[0:00]Ai cũng thế, ít nhiều đều tội. Chỉ khác nhau biết lỗi hay không. Người có trí là người biết được lỗi mình. Khi ta tu tập theo Phật pháp lâu rồi thì nó phải có cái điều xuất hiện là tâm mình an vui, vững vàng, tự tin.
[0:38]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay thầy nói lại về cái căn bản đạo Phật một chút.
[0:46]Nhiều khi nào giờ nghe pháp nhiều quá rồi giờ thầy hỏi lại: "Cái căn bản của đạo Phật là gì?", nghe lơ ngớ rồi nha, nhiều khi còn quên nữa.
[0:56]Lúc mà Đức Phật thành đạo xong thì Ngài đi về Lộc Uyển Sarnath giảng cho năm anh em Kiều Trần Như. Thì trong đầu năm anh em Kiều Trần Như á thì nghĩ rằng trước đây là Phật đã từ bỏ cái khổ hạnh cho nên năm ông không phục, mới bỏ đi.
[1:25]Bây giờ cái tâm không phục nó vẫn còn tồn tại trong tâm thì Đức Phật không thể thuyết pháp được, nên Ngài phải gỡ cái tâm lý đó ra đã, rồi mới nói đến cái đạo lý giải thoát cao siêu. Thì Ngài gỡ cái tâm lý của mấy ông ra bằng cái bài Trung đạo, bằng những cái lời giải thích về Trung đạo. Giống như một cái dây đàn mà căng quá nó đứt thì không đánh đàn được, mà dây chùng quá đánh cũng không ra tiếng, nó căng vừa đủ thích hợp thì ta mới đánh lên những cái cung bậc. Cuộc sống con người cũng vậy, mọi thứ gì mà nếu cực đoan một phía đều không hay, đều không thành công. Thì đến khi Đức Phật giải thích về Trung đạo,
[2:13]mấy ông bắt đầu dịu cái tâm lại, không có vướng mắc nữa, thì Đức Phật mới nói đến một cái đạo lý mà quan trọng nhất của cái vũ trụ này là đạo lý gì? Tứ diệu đế, ừ rồi đó, nhớ là Tứ diệu đế. Nhớ nha, hễ mình đến với đạo Phật thì cái đạo lý mà quan trọng nhất là Tứ diệu đế. Tứ diệu đế là gồm cái gì? Khổ, Tập, Diệt, Đạo, vậy đó. Khổ là gì? Khổ là khổ. Bản chất cuộc đời này là là đau khổ. Nói bản chất cuộc đời này là đau khổ thì nhiều khi mình buồn quá mình nói đời là khổ nghe rất là có đạo lý lắm. Mỗi khi mình bị mất tiền, bị thua Vietlott, mua hoài không trúng là mình đều nói đời là khổ, vân vân.
[3:08]Bị ai hứa cái gì rồi họ quên à vân vân, rồi mình thấy đời là khổ. Còn lúc mà không bị những cái đó thì mình quên mất hay đời là khổ à? Lúc khổ thì mới nhớ Phật dạy đời là khổ, còn lúc mà không khổ thì quên mất. Nhưng mà Đức Phật nói đời là khổ là cái gì cũng khổ, nên làm nhiều người cứ nói rằng đạo Phật là đạo bi quan là vậy. Nhưng khi nào mà mình đủ tuệ giác rồi mình mới biết rằng Phật nói đúng, đời bản chất thật sự là khổ. Ừ là vì khổ thì từ từ ta tính sau, nữa mình nghe lại. Rồi Tập là gì? Nguyên nhân của của đau khổ. Diệt là gì? Là một trạng thái hoàn toàn hết khổ. Trạng thái đó ta gọi là Niết bàn nha, đại an lạc, đại hạnh phúc, không còn đau khổ.
[4:03]Đạo là gì? Là con đường đưa đến cái trạng thái an lạc hết đau khổ đó. Vì toàn bộ giáo lý đạo Phật gói gọn trong Tứ diệu đế. Ai hiểu được Tứ diệu đế là người đó hiểu hết toàn bộ về đạo Phật. Sau này thì Phật còn giảng nhiều kinh khác, nhưng tất cả những kinh đều nằm trong Tứ diệu đế, chỉ là sự triển khai sâu hơn Tứ diệu đế mà thôi, không có một cái chân lý nào ra ngoài Tứ diệu đế nữa. Ta nghe như vậy là ta nói: "Trên thế giới này đâu phải có một triết lý đó, đâu phải có một đạo lý đó." Ví dụ như nội bên Á Đông thôi, ta có những cái giáo lý của đạo Ấn Độ, bên Trung Hoa thì có nhiều vị hiền triết của
[4:55]Trung Hoa, bên Tây phương ta còn có nhiều vị hiền triết của Tây phương, Socrate, Platon, Schopenhauer, những vị cận đại Spinoza, rất là nhiều, rất là nhiều. Chứ không thể nói rằng là Tứ diệu đế là bao hàm hết toàn bộ cái đạo lý của vũ trụ này, ta sẽ phản biện như vậy.
[5:19]Nhưng nếu một ngày nào đó ta có trí tuệ hơn, ta mới thấy rằng nói gì thì nói, triết lý gì thì triết lý,
[5:34]diễn giải gì thì diễn giải, cuối cùng mọi vấn đề của con người chỉ nằm trong cái cặp phạm trù khổ - vui, chỉ vậy thôi.
[5:48]Ta để ý lại, hễ là ai nói gì thì nói cũng chỉ đều là giải quyết cái khổ, cũng chỉ đều là xoay xở tìm một con đường để đem đến hạnh phúc, an vui. Dù đó là một lý thuyết về chính trị, dù đó là một lý thuyết về kinh tế, dù đó là một lý thuyết về xã hội, về sinh học, về nhân chủng, tất cả mọi thứ chỉ đều nói một điều: bớt khổ, được, đến vui, hết. Tất cả đều như vậy, không bao giờ nằm ngoài cái cặp phạm trù khổ - vui. Khi ta hiểu rồi ta mới thấy Đức Phật nói thẳng khổ - vui là tóm hết mọi cái đạo lý trong cuộc đời này, trên vũ trụ này. Bây giờ ví dụ, bây giờ có một cái nhà nhân chủng, ổng không biết đạo lý tu hành,
[6:41]chả biết kinh tế chính trị gì cả, ổng ngồi ổng đi phân tích gen thôi. À ổng nói với những cái gen đó, cái công thức như vậy thì con người này sẽ bệnh tật nhiều, đau khổ nhiều mà có thể có bệnh tâm thần vì cái gen này thế này. Và bây giờ nên có sự can thiệp của y học chỉnh gen lại thì các con người này họ sẽ sao? Bớt bệnh tật, à khỏe mạnh hơn, đầu óc tỉnh táo hơn, rõ ràng khổ - vui đúng không ạ? Như vậy cái gen này là làm cho họ khổ và sửa cái gen này lại làm cho họ vui, rõ ràng chỉ là khổ - vui. Ta làm gì làm. Bây giờ ông kinh tế, ổng nói sao? Ổng nói: "Xã hội bây giờ con người ta nghèo vì những lý do này, lý do này,
[7:32]sự cạnh tranh không lành mạnh, thế nên là cái khí hậu biến đổi, rồi các cái tập đoàn nó chi phối, người tiêu dùng không biết bảo vệ quyền lợi mình, ha. Bây giờ muốn cho kinh tế nó khá lên thì bây giờ nhà nước phải ra những cái luật điều chỉnh lại, các tập đoàn, những doanh nghiệp phải làm thế này thế này, người tiêu dùng thế này thế này thế này thì đời sống sẽ khá hơn." Rõ ràng là khổ và vui, chả bao giờ ra khỏi cái này nữa. Bây giờ nhà chính trị, ổng nói: "Đây, một xã hội này là một xã hội bất công, áp bức, bóc lột, và nếu đi con đường này ta giải phóng được cái sự áp bức, bất công, bóc lột đó để người ta tìm được cái gì?
[8:17]Hạnh phúc." Rõ ràng cũng là khổ và vui. Không một ai nói điều gì ra khỏi khổ và vui. Lúc đó ta mới khâm phục cái trí tuệ của Đức Phật, Ngài nói thẳng hai chữ khổ và vui, không đi vòng vòng nữa, Ngài nói thẳng hai chữ khổ và vui.
[8:38]Giờ có nói tới bằng trời, cùng trời cùng đất rồi, cũng chỉ để giải quyết cái cặp phạm trù khổ và và vui của thân phận con người. Hay nói đúng hơn là thân phận của tất cả chúng chúng sinh, không đi đâu ra khỏi được. Nhớ như vậy. Cho nên ta có học cho nhiều, mà có tu tập có sâu sắc rồi mới biết rằng Đức Phật của chúng ta nắm một cái hết cả vũ trụ trong bàn tay. Cái câu mà nói rằng Đức Phật ta nắm một cái hết vũ trụ trong bàn tay này, nó gồm nghĩa đen và nghĩa bóng. Nghĩa đen là khi Đức Phật đắc đạo thì quả thực là cái trí tuệ của Ngài thấu suốt cả vũ trụ này, nên ta nói rằng cả vũ trụ nằm trong bàn tay.
[9:26]Còn nếu nói theo nghĩa bóng, tức là Đức Phật thấu được cái đạo lý Tứ Diệu Đế, là nắm cái gốc của mọi cái cuộc sống, mọi thân phận của chúng sinh là khổ và và vui.
[9:42]Nên chúng ta may mắn được là đệ tử của của Đức Phật. Chúng ta đã đến được tận cùng cái cốt tủy của đạo lý trong vũ trụ. Mà ta học được đạo lý của Đức Phật,
[10:02]mà hành được đạo lý của Đức Phật thì nó có những cái kết quả: kết quả gần, kết quả xa, kết quả nhỏ và kết quả lớn, kết quả tạm thời và kết quả vĩnh viễn. Kết quả gần là mình có cái niềm tin vững chắc trong cuộc đời của mình, bắt đầu có những hạnh phúc nho nhỏ trong cuộc đời của mình. Còn kết quả xa là mình đạt được cái tâm linh chứng ngộ, là một thánh quả nào đó.
[10:46]Cái dấu hiệu của ta thế này, là thầy vừa nói á, nếu ta tu đúng theo lời Phật dạy, cuộc đời mình từng bước được an vui, hạnh phúc, đó là kết quả gần và cụ thể, rõ rệt.
[11:06]Không thể tu theo Đạo Phật mà càng tu càng đau khổ, càng mất phương hướng, càng rối loạn, càng mất niềm tin, mất cái sự tự tin, không thể như vậy. Tu đúng rồi, mình có cái sự tự tin, vững chắc, an vui, hạnh phúc dần dần dần dần, ít cho tới nhiều, nhỏ cho tới lớn, đó là cái dấu hiệu đúng như vậy. Còn nếu mà mình tu, ví dụ nói thầy nói càng tu càng hạnh phúc, nói: "Trời, hôm qua nhà con mới cháy."
[11:45]Nhà mới cháy là làm sao? Là nghiệp quá khứ, đúng không ạ? Ta phải trả. Nhưng mà thử nghĩ, lúc mình cháy nhà là lúc mình chưa biết đạo gì hết thì cái tâm mình ra sao? Mình đau khổ cỡ nào, phải không ạ? Nhưng mà nhờ mình đã biết đạo rồi, đã nhờ về Từ Tân nghe Pháp và học thiền đàng hoàng (thầy vừa nói chữ học thiền, ngồi thiền đàng hoàng, chứ không phải mấy cái người mà trốn nha, tới sáng Chủ nhật mới nghe Pháp, còn chiều thứ Sáu là trốn biệt không thấy đâu nha, hai hạng người đó rất khác xa nhau nha). Giờ mình đã nhiều năm mình nghe Pháp, tọa thiền, bây giờ nhà mình nó cháy, thì mình so sánh hai cái mức độ đau khổ như thế nào?
[12:33]Khác nhau ạ, ha? Nếu chưa có tu mà nhà cháy rồi, mình thiếu điều mình làm sao? Nhảy xuống sông luôn. À, lửa bốc bốc lên trời, mình nhảy luôn xuống sông luôn tự tử. Nhưng mà bây giờ mình biết đạo rồi, mình bình tĩnh lại nha, mình chấp nhận ôm lấy niềm đau, chấp nhận đau khổ, nhìn thẳng cái nỗi đau của mình, chả sợ gì nữa, rồi coi ai chết cho biết. Không sao hết. Rồi mình nhìn thẳng cái đau khổ, mình giữ lấy cái đau khổ, đối diện với đau khổ, ôm lấy đau khổ, đau khổ nó trốn mất à. Còn mình chạy nó, thì nó rượt theo sau lưng mình hoài. Mình sợ đau khổ, thì cái đau khổ nó cứ bám theo sau lưng mình
[13:13]cả cuộc đời, mình không thoát được và càng lúc càng đau khổ. Đứng lại nhìn tới nó, nắm tay nó, nó chạy mất, nó trốn mình. Giống như ma vậy đó. Hễ mình cứ sợ ma thì ma làm sao? Nó cứ theo sau lưng mình, mình đi đâu cứ nghe tiếng chân lịt bịch phía sau á. Mình quay lại mình nhìn, bắt tay mời, bắt tay, nó chạy mất. Không tin bữa nào gặp ma làm đúng như thầy nói coi, coi phải vậy không nha. Mai mốt gặp ma mình, ví dụ mình tới ngả bóng tối sợ quá, con sợ ma quá, thì bước vô bóng tối đó nhìn tìm ma mà bắt tay, bonjour nha, rồi coi sao, thì ma trốn mất à. Còn mình cứ sợ sợ thì nó cứ khều khều khều hoài mình...
[13:54]Thì hai cái trạng thái nó khác nhau. Rồi bây giờ nói thôi con không bị nhà cháy mà mới xe mới tông gãy chân, người ta, cái người gãy chân mà chưa biết đạo gì hết và một người gãy chân đã biết đạo, hai cái đó khác nhau. Thì cái mà khác nhau đó, cái mà tâm mình an vui, hạnh phúc đó chính là cái kết quả của việc tu tập theo Phật Pháp làm cho tâm mình an vui hơn. Còn nếu mà không bị những cái tai họa đó, không bị trả những cái nghiệp đó, trong cái cuộc sống bình thường thì rõ ràng rằng làm sao? Mình từng bước mình được an vui, được hạnh phúc, đó là kết quả rất rõ. Mà cái tu tập này nó không phải chỉ là lý thuyết suông,
[14:46]mà nằm ở nào? Chỗ mình gây tạo được nhiều công đức lành, chịu cực, chịu khó làm những điều phước, giúp đỡ, tử tế, cúng dường, bố thí.
[15:06]Cái công lao khó nhọc đó nó tạo thành một cái phước vô hình, nó giữ lại trong tâm mình, làm cho tâm mình có một cái sức mạnh, làm cho mình có cái sức mạnh nội tâm, nhớ như vậy. Chính cái vất vả làm những điều công đức khiến cho tâm mình có một sức mạnh.
[15:31]Cái mà bây giờ thầy dùng cái từ ngữ thầy nói là khi mình làm những điều phước khiến cho tâm mình có một cái sức mạnh, thì ngày xưa Đức Phật cũng nói như vậy nhưng mà Ngài dùng từ khác. Vì Ngài dùng từ khác khiến cho thầy tới mấy chục năm thầy mới hiểu. Lúc ở trong cái kinh Tăng Chi Bộ thì Đức Phật mới hỏi: "Mình bố thí để làm gì?" Thì người trả lời này, người trả lời kia, sau Đức Phật mới trả lời: "Ta bố thí để trang nghiêm tự tâm." Câu này thầy không hiểu. Thì theo Phật, chớ đọc tới đoạn kinh đó thầy không hiểu: "Bố thí để trang nghiêm tự tâm." Trong khi thầy cứ hiểu thế này: Mình bố thí giúp người bởi vì mình thương người, phải không ạ, mình thương người.
[16:24]Và thầy nghĩ rằng cái động cơ mà thương người, giúp người là động cơ chân chính nhất. Còn cái người mà làm phước giúp người
[16:36]để cầu quả báo thì coi vậy nó vẫn lẫn bên trong cái ích kỷ, bản ngã, mưu cầu.
[16:45]Ta kinh doanh cái điều lợi ích qua luật nhân nhân quả. Người đời họ kinh doanh tìm cái lợi bằng cái cái cái việc doanh nghiệp của họ, mua bán của họ, còn ta biết luật nhân quả nên ta kinh doanh qua luật nhân quả thì nó vẫn tốt. Vẫn tốt là hãy giúp người trước rồi quả báo lành sẽ đến với ta sau, thì nó vẫn còn một cái ích kỷ. Còn bây giờ nếu ta thương người, ta giúp người không mong cầu quả báo thì rõ ràng đây là rất là cao, cao thượng. Nên thầy từ lâu thầy tin rằng cái việc bố thí giúp người vì lòng yêu thương là đúng rồi, chân lý nằm đây. Cố gắng mình tu tập như vậy, mình sống như vậy thôi. Cho đến khi đọc cái đoạn kinh nói mình giúp người
[17:37]để trang nghiêm tự tâm, thầy không hiểu. Không hiểu, khác với ý mình. Mình không hiểu nhưng không dám nói Phật sai. Thì mình không hiểu nhưng mà suy nghĩ hoài không ra, cho đến khi tu tập rất lâu rồi mới biết cái cái đạo lý đó. Đạo lý đó nó nằm ở chỗ này.
[18:02]Giờ cái ví dụ như hôm nay mình có về khóa thiền,
[18:09]ngày Chủ nhật ta có buổi giảng, giảng xong rồi nhà bếp nấu cơm ăn. Biết cơm nước đủ ăn không cà?
[18:19]Thì cũng nhà bếp cũng không tính toán được, không tính toán chính xác cái con số là hôm nay sẽ bao nhiêu người ăn cơm. Mà Phật tử mình có cái là đến chùa mà tu tập mà lễ bái là rất thích ăn cơm chùa. Ăn cơm chùa thì cũng chẳng phải là cao sang gì, ăn cơm chay mà, nhưng mà nó có cái gì nó vui, ngon miệng, mặc dầu chả bổ béo gì. Nhưng mà vui, Phật tử ngồi một người một cái hộp cơm ngồi góc ngồi vừa ăn vừa nói chuyện nhau á, nó hạnh phúc hơn là đi ăn đám cưới. Tại sao vậy? Tại vì ăn đám cưới phải mặc đồ đẹp và phải bỏ bao thơ à. Bỏ thơ ít quá nó cự à. Còn đây mình đến chùa mình ăn thì mình có tiền cúng cũng được, không có tiền cũng không sao.
[19:05]Mọi người chỉ trong yêu thương, trong hạnh phúc, nên mình rất thích ăn cơm chùa. Mà cơm chùa tự nhiên nó cũng ngon miệng, nó lạ miệng nó ngon. Bắt ăn ba bữa thì hơi sợ chứ ăn bữa thì không sao hết. Thì khi ăn như vậy đó, nhà bếp hết cơm và mình phát hiện có một người chưa có cơm. Trên tay mình thì có cái hộp cơm. Lúc đó mình quyết định là mình nhường phần cơm mình cho cái người kia. Mình mới đưa cơm mình chấp nhận là sẽ nhịn, sẽ nhịn mà mà mình trong đầu mình thoáng thoáng, mình nhường cho người này chắc lát sẽ có người nào đó hay là có phần cơm nào đưa lại, tại nhân quả mà. Nhưng mà bữa đó nhân quả nó đến chậm,
[19:49]chiều nó mới tới lận, cho nên từ đó tới chiều không có gì ăn luôn. Nhưng cái việc mà mình chấp nhận nhường cái phần cơm, chấp nhận nhịn luôn tới chiều mới có cơm ăn, tâm mình nó khác so với nếu mình không nhường cái hộp cơm.
[20:09]Nếu lúc đó mình vẫn ăn, mình lấy cớ là mình lỡ ăn một muỗng rồi, mình đưa người ta ăn kỳ, thôi mình ăn hết luôn, còn họ đói thôi cứ để họ đói. Hai cái tâm nó khác nhau, mình không nói quả báo đi nha, chúng ta không nói quả báo mà chúng ta nói cái tâm thôi. Cái tâm một người dám nhường cái hộp cơm để chấp nhận nhịn tới chiều và tâm một người không nhường cái hộp cơm, hai cái tâm đó làm sao? Khác nhau. Khi chúng ta chấp nhận nhường cái hộp cơm của mình cho một người huynh đệ, tâm chúng ta vừa tiến thêm một bước nữa. Chúng ta không nói phước đã có, đương nhiên, ta nhường một phần cơm là phước đã có rồi, nhưng mà cái tâm ta bước thêm một bước nữa rồi.
[20:52]Cái bước thêm đó là gì? Cái đó thì Đức Phật gọi là ta vừa trang nghiêm tự tâm của mình. Mà bây giờ thì thầy nói rằng, tâm ta vừa thêm một chút sức mạnh mới. Có đúng không ạ? Cho nên cái việc mà ta siêng năng tạo phúc, giúp đời, thương người, tử tế làm cho tâm ta có một sức mạnh và cái sức mạnh đó làm gì? Giúp cho ta bình yên, hạnh phúc trong cuộc đời này. Chưa cần nói tới quả báo, chưa cần nói là, ờ, tôi thương người giúp người tử tế làm phước, sau này tôi sẽ được giàu sang, không, cái đó là cái chuyện vẫn là chuyện bên ngoài. Cái giá trị ở chỗ là ngay khi ta thương người giúp người, tâm ta có cái sức mạnh.
[21:46]Cái sức mạnh đó mới là cái quý. Cái đó đó mới là vàng là ngọc. Chứ còn mà cái vàng ngọc sau này do quả báo nó đem tới được giàu sang, ch- cũng chỉ là chuyện gì? Vô thường, hư ảo mà thôi. Còn cái mà ta được cái nội tâm á, cái sức mạnh nội tâm á, cái đó mới là vàng ngọc thật sự, mà đã có liền lập tức. Không đợi mấy kiếp nữa, không đợi kiếp sau nữa mình mới giàu sang, sung sướng. Chính ngay khi mình nhường nhịn, chia sẻ, hi sinh, giúp đỡ tử tế, ngay đó lập tức tâm mình có một cái sức mạnh mới liền. Cái đó mới là vàng là ngọc. Mà ta đem cái điều đó, ta đi trong cuộc đời của mình, từng bước từng bước, ta được an vui, được hạnh phúc.
[22:34]Đó chính là cái giá trị mà đạo Phật đem đến cho chúng ta. Mà như nãy thầy nói, cứ từng bước ta tu theo Phật pháp, ta được những niềm vui, những hạnh phúc nho nhỏ, dần dần, từ từ. Cứ lâu ngày thì cái niềm vui, hạnh phúc đó sẽ lớn dần lên. Cái ý nghĩa là như vậy. Và cái giá trị của việc tu tập trong đạo Phật là thấy như thế. Nên khi ta tu tập theo theo Phật pháp lâu rồi thì nó phải có cái điều xuất hiện là tâm mình an vui, vững vàng, tự tin.
[23:18]Nên nhìn gương mặt biết liền. Ví dụ mình nhìn một gương mặt người chao dao, còn hoang mang, còn lo lắng, rồi bất an, biết người này sao? Tu chưa?
[23:36]Tu chưa có nhiều, công đức chưa có nhiều, thiền định chưa có nhiều, đạo lý cũng chưa có thấm. Còn mình nhìn gương mặt một người, mình thấy họ vững vàng. Cái vững vàng này khó diễn tả bằng lời, vững vàng thôi, là mình biết người này sao? Đạo lý thấm, có ngồi thiền, có làm phước, có lễ Phật. Nhìn gương mặt vững vàng liền. Biết đây là ta hay gọi là chữ là gì? Người đệ tử Phật thuần thành. Họ đã đi đúng hướng mà hiền lành, càng lúc càng hiền, nhưng mà càng hiền mà lại càng vững vàng. Còn ví dụ như một người có thể là họ có cái tự tin, có cái mạnh mẽ mà không biết Phật pháp nó cũng khác á. Trong đó cái bản ngã nó nó nó nó lớn trong cái ưu điểm của mình.
[24:33]Ví dụ người giàu họ có cái tự tin của cái giàu, và có cái bản ngã của người giàu. Người giỏi, họ có tự tin của cái giỏi,
[24:45]và có cái bản ngã của của người giỏi. Người có quyền lực, thì họ có cái tự tin của quyền lực và có cái bản ngã của cái quyền lực.
[24:59]Còn cái người mà tu tập trong Phật pháp, thì họ có cái tự tin trong Phật pháp và
[25:12]bớt bản ngã. Đây là cái khác nhau.
[25:16]Hôm nay cái bài học chúng ta nói về chỗ này. Thầy nhắc lại, mọi người nghe cho kỹ, nha. Một người có ưu thế, thì họ sẽ có cái cái tự tin nơi cái ưu thế của mình. Người giàu thì sẽ tự tin vì tài sản của mình, nhưng cũng kéo theo cái cái bản ngã của cái giàu sang của mình, đúng không ạ? Nhớ. Người tài giỏi thì cũng có cái tự tin nơi cái năng lực của mình, nhưng cũng kéo theo cái bản ngã. Người có quyền lực thì cũng có cái tự tin nơi cái uy quyền của mình, nhưng cũng có theo cái bản ngã, à. Còn người đệ tử Phật có bề dày tu tập, bề dày công đức thì cũng có tự tin nơi cái sự tu tu hành của mình, nhưng bản ngã thì bớt lại.
[26:24]Đây là cái chỗ khác nhau của người đệ tử Phật và người không phải đệ tử Phật.
[26:32]Cả hai giống nhau điều gì? Cả hai đều giống nhau là có một cái ưu thế gì đó trong cuộc đời này, phải không ạ? Người ta giàu sang, tài giỏi, quyền lực, còn mình có công đức của sự tu, của sự tu hành. Cả hai, mình cũng có ưu thế của sự tu hành, còn người ta cũng có cái ưu thế của cái phước của người ta. Nhưng cái người đời thì luôn luôn kéo theo bản bản ngã. Cái ưu thế càng lớn thì bản ngã càng lớn. Còn trong đạo Phật thì ngược lại, cái ưu thế tu hành càng lớn thì bản ngã phải nhỏ lại mới là đúng đường. Cái việc mà làm cho cái bản ngã nó đi ngược với cái ưu thế của mình, đi ngược với cái công đức tu hành thì đây mới là
[27:28]cái trí tuệ, sự tinh tế, sự sâu xa mà cũng là cái sự cao siêu trong Phật pháp.
[27:37]Vì điều này nó đi ngược với cái thường tình của thế gian.
[27:45]Mà cái gì đi ngược đều là khó. Dòng nước nó chảy vậy, mình lội ngược dòng luôn luôn là vất vả, nhớ như vậy. Mà có vất vả, có đi ngược dòng thì ta mới thoát khỏi dòng đời. Còn nếu ta xuôi theo cái dòng chảy thì sao? Ta vẫn là một người tầm thường mà thôi. Hễ có cái gì ưu thế thì cái tự cao, kiêu mạn vì cái ưu thế của mình. Còn ở trong đạo Phật, ta càng ưu thế chừng nào thì càng cố gắng mà diệt trừ cái kiêu mạn, diệt trừ bản ngã chừng nấy. Như vậy, Bên cạnh cái công đức tu hành khó nhọc, bên cạnh cái công đức mà ta làm phước giúp đời vất vả,
[28:40]thì ta còn làm một cái cũng hết sức cực khổ không kém, đó là gì?
[28:47]Diệt trừ bản ngã, diệt trừ sự kiêu mạn. Đây mới là cái thâm sâu trong trong Phật pháp. Cái người mà diệt trừ được bản ngã thì ta gọi rằng đó là một người có đạo lực tu hành, có đạo hạnh tu hành
[29:14]và người đạo tâm vững vàng. Còn cái người mà không diệt trừ được bản ngã, kiêu mạn thì ta gọi rằng đây là một người kém đạo lực, kém đạo hạnh, kém đạo tâm. Như vậy, cái đạo hạnh, đạo lực, đạo tâm của ta nó ngược với bản bản ngã. Bản ngã lớn thì đạo lực kém, bản ngã nhỏ thì đạo lực lớn, nó ngược lại với với nhau. Và cái gọi là bản ngã này, tức là cái tôi, cái ta mà nó tạo ra sự kiêu mạn, nó nằm ở đâu? Nằm ngay trong tâm của ta.
[30:03]Mà cái nằm ở trong tâm ta thì có dễ thấy không? Không, vì tâm là vô hình. Tâm là vô hình. Giống như là một đứa bé mà đối đáp với Khổng Tử vậy.
[30:19]Nói nó nghe nói à ngài cái gì cũng biết hết, cái Khổng Tử cũng hơi vui. Nói: "Vậy hỏi ngài một cái." "Hỏi đi." "Trên trời có bao nhiêu vì sao?" Trả lời được không? Không, bây giờ khoa học còn chưa trả lời được mà. Cái Khổng Tử mới nói trớ đi: "Nói chi chuyện xa, nói chuyện trước mắt đi." Cái nói: "Trước mắt ngài có bao nhiêu cái lông mi?" Bó tay. Tức là Khổng Tử gì cũng biết, nhưng thua một cái thằng nhỏ lém lỉnh ở đâu không biết. Nhưng mà nó hỏi hai câu làm ngài bí thì cái đầu nó làm sao? Cái thằng này ở đâu trên trời nó hiện ra nó nó nó nó đùa cợt ngài một chút nữa. Và một cái câu rất xa ngài không biết,
[30:57]một câu rất gần ngài không biết, và ngài bị lọt bẫy liền. Thì còn ở đây, cái bản ngã của ta nó không phải là số sao trên trời, nó cũng không phải số lông mi trước mắt, mà nó ở đâu? Tuốt trong tâm mình luôn. Nó cực kỳ gần, gần còn hơn cả cái lông mi của mình nữa, thì chúng ta lại càng không biết gì nó, à, càng không biết gì về nó. Mà tu tập là làm sao? Là phải biết cho nó, nhận được cho ra rõ cái gương mặt của nó.
[31:32]Cái bản ngã hết sức vô hình, cái kiêu mạn hết sức vô hình, ta phải nhìn nó cho ra. Vì nếu không nhìn được cái bản ngã, để nó chi phối, xúi giục, thao túng, thì ta làm sao? Vĩnh viễn chỉ là một kẻ tầm thường, trầm luân, đọa lạc. Còn nếu ta nhận ra được cái bản ngã đó, ta không bị nó khống chế, không bị nó thao túng, diệt trừ nó từ từ, thì đạo lực ta được tăng tiến. Vấn đề là ở chỗ này. Nhưng mà nó vô hình như vậy thì làm sao mà thấy? Giống như cái lông mi trước mắt như vậy làm sao mà thấy? Thì ở đây cái giá trị của sự tu tập là cái chỗ này, là thấy được bản ngã. Cái thấy được bản ngã này nó có cạn, có có sâu.
[32:29]Cái người mà có tu tập thiền định, tâm có thanh tịnh, thì càng lúc càng tinh tế nhận ra cái bản ngã kiêu mạn của mình, mặc dù nó vô hình. Còn cái người mà không có tu tập thiền định, thì ta chỉ nhận ra được cái bản ngã ở cái bề mặt cạn cạn thôi. Nhưng mà nhận ra được cái bề mặt cạn cạn là cũng đỡ hơn cái người không biết gì. Nên bản ngã nó có nhiều lớp, từ cái lớp rất thô cho tới cái rất là sâu xa, tinh tế, khó thấy. Mà tới cái tận cùng của cái sâu xa, tinh tế khó thấy thì phải là sao? Chứng A-la-hán mới hết được. Còn cái bậc mà A-na-hàm thần thông quảng đại, chết là sinh lên cõi trời Sắc Cứu Cánh,
[33:25]cái bậc đó cũng không thấy hết được cái bản ngã cuối cùng, mặc dù các ngài đã hết sức là tự tại, tâm cực kỳ thanh tịnh mà vẫn không thấy được cái bản ngã cuối cùng. Bản ngã nó khó như vậy. Còn chúng ta lại càng chưa phải là A-na-hàm, cũng phải Tư-đà-hàm, cũng chưa phải Tu-đà-hoàn, thì cái bản ngã của chúng ta rất là to. Bản ngã ta rất là to, nên nếu mà nó to mà nó nó thô thì chúng ta sẽ thấy được nó. Còn nó hơi rút lui tế một chút là mình cũng rất là khó thấy. Tuy nhiên, có những người trên đời không chịu thấy bản ngã, không chịu thấy cái sự kiêu mạn của mình, không chịu thấy lỗi của mình. Những người này sẽ chấm dứt cái chỗ đến của mình,
[34:15]cái chỗ đến của những người này là địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Người không thấy lỗi thì chỉ có cái ba chỗ để đến: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh sau khi chết mà thôi, họ không không có chỗ nào khác. Không thấy lỗi tức là không thấy bản ngã của mình đó. Vì bản ngã nó đã hiện tướng ra rồi. Bản ngã cái vô hình nó đã hiện tướng ra cái gì? Tham lam, ác độc, ích kỷ, sân si, nóng nảy, hơn thua, đố kỵ, ganh tị, mưu hại. Tức là bản ngã nó hiện tới những cái tướng rất ác, rất thô mà vẫn không chịu thấy, vẫn không chịu thấy đó là lỗi, thì người này chỉ có chỗ đến: "Này các Tỳ-kheo, Ta nói với các ngươi rằng
[35:01]những hạng người như vậy chỉ có một chỗ đến, đó là địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh." Đó Thầy mới lặp lại lời Phật chứ không phải Thầy kêu mấy người như [cười].
[35:15]Nó đã hiện tướng tới mức độ đó mà không chịu thấy. Mình sẽ hỏi trên đời mà có ai ngu như vậy không? Có, Thầy cũng đã gặp vài người. Ngoan cố kỳ lạ, bướng bỉnh kỳ lạ, không chịu thấy lỗi mình, thấy rất là xót thương. Cái người đó đúng là bó tay, không độ được, và biết rằng chỗ đến của họ là địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, biết thua đành chịu. Tự họ không chịu thấy lỗi. Còn chúng ta tu, khi mình đã quỳ xuống lễ Phật, quỳ xuống lễ các bậc Bồ-tát, gặp huynh đệ mình chắp tay cúi chào,
[35:53]chỉ vậy thôi, mình đã bắt đầu có cái phước là cái sự ngã mạn của mình đã bắt đầu bị bị xô ngã, lung lay, lung lay lung lay, nhấp nhổm thôi, hết thì không hết đâu, nhưng mình xô nó lung lay được chút xíu. Và đó, cái lợi của nó là gì? Bắt đầu biết lỗi. À. Ai cũng thế, ít nhiều đều tội, chỉ khác nhau biết lỗi hay không, chỗ đó thôi. Và cái cái ranh giới của cái việc tu hành chính là gì? Chúng ta đặt một cái chân vào cái vùng đất, vùng đất đó gọi là biết được lỗi mình. Lúc đó chúng ta vừa trở thành một con người khác. Trước đó, chúng ta vẫn ở lại ở chỗ cái vùng đất của cái gọi là không biết lỗi mình.
[36:50]Chúng ta ngoan cố, bướng bỉnh, ai phê bình mình chúng ta cãi lại liền, biện minh cho cái sai lầm của mình. Nhưng bắt đầu từ khi ta quỳ xuống lạy Phật, đầu sát đất với tất cả lòng yêu kính, rồi ta gặp Tăng Ni, ta chắp tay ta xá chào, gặp huynh đệ, ta chắp tay ta cúi chào, chỉ vậy thôi, là ngay lập tức ta được một cái phước, một chân ta lọt vào trong cái vùng đất của cái gọi là biết biết lỗi mình. Còn những người bước luôn hai chân bước vào thì sao? Ngon lành, số dách. Hiện nay mình bước một chân hay hai chân rồi?
[37:41]Dạ, đặt được ngón chân cái rồi.
[37:47]Cái người nào gọi là người mà đặt được hẳn hai chân vào cái vùng đất, bước qua được cái ranh giới, bước hẳn vào cái vùng đất là vùng đất biết lỗi mình, là người nào?
[38:03]Này chứ không dễ nha, không dễ. Thầy vừa nói một điều rất là dễ: ta lễ Phật, ta khiêm tốn, ta bước được một chân. Chứ sự thật mình bước chân bước vào mà bước được có ngón cái đặt xuống à, chưa bước được một chân đâu. Vì bước được một chân là người này đạo đức đã thăng tiến rất lớn mới bước được một chân. Còn người nào bước luôn cả hai chân vào cái vùng đất đó là người đó hoàn toàn biết lỗi mình, luôn luôn kiểm soát được nội tâm của mình, thực sự người này đã là Tu Đà Hoàn rồi. Đã là bậc Thánh rồi, bậc Thánh Tu Đà Hoàn. Bậc Thánh Tu Đà Hoàn là người đặt được hai chân vào vùng đất đó, vùng đất của Thánh mà Phật gọi là nhập lưu, vào dòng Thánh.
[38:49]Tức là người bước hẳn hai chân vào. Vậy cái nhập lưu vào dòng Thánh có cái gì lạ? Nhiều thứ lạ lắm, nhưng một cái tính chất của cái vùng đất đó là gì? Là luôn luôn biết lỗi mình, nhớ như vậy. Cho nên thầy có cái định nghĩa là người có trí là người biết được lỗi mình. Không có nói sâu xa, không nói người có trí là cái người mà cao siêu gì hết, chỉ là người biết được lỗi mình. Mà biết đến cái chỗ là không một lỗi nào thoát khỏi được cái biết của mình. Lỗi nào là xảy ra biết liền, lỗi nào xảy ra biết liền, thì người này thực sự là đã đặt hai chân vào trong cái vùng đất đó rồi. Vùng đất mà mình nói một cách khiêm tốn đó là vùng đất
[39:36]tự biết lỗi mình, nhưng mà nếu nói đúng theo lời Đức Phật, đó là vùng đất của gì? Thánh, gọi là nhập lưu, vào dòng Thánh rồi. Đó Đức Phật nói rằng đây là người đã nhập lưu vào được dòng Thánh. Nhưng mà mình nói dòng Thánh mình nghe hơi sợ, tại vì mình cũng ham làm Thánh lắm, nhưng mà ai kêu mình làm Thánh thì mình cũng rất là nhát, không dám. Cho nên thầy chỉ nói một câu thế này: là đó là vùng đất tự biết lỗi mình, nha. Vậy chúng ta muốn biết mình có phải Thánh hay chưa thì đánh giá ở chỗ nào?
[40:18]Đánh giá ở chỗ là cái mức độ mà mình biết được lỗi của mình, nha. Biết được lỗi mình nhiều thì coi chừng mình làm Thánh rồi đó nha, không hay rồi nha. Còn tu hoài không thấy lỗi thì là làm sao? Mình đang còn ở vị trí phàm phu. Nhớ như vậy. Nha những người xuất gia mỗi tháng đều phải sám hối, sám hối là phát nguyện, phát lồ, thỉnh nguyện, nói cái lỗi mình ra cho đại chúng nghe, để đại chúng chứng minh mà mình sửa lỗi. Tháng nào người xuất gia cũng phải như vậy. Mà nếu cái người nào đó không thấy lỗi thì nói câu này: kính bạch trên Sư Phụ và đại chúng, con vì vô minh nên không thấy được lỗi mình, kính mong trên thầy và đại chúng
[41:09]từ bi nếu thấy con có lỗi xin chỉ cho con, để con y pháp mà sám hối. Đó là cái câu của cái người, cái thủ tục nói như vậy. Thủ tục nói như vậy khi ta thỉnh nguyện phát lồ. Thì đó là người tự nhận mình là vô minh, sao tháng vừa rồi mình tu mình không thấy lỗi gì hết trơn, thì đúng là vô minh thiệt, không thấy lỗi gì hết. Còn cái người mà mỗi tháng trôi qua đều thấy mình có lỗi này, lỗi kia thì người đó có tu tập, có biết lỗi mình.
[41:44]Cái biết lỗi lỗi là gì? Lỗi là hiện tướng của bản ngã. Khi bản ngã ta nó thò tay, thò chân ra thì nó thành những cái ta gọi là lỗi lầm. Và cái lỗi lầm đó dễ thấy. Người ngoài họ nhìn ta họ thấy liền. Ta thấy chậm hơn người ngoài một bước. À... Ví dụ, tôi lại lấy ví dụ ăn cơm nữa nè. À... Thì khi mà tới giờ ăn cơm rồi mỗi người cứ lấy một hộp, hộp cơm mà ăn. Thì ai sao tui vậy, ai mỗi người lấy hộp cơm mình cũng lấy hộp cơm, đâu có gì đâu.
[42:30]Nhưng có một người họ phát hiện ra cái lỗi của mình, họ phát hiện ra mình tham ăn. Là làm sao? Thì cái hộp cơm để để để để vậy thì mình đi rất xa để mình lấy hộp cơm mà nó nhiều hơn một chút. Có người liếc qua cái họ thấy, nói: "Ông này tham ăn thiệt nha, dòng ốm ốm mà sao tham ăn quá à." Mình có thấy không? Không. Mình không thấy, mình thấy cái điều đó rất tự nhiên. Rồi cái sáng nay cái mình nghe tin à một cái cô gái ở Bến Tre vừa đăng quang Hoa hậu Trái Đất. Có nghe tin đó chưa kìa? Nhanh quá nhờ. Cô gái Bến Tre người Việt Nam mình lần đầu tiên mình được đăng quang. Chứ nào giờ ai đẹp đẹp chứ người Việt Nam mình cứ rớt hoài.
[43:17]Nhưng mà hôm nay thì cái sắc đẹp của Việt Nam được công nhận, à được công nhận, một cô gái Bến Tre được đăng quang Hoa hậu Trái Đất. Thì có người kể mình: "Ồ, Việt Nam mình cái cô ở Bến Tre đó là cô được đăng quang Hoa hậu đấy nha!" Mình bĩu môi mình nói: "Sao? Coi chứ Hoa hậu cũng không không có gì đẹp, phấn son thôi, khéo trang điểm thôi."
[43:47]Lúc đó chuyện gì xảy ra? Người kia họ nhận ra mình cái gì? Có một cái tâm đố kỵ.
[43:55]Nước ngoài Hoa hậu thì được, Việt Nam không được quyền Hoa hậu, vì nó chạm tới tự ái tôi cũng là người Việt Nam, tại sao không ai kêu tôi là Hoa hậu mà lại chọn ở Bến Tre? Có một cái đố kỵ nó len lỏi nhẹ nhẹ.
[44:13]Người kia họ nhận ra liền, còn mình có thấy không? Không. Nhớ như vậy. Ta nhớ nguyên tắc trên đời này khi ta có lỗi, thì người mà thấy lỗi chậm nhất là chính chính ta. Còn người mà phát hiện lỗi ta nhanh nhất là bạn ta. Nhớ như vậy. Cái người mà phát hiện lỗi của ta nhanh nhất là bạn ta. Còn người mà phát hiện lúc ta chưa có lỗi luôn, người đó là ai? Người đó là kẻ thù ta, tối ngày nói xấu ta hoài, ta không có lỗi mà vẫn đặt ra mà nói xấu thì đó là kẻ thù ta. Còn cái người mà có lỗi ta chưa thấy họ thấy liền, đó là bạn ta, vì họ ở gần bên cạnh ta. Còn người mà thấy lỗi ta chậm nhất là chính ta, nhớ như vậy.
[45:03]Thì mình tu tập là để làm cái gì?
[45:07]Để tu tập cho tới cái ngày mình có cái lỗi, bạn mình thấy cái lỗi của mình, mình cũng thấy luôn cùng lúc luôn, là đã là một bước tiến, tức là cái tốc độ thấy lỗi ta nhanh bằng cái người ở ngoài ta. Vì cái tâm lý không ai thấy mình có lỗi cả, nha, tâm lý không ai thấy mình có lỗi cả. Nên có một cái phim của Mỹ, anh chàng đó anh bị oan, anh bị bắt vô trong tù. Vô tù anh khổ sở lắm, anh mới nói với người bạn tù: "I am innocent, tôi vô tội." Thì có người bạn tù mới nói: "Tất cả mấy thằng ở trong đây thằng nào cũng vô tội." Bây giờ hỏi tất cả những người tù thì người tù nào cũng nói mình vô tội, hỏi đến anh tội gì nói:
[45:56]"No, I am innocent." Hỏi "I am innocent", ai cũng nói mình vô tội hết trơn á. Tức là nghĩa là làm sao? Nghĩa là chứng cứ đã đầy đủ, tòa đã tuyên, thi hành án, nhốt luôn, mà trong cái trại tù đã cả ba, bốn trăm người không lẽ oan hết sao? Oan thì mười ngàn vụ án thì mới có một, hai vụ thôi, chứ còn đa phần đâu có oan, đa phần đều có tội. Nhưng mà hỏi ông nào ông nào cũng nói mình vô tội. Nói: "Ủa, anh vô tội sao?" Nói: "Nếu anh vô tội sao anh đâm dao người đó chết ngắc vậy?" Nói: "Không, bị thằng đó nó vầy vầy vầy, tui phải vầy vầy vầy." Tức là đều biện minh hết. Mình rút dao đâm người ta thì tòa thấy có lỗi, còn mình thấy không?
[46:39]"Nếu lúc đó tui mà không đâm nó thì chuyện này phải xảy ra xảy ra, rồi đâm thì đâu có canh được, đâu phải canh chỗ nào mà đừng chết thì tui đâm đại ai ngờ nó vô tim nó chết, chứ tui không muốn đâu, tui lòng tui trong sạch lắm, tui không có ác gì đâu, mà tui cầm dao nó nhào vô tui phải lụi một cái, thì đâu có canh được." Tức là trong tù ai cũng vô tội. Nếu mà ta hỏi kỹ thì người tù nào cũng nói vô tội, tội. Vừa nói: "Nói anh nói anh vô tội, sao anh anh đột nhập vô nhà người ta nha, anh bỏ thuốc mê, anh bưng hết cái tủ sắt của người ta, anh cạy lấy hết sao anh vô tội sao?" Nói: "Không có đâu. Thật sự á không có cố ý đâu,
[47:13]bị hôm đó cái chuyện nó xảy ra thế này thế này thế này đó. Mà mình phải giống như người xưa là hào hiệp, phải lấy người giàu chia cho người nghèo." "Mà sao anh không chia người nghèo?" "Tìm không ra, tui xài trước cái đã." Nói nghĩa là rồi đủ cách rồi mình cũng vô tội. Nghĩa là tất cả mọi tù nhân đều đều vô tội, không ai thấy lỗi mình cả.
[47:33]Chúng ta thì chưa đến nỗi vô tù, nhưng mình cũng sao? Không thấy lỗi. Nhưng mà ở trong tù thì ông quan tòa ổng thấy lỗi rồi đó, Viện Kiểm sát thấy lỗi rồi đó, chỉ có ông luật sư ổng ăn tiền mình thì ổng nói mình vô tội thôi, chứ còn là ai cũng thấy mình có lỗi rồi mới vô tù rồi. Ừ mình tới vô tù thi hành án mười năm đi ra rồi vẫn chưa thấy lỗi. Thì mình không phải đến nỗi như vậy, mình chưa vô tù, nhưng mình cũng sao? Rất chậm thấy lỗi, phải không ạ? Cái tốc độ thấy lỗi mình rất chậm. Và như vậy cái công phu thăng tiến của mình là gì? Là mình thấy lỗi mình cho nhanh bằng cái người người bạn của mình.
[48:13]Nó phát hiện ra mình có cái ích kỷ, mình cũng thấy mình có ích kỷ luôn ngay đó luôn, là thành công, là một bước tiến rất là lớn, bước tiến rất là lớn.
[48:26]Ví dụ thế này, mình đi đi ngang qua cái một cái hàng xóm, nhà trong xóm. Mình với người bạn đi ngang qua nhà trong xóm, cái trong nhà đó nghe cái tiếng khóc vang lên. Dường như trong nhà vừa có xảy ra một cái sự cố gì đó mà người đó là hàng xóm của mình, bình thường cũng quen biết chào hỏi nhau cả. Nghe tiếng khóc vang lên, cái người người bạn mới khựng lại nhìn chuyện gì đó, mình nắm tay mình kéo luôn: "Thôi thôi thôi đi, chuyện chuyện của người ta đừng lo." Thì ngay đó người bạn nhận ra một điều rằng mình ích kỷ. Hàng xóm với nhau có tình nghĩa, người ta vừa có chuyện, ít ra cũng phải hỏi thăm chút.
[49:06]Mình chỉ trong đầu mình chỉ có cái công việc mình đang đi, phải lo cho xong, đúng giờ, chăm chăm chăm chăm dắt người bạn đi luôn cho kịp công việc của mình, của mình, của mình, nhớ như vậy. Còn cái người hàng xóm khóc than la lên, có một chuyện rất là lớn gì trong nhà họ, mình đừng không muốn phiền, không muốn dây dưa, đi cho lẹ. Người bạn này nhận ra một điều mình là người ích kỷ. Nhưng mình có thấy không? Không. Nếu người bạn hỏi sao anh không không không dừng lại hỏi thăm họ, mình có một ngàn câu trả lời lý do tại sao không dừng lại để hỏi thăm hàng xóm, mình có 1000 câu trả lời, cho nên mình rất là vô vô tội.
[49:45]Mình vẫn tiếp tục in innocent, vô tội, vẫn tiếp tục vô tội. Nhưng mà mình tu làm sao, mình ráng đi chùa Từ Tân nghe giảng làm sao, cho đến khi mình vừa nắm bạn mình kéo đi luôn thì mình nhận ra một cái điều là mình vừa ích ích kỷ, dừng lại trở lại lui lại hai bước, gõ cửa: "Chuyện gì vậy em? Trong nhà có gì vậy?" Nó nói: "Dạ, ba em vừa mất." Thì lúc đó làm sao? Mình tìm cách mà phụ lo với người ta. Thì lúc đó mình vừa thoát ra được một cái cái lỗi rất là lớn là gì? Ích kỷ. Mình vừa có một cái tiến bộ rất là lớn là gì? Nhanh chóng nhận ra lỗi mình. Mình vừa có một cái thành tựu rất là lớn là khắc phục cái lỗi đó liền.
[50:37]Ngay lúc đó mình tiến bộ ba cái. Nha! Một cái là nhận ra lỗi mình, một cái là mà nhận ra rất nhanh, và khắc phục lỗi liền.
[50:52]Đó là một bước tiến rất lớn trong sự tu tập. Chỉ chút xíu đó thôi, chỉ cái tốc độ mà ta nhận ra lỗi nhanh thôi, đó là một bước tiến rất lớn trong sự tu tập. Chứ còn để một tháng sau, đám tang người ta xong hết rồi, ban đêm mình nằm mình gác tay lên trán, chợt nhớ lại cái câu chuyện là: Bữa đó người ta chết mà mình đi luôn. Lúc đó thấy trời bữa đó mình cũng vô tình quá ha. Tháng sau mới thấy thì thua rồi, thua rồi. Đạo lực mình tu quá kém rồi. Ý là như vậy. Nên là cái cái tốc độ thấy lỗi nhanh một chút, đó, đó là những cái lỗi rất thô nha, người ngoài nhìn thấy liền. Bây giờ mình tu cho đến cái ngày
[51:39]hễ là lỗi vừa có, mình thấy liền, người ngoài thấy mình cũng thấy liền. Nhưng mình tu dần, tu dần, lỗi nó không bao giờ bộc lộ ra ngoài nữa, tâm mình từ hòa, thanh tịnh, nhu nhuyến, mọi cái lời nói, mọi cử chỉ gì không có sai lầm,
[52:02]nói câu gì đúng câu đó, làm việc gì đúng việc đó, không có sai. Như vậy hết bản ngã chưa?
[52:13]Lúc đó mới chuẩn bị sự bùng nổ của đại bản ngã, tại cái gì cũng đúng hết trơn á. Lúc đó mọi người nhìn mình sao? Rất là ngưỡng mộ, đúng không ạ? Trong đạo tràng, trong huynh đệ họ nhìn mình họ ngưỡng mộ lắm. Vì mình không nói một điều gì sai, không làm một điều gì sai, hễ nói điều gì đều đúng với đạo lý, đúng với lẽ phải, đúng đạo đức, từ bi, nhân ái, hễ làm một điều gì đều là làm những điều công đức cả, không bao giờ làm một điều ác, điều bậy, thì mọi người chung quanh nhìn mình rất là ngưỡng mộ. Mà cũng phải hai ba mươi năm mình mới đạt tới cái trình độ này. Một cái người tu hành xuất gia mà đạt được tới trình độ này phải nói là một bậc chân tu.
[53:06]Mà một người cư sĩ nếu không xuất gia mà đạt được tới mức độ này cũng là một hàng Phật tử thuần thành là huynh trưởng, một cái đại thụ cho cái những sư đệ, đàn em của mình noi theo. Tu được tới cái mức độ mà không nói gì sai, không làm gì sai là quý lắm ở trên cuộc đời này. Người này chết chắc chắn là về cõi lành rồi đó. Nhưng hết bản ngã chưa? Chưa. Mà có thấy được bản ngã không? Có thể thấy. Người này bên ngoài không thấy lỗi nữa, người ngoài đừng hòng tìm lỗi mình vì mình không làm gì sai cả. Nhưng bản ngã vẫn vẫn len lỏi, vẫn lẩn lút chi phối tâm hồn mình.
[53:56]Chi phối cách nào? Nó hiện tướng làm sao để mình biết là bản ngã đang chi phối?
[54:05]Có ai có kinh nghiệm chỗ này không?
[54:10]Có ai có kinh nghiệm chỗ này không? Nếu tu được 30 năm rồi có.
[54:18]Bên ngoài ta không nói gì sai, không làm gì sai, mọi chuyện rất từ hòa, trang nghiêm, thanh tịnh, nhưng bản ngã vẫn còn. Lúc mà ta không còn nói gì sai, không còn làm gì sai, mọi điều ta nói đều đúng, mọi điều ta làm đều đúng thì ta được cái gì?
[54:41]Ta được cái gì? Ta được cái sự tôn trọng của mọi người, phải không ạ? Ta được mọi người tôn trọng, ta được mọi người tin tưởng và chắc chắn là ta cũng được mọi người đề cao, hướng về, quy phục, ca ngợi.
[55:04]Mấy cái đó đã không nhỉ? Mấy cái đó sướng không nhỉ? Sướng. Đó, vấn đề cái chỗ sướng đó đó. À. Vấn đề là cái chỗ sướng, cái sướng đó bên ngoài có thấy không? Không. Mình thấy không? Có thể thấy. Cái quan trọng là thấy hay không cái cảm giác này. À, cảm giác này nó vô hình nha. Được người ta cung kính, được người ta ngưỡng mộ, được người ta khen ngợi thì nó xuất hiện cái cảm giác sung sung sướng nhẹ nhàng, âm thầm, chứ nó không thô đâu. Tu đến mức độ nó không thô nữa, nó rất nhẹ. Mà cái cảm giác sung sướng nhè nhẹ đó mà nếu ta không đủ trí tuệ để thấy nó thì nó làm sao? Nó khơi mào bản ngã lớn lên trở lại rất nhanh.
[56:04]Bắt đầu ta sẽ làm bậy. Lớn rất nhanh. Còn nếu cái cảm giác sung sướng đó nó rất tế nhị mà ta thấy liền, ta thấy liền và ta làm sao? Ta tác ý, ta giữ gìn để không cho nó chi phối tâm hồn mình, mình không chấp nhận cái cảm giác sung sướng đó thì sao? Thì mình vượt qua được một một lần trở ngại trong nội tâm để mà tiếp tục tiến tu.
[56:39]Và đây mới là chỗ bí mật của những bậc Thánh, của những bậc Bồ Tát. Bậc đại Bồ Tát cao siêu thì đương nhiên như Phật rồi, không có điều đó để nói. Nhưng mà những hạng Bồ Tát còn phần tầng thấp, tầng trung thì cái công đức tu tập của các vị khá dày.
[57:03]Không bao giờ nói điều sai, không bao giờ làm điều sai và nhận được sự ngưỡng mộ rất nhiều của chúng sinh. Và khi nhận được sự ngưỡng mộ của rất nhiều chúng sinh thì cái cảm giác sung sướng này nó xuất hiện. Cảm giác sung sướng này nó không có đê mê, lâng lâng, trào dâng, nó là ừ
[57:28]Không có sôi trào mạnh mẽ. Nó rất là tế nhị, nhẹ nhàng, kín đáo. Một cảm giác sung sướng nhè nhẹ đó. Và cái một bậc tu hành phải thấy được cái cảm giác này và làm sao diệt nó đi. Hôm nay chúng ta tập trung ở chỗ này, cái cảm giác bí mật này. Thầy không biết rằng là quý vị đã tu tới chỗ này chưa? Nhưng mà nếu người nào tới rồi, thì cái bài giảng hôm nay rất là có lợi nha. Còn người nào chưa tới, thì cứ giữ trong lòng, thuộc lòng ngày hôm nay thầy đã nói điều này. Sau này mình tu tới cái chỗ này thì nhớ hôm nay thầy đã nói rồi. Mình không làm điều gì sai, tất cả mọi điều đều đúng, dần dần đạt được sự ngưỡng mộ của mọi người.
[58:24]Và khi mọi người ngưỡng mộ, ca ngợi, mình sẽ bị xuất hiện một cái cảm thọ, một cảm giác sung sung sướng. Thì đây cái cảm giác này là cái chỗ mà làm cho mình sẽ thành ma hay thành Phật là cái cảm giác sung sướng này. Nếu mình chấp nhận cái sự sung sướng này thì mình vừa mới rẽ sang cái hướng đi về cõi cõi ma. Còn nếu mình không chấp nhận cái cảm giác sung sướng này, thì mình lại tiếp tục đi thẳng trên con đường Phật đạo. Chỉ là một cảm giác mà thôi. Chỉ là một cảm giác nhẹ nhàng, vô hình, bí mật mà thôi. Nếu mình thấy được, diệt trừ nó, thì mình tiếp tục đi trên con đường Phật đạo. Còn nếu mình không thấy nó, để nó chi phối tâm hồn mình mà
[59:16]mình còn chấp nhận thì vừa mình rẽ sang con đường ma đạo. Cái cảm giác vô hình, bí mật của sự sung sướng khi được người ta ngưỡng mộ, ca ngợi. Mà cái chỗ đến này bắt buộc ai cũng phải tới, tu rồi ai cũng phải tới chỗ này. Khi cả cuộc đời mình không còn làm điều gì sai nữa, không còn nói điều gì sai nữa, mỗi lời nói ra đều là đạo lý thánh thiện cao siêu, mỗi một việc làm làm ra đều là từ bi, chuẩn mực, lợi ích, thì cái việc mà mình được chúng sinh, được quỷ thần cung kính, ngưỡng mộ là điều bắt buộc phải có, ai rồi cũng phải đi tới cái chỗ này. Nhưng mà tới cái chỗ đó rồi, thì bắt đầu ta đối diện với một
[1:00:12]cái khác là cái cảm giác sung sướng khi được ngưỡng mộ. Cái cảm giác sung sướng khi được ngưỡng mộ đó nó nó khủng khiếp như thế nào, thì chúng ta nhớ thế này. Chúng ta nhớ thế này: Bây giờ là một người đời nha, mình ngồi trong một đám bạn, thì bạn bè thì ngang ngang nhau. Tự nhiên có một đứa nó khen đứa khác, nó không khen mình. Nó khen: "Lúc này thấy mặt mày của mày sao mà bộ sáng sủa trắng trẻo ra ha nha, đẹp trai à. Lúc này thấy mày cũng làm ăn rồi ngon lành, khấm khá, thời gian qua thấy mày cũng bộ ngon lành." Nó cứ khen thằng kia, không khen mình. Trong khi mình cũng chẳng thua gì cái thằng bạn kia, mình không được khen.
[1:01:02]Về mình làm sao? Buồn mất một tháng.
[1:01:08]Còn cái người mà được khen thì sao? Sung sướng mất cũng một tháng. Và người ta hơn thua, tranh giành với nhau cái cái lời khen. Có nghĩa là gì? Người ta cầu tìm cái gì? Cầu tìm cái cảm giác đó nha. Cầu tìm cái cảm giác sung sướng khi được người khác ngợi khen, ngưỡng mộ, khâm phục. Thế gian này đi tìm cái đó, tìm cái đó khủng khiếp lắm, chết sống vì cái điều đó, vì cái cầu tìm cái sự ngưỡng mộ, ca ngợi, khâm phục của người khác. Mà cầu tìm cái ngưỡng mộ, ca ngợi, khâm phục của người khác nghĩa là tìm cái gì? Tìm cái cảm giác sung sướng nơi chính mình, nhớ như vậy. Cảm giác đó nó khốc liệt và nó đắt giá lắm.
[1:01:55]Nó mạnh mẽ lắm, nó chi phối hết. Mà ở người tu ta, khi ta tu đến cái mức độ
[1:02:02]ta đạt được cái sự ngưỡng mộ của mọi người vì mọi cái tâm hạnh của mình đều như thánh cả, thì bắt buộc phải có sự ngưỡng mộ. Và khi có sự ngưỡng mộ thì cái cảm giác đó nó sẽ sẽ xuất hiện. Sẽ xuất hiện rồi thì ta làm sao? Đây cái chỗ này là cái quan trọng phải nhìn cho cho ra, phải tinh tế cho thấy mà vượt qua. Mà vượt qua được một lần có phải là vượt qua vĩnh viễn không? Không, nó cứ lặp đi lặp lại cho tới khi mình thành Phật á. Mà nếu mình không vượt qua, lui lại liền một cái rẹt! Lui lại liền mấy trăm cây số liền. Dù con đường mình đi đã được dài cả mấy ngàn cây số, nhưng một lần mình thua cái cảm giác đó một cái là mình lui lại liền.
[1:02:47]Nên cái cảm giác sung sướng khi mà được ngợi khen, ngưỡng mộ, cảm giác đó khủng khiếp lắm á. Cảm giác đó nó định hình con đường tu tập của mình đúng hay là là sai, cái cảm giác đó.
[1:03:02]Hôm nay thầy nói cái điều này nó là một cái giai đoạn hơi hơi cao, hơi xa. Nhưng thầy cứ nói tới nói lui mọi người ráng mà nhớ, vì mình tu riết rồi mình cũng phải tới cái chỗ đó. Tu riết rồi cũng tới cái chỗ mà làm điều gì cũng đúng cả và bắt buộc mọi người phải ngưỡng mộ. Thì lúc đó cái cảm giác đó mới là cái sự thử thách cực kỳ lớn đối với chúng ta. Bây giờ cái cảm giác đó nó vô hình
[1:03:34]thì làm sao mà thấy? Nó đòi chúng ta phải có cái công phu thiền định. Khi công phu thiền định, tâm ta thanh tịnh, trống không, thì trong cái thanh tịnh trống không đó, chợt một cảm giác sung sướng nó khởi lên, thì làm sao? Mình nhìn ra liền, đúng không ạ? Giống như một trong căn phòng không có ai hết, tự nhiên có một người bước vô thì cái người đó hiện ra rất là rõ ràng. Còn bây giờ trong phòng đầy người hết như thế này thì có một người bước vô thêm nữa ta không thấy, đúng không ạ? Không thấy. Giống như tâm mình loạn quá, tâm mình loạn, lăng xăng, bây giờ có cái cảm giác sung sướng, khoái trá nó xuất hiện thêm nữa, ta có thấy không?
[1:04:18]Không. Mà cái cảm giác sung sướng, khoái trá khi được khen ngợi, ngưỡng mộ đó là cái chết của mình. Nhưng mình không thấy vì tâm mình ồn náo quá, tâm trong đó loạn quá, tâm nó nhiều suy nghĩ quá, cho nên nó trộn với nhau, nó trộn lẫn nhau nên ta bị cảm giác đó lừa ta không hay. Phải tu tập cho đến khi tâm mình thanh tịnh. Khi tâm mình thanh tịnh rồi thì bao nhiêu người họ đến ngợi khen, ngưỡng mộ, cái cảm giác nó sẽ xuất hiện. Nhưng vì trong cái tâm trống không đó, một cái cảm giác nó khởi lên, thế là ta làm sao? Phát hiện liền nha, phát hiện liền và biết rằng đây là kẻ kẻ giặc còn tồn tại trong tâm mình, trong nhà mình.
[1:05:04]Thì phải làm sao cho nó hết đi. Rồi, làm sao cho nó hết?
[1:05:12]Làm sao cho nó hết?
[1:05:16]Làm sao cho nó hết cái cảm giác sung sướng đó?
[1:05:22]Mà nếu mình làm cho nó đừng có cảm giác sung sướng đó mình tiến được thêm một bước tiến trên đường tu tập. Làm sao cho nó đừng có cảm giác sung sướng? Nó nhớ cái câu kệ vào thiền nha:
[1:05:36]Thân này không phải ta. Tâm này không phải ta. Chẳng có gì là ta.
[1:05:46]Còn cái là "Trong từng hơi thở vào, trong từng hơi thở ra trọn niềm tôn kính Phật" là cái phần sau. Nhưng cái cái câu thần chú lúc này là nhớ gì: "Chẳng có gì là ta." Mình ngồi đó như là một cái trung tâm mà mọi người hướng về ngưỡng mộ. Lúc đó cái cảm giác của bản ngã, của sự kiêu ngạo, của cái sự sung sướng nó hiện ra thì lúc đó phải dùng cái câu thần chú này mà đối trị. Phật gọi là tác ý, Phật gọi là như lý tác ý. Lúc đó ta khởi lên cái tác ý này: Thân này không phải ta, tâm này không phải ta, chẳng có gì là là ta. Nhờ cái câu thần chú đó mà ta thoát khỏi cái cảm giác sung sướng thấy mình là trung tâm.
[1:06:41]Lúc đó mình còn một cái tâm gì? Tâm biết ơn những người đã yêu quý mình, biết ơn. Nhưng mình làm sao? Mình không chấp nhận cái sự sung sướng vì thấy mình chỉ là gì? Cát bụi mà thôi, thấy làm sao? Chẳng có gì là ta. Cho nên vẫn vui vẻ, bình thường. Bên ngoài không biết gì nhưng bên trong thực sự mình đã khước từ hết rồi, khước từ mọi vinh quang cá nhân rồi, không để cho cái sự khen ngợi, ngưỡng mộ của người khác làm lay động tâm hồn, không để cho sự kiêu mạn xuất hiện. Đây là một cái chỗ tinh tế trong trong tu tập.
[1:07:30]Cái này nó có cái gì vĩ đại lớn lao không? Không. Khi nãy nói ta khi ta đi tu theo Phật pháp thì ta gì? Nhớ lại cặp phạm trù khổ và vui. Đi tu nghĩa là thoát khổ và tìm vui. Cái vui càng lúc càng lớn, càng mênh mông, càng vô tận. Đó là giá trị của sự tu hành trong đạo Phật. Ta thoát khổ để tâm ta được an vui dần dần, dần dần. Ta có cái tự tin vững chắc, có cái sức mạnh nội tâm, có cái sự an vui từ từ trên con đường tu tập. Và ta có thể nói rằng khi công đức tu hành lớn thì cái sự an vui là rất lớn.
[1:08:26]Và cái việc mà rất vui, cái việc mà ta rất vui khi tu tập thì ta gọi đó là cái kết quả tu hành, ta cũng gọi đó là cái mục tiêu tu hành, ta cũng gọi đó là động cơ để ta tu tập. Ta chịu bao nhiêu sự vất vả, khó khăn, khổ nhọc, hy sinh, nhường nhịn, giúp đỡ, bố thí, cúng dường, phụng sự đủ thứ hết để làm chi? Để được cái mục tiêu làm động lực tu hành đó là gì? Cái niềm an vui rất là mênh mông, vô tận. Mục tiêu ta là như vậy. Nhưng bây giờ hôm nay thầy vừa nói đến một cái chỗ chẳng có gì vui vẻ lớn lao cả, chẳng có gì cả. Chỉ làm cái gì? Tu cho đến lúc mà được mọi người ngưỡng mộ, cung kính, bị cái cảm giác sung sướng tác ý diệt nó đi, đừng cho cái sung sướng nữa.
[1:09:25]Chuyện có gì lớn lao không? Có gì nghe hạnh phúc bao la không? Có gì nghe cái là vô tận mênh mông đất trời hạnh phúc không? Có gì lãng mạn không? Không, không có gì hết. Như vậy, cái việc mà ta đạt đến cái mức cái công đức tu hành để mọi người ngưỡng mộ, rồi ta bị cái cảm giác sung sướng, ta diệt nó luôn không có gì, chỉ thấy mình là cát bụi, thấy chẳng có gì là ta. Vậy cái mục tiêu chỗ đó có đáng để ta phấn đấu tới không? Có đáng để ta hướng về không? Hả? Nói: "Trời ơi! Con tu cực khổ quá được có chút sung sướng đó thầy cũng không cho nữa." Có không? Có than vậy không? "Trời ơi! Người ta tu quá chừng tới giờ này được sung
[1:10:15]sướng có chút đó ông thầy cũng cấm luôn. Khổ quá!" Có không? Có ai than vậy không ạ? Có không? Sẽ có người than nhé. Tu là đi tìm sung sướng mà, mình nói khổ vui mà, tu là bỏ khổ được vui thì cái sung sướng đó cũng là một cái vui. Tại sao thầy nhẫn tâm mà thầy cấm luôn? Nghĩa là tu đến bao nhiêu công hạnh, bao nhiêu năm trời để được mọi người công nhận, để được mọi người công nhận: "À, đây là bậc chân tu nha, không làm điều gì sai, không nói điều gì sai, tất cả mọi điều trong cuộc sống đều là thánh thiện là cao thượng." Tu mà đến mức được người ta công nhận như vậy rồi là sung sướng rồi, mà cái sung sướng đó cũng
[1:10:59]bị thầy tàn nhẫn cướp luôn thì làm sao mà tu nữa, phải không ạ? Đúng không ạ? Nhưng nghe lời thầy, nghe lời thầy, khi mình tu đến cái chỗ đó, cái trí tuệ của mình nha, nó buộc mình sao? Không cho phép cái cảm giác sung sướng nó xuất hiện, không chấp nhận nó. Nó để làm chi vậy? Không biết để làm chi. Chỉ vì vì đúng và sai, à, đúng và sai. Chấp nhận cái cảm giác sung sướng đó là sai, khước từ cảm giác đó, thấy không có gì là ta là đúng. Ta chỉ sống vì đúng và sai, ngoài ra không sống vì điều gì nữa. Tiền muôn bạc vạn không cần, ngưỡng mộ, kính phục không cần. Chỉ cần đừng để cái gì sai từ trong bí mật tâm hồn của mình mà thôi.
[1:11:59]Tu đến chỗ đó chỉ vậy thôi. Ta sống không cần ăn, không cần uống nữa, chỉ cần đừng có sai. Mà những cái sai đó là cực kỳ gì? Bí mật trong tâm mình chẳng ai phát hiện cả. Nhưng lương tâm mình biết, trí tuệ mình biết, biết nó là sai. Đủ rồi, chỉ cần mình biết thôi. Không biết trời có biết, đất có biết không, không biết, nhưng nếu mình biết thì không bao giờ chấp nhận, không bao giờ chấp nhận. Nên cái người mà có trí tuệ và có đạo đức á, họ sống không cần gì hết, không cần tiền bạc, không cần danh vọng, không cần vinh hoa, không cần phú quý, mà chỉ cần cái gì? Cần điều đúng thôi, đừng làm điều sai thôi, chỉ như vậy thôi.
[1:12:44]Chỗ này mới là khủng khiếp, chỗ đó thấy như hư vô không có gì. Người ta tu hành để được cái này được cái kia chứ, được quả thánh, được thần thông, được vinh quang, được công đức chứ. Nhưng mà không, một bậc thánh thật sự rồi thì tất cả những câu nói đó đều là gì? Hư ảo, ảo tưởng cả. Một bậc thánh thật sự rồi chỉ còn điều này thôi: đúng và sai. Mà cái đúng, cái sai đó nó trong gì? Nó là những điều rất nhỏ nhiệm trong tâm hồn của mình, như một sợi chỉ tơ giữa ranh giới bên này và ranh giới bên kia, nó như đầu chấm của một cái bút chì, nó như một hạt bụi rất nhỏ. Dù một cái điều sai mà nhỏ như một hạt bụi thì sao?
[1:13:33]Ta cũng không chấp nhận, dù chỉ là một hạt bụi rất nhỏ, nhớ như vậy. Một cái bậc thánh là họ thanh lọc tâm hồn mình trong cái sự đúng sai nó khắt khe đến như vậy thì mới gọi là một bậc thánh. Chớ không có cái chuyện mà: "Thôi cái này nó chuyện nhỏ thôi bỏ qua. Cái điều sai này nó chút xíu mà thôi bỏ qua." Không có. Nó đã sai rồi thì phải gạn lọc cho hết như vậy đấy, gạn lọc cho hết. Khắt khe với chính mình, nghiêm khắc với chính mình, nhưng mà làm sao? Khoan dung, từ ái với người. Khoan dung. Biết người ta sai, biết cái sai đó cần phải sửa, nhưng mà làm sao cho người ta sửa đó là cái phương tiện, là cái thủ đoạn của một bậc thánh nó khác.
[1:14:29]Có khi phải rất nghiêm để cho người ta sửa, có khi rất từ bi để cho người ta có niềm tin mà người ta sửa. Nghĩa là tùy lúc, tùy người, tùy đối tượng, tùy hoàn cảnh, tùy căn cơ mà đối xử với chúng sinh làm cho chúng sinh sửa lỗi vậy thôi. Nên không có khắt khe, nhưng với chính mình thì khắt khe trong từng hạt bụi nhỏ. Đến như vậy, khó như vậy, khắt khe như vậy, đó chính là cái tư cách của một bậc thánh. Và cái chỗ này khi mà nói đến những cái vinh quang, à, khi ta tu tập đến cái sự vinh quang như thế này thế kia, như mây trời, như hư không vô tận, như là bảy báu, ừ như là pháp giới bao la, các ngài cười khẩy, không cần.
[1:15:18]Những câu đó chỉ dụ mấy người mới tu thôi, còn cái người mà tu lâu đứng vững trong cái cái giới mức của bậc thánh rồi thì trong tâm người ta chỉ có hai điều: đúng và sai, canh cái đó thôi, canh suốt đời trong tâm mình điều đó thôi, canh chừng suốt đời trong cuộc đời của mình cái hành động, lời nói và suy nghĩ, cảm giác đúng và sai. Mà cái bản ngã càng lúc nó càng vô hình khó thấy. Mới ban đầu cảm giác thô thì bản ngã nó là những cái gì? Nó là những lỗi lầm, nha. Lỗi lầm mà người ta thấy trước, mình thấy sau. Lỗi lầm là gì? Hơn thua, tranh giành, ích kỷ, gian tham, sân si, nóng nảy, thù dai, rồi hạ nhục người này,
[1:16:07]xúc phạm người kia, tổn hại người nọ, đó là những bản ngã rất là thô. Ta tu vượt qua hết được những cái bản ngã thô đó, hết những lỗi lầm thô đó, từ từ từ nó chỉ còn là gì? Chỉ còn là những cái ý nghĩ, những lời nói thô sai, ta vượt qua luôn, vượt qua luôn đến khi mà không còn ai nhìn thấy được lỗi ta nữa thì lúc đó chỉ một mình ta cô đơn tự nhìn thấy lỗi của mình. Nhưng cái cô đơn này rất vĩ đại. Cái vĩ đại của một bậc thánh trong cái cô đơn một mình mình tự tìm lỗi mình giữa đúng và sai. Ngoài ra, trên đời không còn gì quan trọng nữa. Nhớ, trên đời không còn gì quan trọng. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.