích rêu rao bêu nhau ra bên ngoài. Nên chỉ trích sai, bỏ mặc cũng sai luôn. Chúng ta không được thụ động. Thái độ thụ động trước lầm lỗi người khác là một cái tội nặng đối với Phật pháp.
[38:11]Và cái sai lầm này nó đã tồn tại quá lâu trong Phật pháp làm cho Phật pháp suy tàn, ngày hôm nay chúng ta không được phép tiếp tục như vậy nữa, phải tích cực trong việc sửa lỗi của người khác. Dĩ nhiên là việc sửa lỗi người khác không đơn giản. Cái việc sửa lỗi người khác nó có những điều như thế này chúng ta phải để ý. Chúng ta phải tránh hai điều là: làm mất danh dự của người phạm lỗi, phải không? Cẩn thận, khi mình biết huynh đệ mình có lỗi, không được đem rêu rao ra nói hay là mình góp ý mà công khai, không có được, vì như vậy người huynh đệ mất danh dự. Thứ hai là không để người khác thối tâm,
[38:46]tức là người ta nghe cái chuyện đó người ta mất cái tín tâm, mất niềm tin Phật pháp, người ta không còn phát tâm tu hành nữa. Tránh điều đó. Một điều để chúng ta để ý nữa: Mình trong chúng đi, khi mình có cái lầm lỗi rồi có cái người đó họ khuyên mình, mình nghe không? Người nào mình sẽ nghe lời và người nào mình không nghe lời? Cái người nào mà mình biết rằng họ thương mình thì họ nói mình sẽ nghe, đúng không? Còn cái người mà biết nào giờ ông này ổng ghét mình, nói mình không nghe. Nó như vậy đó. Cái người huynh đệ nào mà hồi giờ sống với mình họ đối xử tốt với mình, có áo chia áo, có bánh chia bánh,
[39:26]chuyện này chuyện nọ, có gì san sẻ với nhau hết thì khi mà mình có lỗi họ đến họ khuyên thì mình biết rằng cái lời nói đó từ tình thương yêu, vì muốn cho mình tốt cho nên mình nghe lời. Hễ mà mình biết không có cái tình thương yêu thì không nói lỗi được. Và cũng vậy, bây giờ mình muốn mình chỉ lỗi cho huynh đệ mình thì mình phải coi lại cái tâm mình trước. Cái tâm gì? Thương yêu. Khi nào mà mình thấy rằng mình đủ lòng thương yêu huynh đệ mình, thì hãy đến góp ý. Còn mình chưa đủ, mình nói nó không có hiệu quả. Nên chúng ta chọn, chỉ nghe lời cái người mà thương mình thôi, còn người không thương mình, mình không nghe.
[40:06]Do đó, trong cuộc sống như vậy thì mình muốn là mình có cái công đức sửa lỗi được cho huynh đệ thì mình phải tu cái tâm gì trước? Tâm từ, đúng. Tâm từ thương yêu tất cả mọi người thì sau này mình có thể sửa lỗi được nhiều người mà không bị trở ngại. Sửa lỗi cho người khác là một công đức cực kỳ lớn nha quý thầy, không đơn giản đâu. Tôi nói bố thí pháp vậy chứ coi chừng công đức không lớn bằng cái công đức mà sửa lỗi người khác á. Tránh cho người ta được cái điều lầm lỗi, phước mình rất là lớn chứ không có nhỏ, có khi lớn hơn cả cái bố thí pháp nữa. Và như vậy, quý thầy từ nay phải có cái tâm nguyện là cố gắng sửa lỗi cho mọi người.
[40:49]Nhưng mà muốn sửa lỗi được mọi người thì mình phải tu tập cái tâm từ bi rộng lớn trước. Khi mà mình thương yêu được mọi người, mình nói lỗi của họ, mình tự nhiên lắm, không có rụt rè, không có dè dặt. Đây là cái nhân quả. Tôi nói ví dụ điều này thôi. Ví dụ như chúng ta là một người rộng rãi, ai tới nhà mình, mình tiếp đãi ân cần, chu đáo thì khi mình đến với nhà người khác mà mình có ăn uống, mình không có ngại, mình tự nhiên lắm, đúng không? Còn nếu mà mình đối xử với mọi người không tốt, ai đến với mình, mình thờ ơ, hời hợt thì khi mình đến nhà ai mà mình ăn uống mình ngại lắm. Cái tâm lý nó rất tự nhiên.
[41:28]Quý thầy có nhìn thấy điều đó không? Cho nên tôi đánh giá vậy, tôi nhìn con người tôi đánh giá điều đó. Thường thì quý thầy, quý cô mình không có bị, tại đa số quý thầy, quý cô mình là hiếu khách, đối xử tốt, có cái tâm từ. Còn người thế gian á tôi nhìn tôi biết à. Ví dụ họ đến nhà, mời họ ăn, họ tự nhiên họ vào họ ăn liền thì tôi biết người này rộng rãi, đối xử với mọi người cũng khá tốt. Còn mời họ họ rụt rè, họ dè dặt, cứ từ chối tới lui là tôi biết họ đối xử với người khác không rộng rãi. Như bản thân tôi cũng vậy à. Như bản thân tôi tánh tôi tôi cũng rộng rãi từ nhỏ, mà ai đến với mình, mình lo lắng cho lắm,
[42:05]sợ người ta không được tiện nghi, sợ người ta thiếu thốn chuyện nọ mình rất là lo. Nên tôi đến đâu tôi tự nhiên lắm, mời chưa hết một câu là tôi ăn mất rồi. Mà có khi họ chưa kịp mời á, như tôi đến nhà đó tôi đang bị đói bụng mà giờ đó không phải giờ cơm, giờ gì hết, tôi nói liền nói: "Thầy đang bị đói, con biết sao kiếm cho thầy cái gì thầy ăn đỡ rồi ngồi nói chuyện tiếp, chứ giờ nói hết nổi rồi." Tự nhiên, vì mình không ngại sao vì chính mình mình đối xử với mọi người tốt. Thì cũng vậy, đối với huynh đệ mà mình muốn sửa lỗi sửa lỗi lỗi cho họ, vì mình mình có cái tự tin lắm, mình tự tin mình có thể nói được vì sao?
[42:39]Vì trong đời sống mình đã thương yêu họ, mình đối xử tốt với họ. Là không phải mình lo riêng cho một người nào hết, mà bất cứ người nào mình đều ân cần cả cái chúng này như vậy. Mình siêng năng công quả, làm lụng, điều gì mình cũng nhường nhịn, cũng hy sinh. Thì khi ai có cái lỗi gì mình có thể nói được. Dĩ nhiên mình không phải nói cái kiểu thầy đời người ta. Phát tâm sửa lỗi huynh đệ không phải là kiểu làm thầy đời, đụng đâu sửa đó, đụng cái gì cũng chỉ trích, cũng rầy. Cái kiểu đó là cái ngã nó lớn. Đụng đâu nói: "Ủa sao mặc quần ống cao ống thấp?" Nó chỉ: "Trời ơi sao ăn cái gì mà dính lọ tùm lum vậy?", ví dụ vậy. Rồi quay sang:
[43:13]"Này ngồi đàng hoàng, ngồi sao không nghiêm chỉnh?" thì kiểu đó không phải là kiểu sửa lỗi mà kiểu làm ông nội người ta, thì ai cũng ghét mình hết vì cái ngã mình nó lớn. Còn cái sửa lỗi nó là một thái độ thương yêu, cẩn thận, dè chừng, tinh tế. Mình chỉ gặp riêng mà nói, nói trong cái thương yêu và khiêm tốn và khéo léo. Khéo léo làm sao? Khéo léo là gì? Theo cái nguyên tắc trong cái cuốn Đắc Nhân Tâm của ông Dale Carnegie ổng khuyên chúng ta là mình muốn nói lỗi người khác, mình phải nói cái ưu điểm họ trước, mình khen họ trước vài điều rồi mình mới được nói cái lỗi của họ. Đó là nguyên tắc, và áp dụng điều này rất hay.
[43:50]Ví dụ như bây giờ mình muốn sửa lỗi huynh đệ mình, mình đến nói thế này: "Tôi thấy huynh rất là đẹp trai, người rất là dễ thương, cũng siêng làm, tụng kinh hay. Huynh chỉ có một cái là hay lén vô bếp ăn vụng thôi." Ví dụ vậy. Thì mình mình nói như vậy cái người kia họ không có giận lắm, tại mình có khen trước vài câu rồi. Nhờ vậy cái họ nghe lời mình. Đồng thời là trong đời sống họ biết là mình cũng là người tốt, thương họ, có gì cũng chia sẻ. Đang ăn miếng cà rem thấy họ lại là cũng cho họ cắn một miếng, ví dụ vậy. Thì những cái điều đó nên mình nói họ nghe, nó vậy. Nên trong ba cái điều mà đối với cái lỗi lầm của
[44:30]người khác á thì mình chọn cái thứ hai ở giữa. Và để thực hiện được điều đó thì nó có nhiều cái vấn đề, nhiều yếu tố mình phải hoàn chỉnh và quan trọng nhất là tâm từ bi. Cái thái độ mình đàng hoàng, đứng đắn, không có thái độ kẻ cả khi mình thấy lỗi người khác. Vì chúng ta dễ bị cái tâm lý như cái trường hợp thứ nhất mình nói đó, hễ người khác phạm lỗi mình thấy được là mình hay hơn người ta, rồi mình nói lỗi người ta theo kiểu mình là là là thầy đời người ta. Cái đó nó không có tác dụng. Mình vẫn khiêm tốn, vẫn tôn trọng để mà nói lỗi người khác, là như vậy đó. Mình trở lại cái thái độ mà im lặng.
[45:06]Khi thấy người khác mà phạm lỗi mà mình im lặng, nó có nghĩa là đồng lõa. Im lặng là đồng lõa. Mình thấy người khác có lỗi mà mình không nói gì hết là đồng lõa, mà hễ đồng lõa với cái lỗi người ta thì mình cũng sẽ chịu cái quả báo gì chung chung với người ta. Đó là cái đương nhiên như vậy. Tôi nói ví dụ như cái việc mà trái đất đang mỗi ngày một nóng lên. Quý thầy có thấy là mỗi năm khí hậu nó nóng hơn không? Có không? Có. Nguyên nhân được tìm thấy là do môi trường bị ô nhiễm mà nhất là cái nạn phá rừng, cái nạn phá rừng. Cái lá cây á nó hấp thụ được ánh nắng mặt trời, cho nên nó làm trái đất mình dịu mát lại bớt, nhiệt độ nó cân đối với sự sống.
[45:49]Nhưng mà vì ta phá rừng, cái khi ánh nắng mặt trời nó chiếu xuống nó đập vào trái đất, không có cái lá cây nó hứng bớt, thế là nhiệt độ nó đốt lên cái bầu khí quyển này nóng lên. Cho nên vì vậy, cái phá rừng là một tội nặng. Mình biết điều đó, mình cũng nghe báo, nghe đài nói tùm lum hết, nhưng mình làm cái gì? Mình không làm gì cả. Nên cái mình không, nó không đơn giản đâu, và mình sẽ bị cái hậu quả của nó là cái nóng bức của khí hậu. Nên có cái nhiều điều mình coi đơn giản, mình thấy chuyện ở đâu xa xôi thế giới, ở rừng ở đồ, tôi ở đây thành phố, ở đây có rừng đâu mà cản người ta. Không đơn giản.
[46:27]Mà cái việc mình không làm hết, không nói gì hết, vẫn là mang cái tội tội đồng lõa. Nên cái mà im lặng nhu nhược là cái nuôi dưỡng lầm lỗi của người khác sẽ mắc quả báo. Nên chúng ta thấy nó khó vậy. Làm người nó khó. Hễ mình thấy người ta có lỗi mình chỉ trích cũng mắc tội, mà mình im lặng không nói gì hết cũng mang tội. Rất là khó. Nên Khổng Tử mới nói câu là: "Vi nhân nan", làm người rất là khó. Bây giờ chúng ta nói cái chuyện là ở trong chùa mình, thì mình cố gắng góp ý huynh đệ mình để sửa lỗi. Nhưng mà trong trường hợp mà mình không có duyên thì phải làm sao? Nhờ người khác. Nhờ ai? Thường là mình nên thưa lại với người lớn để cho người lớn nhắc nhở, phải không?
[47:15]Những người có trách nhiệm. Chớ mình không nói gì hết cũng là một cái sai lầm. Tuy nhiên, khi mà tôi nói điều này ra thì gặp một cái thực tế thế này, khi tôi giảng cái điều đó rồi có nhiều người viết giấy lên nói: "Thưa thầy, con cũng nghe lời thầy, đem thưa cái lỗi huynh đệ con lên cho thầy con. Nhưng mà rồi huynh đệ giận con quá chừng luôn, nói: 'Trời ơi, huynh còn hại tôi tới chừng nào? Mách tới thầy tôi rầy tôi nữa.'" Giận rồi buồn, rồi khóc lóc, rồi rồi có người đòi bỏ đi, có người đòi tự tử. Tôi không biết sao cái chuyện này chuyện mấy cô hay quý thầy chắc không có. Thì tôi mới trả lời thế này:
[47:48]"Khi mình lên mình mách với thầy mình, thầy mình kêu người đó lên, thầy rầy, mà người đó giận mình thì mình lên mách nữa. Mình lên mình nói: 'Thưa thầy, thầy rầy huynh đó huynh đó giận con', để cho ông thầy ổng kêu lên ổng rầy tiếp. Ổng rầy xong cái về huynh đó giận mình nữa, mình lên mình mách nữa. Mình mách tới chừng nào hết dám giận thì thôi à. Chứ còn việc mà mình người ta giận mình sợ, người ta biết cái nhược điểm của mình, người ta biết cái sự hèn nhát, khiếp nhược của mình thì người ta sẽ làm tới. Phải như vậy phải manh dạn, đừng có sợ. Mình không có nói lỗi lớn ra bên ngoài thôi, mà mình không nói được tại cái người đó họ dữ quá
[48:23]mình không nói được thì phải nói cho thầy mình. Mà nói cho thầy mình thì phải chấp nhận người kia họ giận mình. Mà họ còn giận mình càng mách, họ còn giận mình còn mách tới nào sợ hết dám giận thì thôi. Nhưng trong đời sống thì mình phải đối xử với họ tốt, thương yêu, chứ không có phải ác ý. Mình có ác ý thì thì không cảm hóa được họ. Nó là như vậy đó." Rồi trường hợp mà cái người mà họ giận đòi bỏ đi thì tôi nói rằng nên để cho người đó ra đi. Vì cái người mà thầy rầy mà giận, người đó không xứng đáng làm tu sĩ. Cái phiền não họ quá nặng đi, nên mấy người đó thôi cho đi luôn. Cái người tu là người không được phiền não nặng,
[49:01]mà mình khi góp ý người khác thì mình phải can đảm, không được hèn nhát. Như tôi có một câu chuyện như vậy: hồi tôi còn ở trong chúng, tôi có một ông sư huynh, ổng đang đi vào một cái lầm lỗi. Ai cũng thấy hết mà không ai dám nói vì cá tính ổng hơi mạnh, ổng hơi dữ, đại khái vậy, cũng có cái quyền gì đó, không ai dám nói. Thì mấy người huynh đệ kia mới lại than với tôi là thấy ổng như vậy đó, rồi sợ thế này thế kia. Tôi tôi cứ cười cười tôi không nói gì hết. Cái đợi một lần đó thầy tôi đi về thăm chúng, rồi ngồi đông đủ hết huynh đệ có thầy, cái tôi chuyện vãn đủ chuyện này chuyện kia xong cái
[49:35]tôi ngồi tôi kể chuyện của ông sư huynh thứ ba, kể công khai luôn trước mọi người, cho thầy tôi nghe luôn. Lúc ổng giận ổng công kích tôi liền, công kích tôi gay gắt liền, tôi cứ cười cười ai nói ráng nói. Nhưng mà ông thầy tôi hiểu được vấn đề và rầy ổng. Sau đó thì khi chúng tan hết rồi thì thầy tôi rầy ổng rất là nặng. Mấy huynh đệ tôi mới sợ cho tôi, sợ rằng tôi làm như vậy sẽ bị ổng trả thù tại ổng đang có cái thế lực. Tôi tỉnh bơ tôi nói có hai điều: Điều thứ nhất á là tôi tin rằng sư huynh tôi là người quân tử, ổng không làm chuyện đó. Thứ hai nữa mà nếu ổng trong nhất thời ổng có giận tôi,
[50:11]ổng có hại cái gì tôi thì tôi chấp nhận, miễn làm sao là ổng không có bị đi vào cái lầm lỗi để sau này ổng sẽ làm được cái chuyện tốt cho Phật pháp, mà tôi đánh giá là ông sư huynh tôi sẽ làm được chuyện tốt cho Phật pháp. Mà đúng là thời gian bao nhiêu năm trôi qua chứng tỏ cái nhận định của tôi là đúng. Một tháng ổng giận tôi không ngó tới mặt tôi nữa. Nhưng rồi ổng cũng hết giận, tại vì ổng cũng là người tốt và hiện nay ổng là một người trụ trì cái chùa rất là to, rất đông đệ tử, làm được rất nhiều điều tốt cho Phật pháp. Chứ nếu lúc đó tôi không nói ra thì giờ này không có chuyện gì nữa, mọi chuyện tan vỡ hết.
[50:50]Nên khi mà chúng ta sửa lỗi huynh đệ, mình có cái lòng từ bi vì huynh đệ, vì Phật pháp, mình còn phải có cái can đảm, không có được khiếp nhược, sợ hãi. Vì mình khiếp nhược, sợ hãi, cái người huynh đệ mình biết, họ họ sẽ lấn lướt, nó là như vậy. Như tôi vừa nghe nói mới hồi sáng này, có người hỏi tôi: "Thưa Thầy, con có một người huynh đệ, người đó có nhiều lầm lỗi. Con nói không nghe, Thầy con cưng mà Thầy con rầy cũng không nghe. Giờ con không biết làm sao? Thì như Thầy nói, nếu mình có duyên thì nói, mà không có duyên thì nhờ ông Thầy, mà ông Thầy nói cũng không nghe luôn. Giờ con hết biết đường rồi.
[51:34]Thì gặp tôi, tôi trả lời sao vậy?". Thì tôi nói: "Tôi cũng chịu thua luôn. Nhưng mà tôi đưa ra vài nhận định: cái người phiền não nặng thì chắc chắn sau này họ dễ hoàn tục lắm, họ khó tu. Nên tôi đánh giá trước là cái người như vậy sẽ không được tu lâu. Cái thứ hai nữa thì tôi khuyên là nên cầu nguyện giùm cho người đó. Mình còn không còn cách nào để làm thực tế nữa thì mình phải cầu nguyện cho người ta, nhờ Phật lực gia hộ, chuyển tâm người ta trong cái vô hình. Mà chuyện này rất là chậm, có thể tới 5 năm, 10 năm sau người đó mới chuyển tâm được chứ không có dễ. Có cái gia đình đó vậy, gia đình đó là gia đình Phật tử.
[52:13]Cái người cha trong gia đình ổng là người nát rượu, hung hăng làm khổ gia đình. Thì cái người mẹ trong gia đình mới cầu nguyện, cầu nguyện mà 5 năm sau ổng bỏ tất cả ổng đi tu. Nên nó cũng hiệu quả, nhưng có cái khổ thế này: vì ổng là bán thế xuất gia nên cái tập khí ổng không kềm được, ổng vào chùa ổng thấy tùm lum chuyện trong chùa. Ổng ấm ức về không biết kể ai thì kể cho mấy đứa con nghe. Mà mấy đứa con nghe ổng kể riết, 3 năm sau thì tụi nó bỏ chùa luôn, không tới nữa. Chúng ta thấy cái tai hại chưa? Tai hại cái việc mà nói xấu lỗi của người xuất gia ra ra bên ngoài. Và ổng là người lãnh quả báo trước hết.
[52:52]Thì khi mà nó không còn tôn trọng người tu nữa thì cha nó mặc dầu đi tu cái tụi nó cũng thờ ơ luôn. Chỉ giúp đỡ chút đỉnh theo cái nghĩa là tình cha con thôi, chứ không còn nghĩ là vì quý cái người xuất gia nữa. Mà bởi vì sao? Vì chính ổng đánh mất hết, chính ổng đã nói xấu người tu nhiều quá. Đó là cái điều trong cái nhân quả, chúng ta phải cẩn thận. Sau này quý Thầy lớn lên, quý Thầy sẽ làm trụ trì nè, giáo thọ nè, tri sự nè, giám viện, giảng sư nè, vân vân, và quý Thầy có trách nhiệm đối với những người đệ tử của mình. Thì cái trách nhiệm quan trọng là phải sửa lỗi cho người đệ tử mình, phải không?
[53:32]Phải sửa lỗi. Nhưng mà cái điều mà tôi muốn nhắc hôm nay là quý Thầy phải nhìn tới tâm của người đệ tử mình, chứ không được rầy trên cái hành vi bên ngoài, không được rầy lỗi trên hành vi bên ngoài. Cũng phạm một cái lỗi á, phải xét cho tới tâm của người đệ tử mình xem tâm đó là tâm gì khi họ làm cái hành vi đó, chứ không được rầy trên cái hành vi. Tôi nói ví dụ, ví dụ như bản thân tôi, người đệ tử tôi khi sám hối nói rằng: "Con đã bỏ hết một buổi ngồi thiền", thì tôi luôn luôn hỏi lý do tại sao. Khi người đó nói ra cái lý do là vì bận, vì bệnh cái gì mà tôi xét tôi thấy chính đáng thì tôi không rầy, tôi bỏ qua.
[54:10]Còn nói mà tôi nghe tôi xét tôi thấy không chính đáng, nó vẫn còn lẩn khuất một cái đãi đãi bên trong thì tôi rầy rất là nặng. Rồi ví dụ như có người lên sám hối: "Thưa Thầy, con làm bể cái ly". Tôi mới hỏi vì lý do tại sao. Nói: "Dạ, cái ly ai để trên bàn sát cái mí nè, rồi con có công việc vội đi ngang cái tay con đánh vào rớt bể". Tôi hỏi ai để cái ly. Thì khi tìm ra thì tôi rầy cái người để cái ly chứ tôi không rầy cái người làm bể ly nữa. Vì chính cái người để cái ly hờ hững như vậy đó, không ý thức, mới làm cho người khác đánh bể ly. Cái người để ly mới mang tội chứ cái người làm đánh bể không mang tội.
[54:46]Nên mình xét cái lỗi không đơn giản. Và tôi trở lại cái ví dụ nãy, như là có người có bận chuyện, cái bỏ khuôn viên chùa đi ra ngoài có việc gì đó mà không xin phép mấy Thầy lớn, chiều lại rồi mới xin phép, thì trường hợp như quý Thầy vậy, quý Thầy phải xét, phải hỏi lại kỹ coi đi ra là việc gì. Thứ nhất là họ phạm thanh quy, đi không hỏi người lớn, nhưng mà chiều đến họ có thưa lại thì nói châm chước được cái lỗi đó rồi. Nhưng cái vấn đề còn lại là xét trong tâm, họ đi ra vì lý do gì. Thì xét ở trong tâm thấy thì người đó mới kể là: "Dạ, vì một huynh đệ bị trúng gió, những huynh đệ khác cạo gió rồi con vội
[55:23]vàng chạy ra đi mua thuốc mà không thưa Thầy được vì Thầy nghỉ trưa". Thì mình thấy cái cái động cơ đó là tốt hay xấu? Tốt. Cho nên có vi phạm quy luật chút đỉnh cũng có thể bỏ qua được, tha thứ được, phải không? Mà nhất là chiều đến thưa lại đàng hoàng chứ không phải là người phá bỏ luôn kỷ cương. Nên trường hợp này không có đáng để rầy. Còn trường hợp mà khi biết người đó đi ra vì một chuyện cá nhân của họ thôi, chứ không phải là chuyện của huynh đệ, thì mặc dầu chiều có đến thưa lại chuyện hồi trưa, nhưng mình vẫn phải rầy. Vì sao? Vì vì chuyện cá nhân mình mà bỏ cái thanh quy thì vẫn là có cái tính chất vị kỷ ở trong, chuyện này phải rầy.
[56:04]Thì nếu mà vì chuyện cá nhân mình thì mình phải hy sinh, không được vì chuyện mình mà phá bỏ quy luật của chùa. Cái quy luật mà ông Thầy đề ra là ra khỏi cửa chùa phải xin phép người lớn. Thì vì chuyện cá nhân mình mình phá vỡ là chuyện không đáng, không đáng làm, cho nên phải rầy. Đó, quý Thầy thấy, nó không đơn giản. Nên mình mà xét theo cái hành vi có nhiều khi mình rầy oan, thì người đệ tử sẽ không phục. Mình rầy phải rầy tới cái lỗi trong tâm của họ, mình mới sửa được họ. Và khi sửa được như vậy, mình có phước lớn. Mình dạy cái người đệ tử mình mà mình sửa được trong tâm của họ, làm cho họ tốt từ trong tâm, chứ không phải tốt trên hành vi bên ngoài,
[56:46]thì những người đó sau này sẽ là rường cột của Phật pháp, làm được nhiều điều tốt cho Phật pháp, thì ông Thầy rất là có phước. Nói như quý Thầy có 20 đệ tử, mà đó là 20 người tốt, thì họ chưa lên thiên đường quý Thầy đã lên cõi trời trước rồi. Còn nếu quý Thầy dạy 20 đệ tử mà thành 20 người hư hỏng, nhậu nhẹt, thô lỗ, thì quý Thầy xuống địa ngục trước đệ tử mình. Tại từ một mà làm thành 20 mà, mình không kỹ để đệ tử mình hư. Bởi vậy người xưa nói là: "Giáo bất nghiêm, sư chi quá", dạy mà không nghiêm là cái lỗi của ông Thầy, và cái lỗi thì có cái quả báo của nó. Cho nên phải hết sức cẩn thận, mà xem cái việc mà dạy dỗ đạo đức cho đệ
[57:29]tử là một cái trách nhiệm nặng, một lý tưởng của một người làm Thầy. Nên lớn lên quý Thầy phải để ý điều này. Có một lần tôi đến một cái chùa đó, chùa Ni, thì tôi gặp cái Sư bà đó là người rất là đặc biệt, trí tuệ, giới hạnh, giỏi giắn mọi điều hết, phải nói không có gì để chê, tôi rất là phục. Nhưng khi nghe những người khác nhận định về cái đệ tử của Sư bà thì hầu hết họ chê. Họ không tin tưởng vì những người đệ tử đó không tốt. Tôi ngạc nhiên hoài, tôi không biết tại sao. Tôi vẫn thắc mắc, tôi nói một người Sư bà như vậy, giỏi như vậy, trí tuệ như vậy, nhưng tại sao đệ tử lại không có tốt? Tôi vẫn thắc mắc không biết tại sao.
[58:14]Cho đến một hôm, lần nữa tôi đến cái chùa trở lại, thì khi tôi nói chuyện với nhiều người, thì trong đó có một sư cô vô tình bàn một cái đạo lý gì đó. Cái sư cô đó bất đồng ý kiến với tôi và cãi gay gắt, cãi dữ. Tôi mới nói thế này, tôi nói: "Khi mình trình bày một cái đạo lý, mình không nên chủ quan cho mình luôn luôn đúng. Mình phải có một chút khiêm nhường để đề phòng mình đã có một chút sai và người ta có thể góp ý với mình được, với không nên vừa nói đạo lý mà vừa thủ cái tay nắm đấm này để buộc người ta phải nghe lời mình". Thì tôi nói vậy cái sư cô đó đồng ý, nhưng mà cũng tìm cách cãi cách khác, cũng cãi nữa chứ không chịu nhịn.
[59:00]Tôi mới nói rằng: "Sư cô bàn cái đạo lý trong cái tâm trạng hơn thua. Sư cô bị cái tâm trạng đó". Tôi nói một cách từ tốn thôi, tôi nói: "Sư cô đang bị cái tâm trạng hơn thua khi nói chuyện đạo lý. Chúng ta bàn luận đạo lý là mục đích là để làm cho chân lý được bộc lộ, Có thể mình đúng, có thể người kia đúng, mà có thể là mỗi người sai một chút thì bàn qua bàn lại một lát sẽ tìm ra được cái hợp lý nhất, cái đúng nhất và như vậy có lợi cho mình và cho người kia. Chứ không phải mình bàn luận đạo lý để mình giành cái phần hơn. Hai cái mục đích nó khác nhau. Một cái đó là để làm cho chân lý được bày tỏ.
[59:43]Một cái mục đích là để mình thắng trên cái lý luận với người kia. Sư cô đã bị tâm hơn thua chi phối rồi. Khi tôi nói tới đó tự nhiên cổ tỉnh ngộ. Cổ đứng lên cổ chắp tay cổ cảm ơn tôi. Cổ nói rằng từ bao lâu nay không ai góp ý cho cổ điều này. Hôm nay cổ mới tỉnh ra thấy được cái tâm hơn thua của mình. Vì nào giờ cổ cãi cãi dễ sợ không ai cãi lại hết, đến nỗi sư bà đó, trước chúng vậy đó, cổ đứng lên cổ cãi bay luôn. Sư bà bỏ về trong phòng cổ đi theo gõ cửa phòng mở cửa phòng vô cãi trong đó luôn, không có nhịn. Ớn luôn, không biết sao. Người ta nói là thần phật biết ớn. Thì qua cái câu chuyện đó về rồi tôi mới suy nghĩ.
[1:00:20]Tôi nghĩ có lẽ là tôi đã bắt đầu tìm được cái nguyên nhân. Nguyên nhân ở chỗ là sư bà là người giữ giới hạnh rất tốt, có trí tuệ, có năng lực nhưng mà chỉ sửa lỗi của chúng trên hành vi, căn cứ trên giới luật, trên oai nghi, 24 thiên oai nghi và những cái giới điều, không được làm điều này không được nói điều kia, rầy điều đó cho nên chúng không có sâu sắc trong nội tâm, không có nhìn thấy được cái lỗi từ trong nội tâm sâu kín nên cái hành vi bên ngoài chỉ là che đậy thôi. Tuy là một cái điều tốt gọi là không vi phạm, nhưng kỳ thực bên trong đầy cái xấu xa. Ví dụ như bây giờ nói người lớn đi, thấy cái người nhỏ có lỗi
[1:01:00]thì khi rầy cái người nhỏ, ví dụ cái người sư huynh lớn chung một chùa với nhau mà người sư huynh lớn thấy cái người sư đệ nhỏ có một cái gì lỗi, thế là nạt la gay gắt mà trong cái la rầy gay gắt đó không có tình thương yêu. Không có tình thương yêu thì người nhỏ có phục không? Có sửa không? Hồi nãy mình nói thấy không? Mình chỉ nghe lời cái người nào khi biết người đó thương mình. Còn ở đây cái người lớn không thương người nhỏ mà cứ rầy la thôi, cho nên chẳng ai sửa lỗi ai hết và chỉ sống với nhau trong cái sự oán ghét. Nên đây là tôi hiểu được cái nguyên nhân cái đổ vỡ của cái chùa đó là vậy, là sư bà tuy giỏi nhưng không chú ý được cái tâm lý đạo đức.
[1:01:38]Đó, đây là điều mà rất là tinh tế và đây cũng là lần đầu tiên mà cái môn này được dạy nên quý thầy cố gắng nghiên cứu, vì có thể là một năm chúng ta học cũng sẽ không hết được hết mọi vấn đề của tâm lý đạo đức, chỉ được một số phần nào đó. Thì quý thầy cứ cả một đời tu hành, cả một đời làm việc của mình quý thầy nghiên cứu thêm, nghiên cứu thêm để hoàn chỉnh và trong cái việc mình dạy đệ tử hoặc mình tu hành cái nội tâm của mình, mình để ý từng chút từng chút, để ý trong tâm sâu thẳm vì đạo Phật là đạo của tâm và mình dạy đệ tử là phải nhìn cho tới tâm chứ không có nhìn bên ngoài. Đó là cái trí tuệ, cái bản lĩnh của người tu.
[1:02:15]Có những việc á, mình thấy nhiều khi bên ngoài là có lỗi chứ bên trong không có lỗi nghe. Mà mình cứ kê bên ngoài mình rầy, tự nhiên người ta không phục, người ta biết mình rầy sai. Nên phải nhìn cho sâu sắc là vậy đó. Rồi sau này quý thầy, ví dụ như quý thầy chưa làm thầy lớn đi, quý thầy chỉ là một người sư huynh có trách nhiệm trong chùa thôi thì người đệ tử, người sư đệ của mình có lỗi mình cũng phải rầy phải la. Thì chỗ này là chỗ cẩn thận, chỗ cẩn thận. Hồi nãy mình nói là huynh đệ ngang hàng với nhau góp ý với nhau cần có tình thương yêu phải không? Mà đến khi quý thầy lớn rồi, làm sư huynh rồi,
[1:02:50]muốn rầy người sư đệ mình cũng phải có tình thương yêu. Chứ không có tình thương yêu thì sư đệ mình cũng không có phục mình đâu, không nghe lời. Nên tại sao mà chúng ta học cái bài tâm từ đầu tiên mà quan trọng là vậy đó. À, hỏi lại hôm giờ có ngồi thiền quán từ bi không? Có không? Tôi thấy mà lấy cái bồ đoàn vô ngồi lại sao tôi nghi ngờ hết tất cả mọi điều khác quá. Quý thầy phải siêng nha, vì cái tâm từ bi nó là căn bản dữ lắm, mà không tu nó được thì vô lượng vô số công hạnh sau này không có làm gì được hết. Nội cái chỉ trích, chỉ lỗi này mình còn không thực hiện được nữa. Mình không chỉ lỗi ai được hết, tại không thương yêu ai thì chả chỉ lỗi ai được hết.
[1:03:26]Nên cẩn thận như vậy. Rồi ừm trong cái việc mà huynh đệ với nhau á thì chúng ta nói lại một điều nữa là phải kín đáo, là không được nói lỗi của người xuất gia ra bên ngoài. Đó là một cái quy luật như vậy. Sau này lớn lên quý thầy tiếp xúc nhiều Phật tử, nhiều khi Phật tử họ thương mình, họ đến họ gặp gỡ mình nhiều rồi hỏi chuyện quý thầy này quý cô kia thì phải cẩn thận đừng có nói. Thì người xuất gia hay là người nào cũng vậy, người ta chỉ quyết tâm tu hành, chỉ được thúc đẩy, khuyến khích tu hành khi thấy những tấm gương thôi. Đó là chuyện như vậy. Như tôi có biết cái cô Phật tử đó vậy, cô là người có ăn có học,
[1:04:04]đàng hoàng, nhưng bị một cái tai nạn cái xe lửa cán đứt hai cái chân. Cổ đau khổ ghê gớm. Vì cái tương lai trước mặt đang phơi phới bị xe lửa cán đứt chân, mà cái trường hợp tai nạn này cũng lạ lắm, là khi đi qua đường rầy, cổ tự nhiên bị vấp té xuống rồi không đứng dậy được nữa, không nhúc nhích được trong khi xe lửa đang từ từ đi tới. Không cử động gì được hết, giống như có ai kềm. Rồi xe lửa đi tới cán qua luôn. Chuyện rất là lạ. Bây giờ thì cổ phải đi bằng hai cái đôi chân giả. Rồi sau đó cổ nghe băng, xem sách cổ hiểu được, từ đó cổ mới đi làm việc từ thiện, cổ đến những cái trường mù. Mà người mù họ muốn tiếp xúc với thế giới bên
[1:04:43]ngoài họ chỉ đọc sách bằng chữ nổi thôi. Mà sách chữ nổi thì khó in, khó có lắm, khó có, hiếm có nên họ khó khăn tiếp xúc với người bên ngoài, nên tâm tư họ bị trầm uất, họ tự sống nghĩ về mình rồi mặc cảm, nhiều người bị điên. Cái người mù dễ điên. Nên cô này cổ đến cổ mới đọc nhiều câu chuyện, đọc chuyện này chuyện kia vào cái băng cassette đem tới cho họ nghe. Họ nghe nhờ đó họ biết được thế giới bên ngoài có chuyện này có chuyện kia như vậy và họ đỡ buồn. Và cổ làm như vậy cổ thấy khi người khác có niềm vui tự nhiên từ từ cổ mất cái nỗi buồn nơi chính cổ luôn, cổ quên mất mình là người tật nguyền luôn và sống rất là vui.
[1:05:18]Chuyện của cổ lần lần được nhiều người biết rồi báo đăng lên. Khi mà báo đăng cái chuyện đó ra cái nhiều người sinh viên, nhiều người khác cũng viết thư tới là cũng khâm phục cổ và cũng muốn bắt chước cổ để làm những việc từ thiện như vậy và hỏi ý cổ là nên làm chuyện gì. Đó, đó chúng ta thấy nó vậy đó. Trong cuộc sống của mình là mình thấy ai làm được những cái điều tốt, mình sẽ bắt chước. Do đó, bản thân chúng ta, chúng ta phải hoàn thiện tu hành để mà để lại tấm gương tốt cho đời và luôn luôn đi tìm những tấm gương tốt trong cuộc đời này để có câu chuyện kể cho người khác nghe. Như tôi nãy giờ tôi kể chuyện người này người kia là vậy đó,
[1:05:58]vì tôi luôn luôn lắng nghe, học hỏi những tấm gương của người khác trong cuộc đời. Tôi đã kể câu chuyện về một cái cô giáo mà được cái danh hiệu giáo viên dạy giỏi nhất nước Mỹ chưa cà? Chưa. Chưa à? Có câu chuyện như thế này, là hôm đó tôi gặp hai vợ chồng người Việt Nam nhưng mà ở Mỹ, thì tôi được giới nghe giới thiệu là cô đó được cái danh hiệu giáo viên dạy giỏi nhất nước Mỹ và được cái phần thưởng do chính Tổng thống Mỹ trao. Tôi nghe tôi mới thích quá, tôi mới xin cô hãy nói về cuộc đời dạy học của cô. Thì cô nhường lại cho ông chồng cô kể. Cô là người Thiên Chúa giáo nhưng mà ông chồng là đạo Phật.
[1:06:35]Nhưng mà ông chồng ổng tu đúng nên ổng thuyết phục được cô, từ từ cô có khuynh hướng sang cái đạo Phật. Thì cổ kể lại quá trình cổ đi dạy rất là cực khổ. Ở bên Mỹ mà, dạy cực lắm. Học thì học tới đại học, cao học, dạy thì cấp ba, cấp hai, dạy luôn cả cấp một nữa. Thất nghiệp ai nhờ đâu dạy đó. Nhưng mà cổ tận tụy và có lòng thương người nên chuyển hóa được học sinh, từ từ những đứa học sinh nó nó chịu học. Nên cái danh tiếng cổ bắt đầu vang ra là người dạy giỏi. Cổ không những là dạy cho học sinh mà dạy luôn cho thầy giáo nữa. Những thầy giáo mà không có kinh nghiệm phải đến học với cổ để cổ dạy cho họ để họ dạy lại học trò.
[1:07:12]Nên tiếng tăm cổ có. Lần đó có cái trường đó là có khoảng cả trăm ngàn học sinh, trường rất là lớn, nhưng trong đó có một số học sinh bị gạt bỏ ra ngoài lề vì tụi nó là những người phá phách, hư hỏng, thường là xuất phát từ Việt Nam rồi Lào, Campuchia, Phi Châu, Nam Mỹ là vậy. Tụi nó không rành tiếng Anh lắm và không học, hư hỏng nên trường cho nó học trong những chiếc xe thùng, chiếc xe lớn lắm để chất bàn ghế cho tụi nó học, còn những cái tòa nhà thì để dành cho những đứa học sinh ngoan. Vì mấy đứa nó hư quá rồi, không có giáo viên nào dạy được hết thì trường mới thuê những cái giáo viên dạy giờ thôi,
[1:07:49]dạy giờ nào ra lãnh tiền giờ đó rồi chạy mất, không dám dạy giờ sau nữa. Cái ông hiệu trưởng sao mới nghe tiếng cổ mới đến mời cổ. Thì hai vợ chồng đắn đo suy nghĩ, cuối cùng ông chồng khuyến khích cổ nhận lời. Thì bữa ông chồng chở cổ tới thì thấy ngay cổng trường hai xe cảnh sát đậu ở đó, đậu thường xuyên vì tụi nó vô trường học nó đem súng đem dao theo, rất là ghê. Khi mà đi vào sân trường thì thấy góc này đứng một cặp nó ôm nó hôn nhau, đứng cặp kia nó ôm hôn nhau, nó làm tùm lum á. Cái trường mà như là một cái gì không biết được, nó ghê gớm như vậy. Rồi khi đi vào trong lớp thì còn ghê gớm hơn nữa.
[1:08:21]Cứ nghe thường xuyên nó đánh lộn đâm lộn nhau, một chút là bảo vệ phải chạy vào, cảnh sát phải chạy vào giằng tụi nó ra, tụi nó đánh vật lộn tùm lum. Con gái mà nó ngồi học nó bật ngực nó ra, gác chân lên bàn. Mình thử tưởng tượng cái không khí học hành như vậy thấy sợ luôn. Thì cổ vào cổ thấy như vậy, cổ mới nói với ông hiệu trưởng là cho tôi một cái lớp học chính thức ở nơi tòa nhà chứ không có được học ngoài thùng xe. Ông hiệu trưởng nói: "Bà yêu cầu điều gì chúng tôi làm điều đó." Nhưng mà cái lớp đó là lớp bỏ không nên nó dơ lắm, cổ phải tự quét dọn, lau chứ tụi nó không có không có làm. Bên Mỹ là không có sai học trò được.
[1:08:52]Cái thấy cổ làm rồi mấy đứa nó hỏi: "Cô làm vậy để làm gì?" Cổ nói rằng: "Cái lớp học giống như cái nhà của mình, mình phải chăm sóc cho nó, mình phải có bổn phận với nó." Cổ nói bằng lý luận thuyết phục thôi, nó thấy có lý, có vài đứa phụ một vài tay, cũng quét dọn cái lớp học từ từ đẹp. Rồi cái cách cổ dạy cũng như trước, cổ chăm chú thương yêu nó, tôn trọng nó nên lần lần tụi nó chuyển biến, bắt đầu tụi nó chịu học. Vài hôm sau có một thằng Mỹ tay cơ nó mới vô lớp nó học. Khi vô lớp đầu tiên việc làm của nó là gác chân lên bàn nằm ngủ. Ba ngày liên tiếp nó ngủ không. Nó thấy không ai nói nó hết, tới ngày thứ tư nó không ngủ,
[1:09:24]nó bắt đầu nó quậy, la hét này kia nọ, nó làm ta phải chú ý nó. Cái cổ tới hỏi: "Em ở đâu tới đây?" Nó nói nó ở trong tù mới ra. "Nói tội gì?" Nó nói: "Ăn cướp có súng." Thấy rùng rợn. Mình mẩy nó xăm từ đầu tới chân. Vậy mà cổ thuyết phục nó bắt đầu nó chịu học. Mà khi nó chịu học rồi thì nó trở thành cái người mà giữ trật tự trong lớp. Đang học mà ai nói chuyện nó quay qua nó chỉ mặt kêu im lặng. Cũng vậy á, hay như vậy. Rồi cổ dạy riết mà từ từ tụi nó giỏi lên. Khi mà thấy đứa nào học giỏi cổ chuyển qua lớp khác liền chứ không có giữ lại lớp đó nữa. Mà những đứa đó qua lớp khác học đều trở thành
[1:09:58]học sinh giỏi, đây là điều rất là lạ. Rồi có những đứa học qua học y khoa, bác sĩ, kỹ sư đồ hết. Nên cái tiếng của cổ nó vang lên nữa. Rồi năm đó nước Mỹ mới bầu chọn giáo viên giỏi thì chọn được 300 giáo viên trong toàn liên bang. Sau đó họ về họ nghiên cứu lại họ rút lại còn 60 người. Họ mới đem máy camera xuống họ quay, quay cách giảng dạy của từng người từng người đó, đem lên, họ chọn đi chọn lại còn được 36 người. Khi chọn 36 người thì họ mời 36 người đó gặp mặt tại thủ đô Washington. họ mà trước khi mời là họ gửi cho mỗi người một cuốn băng video hết để nghiên cứu, biết được 35 người kia luôn. Đó.
[1:10:36]Thì khi cổ vừa xuống máy bay thì người ta lại bắt tay người ta biết tên cổ liền, tại người ta xem băng hết rồi. Còn cổ không biết tên ai hết. Thì trong cái buổi hội nghị đó hội thảo đó, thì mỗi người được quyền nói ba phút, không được nói nhiều. Nói lên cái đường lối dạy giáo dục của mình. Thì cổ lên cổ nói thế này, đầu tiên cổ nói bằng tiếng Việt Nam: "Kính chào quý vị, tôi rất hân hạnh được gặp quý vị ở đây." Không ai hiểu gì hết. Cổ mới nói bằng tiếng Mỹ: "Quý vị có hiểu tôi nói gì không?" Mọi người cười. "Bây giờ tôi nói chậm lại, quý vị có hiểu không?" Mọi người vẫn lắc đầu cười. Cổ nói là, "Đó, nhiệm vụ của tôi là như vậy.
[1:11:09]Nhiệm vụ của tôi là giúp cho những em học sinh không nắm được cái ngôn ngữ của Mỹ nên họ mặc cảm và họ bị ruồng bỏ khỏi xã hội Mỹ, tôi làm cho chúng trở lại hòa nhập vào xã hội Mỹ, trở thành học sinh giỏi và trở thành những công dân có ích cho nước Mỹ." Cổ nói là vỗ tay quá chừng, nói ba phút thôi. Rồi hội trường vỗ tay vang dậy, mới nói rằng những điều cô nói ngắn ngủi đã làm cho cô đứng ra khỏi chúng tôi. Trong tiếng Anh chữ "outstanding" mình dịch là xuất chúng. Ừm, mà nói nôm na là đứng ra ngoài. Và cổ được 35 người kia nhất trí bầu chọn là người giỏi nhất. Một cái vinh dự. Mà chúng ta thấy, để có được cái câu chuyện mà chúng ta kể trong năm phút
[1:11:50]á thì cái người đó họ phải phấn đấu cả một đời của họ, phải không? Phải cố gắng từng giờ từng phút năm này qua năm kia để có câu chuyện cho chúng ta nói trong năm phút nè. Nên tôi biết ơn những người mà đã làm nên những huyền thoại. Vì cái khó khăn, cái nỗ lực của họ ghê gớm lắm, họ mới làm được những điều đó. Khi mình kể lại câu chuyện nghe vui vui, hay hay chứ không biết bao nhiêu là mồ hôi, bao nhiêu là nước mắt của họ ở trong đó. Chúng ta nghe kể chuyện của những bậc thánh cũng vậy. Kể chuyện người này người kia thấy hay thiệt. Hay thiệt rồi thôi. Rồi thôi bỏ qua vì mình không cảm nhận được cái sâu sắc, cái cực khổ của họ.
[1:12:26]Giống như cái câu chuyện ngài Hư Vân đi triều sơn ở núi Ngũ Đài, cứ ba bước lạy một lạy, đi luôn mấy năm rồi mới tới núi. Nghe câu chuyện mình thấy hay không? Hay không? Hay, rồi thôi. Rồi tối nay mình tiếp tục ăn cơm và ngủ. Không có chuyện gì xảy ra. Nhưng một cái người có trí tuệ thì không ngủ được, tối nay không ngủ được nữa. Nếu nghe một câu chuyện có một vị thiền sư đi ba bước lạy một lạy để lễ Bồ Tát Văn Thù thì tối nay họ không ngủ được nữa. Họ mới nghĩ là tại sao cũng là một con người mà người kia có cái tâm dõng mãnh đến như vậy, có cái thiết tha tôn kính Phật đến độ như vậy mà trong khi mình cũng là con người mà mình không thể hiểu
[1:13:06]được điều đó, mình không thể làm được điều gì được tốt đẹp. Họ không ngủ được. Còn mình nghe: "Hay thiệt ha, ổng làm hay thiệt ha." rồi thôi. Lát rủ nhau đi ăn chè tí, không có chuyện gì xảy ra. Đó, chúng ta thấy. Nên khi mà chúng ta nghe được những câu chuyện tốt như vậy thì thường là chúng ta cũng được phấn khích, được sách tấn. Nhưng mà cái trí tuệ của mình sâu cỡ nào thì mình sẽ nhận được cái bài học đó nhiều chừng nấy. Cũng nghe kể chuyện tốt mà mình hời hợt thì cũng không được ích lợi bao nhiêu vậy. Khi chúng ta không có thấy nói lỗi của người huynh đệ mình mà chúng ta phải khéo léo, thường hay nói chuyện tốt của
[1:13:46]người của huynh đệ, của người tu ra bên ngoài. Chuyện xấu phải che lại để dạy nhau thôi, ừ trực tiếp góp ý, dạy dỗ. Còn cái chuyện tốt thì phải nói nhiều để thành một cái tấm gương cho nhiều người cùng biết. Mà muốn làm được cái công đức là chỉ lỗi được người khác thì chính mình phải phải tu rất nhiều. Mình xét được lỗi mình rất là sâu sắc thì mình sẽ thấy được lỗi người khác rất là sâu sắc. Nhưng mà chỉ khác là thay vì là mình chỉ trích gay gắt, ở đây mình nói bằng cái lòng thương yêu. Và khi mà mình sâu sắc chỉ lỗi được người khác thì tôi xin nhắc lại một lần nữa phước mình rất lớn. Vì mình đã làm cho Phật pháp được hưng thịnh từ từ trở lại.
[1:14:28]Vì hiện nay cái tình trạng của tăng ni khắp nơi cũng vậy, cái đạo đức rất là sa sút. Cho nên mỗi người chúng ta, mỗi người ngồi đây phải là một chiến sĩ, một sứ giả trong việc làm cho tăng ni bớt lầm lỗi, bớt phạm lỗi. Đó chúng ta phải có cái tâm nguyện đó, phải có cái lý tưởng đó. Và đầu tiên là phải thấy thấy cái lỗi của mình trước, thấy cái lỗi mình từ khi nó mới manh nha. Tôi nói cái mới manh nha như thế này: ví dụ như là có người huynh đệ nào họ nói nặng mình cái mình nổi sân, mình giận lên cái mình cự nự lại. Thì cái sân đó là cái sân thô. Người ta nhìn vào người ta thấy, phải không? Huynh đệ mình vừa cự mình cái gì rầy cái mình mình nạt nộ lại liền. Nói:
[1:15:13]"Tôi không có vậy mà huynh nói vậy." Cái thầy người kia nói: "Sao mà huynh nổi nóng quá?" Cái mình sừng lên: "Tôi mà nóng hả? Huynh nói tôi nóng hả? Bậy. Tôi có nóng hồi nào đâu." Ví dụ, thì cái cái sân của mình thì ai nhìn cũng thấy hết, nó là quá thô. Rồi coi trong trường hợp thứ hai nó nhẹ hơn là người ta nói mình: "Sao mà huynh nóng quá vậy?" Cái mình giận lên cái mình kềm lại, mình im lặng mình quay lưng đi để mình không có bộc lộ ra cái thái độ bên ngoài. Thì mình có biết tu rồi đó, mình kềm lại. Nhưng mà mình cũng giận lắm mà mình thấy được cái giận của mình rất là nặng. Đó là trường hợp thứ hai. Nhưng mà như vậy nó hơi chậm. Trường hợp thứ ba là thế này:
[1:15:46]ví dụ người ta công kích mình, mình thoáng giận, cái giận nó thoáng qua nhẹ trong một sát-na mà mình vẫn phải thấy được nó. Và người tu là phải thấy được tới cái chỗ đó đó mới là người biết tu. Hoặc như quý thầy lớn khen một người huynh đệ của mình thì lúc đó mình chợt thấy trong lòng mình có một chút bất mãn, bất đồng. Vì mình thấy người thầy lớn khen thầy đó mà thấy sự thật là mình giỏi hơn cái điểm đó. Cái điểm mà ờ được người huynh đệ mình được khen là mình có hơn. Mà tại sao ông thầy lớn không khen mình, lại khen người kia, mình có một chút bất mãn, bất đồng. Thì cái chút bất mãn nó thoáng qua nhanh như một sát-na thôi, rồi mình bỏ qua.
[1:16:24]Nhưng mình vẫn phải thấy đó là lỗi. Cái lỗi đó là lỗi gì? Lỗi hơn thua. Mình muốn tranh hơn cái danh dự với huynh đệ của mình thì nó thoáng qua trong một chút rất nhẹ, mình cũng phải thấy liền. Hoặc mình thấy một vị thầy nào đó ổng xuống đây đi bằng chiếc xe Dream, Dream mới, mình nhìn thì trong thoáng một sát-na mình có một cái ước mơ, tại Dream nó là ước mơ, mình cũng có một cái Dream ở trong đầu mình. Ước mơ là ngày nào mình cũng sẽ cỡi một chiếc xe đẹp như vậy, đi tàn tàn từ đây về thành phố, đi qua hết các quận thành phố rồi trở về ngủ cho nó đã. Một thoáng qua trong một sát-na nhẹ nhàng, mình phải thấy đó là lỗi. Lỗi gì?
[1:17:03]Tham lam, đua đòi. Mà trong từng chút từng chút trong cuộc sống tu hành có những cái lỗi chút chút thoáng nhanh qua như vậy mà mình vẫn kiểm soát được thì mình là người tu tốt. Mà khi mình tu tốt như vậy thì mình sẽ rất là sâu sắc khi mình nói lỗi của người khác. Người khác họ nhốm một cái mình thấy được tâm họ, mình sửa liền. Giống như trường hợp cái sư cô mà nãy tôi kể á, cái cô mà hay cãi. Tôi nói lần lần, tôi phân tích luôn tới cái tâm hơn thua của cổ cái là cổ nhìn ra liền, cổ tỉnh liền. Cổ nói bao nhiêu năm qua không ai chỉ cho cổ điều này hết, và cổ cứ nuôi dưỡng cái điều đó. Và tôi nghĩ rằng chắc tôi cũng có được một chút xíu phước
[1:17:38]do cái việc mà làm cho người ta biết dừng lại. Thì quý thầy cũng vậy, khi quý thầy có kinh nghiệm tu hành nơi bản thân mình thì đến khi gặp người khác có lỗi mình không có nói hời hợt bên ngoài mà mình chỉ bứng luôn tới cái gốc. Thấy được cái gốc thì người ta vượt qua được lỗi lầm và mình rất là có phước. Đó, nên phải cố gắng, cố gắng tu để giúp người khác vượt qua lỗi lầm. Trong chùa nên có cái hình thức phát lộ, sám hối, không biết chùa mình ở đây có không? Mỗi nửa tháng hoặc một tháng á, từng người ra trước chúng nói lên cái lỗi của mình để cho quý thầy lớn phân tích. Mà chỉ tự nên nói lỗi mình thôi, đừng nói mình đừng góp ý với ai.
[1:18:14]Góp ý công khai như vậy nguy hiểm, người ta tự ái, mình cũng tổn phước nữa. Ví dụ như mình thấy cái người đó có lỗi mà mình muốn cho người đó đến kỳ phát lộ ra phát lộ trước chúng thì mình chỉ nên nói trước thôi, nói trước cái buổi phát lộ chứ đừng nói trong buổi phát lộ. Mình đến mình nói thế này: "Ờ ngày mai là phát lộ, tôi thấy huynh cũng tốt, nhưng mà huynh có cái điểm này làm tôi buồn. Buồn là bữa thầy cho ba cái bánh cho hai đứa mình, huynh ăn hết hai cái, để tôi có một cái." Thì như vậy để ngày mai cho cái vị đó tự đi phát lộ. Chứ mình đừng có mà nói trước đại chúng, như vậy không nên. Thì cái vị thầy lớn cũng vậy, bình tĩnh mà nghe cái người kia phát
[1:18:53]lộ cái lỗi lầm của mình phân tích thì người kia sẽ vượt qua được. Bằng cái từ ái thương yêu mà cái phát lộ có công đức lắm. Mình có lỗi mà mình nói ra cho mọi người biết, cái lỗi đó sẽ biến mất, rất là hay. Mà người ta thương mến mình nữa. Khi mình có lỗi, mình chân thành nói ra mọi người sẽ thương mình hơn là mình giấu. Mình giấu thì lỗi đó tồn tại mà người ta ghét, thì người ta biết mình sao người ta không biết mình có lỗi. Nhưng khi mình nói ra lỗi là mình vượt qua và người khác sẽ thương mình. Nó có ba cái điều để vượt qua được lỗi lầm: một là phát lộ, hai là lễ Phật, và ba là công quả tạo phước.
[1:19:26]Tức là khi mà mình làm một điều lỗi tổn hại cho đại chúng, cho Phật pháp thì mình phải làm lại những cái công quả gì đó để bù lại cái lỗi lầm của mình, chứ không được là làm lơ bỏ qua. Ví dụ như mình đã xúc phạm đến một cái huynh đệ của mình, sau đó mình hối hận cái mình lên trên đó mình xin lỗi Phật, như vậy đúng không? Thì ông Phật đúng là ổng hết giận á, nhưng mà người huynh đệ cũng còn giận mình á. Nếu mình xúc phạm người nào thì mình phải đến người đó mình xin lỗi. Thấy không? Lễ Phật là giúp cho mình vượt qua được, không có phạm lỗi, thấy được lỗi mình thôi chứ không làm cho người huynh đệ mình hết giận, nghĩa là mình vẫn còn bị tổn cái phước.
[1:20:02]Do đó, mình phải công quả tạo phước, phát lộ nè, lễ Phật nè, phải công quả. Quý thầy có đọc cái câu chuyện trong Góp Nhặt Cát Đá chưa? Câu chuyện con đường hầm á. Một cái người kiếm sĩ vì đoạt vợ của một người khác đã giết cái ông kia luôn, dắt người vợ bỏ đi. Sau đó thì thấy cái người đàn bà này cũng không tốt nên ổng bỏ người đàn bà đó và ổng hối hận. Hối hận bằng cách là ổng muốn chuộc lại lỗi lầm, ổng thấy người ta từ hai cái tỉnh đi qua lại phải leo lên cái ngọn núi, đi qua đường đèo nguy hiểm rồi mới qua được cái tỉnh kia, nguy hiểm, sẩy chân cái chết liền vì đời xưa mà đâu có mở đường rộng được.
[1:20:39]Ổng phát tâm ổng đục xuyên cái núi luôn. Ban ngày đi xin ăn, ban đêm đục núi. Cứ ròng rã không biết bao nhiêu năm cho đến một hôm thì cái người con trai của cái ông quan bị ổng giết tìm tới, rút kiếm ra thách đấu trả thù. Nói là: "Không giết người sau lưng, hãy rút kiếm ra đấu với ta." Ông này ổng mới nói là: "Ta sẽ dâng mạng sống cho anh, nhưng hãy để cho ta đục xong con đường hầm này." Thì cái người thanh niên đó mới nghĩ đi nghĩ lại mới thấy cũng hợp lý, thôi mới đồng ý là kéo dài thời gian chờ đợi. Chờ hoài cũng nản, phụ đục với ổng cho lẹ luôn. Đục cho đến bao nhiêu năm đó thì đường hầm được
[1:21:11]thông suốt và người ta qua lại dễ dàng. Lúc đó ông thầy mới ngồi xuống, nói: "Đầu của ta đây, anh hãy cắt." Cái người thanh niên quỳ xuống ôm thầy mình, ôm ông già đó: "Thầy, làm sao con cắt đầu thầy được." Khóc luôn. Nên là cái người thanh niên thời gian mà đục đường hầm với ổng mới cảm phục cái tư cách của ổng. Vừa làm được cái việc phước xóa tan cái lỗi lầm cũ, vừa có cái tư cách đạo đức. Cái người thanh niên mới cảm thấy đây mới thực sự là người thầy của mình, kẻ thù mà đã biến thành vị thầy. Vì ổng làm được cái công đức quá lớn.