[0:49]Kính thưa chư Tôn đức và quý Phật tử! Hôm nay chúng ta trao đổi với nhau cái đề tài là: "Thanh thản, thảnh thơi". Chúng ta nghe cái chữ "thanh thản, thảnh thơi" á thì chúng ta thấy được hai ý nghĩa. Thứ nhất, chữ "thanh thản" có ý nghĩa là nội tâm, tức là nội tâm không có phải suy nghĩ nhiều, không phải lo lắng, lo toan. Còn chữ "thảnh thơi" có ý nghĩa về thể xác hay vật chất, tức là không phải lao động làm việc nhiều. Đó là hai cái ý nghĩa như vậy. Nghe thì thoảng thoáng thì thấy như là nhàn hạ và lười biếng. Nhưng mà sự thực, cái chữ "thanh thản, thảnh thơi" nó có nhiều cái ý nghĩa rất là hay.
[1:34]Nhiều cái ý nghĩa rất là hay mà ta ta cần biết để ứng dụng trong cái cuộc sống của mình. Ví dụ, tại sao mà ta bận tâm tới chữ "thanh thản, thảnh thơi" vì thế này. Vì có những người á nhiều khi là sau nhiều ngày tháng lo toan làm lụng vất vả trong cuộc sống, rồi có khi thành công, vinh quang, được vui, rồi có khi thất bại cũng đau khổ, nhưng mà rồi đến lúc nào đó bỗng nhiên họ chợt hiểu ra một điều là dù thành công hay dù thất bại thì cuộc sống mà vất vả, lo toan như thế vẫn rất là vẫn rất là mệt mỏi, vẫn rất là mệt mỏi. Đây là cái tâm lý của tất cả chúng ta. Ví dụ như vì gia đình, vì con cái ta phải lo hoặc
[2:13]là cái người cán bộ vì nước, vì dân họ phải lo. Nhưng mà khi đầu óc nó căng thẳng quá, lo toan nhiều quá thì bỗng nhiên nó phát sinh một cái hiệu ứng tâm lý là mệt mỏi, chán chường. Ai cũng vậy hết. Dù kể cả một người rất thành công, ngay cả một người rất là giàu có cũng đều bị cái hiệu ứng tâm lý như vậy hết. Có một lần chúng tôi bị cái hiệu ứng tâm lý, có lần trong mùa hạ đó là chỉ trong ba tháng hạ mà phải giảng hai chục bài giảng khác nhau hoàn toàn mà phải nỗ lực mà soạn, soạn và giảng cho kỹ lưỡng, vì không dám mà giảng hời hợt. Giảng hời hợt mang tội với Phật, mang tội với chúng sinh. Cho nên hễ không giảng thì thôi, mà giảng thì phải soạn bài cẩn thận.
[2:54]Mà trong ba tháng mà giảng hai chục bài, khi buông mùa hạ ra một cái rồi, cái mệt nó thẳm thẳm sâu trong lòng mình không giải thích được. Bên ngoài thì nhìn vẫn thấy tươi tỉnh, thì vẫn không có gì là sa sút, nhưng mà thẳm sâu trong tâm của mình nó mệt mỏi kỳ lạ là lúc đó cái bỏ chùa đi luôn, bỏ chùa ra tìm một cái bờ biển ở luôn cả mấy ngày vậy để cho quên hết mọi chuyện, không còn suy nghĩ gì nữa. Lúc đó thấy rõ ràng là mình đi giảng là là cũng tốt thôi, cũng không có gì là vấp váp hay thất bại, nhưng mà khi làm việc quá nhiều, nhất là về đầu óc rồi thì bị một cái chán chường, một cái mệt mỏi không giải thích được, không lý giải được.
[3:35]Cho nên là ai cũng bị cái tâm lý đó. Nhưng người giàu cũng vậy, người giàu dù cho họ là kinh doanh, buôn bán thành công tột độ rồi, đến một lúc nào đó họ lại có những ước mơ rất là bình thường, ước mơ rất là bình thường. Như có lần chúng ta nghe cái câu chuyện vậy, nghe câu chuyện về một người doanh nhân giàu có nói chuyện với một người câu cá. Ông nói, "Ông ông ngồi ông câu cá kiểu này thì chừng nào ông mới mới giàu được?" Ông ngư dân mới hỏi lại, "Vậy theo ông phải làm sao?" "Là ông phải giăng ra nhiều cái tấm lưới và câu nhiều lưỡi câu để bắt được nhiều cá. Mà làm như vậy rồi ông mới giàu lên được."
[4:12]Ừ, rồi ông ngư dân hỏi tiếp, "Rồi giàu lên rồi làm sao?" "Sau khi mà ông bắt được nhiều cá, ông bán ông giàu rồi ông phải sắm một cái cái ghe. Con số ghe đánh một lần là nó bắt được rất là nhiều." Rồi ông ngư dân hỏi, "Rồi sao nữa?" "Rồi sau đó, khi mà ông giàu lên rồi ông phải sắm cả một cái cái thuyền đánh cá to, một cái đội ngư thuyền lớn." "Rồi sau đó làm sao nữa?" "Rồi ông sẽ sắm luôn cả một cái nhà máy chế biến cá." Rồi ông nói, "Rồi sao nữa?" "Lúc đó ông mới giàu. Ông giàu rồi thì ông mới có thể mà thanh thản, thảnh thơi, ông có thể ra bờ biển ông ngồi chơi, nghỉ ngơi, ông buông cái cần câu cá thoải mái." Cái ông
[4:44]ngư dân nói, "Ủa, thì tôi cũng đang làm nè, tôi đang thả cần câu thảnh thơi thảnh thơi." Ông ông bắt tôi đi làm chi cho đã đời mấy chục năm rồi cuối cùng cũng lại là cầm cần câu câu cá có gì đâu, khác nhau đâu, đâu khác nhau. Mà trong khi là ông bắt tôi phải đi qua mấy chục năm phấn đấu. Cái câu chuyện đó là một câu chuyện vui nhưng mà ẩn chứa đầy cái triết lý làm cho ta phải suy nghĩ. Như vậy, ví dụ thấy một cái người ngư dân họ câu cá thảnh thơi, thanh thản ta nghĩ họ nghèo. Nhưng sự thật, cái mục tiêu cuối cùng của người nhà giàu cũng là như vậy, cũng là như vậy. Giống như Bác Hồ nói một câu nghe cũng rất là lạ,
[5:17]nói là, "Tôi chỉ mong là ngày nào cái dân giàu, nước mạnh, còn tôi chỉ về chơi với các trẻ chăn trâu, câu cá bên bờ suối, sống nhàn hạ qua ngày." Mà trong khi lúc đó thì bận việc nước trăm công ngàn chuyện. Nhưng mà rồi trong thẳm sâu tâm hồn ai cũng có cái ước mơ gì? Sống một đời thảnh thơi, nhàn hạ, không bận tâm, không lo toan. Đây là cái hiệu ứng tâm lý rất là lạ. Thì nói thì nói như vậy, nhưng bây giờ thử thử cho mình sống thảnh thơi, nhàn hạ ba bữa, chuyện gì xảy ra? Ví dụ bây giờ chúng ta nghe nói, nghe mấy câu chuyện nói từ cái lãnh tụ cao quý cho tới cái người doanh nhân thành đạt, chúng ta đều thấy họ đều có cái ước mơ
[5:55]giống nhau là về sống một đời thảnh thơi, nhàn hạ, đi câu cá rồi chơi vui. Rồi bây giờ cho chúng ta ba ngày thảnh thơi, nhàn hạ chuyện gì xảy ra? Là làm sao? Lúc đó mình buồn chịu không nổi, phải không? Chạy đi kiếm chuyện làm liền, đúng không ạ? Lúc đó là sẽ đi kiếm rẫy mua đi trồng cà phê, ở nhà không buồn, đúng không ạ? Cái tâm lý nó lại kỳ lạ như vậy. Thế nên vì vậy là ta nói đi là phải nhìn lại. Là giữa cái là nghỉ ngơi và cái làm việc, nó làm cái chu kỳ gì? Nó nó bổ sung lại cho nhau, chứ không có cái gì là cái đích cuối cùng á. Ví dụ một cái người không có việc gì làm, ví dụ một cái người đấy, sinh viên đi ra trường
[6:38]rồi cái không có việc làm, mà nhà thì giàu, cha mẹ nuôi nói, "Con chẳng cần đi làm, ở nhà ba mẹ nuôi." Nhưng mà người đó buồn. Và cái mục tiêu của mình sao? Là đi hỏi công ty này, hỏi công ty kia, thậm chí là vô chùa cầu nguyện, làm phước, làm công quả để có phước mà có thể kiếm được việc làm. Vậy cái mục tiêu của người đó là gì? Là kiếm được việc làm để làm lụng, để lo toan, để tất bật là để đóng góp. Như vậy, cái mục tiêu người đó là đi làm. Còn cái người đi làm thành đạt đã đời rồi thì lại mơ ước là sao? Thảnh thơi, nhàn hạ, nghỉ ngơi. Nghĩa là hai cái tâm lý đó cứ mâu thuẫn nhau mà nó đắp đổi
[7:12]qua lại với nhau trong cái cuộc sống của con người. Thậm chí mình thấy nhiều người lạ lắm, 70 tuổi rồi, giàu rồi, tài sản nhiều rồi, mà vẫn tiếp tục mở mang, khuếch trương làm cái này, làm cái kia, không ngừng lại được. Là nhất là cái sự mà thành công á nó thúc đẩy người ta cứ làm tới, làm tới. Đến lúc nào mệt quá thì lại muốn nghỉ ngơi, thanh thản. Nên cái con người ta bị đắp đổi qua lại. Là khi làm việc cũng là một niềm vui, rồi khi làm việc mệt quá thì thấy thảnh thơi, nhàn hạ, nghỉ ngơi mới là cái sự hạnh phúc của con người, cái sự phấn đấu của con người. Nhưng mà rồi cái chu kỳ đó nó lặp đi lặp lại đến lúc nó phải nó phải dừng.
[7:49]Nó dừng ở lúc nào? Dừng lúc chúng ta chết. Dù cố gắng làm cách mấy, dù chúng ta không chịu làm, đến lúc cái chết buộc chúng ta cũng phải phải dừng lại. Ai cũng biết rằng nếu chúng ta không ngừng kịp thời thì cái chết cũng buộc ta phải phải nghỉ ngơi. Nhưng mà chết là chưa có hết chuyện. Bởi vì sau khi cái chết, ta có thanh thản hay không mới là vấn đề chính. Đừng tưởng chết rồi là là yên chuyện. Sau khi chết rồi ta có được thanh thản, thảnh thơi hay không lại là một vấn đề lớn lao khác nữa. Hôm nay chúng ta không bàn đến chuyện đó. Ở đây chúng ta thấy thế này, là trong suốt cuộc sống của chúng ta,
[8:31]ngoài lúc già yếu quá buộc ta phải nghỉ ngơi vĩnh viễn, còn không là trong cái cuộc sống bình thường, cái việc mà nghỉ rồi làm, làm rồi nghỉ, nghỉ rồi làm, làm rồi nghỉ là cái chu kỳ đắp đổi nhau một cách hợp lý để ta tiếp tục mà mà tồn tại. Tuy nhiên, cái triết lý mà hôm nay chúng ta muốn nói với nhau là thế này: là chỉ khi nào mà chúng ta làm trọn vẹn bổn phận của ta rồi thì ta mới có sự thanh thản khi nghỉ ngơi. Nhắc lại, chỉ khi nào ta làm trọn vẹn bổn phận của ta rồi, thì ta mới có sự thanh thản của tâm hồn khi ta nghỉ ngơi về thể xác. Ví dụ như một người bệnh là phải nghỉ, phải vô bệnh viện nằm nghỉ,
[9:13]hoặc là một người già về hưu phải nghỉ, đó là nghỉ về thể xác. Nhưng mà không phải hễ nghỉ ngơi về thể xác thì lập tức tâm hồn ta được thanh thản an vui, hai cái đó khác nhau. Mà cái quan trọng trong việc tu hành của ta là khi mà ta nghỉ ngơi về thể xác thì đầu óc ta được thanh thản an vui, đó là phần thưởng, đó là giá trị. Và hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau về đề tài này để đi tìm cái thanh thản đó, đi tìm cái thanh thản và cái cao siêu hơn cả cái thanh thản đó, đó là mục tiêu phấn đấu của ta. Vì sao vậy? Bởi vì nếu mà lòng ta không thanh thản, chỉ là sự lo toan, tất bật, căng thẳng thì đúng là đời sống là địa ngục.
[9:59]Vì vậy sống làm sao để được hạnh phúc là cái, cái cao siêu rồi. Nhưng mà gần hơn chúng ta là lòng ta phải được cái sự thanh thản. Còn cái thảnh thơi là cái nghỉ ngơi về thể xác thì thôi ta khoan nói. Nhưng ở đây cái triết lý và cũng là cái nhân quả là nếu ta làm hết cái bổn phận của ta, thì tự nhiên khi ta nghỉ ngơi lòng ta thanh thản. Ví dụ người cha, người mẹ ví dụ một ngày hôm đó đi tưới cái rẫy cà phê, mà rẫy cà phê tưới hết rồi thì khi buông cái ống bơm xuống, lên xe về nhà thì đêm đó lòng thanh thản vì bổn phận hôm đó ta làm đã xong. Hoặc là khi nghe tin con mình là tốt nghiệp xong đại học rồi,
[10:38]lòng buông xuống nhẹ nhàng liền vì thấy cái bổn phận mình đối với đứa con đã tạm xong, là từ nay nó có thể tự bước lên đôi chân của nó mà mình không còn phải lo toan, vất vả nhiều nữa. Là khi xong cái công việc gì rồi, xong cái bổn phận gì rồi, lòng mình mới có sự thanh thản. Hoặc là một người thầy trong đạo cũng vậy. Một người thầy trong đạo dạy dỗ cho Phật tử, dạy dỗ cho đệ tử xuất gia của mình, thì lòng chưa bao giờ yên đâu. Mà đến khi nào mà thấy những Phật tử tại gia của mình thương yêu nhau, người nào cũng sống tốt hết, rồi người nào cũng trở thành một sứ giả biết truyền đạo hết, lúc đó lòng bắt đầu thanh thản.
[11:14]Rồi thấy cái người đệ tử xuất gia của mình bắt đầu giỏi lên, cũng có thể thuyết pháp độ sinh, có thể làm mẫu mực cho chúng sinh được, lúc đó đêm nằm ngủ là mới buông hết tâm mình ra. Lúc đó mới thật sự là thanh thản. Nhớ như vậy, cái thanh thản nó chỉ có khi nào mà ta đã xong bổn phận của mình, chứ cái thanh thản không bao giờ có khi mà ta quay lưng trốn cuộc đời. Không ai có thể trốn cuộc đời mà lòng thanh thản được hết. Chỉ khi nào ta làm điều đúng và làm xong hết bổn phận của mình, ta mới tìm được sự thanh thản của nội tâm. Mà cái thanh thản nội tâm đó nó quý vô cùng, nó rất là hạnh phúc. Sở dĩ ta chưa hiểu được vì ta chưa bao giờ đạt được sự thanh thản.
[11:53]Còn nếu lúc nào đó mà ta đạt được sự thanh thản rồi, ta mới hiểu cái thanh thản đó là cái hạnh phúc rất lớn mà muốn có được không phải là điều đơn giản. Nên ví dụ trong một ngày ta làm việc tận tụy, đêm đến ta sẽ ngồi thiền an lành. Ví dụ ta cũng ngồi thiền nhưng mà bắt chân vào ngồi lòng sẽ không an, bởi vì trong một ngày đó ta làm việc chưa xong bổn phận của mình, làm còn thiếu cái gì đó. Còn nếu ngày đó làm việc xong hết bổn phận của mình, những công đức cần làm là phải làm, những bổn phận cần làm là phải làm, đêm đó lúc ta bắt chân ngồi thiền lòng ta sẽ rất là an. Vậy cả một đời ta tận tụy, vất vả, hy sinh vì chúng sinh,
[12:33]vì Phật pháp, vì đất nước, quê hương, làm bao nhiêu điều lành cho xã hội thì khi bỏ cái thân này ta sẽ về cõi an lành, thảnh thơi. Đó là, đó là nhân quả. Nên một người nào mà khi sống chỉ nghĩ tới mình, chỉ lo hưởng thụ, không có lo trọn vẹn cái bổn phận của mình đối với cuộc sống, không có thương yêu ai, chẳng tử tế với ai, thì ta phải biết chắc một điều: khi người đó chết, người đó về một nơi rất vất vả. Còn ta ta hiểu đạo thì ta biết: một ngày làm việc tận tụy, đêm xuống ngồi thiền an lành; một đời làm việc tận tụy, khi bỏ thân sẽ về cõi an lành. Đó là nhân quả, là công thức, không có gì khác hơn được nữa.
[13:16]Dĩ nhiên là ví dụ khi ta ngồi thiền được an lành thì chưa phải là nhập định đâu, chưa phải là nhập định. Cũng giống như là chết bỏ thân này đi về cõi an lành, chưa phải là cái Niết bàn cuối cùng mà chư Thánh đã chứng được. Nhưng đó cũng là những phần thưởng ban đầu của ta vậy. Nếu một người nào đó sống một đời tự nhận cái vất vả, cực khổ về cho mình để giữ cho người khác được niềm vui, được sung sướng thì người đó tới cái giờ chết chúng ta sẽ thấy người đó rất thanh thản ra đi. Và khi người đó thanh thản ra đi là người đó về cõi an lành. Muốn biết cái người chết mà về cõi an lành hay không á là ta
[13:58]hãy nhìn cái nét mặt của người đó lúc ra đi, lúc chết. Khi mà người đó thanh thản là ta biết người này đã xong bổn phận của mình, khi bỏ thân này sẽ được Phật rước. Còn cái người nào mà lúc chết ta nhìn thấy gương mặt đăm đăm, lo lắng, bất an thì ta phải biết rằng người này còn để lại quá nhiều cái trách nhiệm ở đời chưa hoàn tất, cho nên sẽ sớm trở lại đầu thai để lo tiếp hoặc là về một nơi vất vả nào đó. Tuy nhiên, một cái đời sống mà ta được cái thảnh thơi, thanh thản chỉ là phần thưởng tạm thời chứ chưa phải là mục đích của đạo Phật. Mục đích của đạo Phật là giúp cho ta đạt được sự chứng đạo viên mãn.
[14:37]Còn ví dụ như mình sống một đời vất vả xong sau đó cái mình ngồi thiền được an lành hoặc khi chết mình về trên cõi trời được sung sướng thì chưa phải là mục đích của đạo Phật. Nó chỉ là những phần thưởng tạm thời thôi, còn phần thưởng mà, cái kết quả mà đạo Phật muốn đem đến cho ta cao siêu hơn rất nhiều. Hôm nay chúng ta nói một điều chút xíu về cái thiền định. Phật có nói câu này: muốn ngồi thiền mà chứng đạo á, chúng ta phải đi qua nhiều cái lớp thiền định. Trong đó có cái mức gọi là sơ thiền, là mức chứng thiền ban đầu á. Mà muốn chứng cái thiền ban đầu này á, ta phải trong tâm ta phải đạt được hai điều kiện.
[15:15]Thứ nhất là ly dục, là dứt khỏi ái dục. Thứ hai là ly bất thiện pháp, tức là tâm hoàn toàn là đạo đức. Nếu khi nào mà chúng ta lìa khỏi được ái dục, khi nào mà tâm ta hoàn toàn đạo đức thì ta mới chứng được sơ thiền. Cái chỗ này rất là khó. Thì ngược lại cũng vậy, là cái người mà chứng sơ thiền thì tự tâm mình diệt trừ luôn hai điều: điều thứ nhất là ái dục và điều thứ hai là những cái điều ác ở trong tâm mình. Đó là hai cái cái bổ sung qua lại cho nhau. Muốn giữ được cái giới á, thứ nhất là ta phải có ý chí, ta quyết tâm để mà không có phạm cái giới răn. Thứ hai á là ta phải chứng được thiền định,
[15:58]tâm mình định sâu rồi thì cái điều sai lầm bị xóa sạch. Đó là hai cái điều kiện. Mới ban đầu á, ví dụ khi ta mới tu ta chưa chứng thiền định thì ta phải có ý chí. Ta phải có ý chí là quyết không làm điều sai lầm. Còn đến khi mà ta chứng được thiền định rồi á, tâm ta sạch bong thì không bao giờ ta bị phạm vào điều sai lầm nữa. Cho nên, cái người tu hành vậy luôn luôn phải tu cả hai. Một là tu trong đời sống, làm những điều lành, dứt khoát không làm điều ác; và thứ hai nữa là phải luôn luôn tinh tấn thiền định để nhiếp tâm vào trong định cho sâu, mà chính nhờ cái thiền định này xóa sạch hết những điều sai lầm của ta.
[16:38]Ví dụ như là trước đây á ta thấy tiền ta tham, nhưng mà khi một người chứng sâu vào thiền định rồi, có để một núi vàng trước mặt mình cũng không động tâm. Là ví dụ bây giờ trước đây á, ta đi trên đường mà ta thấy ai rớt một bó tiền xuống ta mừng, ta lấy liền. Nhưng bây giờ, ví dụ đi trên đường mình thấy ai rớt xuống một bó tiền, ngay cả là rớt luôn cả mười cây vàng, mình cũng chẳng màng, chẳng tham, chỉ nghĩ đến chuyện trả lại cho người ta. Là ví dụ bây giờ có một người nào đó đến nói với ta là bây giờ anh hãy nghe lời tôi, tôi cho anh tiền mỗi tháng. Giờ hỏi: cho tiền làm gì? Nói: tiền bây giờ anh đi anh phá người này,
[17:14]anh phá người kia, anh phá đất nước của anh, ví dụ vậy. Thì bây giờ dù họ có trả mình tỷ tỷ tỷ tỷ vẫn không bao giờ động tâm, không làm. Là vì sao? Vì cái đạo đức và cái thiền định xóa mất cái sai trong tâm ta rồi, cái tham không bao giờ tồn tại được nữa. Hoặc là cái sân, cái ác cũng vậy. Như trước đây á là khi ta giận ai, ta muốn hại người đó cho tới chết, hại người đó phải ở tù, hoặc ta muốn đánh cho người đó phải đau, phải phải phải bệnh. Nhưng đến khi mà ta chứng được thiền định rồi thì cái tâm ác nó biến mất luôn. Ví dụ người đó có gây tổn hại cho ta, có mưu hại ta, nhưng mà ta không bao giờ giận,
[17:53]cũng không bao giờ có cái ác tâm muốn làm cho người đó phải khổ sở. Trước kia họ có chửi mình là là nặng nề, họ chửi mình là chó, là ma, là gì, những cái câu mà rất là mất danh dự mình, thì trước kia có thể mình giận, mình muốn đánh lại, thậm chí mình muốn giết, mình muốn trả thù, mình muốn đón đường trong đêm mình hại người ta hoặc bỏ miếng thuốc độc trong giếng người ta. Cái tâm ác này nó tồn tại, nhưng đến khi mình tu mình chứng được thiền định rồi, cái tâm ác nó biến mất. Dù cho người ta có chửi mắng, thậm chí người ta có lén lấy đồ của mình, vân vân, mình biết hết á, nhưng mà không muốn hại người ta nữa.
[18:26]Đó là cái sai lầm, cái ác độc trong tâm bị biến mất do thiền định. Hoặc là một người tu hành cũng vậy, một người tu hành là không bị cám dỗ bởi bởi bởi ái dục. Thì ví dụ như trước khi mà mình chứng được thiền định á thì khi mình thấy một cái người nào đó đẹp, quyến rũ, dễ thương, lòng mình có thể còn bị xao động rồi mình về mình lạy Phật sám hối, mình quyết tâm rồi vượt qua. Nhưng mà nếu người mình chứng được thiền định rồi thì cũng biết người đó là đẹp, biết người đó là dễ thương, vân vân, nhưng mà lòng không có ái luyến, không ái luyến riêng tư. Đó là do thiền định mà chứng vào sâu rồi thì phá hết những
[19:10]cái sai lầm trong tâm của ta, làm cho ta sống một đời rất là mẫu mực, rất là nghiêm túc, rất là thánh thiện. Thì ở đây vậy, chính cái mà đời sống mẫu mực, nghiêm túc, thánh thiện đó làm cho ta chứng được thiền định, hoặc là chính thiền định làm cho ta có một đời sống thánh thiện. Hai cái này hỗ tương cho nhau mà chữ "thiền định" ta nói đó, nó còn cao hơn cả một đời sống thanh thản. Hồi nãy ta nói á, muốn sống được thanh thản, an vui á, lòng mình không có có khổ sở á thì ta phải làm hết bổn phận của mình. Như người cha mẹ phải thương yêu và lo cho con cái; con cái phải có hiếu, quý kính, lo cho cha mẹ;
[19:50]bạn bè phải có nhân nghĩa với nhau; thầy trò phải có bổn phận với nhau; người công dân phải biết yêu thương đất nước mình, vân vân. Thì những cái điều đó ta gọi là làm trọn vẹn bổn phận thì ta được cái phước là lòng ta sẽ rất là thanh thản, không có khổ sở, không có bất an. Nhưng mà nếu ta đi sâu vào trong sự tu tập của đạo Phật, ta dứt trừ hết những cái ác trong lòng mình, ta dứt trừ hết được những cái ái dục trong lòng mình rồi, thì ta đạt được cái kết quả, cái thiền định rất là cao siêu. Đó là cái niềm hạnh phúc cực kỳ lớn mà không gì diễn tả được. Ở đây thầy nói cái điều này là nói nhiều cho cái người
[20:28]tu chuyên sâu á, cho nên Phật tử nghe sẽ hơi khó. Tuy nhiên, nói là khó chớ đó là con đường mà tất cả chúng ta đều phải đi đến, phải nhắm đến hết á. Ví dụ bây giờ là quý Phật tử sống một đời sống tại gia, mình có quyền được hưởng thụ, mình có quyền được sống đời sống vợ chồng, ví dụ mình muốn ăn gì đó mình ăn, mình muốn hưởng thụ gì đó mình hưởng thụ, nhưng phải hiểu một điều thế này: tất cả mọi cái sự hưởng thụ của chúng ta đều chỉ là tạm bợ, đều chỉ là cái sự ngăn cản khiến cho chúng ta không tiến xa trên đường Phật đạo được. Vì ta là cư sĩ nên Phật không cấm, quý thầy cũng không cấm ta hưởng
[21:08]thụ, luật pháp thì càng không cấm ta hưởng thụ, ta có quyền hưởng thụ mọi điều mà cuộc đời cho phép, luật pháp cho phép. Chẳng ai cấm, Phật cũng chẳng cấm ta, quý thầy cũng chẳng cấm ta, nhưng ta phải hiểu điều này: là một khi ta đã là đệ tử Phật rồi thì trong lòng chúng ta phải có cái lý tưởng rất cao xa, chứ không bao giờ có cái mục tiêu gần gần. Ví dụ nói hỏi là: "Đến chùa để làm gì?", nói: "Dạ, con cầu cho con thi đậu, làm ăn giàu", thì đó là người chưa hiểu đạo Phật. Giờ hỏi Phật tử đến chùa để làm gì, nói: "Dạ, con cầu nguyện là con tu theo Phật để giải thoát, đắc đạo", cái lời đó nói rất là đúng.
[21:47]Mặc dầu mình chỉ còn là cư sĩ, mình vẫn còn phải lo toan, tất bật nhiều việc trong đời, thậm chí mình còn phải có trách nhiệm với vợ với chồng mình, còn phải hưởng những dục lạc của thế gian. Nhưng phải hiểu thế này: cái con đường cuối cùng mà ta phải đi đến đều phải là sự giác ngộ, sự giải thoát, không có tránh con đường nào được hết. Cho nên ngay bây giờ từ khi mình còn là cư sĩ mà mình đã tập một đời sống trong sạch dần dần chứ không có đắm liếng trong những cái trò vui tạm bợ của thế gian. Cái điều này rất là khó, nhưng mà thầy mong quý Phật tử phải phấn đấu để thực hiện được điều này. Phải phấn đấu nghĩa là khi bắt đầu mình gặp Phật pháp
[22:28]mình tu rồi mình hạn chế bớt những cái cuộc vui. Ví dụ bây giờ người ta mời đi ăn tiệc ăn nhậu, từ từ mình hạn chế bớt. Nói: "Thưa thầy, không có ăn tiệc ăn nhậu thì không có bạn". Nói không, trong công việc làm ăn mà có lợi ích thì mình không mất bạn đâu đừng có sợ. Còn nếu mà tìm bạn trên bàn nhậu hưởng thụ thì không phải là điều hay. Còn hoặc là đời sống vợ chồng cũng vậy, đời sống vợ chồng thì buộc nó phải có cái ái dục nhưng mà vợ chồng mình phải khuyên nhau để cố gắng sống một đời sống thanh tịnh tu hành dần dần chứ đừng có đắm liếng trong cái dục lạc của thế gian. Hôm trước có một cái chú thanh niên đến gặp thầy,
[23:07]chú quỳ xuống chú khóc, chú nói thế này: "Xin thầy cứu con. Con không biết làm sao, vì con không muốn nhưng mà con bị bẩm sinh là bệnh đồng tính luyến ái. Dạ con yêu cái người cùng giới với mình. Nhưng bây giờ thầy chữa con làm sao?". Nói chữa mà thầy không có chữa để cho con bắt đầu con yêu người khác giới, thầy không có chữa chuyện đó. Chỉ một điều thế này: khi con đã mắc cái bệnh này rồi con chỉ có một con đường duy nhất con để đi là con diệt dục hoàn toàn như một người tu thanh tịnh. Chứ thầy không có chỉ cái cách thầy và thầy cũng không biết cái cách để chỉ, vì không có cách đó. Không có cái cách là chữa cho một người bị đồng tính ái
[23:49]là sau đó họ hết bệnh để họ yêu cái người khác giới tính. Không có, không có chữa được. Bởi vì khi bị bệnh đồng tính rồi là mình đã bị, bị nghiệp nặng rồi. Nên chỉ có một con đường duy nhất là con phải quyết tâm con tu mà thôi. Tu con tuyệt dục, thanh tịnh hoàn toàn. Và con phải làm cho bằng được. Nếu con làm được điều đó con mới hết bệnh, còn không là không hết bệnh. Rồi sau đó vì đông người quá thầy không nói tiếp được nữa, thì thôi cái người đó ra đi. Nhưng mà hôm nay nhắc lại để cho quý Phật tử thấy thế này: cái dục lạc của thế gian nó không có biên giới. Phật nói như vậy, Phật nói là cái dục lạc của thế gian không
[24:28]bao giờ con người ta có thể thỏa mãn đến cùng tận được. Và ta cứ hưởng nó thì ta lại ghiền và thèm muốn tiếp và thèm muốn tiếp và thèm muốn cho đến khi ta rơi vào rác rưởi, vào hố sâu, vào vực thẳm mà thôi chứ không bao giờ có cái lúc dừng lại, có cái lúc là thỏa mãn, không bao giờ có. Cho nên Phật dạy ta một điều là phải tự mình vượt qua được cái tham dục, cái dục lạc của thế gian để đi tìm cái đời sống thanh tịnh mà thôi. Cho nên dù quý Phật tử là cư sĩ cũng vậy. Mình là cư sĩ, mình có đời sống vợ chồng, mình có được hưởng những cái vui sướng của thế gian nhưng mà hãy nhớ lời Phật dạy: là cái dục lạc của thế gian không bao giờ là đủ hết.
[25:13]Chỉ có cái là ta khôn ngoan hướng về Phật, ta cắt đứt, ta vượt qua từ từ để vượt khỏi những cái dục lạc của thế gian. Kìa, và như vậy một ngày nào đó quý Phật tử trở thành cái người xuất gia thì mình sẽ là người xuất gia tu hành rất là chân chính. Thầy vừa nói cái chữ "xuất gia", bây giờ ví dụ thầy hỏi quý Phật tử nè: trong cái số người đang ngồi trong Pháp hội, ai là người phát tâm rằng mình sẽ trở thành người xuất gia giơ tay lên? Ba ngàn người, giơ tay được mười người. Cái con số rất là ít, phải không? Con số rất là ít. Tại sao vậy? Tại vì ta nhiều người nghĩ là mình không xuất gia được. Nhưng mà đây là lời của thầy khuyên nè:
[26:04]bất cứ ai cũng phải phát tâm xuất gia. Vì sao vậy? Vì cuộc đời nó như thế này nè: một ngàn người á thì quý Phật tử nghĩ chừng mấy người phát tâm xuất gia? Một ngàn người được mấy người? Chừng mười người phát tâm xuất gia, đúng không? Ở đây ba ngàn người kêu giơ tay mười người giơ tay. Thì thôi ta nói lớn hơn, một ngàn người chỉ chừng mười người phát tâm xuất gia, mà mười người phát tâm xuất gia thì mấy người đi tu thật sự được? Mấy người? Một người mà thôi. Đó, phát tâm thì nhiều nhưng mà sự thật có thể bỏ được gia đình mình để vào chùa tu là rất là ít, rất là ít. Cho nên vì vậy, ta cứ mạnh dạn mà tất cả đều phát tâm
[26:47]xuất gia hết, kiếp này không tu, kiếp khác ta sẽ tu. Cho nên khi mà hỏi ví dụ bây giờ thầy hỏi lại: bây giờ quý Phật tử có phát tâm xuất gia không thì cứ phải giơ tay mạnh dạn lên hết. Tại không phải là kiếp này, mà sao, mình có phát tâm kiếp này thì sẽ có một lúc nào đó mình mới xuất gia được. Còn nếu hỏi có phát tâm xuất gia không mình không phát tâm, vĩnh viễn đời đời kiếp kiếp không bao giờ mình có thể tu hành xuất gia được hết á. Cho nên là ai cũng phải phát tâm tu hành thanh tịnh, nhớ như vậy. Dù mình đang còn là người tại gia cư sĩ, nhưng mà vì mình đã là đệ tử Phật, mình đã là đệ tử của một bậc Thánh siêu tuyệt của tam giới,
[27:25]một người mà thánh thiện tuyệt đối, mình đã lạy được một bậc Thánh như thế rồi thì trong tâm mình đã có cái chủng tử tu hành giải thoát, giác ngộ rồi. Vì vậy mình phải gieo hạt giống nó mạnh thêm, phải vun, phải tưới, phải bón phân cho cái hạt giống đó càng ngày càng lớn lên, chứ không thể có cái hạt giống đó trong lòng mình rồi rồi để cho nó chìm im lỉm, im lìm mãi. Khi ta đã biết lạy Phật, đã biết lạy một bậc Thánh xuất trần siêu tuyệt ở tam giới, trong lòng mình đã có hạt giống giải thoát giác ngộ. Và bổn phận bây giờ là ta chăm bón cho cái hạt giống đó lớn lên. Mà trong cái việc mà chăm bón cho cái hạt giống đó lớn lên thì nó có cái việc là
[28:05]ta nguyện sống một đời cực kỳ đạo đức, cực kỳ thanh tịnh và phát tâm xuất gia. Phát tâm xuất gia không có thể phải là ngay bây giờ, hôm nay, tháng sau, năm sau đi tu đâu. Mà cứ phát tâm xuất gia, một kiếp nào đó ta sẽ được làm người tu hành chân chính. Bây giờ, ai là người phát tâm xuất gia giơ tay lên? Hoan hô. Một lát nữa thầy sẽ nhờ thầy trụ trì á ghi tên hết toàn bộ những người đã giơ tay và cạo đầu hết nha, giơ tay rồi, hổng có chối á.
[28:41]Thầy nói đùa thôi, nhưng mà giơ tay được là bắt đầu cái hạt giống đã nảy nở rồi. Khi mà thầy hỏi: "Ai là người phát tâm xuất gia?", người giơ tay lên là mình vừa tưới một cái nước vào, mình bón cái phân vào cái hạt giống giác ngộ đang có sẵn trong lòng mình. Hãy vui mừng vì mình vừa giơ tay lên, nhưng không có nghĩa là lát thầy bắt cạo đầu đâu yên tâm, nha, yên tâm. Nhưng mà hạt giống đã được tưới tắm rồi. Và từ đây cũng vậy, hãy nhớ là mình đã giơ tay rồi. Mai mốt mà có làm tính làm cái gì bậy, hãy nhớ: "Bữa ở chùa Nam Thiên mình lỡ giơ tay, lỡ giơ tay rồi", cho nên là mình sẽ phát tâm mà tu hành cho cho đàng hoàng.
[29:20]Ở đây chúng ta nói thế này: trong thiền định có cái là khi nào tâm ta lìa hết điều ác, tâm ta thuần thiện thì ta chứng được thiền định. Giờ có người hỏi câu này: nói: "Thưa thầy, sao con nghe là có vị thiền sư có vị Tổ nói rằng tâm không thiện không ác mới là thiền định, cái câu trả lời như thế nào?". Thì xin thưa là như thế này: khi tâm ta thanh thản thì lúc đó đúng là ta không nghĩ thiện không nghĩ ác.
[29:53]Khi tâm mình thanh thản không có gì phải lo nữa thì đúng là mình không nghĩ điều thiện cũng chẳng nghĩ điều ác. Nhưng mà để cho được thanh thản thảnh thơi thế này thì trước đó phải chấm dứt sạch các điều ác, tâm chỉ còn thuần những điều thiện. Vì vậy, nói không thiện không ác thì ta phải hiểu rằng tâm lúc đó thảnh thơi không bận tâm nghĩ điều gì hết, nhưng mà bản chất của người đó là thuần thiện, là rất là thiện, rất là thiện. Vì vậy, tất cả chúng ta phải làm sao cho tâm mình thuần thiện thì mình mới được sự thảnh thơi. Còn nếu tâm mình cái mầm ác nó vừa xuất hiện thì lập tức mình mất cái sự thảnh thơi liền.
[30:38]Cái mầm ác xuất hiện là như thế nào? Mầm ác xuất hiện là ví dụ làng xóm chòm xóm với nhau mà có một người họ hiểu lầm mình, họ mắng chửi mình. Mình giận, đến khi mình đi làm rẫy cà phê mình đi ngang cái vườn cà phê của họ mà vừa mới trồng, cái mình muốn bước vô mình nhổ vài cây.
[31:02]Muốn bước vô nhổ vài cây bỏ ghét, thì cái ý nghĩ vừa mới nhốm lên muốn nhổ vài cây cà phê của người ta cho bỏ ghét, đó là cái mầm ác xuất hiện. Đó là cái mầm thôi chứ chưa làm. Còn khi mình bước vào mà mình nhổ thực sự vài cây người ta là mình đã làm điều ác rồi. Nó vừa là vi phạm pháp luật mà vừa đối với đạo pháp là mang tội rất là nặng. Còn ở đây mình mới khởi thôi, mình muốn trả thù bằng cách là nhổ vài cây cà phê, ý nghĩ đó vừa mới thoáng lên đã là mầm ác xuất hiện, mầm ác xuất hiện. Hoặc là mình thấy cái người kia làm ăn thành công, buôn bán đắt đắt hàng, cái mình cảm thấy ganh tị, cái mình muốn cho người kia đừng có phát đạt nữa.
[31:43]Thì cái ý muốn nhè nhẹ muốn đừng cho người kia phát đạt nữa, đó là cái mầm ác đã xuất hiện. Và khi cái mầm ác đã xuất hiện rồi thì từ đó tối mình ngủ không ngon nữa, cái sự thanh thản đã bắt đầu biến mất á. Nên cái điều ác mà xuất hiện thì sự thanh thản biến mất khỏi tâm hồn của ta. Chỉ khi nào mà ta giữ chắc được cái điều thiện trong lòng thì ta mới có cái sự thanh thản trong tâm hồn của mình. Đó là nguyên tắc á. Vì vậy là để cho ta tu hành đến cái ngày mà ta được xuất gia, đến cái kiếp nào đó ta được xuất gia, để đến lúc nào đó ta chứng được thiền định, ta chứng được đạo quả, thì từ ngay bây giờ vậy,
[32:24]những cái mầm ác nho nhỏ nho nhỏ trong lòng ta phải diệt sạch. Nhưng có một cái khó thế này: cái người mà ác á thì không bao giờ biết mình ác á. Đây là một cái khó thôi, cái khó còn lại ở chỗ này. Ví dụ cái người kia nói: "Sao anh nóng quá?", nói: "Tôi nóng hồi nào?", nói: "Tôi thấy anh nổi nóng, đòi đánh người này người kia", nói: "Tôi không có nóng à, anh mà nói tôi nóng tôi oánh anh bây giờ", ví dụ vậy. Tức là cái người mà ác không thấy mình ác, cái người sai không thấy mình sai, người nóng không thấy mình nóng, cái người say không thấy người mình say, và người điên không thấy mình điên. Ví dụ cái người mà bị bệnh điên cũng vậy, mình nói:
[33:01]"Anh là đồ điên", cái nói: "Tao không có điên, mày mới điên", như vậy. Nên thường là như vậy, cái người có lỗi không biết mình có lỗi, người có cái mầm ác không biết mình ác, luôn luôn tìm cách bảo vệ mình, biện minh cho mình, thì đây là điều khó. Giờ vậy phải làm sao mình biết mình sai để sửa? Thì cái này là phải đến chùa thật nhiều, đến chùa ta lạy Phật nhiều, đến chùa để gặp quý thầy, quý cô giảng dạy cho ta thật nhiều, đến chùa để sinh hoạt chung với huynh đệ đạo tràng cho thật nhiều. Nhờ có có Phật ở trên cao chứng minh, có quý thầy dạy dỗ, có huynh đệ đạo tràng nhắc nhở mà ta mới biết rằng mình sai.
[33:42]Ta mới biết mình sai, và biết mình sai rồi ta mới chặt đứt cái mầm ác đó được. Mà chặt đứt cái mầm ác đó rồi, ta mới có một đời sống thanh thản, thảnh thơi được. Nó không phải là là dễ. Cho nên cái câu nói mà: "Không thiện, không ác" là cái câu nói mà ta phải cẩn thận. Vì sự thực nói: "Không thiện, không ác" chứ bên trong là thuần thiện mới được cái tâm thanh thản, phải nhớ là như vậy. Chính cái tâm thiện nó bảo vệ sự thanh thản trong tâm hồn của của ta. Bây giờ thấy có người hỏi, nói: "Thưa thầy, bây giờ con nghe lời thầy con tu là con thanh lọc tâm con nó thuần thiện, và đúng cái kết quả xảy ra là lòng con rất thanh thản.
[34:25]Nhưng một hôm con đi trên đường, con thấy cái người ăn xin nghèo khổ, có nhìn thấy cái người không nhà cửa họ đi lang thang trong mưa gió lạnh lẽo, có nhìn thấy cái người đi làm công bị chủ bóc lột, ăn hiếp, thậm chí đánh đập, có nhìn thấy nhiều điều bất công trên đời này, và con xót xa, con xót xa, con muốn làm cái gì đó để xoa dịu bớt những cái khổ đau, những cái bất công trong cuộc sống này. Thì như vậy cái mà con xót xa, con muốn làm cái gì đó thế là làm cho lòng con không còn thanh thản nữa. Mặc dù cái điều con suy nghĩ là điều thiện. Thầy nói rằng đừng ác, giữ điều thiện thì được thanh thản,
[35:15]thì đúng, con đã dứt trừ những điều ác, không tham tiền, không giận ai, làm được các bổn phận của mình đầy đủ, và lòng con được thanh thản. Nhưng bây giờ thấy cuộc đời này còn nhiều đau khổ, còn nhiều bất công, còn những người mưu hại người, còn những người bóc lột người, còn những cảnh khổ mà con người chưa thể lo tròn vẹn cho nhau được, con ray rứt, con bất an, con xót xa. Như vậy cái trạng thái tâm mà ray rứt, bất an, xót xa đó là tâm trạng gì? Vì con không có lỗi, rõ ràng là khi thấy người khổ con muốn giúp là tâm thiện, nhưng mà cái xót xa muốn giúp lại là không còn thanh thản nữa, vậy trạng thái tâm đó là tâm gì?".
[36:01]Thì thầy trả lời câu này thế này nè: cái giai đoạn thứ nhất á là ta giữ tâm ta thiện để được thanh thản, vì thanh thản là một đạo đức. Cái giai đoạn thứ hai á là giai đoạn của một người muốn đạt được sự chí thiện, cái đại thiện, chứ không phải là cái điều thiện bình thường nữa. Nó khác với cái người giai đoạn thứ nhất là đạt được điều thiện một cách bình thường ở mức độ ban đầu thấp. Cái thứ hai là bắt đầu của cái người mà muốn đạt được cái chí thiện, cái thiện rất cao, khi mà lòng mình khởi lên cái tâm xót xa lo lắng cho nỗi khổ của chúng sinh. Đây là tâm trạng của những người hiệp sĩ, những người hành hiệp trượng nghĩa, những cái người mà thấy cái nỗi
[36:50]khổ trên đời lòng mình không yên, và muốn làm gì đó để cho mọi người bớt đau khổ. Ví dụ như bây giờ một người Phật tử mình nghe lời quý thầy dạy, lòng mình không tham, không sân, đi chùa đều đặn, tham dự các khóa tu với huynh đệ đều đặn, lòng rất là thanh thản. Nhưng mà về nhà về xóm mình thấy có mấy người không có nhà ở, nhà đã rách nát hết rồi, lòng mình bất an, và muốn lo một cái gì đó, là từ cái tâm thanh thản bắt đầu khởi lên một cái động tâm. Khi mà động tâm như vậy mới vào mới thưa với thầy, nói: "Thưa thầy, là con trong xóm con, con thấy có hai cái gia đình đó nhà rách nát không có không có tròn vẹn mà trời rất là lạnh,
[37:31]con xin thầy cho phép chúng con làm cái gì đó kêu gọi quyên góp để cất hai cái nhà tình thương, và báo với bên Ủy ban Mặt trận xã để cho chúng con xây được hai cái nhà tình thương này". Thì lúc đó thầy đi coi xong rồi thầy về thầy đồng ý. Thầy nói: "Quý Phật tử mỗi người góp ít tiền ít tiền để đến báo với cái địa phương xã đó mà xây hai cái nhà tình thương đó". Thì cái việc mà ta đang thanh thản vì lòng mình không còn cái gì xấu, bỗng nhiên ta khởi lên một cái động tâm muốn lo muốn giúp người khác, thì cái việc mà ta muốn lo muốn giúp chuyện của thiên hạ đó, rồi bắt đầu ta đi vào cái giai đoạn tu thứ hai.
[38:10]Giai đoạn tu thứ hai là giai đoạn ta đi tìm sự chí thiện, đại thiện. Bắt đầu muốn đem cái điều tốt can thiệp vào trong cuộc đời, muốn ngăn chặn cái điều xấu điều ác, muốn phát huy cái điều tốt giữa cuộc đời này, đó là bắt đầu ta đi vào giai đoạn thứ hai. Mà Phật không bao giờ cho ta đứng yên ở giai đoạn thứ nhất. Tức là một người ở tu giai đoạn ban đầu là giữ những điều giới, tức là ban đầu đó, Phật dạy ta giữ năm cái giới cấm để ta đừng ác, đừng làm sai, lòng mình mới thanh thản, đó là giai đoạn thứ nhất. Nhưng mà rồi sau đó Phật buộc ta phải bước sang giai đoạn thứ hai là đi tìm cái đại thiện, cái chí thiện bằng cách ta
[38:52]phải xông pha, phải dấn thân, phải lo toan, phải vất vả, phải tận tụy mà làm những điều tốt cho cuộc đời này. Ví dụ thấy có người xấu, ta phải khuyên họ đừng xấu nữa; thấy có người khổ, ta phải giúp họ để họ đừng khổ nữa. Thì chính cái mà khuyên người đừng xấu nữa, giúp người đừng khổ nữa đó là ta đã bước vào giai đoạn thứ hai là đi tìm cái đại thiện, đi tìm cái chí thiện. Và ai tu trong đạo Phật đều phải bước sang giai đoạn thứ hai hết. Cái phần thưởng ở giai đoạn thứ nhất là gì và phần thưởng của giai đoạn thứ hai là gì? Phần thưởng của giai đoạn thứ nhất á là khi ta không làm điều ác thì ta được sự thanh thản, thảnh thơi.
[39:37]Nhưng mà phần thưởng của giai đoạn thứ hai á là bắt đầu ta can thiệp vào cuộc sống của người khác. Ta làm cho cái người xấu không được xấu nữa. Ta làm cho người giúp cho người khổ bớt khổ nữa. Thì bắt đầu ta được cái phần thưởng khác nó cao hơn cái sự thanh thản. Làm gì nó đạt được sự an lạc sâu xa của nội tâm, đạt được sự định tĩnh sâu xa của nội tâm là bắt đầu bước vào vị trí của thánh đó. Bắt đầu bước vào vị trí của thánh. Nhưng chỉ khi nào ta là đệ tử Phật thì ta mới có thể chuyển cái đại thiện trở thành cái thiền định. Còn nếu ta không phải là đệ tử của Phật thì dù ta có làm rất nhiều điều thiện,
[40:22]ví dụ ta can thiệp vào cuộc đời ta giúp cho người xấu đừng xấu nữa, ta giúp cho người khổ đừng khổ nữa. Nhưng mà ta chỉ hưởng được cái phước rất lớn ở cõi trời cõi người. Ví dụ mình sẽ rất giàu hoặc là mình sinh về cõi trời rất sung sướng. Nhưng mà sẽ không bao giờ chứng được cái thiền định cao xa trong cái thánh quả của đạo Phật. Còn nếu chúng ta là đệ tử của Phật, ta biết lạy Phật, ta biết cung kính Tam bảo, ta biết nhân quả nghiệp báo, ta biết giáo lý Tứ diệu đế, ta biết tọa thiền thì lúc đó cái cái đại thiện của ta, cái chí thiện của ta sẽ đưa đến cái kết quả thiền định cực kỳ vi diệu, cực kỳ cao siêu.
[41:07]Nên đây là hai cái kết quả khác nhau hẳn ha. Thì nhắc lại, ví dụ bây giờ ta đừng làm điều gì bậy à ta làm xong cái bổn phận của mình thì ta được sự thanh thản, tâm hồn ta an nhiên, vui vẻ. Đó là kết quả thứ nhất. Nhưng mà rồi cuộc đời chung quanh ta còn rất nhiều điều bất toàn. Ta không được phép làm ngơ. Còn những người xấu thế người này hại người kia, còn những người khổ mà cái cuộc sống họ quá cơ cực. Những cái ăn mặc căn bản đã bị thiếu thốn thì ta không thể mà làm ngơ trước những cái sự tình như vậy. Nên vì vậy, ta phải làm gì đó để người xấu không xấu nữa, để người khổ không khổ nữa. Cái cách làm như thế nào? Muốn biết làm sao để cho người xấu đừng xấu nữa thì
[41:55]hãy đến chùa Nam Thiên mà hỏi thầy trụ trì. Muốn biết cách nào để sao cho người khổ đừng khổ nữa thì hãy đến thầy Nam Thiên mà hỏi cái cách để thầy làm cái gì đó. Vì thầy là trưởng ban từ thiện của của Giáo hội Phật giáo tỉnh tỉnh Đắk Lắk. Cho nên là ta cứ đến tham khảo nha. Thì thầy sẽ dạy ta. Ví dụ khi ta hỏi thầy nói, "Thưa thầy, con thấy trong xóm con có cái người đó họ ác, không tin nhân quả, chửi mắng người này, ăn hiếp người kia, bây giờ con phải làm làm sao để khuyên họ?" Thì lúc đó thầy sẽ có cái cách nào đó giúp cho ta, chỉ cho ta hoặc là chính thầy sẽ cùng với ta đi đến gặp cái người đó để khuyên nhủ.
[42:40]Đó là cái làm sao để mà cho người đừng xấu đừng ác, để đừng hại nhau, đừng ghét nhau. Vì sống trên đời thì phải biết thương nhau. Sống trên đời thì phải biết thương nhau vì cuộc đời đã quá khổ rồi, thiên tai, lụt lội, bão tố, nghèo khổ, đói kém, mất mùa, lụt lội, đủ thứ chuyện đã làm ta khổ rồi. Mà bây giờ ta lại dùng cái ganh ghét, hận thù để làm cho nhau khổ nữa thì cực kỳ vô lý, cực kỳ vô lý và quả báo sẽ rất là thê thảm. Vì vậy, sống trên đời đừng ai làm khổ ai, đừng ai ganh ghét ai mà hãy thương yêu nhau. Thì thầy sẽ có cách nào đó giúp cho ta đến để thuyết phục người kia, khuyên bảo người kia đừng ác nữa, đừng xấu nữa.
[43:21]Hoặc là ta thấy người nào đó khổ thì ta đến gặp thầy. Dĩ nhiên là cảnh khổ trên trần gian này là tràn ngập, đụng đâu nhìn đâu ta cũng thấy là người khổ. Nhưng mà ta cứ kiên nhẫn làm từng chút một, từng chút một, chứ ta không thể xóa hết cái nỗi khổ của trần gian này. Ông trời còn không làm nổi mà ta làm sao nổi. Không, ta không làm nổi, nhưng tùy duyên ta giúp được ai chút nào giúp được chút đó, ta giúp ai bớt khổ chút nào ta giúp được chút đó, bởi vì cảnh khổ của trần gian là đầy ắp. "Ôi tay tôi nhỏ bé mà đau khổ giăng đầy, biết làm sao san sẻ giữa trần thế mưa bay." Vậy. Cho nên là ví dụ ta đến ta trình với thầy thì thầy cũng không
[44:08]thể xóa hết nỗi khổ của trần gian này, nhưng mà thầy sẽ có cái hướng dạy ta làm từng chút từng chút nào đó. Thì như vậy là ta đã bước được sang giai đoạn thứ hai của sự tu tập, không còn phải là đi tìm điều thiện nữa mà đã đi tìm tới cái điều chí thiện, đi tìm tới cái điều đại thiện. Và cái phần thưởng sau khi ta làm được rất nhiều điều thiện cho cuộc đời này, ta đã ngăn được rất nhiều người xấu, chuyển người xấu thành người tốt, ta đã giúp rất nhiều người cuộc đời bớt khổ rồi thì cái phần thưởng phía sau, cái quả báo phía sau là cực kỳ to lớn, cực kỳ to lớn. Cuộc đời ta cực kỳ hạnh phúc và ta đem hết những cái quả báo,
[44:47]cái phúc lành đó ta chuyển hết vào trong thiền định chứ ta không thèm thụ hưởng, ta không thèm hưởng cái giàu sang, sung sướng, địa vị, danh vọng mà ta dồn hết vào trong thiền định thì ta sẽ chứng được thánh quả cao siêu liền, vượt khỏi tam giới liền. Nên đó là phần thưởng mà không cái điều gì có thể so sánh được. Có những người tự mình có cái duyên gì đó bị đặt vào cái sự thử thách gay gắt. Ví dụ một người cán bộ, ví dụ một người cán bộ công chức của nhà nước vậy. Khi họ đi làm công chức của nhà nước là họ làm chuyện của nhà nước, họ phải lo cho dân. Đó là bổn phận mà, vì cán bộ là đầy tớ của dân, nên công chức là phải lo cho dân.
[45:29]Vì nếu không lo cho dân không phải công chức. Nếu mình chỉ lo cho mình thì mình đang làm cái gì tư nhân á, hoặc là làm cái gì riêng riêng á. Còn hễ mà đã làm công chức cán bộ thì nhiệm vụ chính là phải thay cho nhà nước mà lo cho lo cho dân, đó là bắt buộc. Bây giờ nếu cái người công chức đó một đời tận tụy lo cho dân thì tự nhiên người này đạt được cái chí thiện, đạt được cái đại thiện của giai đoạn thứ hai. Và phần thưởng sẽ rất lớn dành cho cái người cán bộ này. Một ngày nào đó nếu người cán bộ này biết Phật pháp, phát tâm tu tập thiền định thì cái quả chứng sẽ rất là cao. Vì sao? Vì đặt mình vào cái hoàn cảnh phải lo cho dân và mình
[46:09]lo một cách tận tụy, lo một cách à chí công vô tư, một cách trọn vẹn thì cái phần thưởng sẽ rất là lớn. Nhưng ngược lại cũng vậy, ở trong cái vị trí mình phải lo cho dân mà mình không lo cho dân, vòi vĩnh, hối lộ, tham nhũng thì đáng lẽ mình trở thành một người chí thiện, mình trở thành một người cực ác thì quả báo cũng rất là rất là thê thảm. Ví dụ như chúng ta không phải là cán bộ á, nghĩa là cái thử thách nó nó không gay gắt. Ví dụ mình thấy cái người khổ, mình lo được lo, không lo được thì thôi, chả ai bắt mình cả, vì mình không phải là cán bộ. Mình chỉ là Phật tử và theo lời Phật dạy, mình giúp ai được chút nào thì giúp được chút đó.
[46:51]Nhưng mà cái người cán bộ thì tự nhiên bị đặt vào cái thử thách gay gắt: Một là phải trở thành cái người chí thiện lo cho dân hoàn toàn, hai trở thành cái người rất là ác bởi vì đã không giúp được dân, đã hại dân hại nước. Thì họ đặt trước một cái thử thách rất là gay gắt. Nên vì vậy, ai mà muốn làm cán bộ công chức thì phải nhớ chuyện làm cán bộ công chức không dễ nha. Mình là một người hoạt động tư nhân thì mình sao cũng được, nhưng mà hễ đã làm công chức cán bộ thì tự nhiên mình bị đặt vào cái vị trí thử thách gay gắt là phải lo cho dân. Mà nếu không lo cho dân, mình trở thành người ác. Cái ác này nhiều khi chẳng ai biết á,
[47:31]luật pháp nhiều khi chẳng biết á, người đời nhìn vô cũng chẳng biết á, nhưng mà luật nhân quả biết hết, sẽ xử mình nghiêm khắc. Cũng vậy, nếu mình là một người cán bộ tốt, nhiều khi luật pháp chả biết để khen thưởng, nhiều khi người dân chả biết để mà biết ơn mình, nhưng luật nhân quả biết tất cả và đưa mình vào cái vị trí chí thiện, đại thiện, chuẩn bị cho mình một cái phần thưởng rất lớn về sau. Đó là trường hợp cán bộ công chức vậy. Tuy nhiên thế này, ví dụ bây giờ nói, "Thưa thầy, bây giờ sau nhiều năm con theo thầy con tu hành là con đã đi qua được giai đoạn thuần thiện, nghĩa là con không làm điều ác,
[48:11]không nghĩ điều ác, chỉ nghĩ những điều thiện và lòng con được thanh thản. Bây giờ, xin thầy dạy để con bước vào giai đoạn thứ hai là đi tìm cái chí thiện, đi tìm cái đại thiện." Cái chí thiện cái đại thiện nghĩa là như thầy dạy nói rằng phải can thiệp vào người khác, can thiệp vào tâm hồn người khác, can thiệp vào đời sống của người khác. "Thì bây giờ con phải làm sao để khi con can thiệp vào tâm hồn người khác làm cho họ đừng xấu nữa, phải can thiệp cách nào cho đúng? Khi con can thiệp vào đời sống người khác thì phải giúp cho họ bớt khổ và con làm cách nào cho đúng?" Thì đây đây là một cái cái khó nữa.
[48:49]Muốn làm điều đại thiện, muốn làm điều chí thiện không phải dễ vì có khi ta ta làm sai. Ta làm sai là thế này, ví dụ có người đó ta phải khen, Vì người đó vừa làm việc tốt thì đáng lẽ ta ấm chiều khen mà ta nghiêm thì ta sai, ta không ta không chuyển hóa được tâm hồn người đó. Có người đó đáng lẽ ta phải nghiêm, ta không nghiêm ta lại khen thì không chuyển hóa được tâm hồn người đó. Cái khó ví dụ bây giờ có người đó ta biết là xấu, rồi ta khuyên họ đi chùa, cái sau đó họ đi chùa, họ đi chùa cái ta ta khen. Ta khen họ, ta nói này: "Huynh rất là tốt nha. Huynh ngày xưa huynh là con người như thế,
[49:30]mà bây giờ huynh đã biết đi chùa, lễ Phật, thì như vậy huynh là người quá hay, quá tiến bộ." Mình khen câu đó sự thực khen chưa đúng lúc mình lại mang tội. Vì sao? Vì người đó chưa hề phát tâm gì hết, cũng giả vờ đi chùa cho vui, chưa phải phát tâm. Cái lúc đó mình chưa được khen mà mình đã khen. Lúc đó đáng lẽ mình phải nghiêm khắc nhưng mình lại dễ khen, lại mình không can thiệp vào tâm hồn người đó đúng lúc. Hoặc có một người vậy, người đó trước đây là một người hẹp hòi, ích kỷ, nhỏ nhen. Rồi một lần đó cái vào chùa vậy, vào chùa làm công quả mà cứ muốn là là giành hết quyền cho mình, thấy ai làm gì là cũng khó chịu.
[50:11]Nhưng một hôm người đó có cái sự tỉnh ngộ, có sự tỉnh ngộ là thay vì là giành làm thì lại nhường cho người khác làm. Thì cái nhường làm đó nó giống như là một sự lười biếng. Trước đây là người đó săng sái chuyện gì cũng làm hết, bây giờ tự nhiên là nhường cho huynh đệ làm, mình nhìn vô mình không hiểu. Mình không biết rằng cái nhường đó nó là bắt đầu của một sự tiến bộ chứ không phải là người đó lười. Nhưng mình mình nhìn không hiểu, mình lại không khen mà mình lại chê. Nói bữa nay huynh bắt đầu lười biếng rồi nha, cái mình mình chê sai một câu thế là mình không khuyến khích được cái sự phát tâm của người đó.
[50:47]Vì cái người đó vừa tiến bộ rất là tinh tế, rất khó thấy. Trước đây là nhỏ nhen, ích kỷ cái gì cũng muốn giành cho mình nên làm việc siêng nhưng mà sự thực là để giành. Bây giờ bỗng nhiên người đó tỉnh ngộ biết rằng khi mình vào chùa không được ôm đồm, việc gì cũng phải nhường cho huynh đệ chuyện này chuyện kia một chút, họ hiểu ra đừng ôm đồm đó là một đạo đức. Nhưng mà khi họ nhường ta lại không thấy, không hiểu được, ta không khen mà ta lại chê thì lúc đó ta sai. Ta không đi vào tâm hồn người để giúp cho người tiến lên được nên ta thấy rất là khó. Bước sang giai đoạn thứ hai, đi tìm cái đại thiện,
[51:23]đi tìm cái chí thiện mà để ta can thiệp vào tâm hồn người khác, ta can thiệp vào đời sống người khác đòi hỏi ta phải rất là trí tuệ, còn nếu không ta sẽ làm bậy, ta sẽ làm bậy. Nên có cái câu chuyện như vậy, vào câu chuyện đời xưa vậy, có một ông thầy ổng dạy võ rất là giỏi. Ổng dạy bảy đệ tử nên gọi là Thất Kiếm, mỗi người có một sở trường. Thì ở đâu mà có giặc giã, có giặc cướp nổi lên mà nhiều khi quan binh bó tay thì ông thầy mới sai bảy đệ tử mình đi về cái vùng đó mà bảo vệ dân lành, chống lại cái giặc cướp. Cho nên đó là chuyện gọi là hành hiệp trượng nghĩa. Bởi vì cái lý tưởng của ông thầy vậy,
[52:01]giỏi võ là để giúp đời chứ không phải giỏi võ để đi ăn cướp. Và bảy người đệ tử của ông rất là ngoan, luyện võ công rồi cao siêu và ở trên núi tu với với thầy mình. Nhưng mà mỗi khi mà có người dân nào lên cầu cứu thì thầy lại sai bảy đệ tử đi xuống núi hạ sơn mà đánh tan giặc cướp, cứu dân lành rồi trở về núi tu lại. Đó là chuyện hành hiệp trượng nghĩa. Nhưng không phải lần nào cũng đúng. Đã có lần một người đệ tử trong bảy người đệ tử đó xuống núi rồi chủ quan phán đoán sai, đáng lẽ là giết cướp mà lại giết nhầm cái người tốt, đáng lẽ là binh dân vô tình lại binh nhầm cướp, vân vân như vậy. Đến khi trở về thì công đức đã tan vỡ và ông thầy phải quở phạt quá chừng luôn.
[52:49]Nên ta thấy cái việc mà bước sang giai đoạn thứ hai, đi tìm cái đại thiện, đi tìm cái chí thiện là không phải là dễ, đòi hỏi ta phải có một cái trình độ trí tuệ rất là cao. Khi ta khen ai đúng lúc, chê ai đúng lúc, ta nghiêm khắc với ai là đúng, ta độ lượng với ai là đúng. Đó là lý do tại sao mà ta thấy rằng có nhiều người cũng siêng năng làm việc từ thiện xã hội hoặc đôi khi có những cái công chức cán bộ cũng giúp dân mà không phải ai cũng thành công. Vì cái việc mà can thiệp vào tâm hồn người khác, can thiệp vào đời sống người khác rất là khó, rất là khó. Vì vậy, cái mục tiêu mà ta đạt được chí thiện,
[53:28]ta đạt được đại thiện để tích lũy cái công đức mà chứng được thánh quả lớn vẫn là chuyện rất là rất là khó. Đó là lý do mà ít người chứng đạo, ít người đắc đạo là vì vậy. Tuy nhiên, khó không có nghĩa là ta không làm. Giống như hồi nãy nói: "Ai phát tâm xuất gia?", có 10 người giơ tay. Nhưng mà thầy đã giải thích: phát tâm xuất gia là để gieo tiếp cái nhân cho mình chứ không phải phát tâm xuất gia là thầy lật đật bắt đem cạo đầu lát nữa liền. Hỏi xong nghe nói vậy mừng quá, hỏi: "Ai phát tâm xuất gia?", giơ tay gần hết, phải không? Thì bây giờ cũng vậy, nói là khi ta bước sang giai đoạn thứ hai đi tìm cái chí thiện, đi tìm cái đại thiện đòi hỏi ta phải
[54:08]có cái trí tuệ để biết mọi điều cho đúng thì là khó. Nói khó, nhưng mà hỏi làm không? Không có chuyện gì khó, chỉ sợ lòng không không bền thì cũng vậy. Là giai đoạn thứ nhất mà quý thầy dạy ta giữ gìn giới cấm không làm điều gì sai là khó nhưng rồi ta làm được rồi. Bây giờ bước sang thứ hai là bắt đầu ta hành hiệp trượng nghĩa, đi làm hiệp sĩ, đi tìm cái chí thiện, cái đại thiện để can thiệp vào tâm hồn người khác, can thiệp vào đời sống người khác, giúp cho người bớt xấu, giúp cho người bớt khổ là cái công đức lớn và đôi khi ta sẽ sai lầm, khó hơn rất nhiều. Nhưng ta không bao giờ nản chí, sai sẽ sửa và lúc nào cũng cầu nguyện Phật gia hộ cho ta:
[54:53]"Xin Phật gia hộ cho con là con nguyện can thiệp vào tâm hồn con người để bớt cho người đừng xấu, đừng ác, để cho mọi người biết thương nhau. Xin Phật gia hộ cho con để con có thể đem cái đôi tay nhỏ bé của mình xoa dịu bớt cái nỗi đau khổ trên đời này để giúp cho con người bớt khổ mà thêm được vui. Xin Phật hãy gia hộ cho con có trí tuệ sáng suốt để con làm được hai điều này." Mà khi ta cầu nguyện như vậy tự nhiên Phật sẽ gia hộ cho ta và ta sẽ làm được đúng, ít có sai sót. Khi nào ta phải nghiêm với con người ta sẽ nghiêm đúng lúc, khi nào ta độ lượng với con người ta sẽ độ lượng đúng lúc. Hãy tin vào điều đó mà đừng bao giờ nản chí.
[55:37]Thí dụ bây giờ nó có những cái thử thách để mà ta ta đi đạt được cái chí thiện. Ví dụ thế này: bây giờ là quý Phật tử sống ở vùng Tây Nguyên ta đã biết Phật pháp nhưng còn nhiều người anh em đồng bào dân tộc ta chưa biết Phật pháp. Có những đồng bào dân tộc như là những Phật tử đang ngồi trước mặt ta đây thì đã biết Phật pháp nhưng còn rất nhiều vùng, rất nhiều người chưa biết Phật pháp. Thì cái thử thách là làm sao ta vượt qua hàng rào ngôn ngữ, vượt qua hàng rào cái khoảng cách đường sá xa xôi để ta đến đem Phật pháp, giới thiệu Phật pháp đến cho anh em đồng bào dân tộc của ta. Cái đó khó, không phải dễ.
[56:18]Mà nếu không làm được ta không đạt được cái chí thiện, cái đại thiện. Mỗi một người của chúng ta độ được một người dân tộc thì đã là công đức rất là lớn. Vì sao? Vì độ đồng bào dân tộc, anh em dân tộc ta nó cực, cực là sao? Vì đường đi xa quá. Mà nếu ai vượt qua được điều đó thì công đức rất là là lớn. Hoặc là thế này, hoặc là có cái điều khó nói, cái vùng này thì ít nghe nhưng có những cái vùng á, có những cái vùng mà nhiều khi tu sĩ sống sa đọa, không chân chính. Có những cái vùng thì người tu rất là chân chính, rất là mẫu mực, nhưng có những cái vùng lây nhau tùm lum, tự nhiên cái chùa này hư lây qua cái chùa kia
[56:59]cũng hư, chùa này nọ lây qua cái chùa khác cũng hư, xúm nhau hư gần hết luôn cả cái vùng, nguyên cái vùng Phật giáo thiếu điều muốn tiêu hết luôn. Chùa thì thấy chùa cao, Phật lớn đẹp ấy, nhưng mà đi vô trong thì đời sống tu sĩ sa đọa. Điều đó rất là khổ tâm. Bây giờ cái người Phật tử muốn biết cái điều đó vậy, mà muốn muốn chuyển hóa, muốn sửa điều đó lại, đây là cả điều rất là khó. Tại vì khó sao? Khó là bây giờ ta ta cứ đứng lên ta trách cứ quý thầy, ta chửi mắng quý thầy thì vô tình là ta xúc phạm và vạch áo cho người xem lưng. Mà nếu ta im lặng thì giống như ta đồng lõa với cái sự sa đọa của những người tu sĩ đó.
[57:38]Nên đây là những cái bài học rất là khó. Khi ta đi tìm cái đại thiện, đi tìm cái chí thiện, ta muốn can thiệp vào đời sống và tâm hồn người khác, ta gặp những cái rào cản tế nhị, khó như thế này không phải là dễ, không phải là dễ. Hoặc là bây giờ vậy, khi ta gặp người ở tôn giáo bạn, họ không phải là đạo Phật, họ một đạo khác, có thể họ đạo Tin Lành, họ có thể đạo Thiên Chúa, họ đạo Hồi giáo, vân vân, thì tôn giáo nào cũng có một cái ưu điểm nào đó. Ví dụ người đạo này cũng có cái hay chỗ này, người đạo kia cũng có hay cái kia. Quan điểm của ta là giữ tình đoàn kết với các tôn giáo bạn hết. Ví dụ họ không phải là tôn giáo với ta nhưng họ cũng là người
[58:17]Việt Nam, cũng da vàng máu đỏ, cũng cùng cái gốc là con Rồng cháu Tiên, cho nên ta phải giữ gìn cái tình đoàn kết với các đồng bào mà có những tín ngưỡng khác. Là quan điểm đó là đúng, nhưng ta vẫn phải tìm cách giới thiệu Phật pháp cho bạn biết. Vì sao vậy? Vì đạo Phật có cái tính dân tộc rất là cao, đạo Phật ẩn chứa cái tình yêu nước rất là lớn mà các tôn giáo bạn nhiều khi bị bỏ quên. Có thể tôn giáo bạn tốt ở một điểm khác, nhưng mà tôn giáo bạn sẽ bị thiếu ở một điểm này. Và như vậy, ta là người Phật tử, cái tình yêu nước ta nồng nàn, cái tính dân tộc ta sâu đậm thì ta thương yêu tôn giáo bạn,
[59:08]ta cũng quý mến tôn giáo bạn, ta giữ gìn tình đoàn kết với tôn giáo bạn, nhưng ta phải tìm cách giới thiệu đạo Phật đến với những người của tôn giáo bạn. Thì việc này không dễ, có thể có cái mặc cảm, có cái khoảng cách nên người ta cũng khó lắng nghe ta, nhưng chính vì việc đó khó nên nó mới trở thành công đức, còn nếu việc dễ thì không gọi là công đức. Nên ta thấy trong cái việc mà đi tìm cái chí thiện, đi tìm cái đại thiện hoàn toàn không dễ dàng. Ta sẽ gặp rất nhiều bài toán khó, mà mỗi khi gặp bài toán khó như vậy, ta phải quyết tâm giải cho được, giải cho được. Mà mỗi khi giải được thì như vậy công đức ta tăng lên dần dần, tăng lên dần dần.
[59:52]Và công đức tăng lên dần dần như vậy, cái phúc lành để dành đó chờ ta một lúc nào đó khiến cho đời sống ta cực kỳ hạnh phúc. Như hôm qua vậy, hôm qua thầy giảng ở chùa Bửu Thắng ở Pleiku, lúc đó là quý thầy đang cúng để chuẩn bị đổ đồng đúc cái tượng Phật, pho tượng Phật nặng ba tấn. Thì thầy có giảng, thầy nói về cái công đức mà đúc tượng. Mà giảng đó thì thầy kể cái câu chuyện của một vị hòa thượng ở Sài Gòn. Vị đó bị bệnh nặng, phải mổ thận, phải thay thận, đi qua Trung Quốc thay thận. Thì cái việc mà thay thận là năm ăn năm thua, có thể sống mà có thể chết liền, sốc chết liền ngay đó. Nhưng mà khi vị đó vào bệnh viện rồi thì thấy Bồ Tát hiện ra nói thế này: Nói:
[1:00:40]"Vì ngày xưa, lúc con mới đi xuất gia, lúc có cái ngôi chùa có ngôi tượng Phật bị hư thì con đã sửa cái tượng lại cho nó lành lặn để thờ. Cho nên con được cái phước đời đời là thân thể luôn luôn lành lặn và đẹp đẽ. Cho nên kỳ này chữa bệnh nhưng mà không tổn hại cơ thể." Mà đúng hòa thượng mổ thay thận mà không đau. Lúc mổ không đau, mổ xong không đau, về nhà không đau đớn gì hết trơn, khỏe lại từ từ. Cơ thể nhìn vô vẫn lành lặn không bị suy xuyển. Rồi hòa thượng mới nhớ lại cái công đức mình làm từ nhỏ và nhớ lại cái giấc mơ mà thấy Bồ Tát đến nói như thế. Nên ta thấy là khi ta tạc được một bức tượng hoàn chỉnh,
[1:01:23]đẹp đẽ là ta bảo đảm mình nhiều trăm kiếp sau cơ thể mình lành lặn, không bị hư hao, không bị suy xuyển. Nên cái phúc là như vậy, cái phúc là cái gì âm thầm, ta không thấy liền, không biết liền, nhưng mà để dành đó, đến khi mà ta gặp chuyện ta mới biết rằng chính cái phước đã che chở ta, đã nâng đỡ ta. Thì cũng vậy, trong đời của ta, khi ta đi tìm cái chí thiện, đi tìm cái đại thiện, ta giúp cho một người bớt xấu, à ta giúp cho một người anh em dân tộc biết được Phật pháp, ta giới thiệu Phật pháp, cái tình yêu nước đến cho người ở tôn giáo bạn, hoặc là ta hỗ trợ cho cho quý thầy để làm những điều
[1:02:08]từ thiện xã hội, hoặc là ta giúp quý thầy xây dựng một cái đạo tràng tu tập cho huynh đệ, vân vân, nhiều điều như vậy. Nó đều là những cái mà ta đã can thiệp vào đời sống người khác, can thiệp vào tâm hồn người khác. Những điều đó rất khó và rất cực. Nhưng mà cái cực đó rồi xong rồi thôi, ta không thấy gì nữa, mọi chuyện chìm vào quên lãng. Rồi có khi sau khi ta làm được những điều đó rồi cuộc đời ta vẫn tiếp tục, đôi khi có những cái rủi ro, đôi khi có những cái bất hạnh, nhưng cái phước lành vẫn nằm đó chờ ta. Hoặc kiếp này hoặc những kiếp sau, đến lúc nào đó gặp chuyện ta sẽ thấy ta được che chở,
[1:02:42]vượt qua những khó khăn, những tai nạn một cách bất ngờ, hoặc là ta gặp những may mắn mà không thể giải thích được. Thì đó là gì? Những cái may mắn mà ta không thể giải thích được như vậy đều là những phúc lành mà ta làm lúc nào đó mà ta đã đã quên mất. Ta đã quên nhưng luật nhân quả không bao giờ quên. Nên vì vậy là trong cái việc mà đi tìm cái điều đại thiện, ta không bao giờ sợ khó khăn, không bao giờ sợ gian khổ mà phải cố gắng mãi. Cái sự thanh thản nãy giờ ta nói nó là cái kết quả sau khi ta làm những điều tốt. Sau khi ta làm xong bổn phận của mình thì tâm hồn ta rất là an vui, rất là thanh thản.
[1:03:27]Nhưng đối với cái người xuất gia tu hành thì cái sự thanh thản đó nó là một đạo đức bắt buộc, chứ nó không phải là đợi làm xong rồi mới thanh thản, mà với người xuất gia như quý thầy, quý sư cô thì cái sự thanh thản là một đạo đức bắt buộc. Bắt buộc là sao? Bắt buộc là thế này: Ví dụ bây giờ vì gió bão thổi bay mất mất cái nóc chùa, thì ta nghe nói nóc chùa bay Phật tử mình sợ quá lật đật chạy tới thăm thầy coi thầy có bị gì không, thầy có nhờ mình coi phụ giúp cái gì để dọn. Thì vô thì mình thấy thầy cứ lặng lẽ đi gom cây đồ lại, mà nhìn vào gương mặt của thầy an nhiên, bình thản. Thì lúc đó ta có cảm giác gì?
[1:04:10]Cái cảm giác của ta là gì? Cảm giác ta rất kính phục thầy mình, đúng không? Rất kính phục, bởi vì biết rằng thầy mình là trong lúc nghịch cảnh như vậy lòng thầy bình an, thanh thản, cứ lặng lẽ dọn thì phải dọn, cây làm thì phải làm, mà lòng không lo lắng, gương mặt vẫn thản nhiên, bình thản. Nên ta có thêm niềm tin đối với đạo pháp, có thêm niềm tin đối với thầy mình. Cho nên vì vậy cái người xuất gia cái sự thanh thản nội tâm là một đạo đức bắt buộc, dù có trời có sập, dù có núi có lở, sông có cạn, chùa có bay thì quý thầy quý cô không bao giờ được có cái vẻ bất an, xao xuyến, lo lắng. Dù chuyện xảy ra bằng trời, quý thầy quý sư cô đều phải
[1:04:55]buộc lúc nào phải giữ sự thanh thản để làm chi? Quý thầy quý cô thanh thản, bình an thì quý quý Phật tử mới theo đó mà tu được. Chứ còn nếu mà chùa bay nóc một cái quý thầy quý cô chạy hớt ha hớt hải lo đầu này cầu cứu, đầu kia cầu cứu là mình sẽ không tu được. Mình nhìn thấy thái độ quý thầy quý cô như vậy, tự nhiên lòng mình bất an liền, mình hết tu liền. Cho nên vì vậy, quý Phật tử á mà chưa thanh thản thì không có tội, chứ còn quý thầy quý cô mà không thanh thản thì lại mang tội. À, cái người xuất gia lại khó hơn người Phật tử như vậy. Cho nên buộc quý thầy quý cô phải tu làm sao đó không biết,
[1:05:32]mà dù có chuyện gì xảy ra lúc nào cũng phải thanh thản, điềm đạm, an nhiên để giữ niềm tin cho Phật tử. Nghĩa là cái người xuất gia là phải tự tại trước nghịch cảnh, phải dửng dưng trước cám dỗ và phải khoan thai trước cái sự sinh diệt của dòng đời bất tận.
[1:05:54]Ta thấy rõ ràng là tự tại trước nghịch cảnh. Ví dụ có người ta đến ta mưu hại mình thì phải đến gặp thầy mình mình buồn mình nói: "Trời ơi sao họ mắng thầy mình như vậy?" Nhưng mà mình gặp thầy mình lại thấy thầy mình tỉnh queo, ổng thản nhiên, tự tại trước nghịch cảnh. Rồi ví dụ như có nhiều người đẹp mà giàu đến rủ thầy mình đi Singapore đồ chơi. Ví dụ như đi vì Phật sự thì thầy cũng sẽ đi, nhưng mà đi chơi vì cái người kia đẹp giàu rủ thì chắc chắn thầy không đi. Tức là người dửng dưng trước cám dỗ. Và cũng vậy, là cái cuộc sống thì tất bật rộn ràng nhưng mà ta sẽ thấy thầy lúc nào cũng khoan thai,
[1:06:33]khoan thai trước những cái dòng đời tất bật như thế. Và chính vì ta thấy thầy là tự tại trước nghịch cảnh, dửng dưng trước cám dỗ, khoan thai trước dòng đời bất tận mà ta quỳ xuống trước thầy để ta làm đệ tử thầy. Chứ còn nếu mà thầy cũng hớt ha hớt hải giống ta, ta không làm đệ tử thầy được, phải không? Nên đối với người xuất gia, cái sự thanh thản, cái khoan thai, cái điềm đạm, cái an nhiên nó là một đạo đức bắt buộc để cho Phật tử có nơi nương tựa, nơi nương tựa. Thường thường khi ta sống trên đời thì ta có hai cái hoàn cảnh trái ngược, đôi khi ta phải đối diện là có khi ta ở trong cái khung cảnh đông người, có khi ta ở một nơi vắng vẻ chỉ có một mình.
[1:07:20]Thì mỗi trường hợp như vậy ta sẽ có cái tâm trạng nó khác nhau. Khi mà đông người như thế này á thì sẽ ta sẽ cảm thấy cảm giác gì? Đông thì đông thì vui, đông thì vui. Nhưng mà cũng có thể làm cho ta phiền toái, tại vì đông người thế nào cũng có những cái đụng chạm. Rồi cái tiện nghi đời sống nó sẽ không thỏa thoải mái. Ví dụ đông người như thế này thì nhà vệ sinh chắc chắn là ta sẽ không thoải mái. Đông người như thế này chắc chắn là dọn cơm ra ăn nó sẽ không thoải mái. Nhưng mà đông thì vui thiệt. Đó, như vậy cái đông nó có cái hay là ta thấy vui, nhưng mà ta không thoải mái. Cho nên nhiều khi ta thấy cái lễ,
[1:08:02]ví dụ như lễ Giáng sinh vậy, nhiều người chẳng phải đạo Chúa mà hễ lễ Giáng sinh cũng xách xe chạy ra đường ỳ xèo vì sao? Đông, vui! Thấy người ta đông đông mình cũng chạy theo cho nó vui, vui thôi! Nhưng mà lát sau đụng xe, quẹt xe, oánh lộn nhau đủ thứ chuyện, nên đông người vui nhưng sẽ làm ta phiền toái. Bây giờ ta buồn ta ta không thèm đông nữa, ta làm sao? Đi tìm nơi vắng vẻ. Thì vắng vẻ nó sẽ tạo ra tâm trạng gì? Nó sẽ tạo ra cái tâm trạng là vắng vẻ thì buồn, nhưng mà ta ta yên.
[1:08:34]Cái vắng làm cho ta yên nhưng có thể làm ta buồn chán. Cái tâm trạng của người ta bị thay đổi qua lại như vậy. Thì ở đây, ở đây cái người mà tu trong đạo Phật mà đạt được cái nội tâm thanh thản rồi á thì có cái hay là thế này, có cái hay là ở chỗ đông người á mình không bị cái vui nó lôi cuốn, mà cũng không bị ai làm phiền. Lỡ có đụng chạm nhau cũng không phiền, mà lúc nào mình cũng nhường nhịn, giúp cho người khác, lo cho người khác. Vì sao vậy? Vì không thể nào ta tránh được những buổi lễ hội đông người hết, vì trong đạo Phật là lúc nào cũng đông và càng lúc phải càng đông mới là đạo Phật phát triển.
[1:09:09]Hôm nay ví dụ chúng ta 3000 người, năm sau ví dụ quý Thầy tổ chức cái gì phải 10.000 người rồi 20.000 người, mà chùa nào cũng đông như vậy. Mà khi đông như vậy thì ta hiểu được nguyên tắc là sẽ có phiền toái. Nhưng cái người mà đã tu tập đạt được cái sự tự tại, an nhiên, thanh thản rồi thì không có phiền toái chỗ đông người. Chỗ đông người mình hòa chung cái đông người, mình không còn có cái tôi. Mình chỉ như một hạt bụi ở trong mọi người, mình như một bông hoa trong một vườn hoa, mình như một tia nắng trong muôn ngàn tia nắng để đến đây mà cúng dường Phật. Vì vậy mình không có phiền toái, vì cái tôi mình không có.
[1:09:47]Và khi mình tu được đến cái sự thanh thản rồi mình được cái điều đó. Hoặc là khi mà mình phải ở một chỗ một mình, ví dụ như là có chuyện phải ở vô trong rẫy cà phê ở mình để giữ cà phê, hoặc là cái người tu vào trong thất, nhập thất một mình không được tiếp xúc với ai, thì lẽ ra người thường là buồn chán, thì cái người mà đã tu đến mức độ thanh thản rồi thì không buồn chán. Ở một mình lại có cái yên vui của cái một mình, mà ở chỗ đông người lại có cái bình an ở chỗ đông người. Đó là nhờ lúc nào nội tâm ta cũng cũng thanh thản, thảnh thơi. Mà tu được đến mức độ đó thì cũng cũng là khó. Bây giờ ta ta định nghĩa vài chữ một chút xíu. Thanh thản là gì?
[1:10:32]Thanh thản là kết quả của một nội tâm thuần thiện. Nhưng mà thanh thản khác với chữ lãnh đạm. Ví dụ có cái người nó chả để ý tới ai hết. Ai thương mình chẳng cần, ai ghét mặc kệ người ta. Nói ai thương mình cũng chẳng để ý tới cái người họ thương mình, mà ai ghét mình mình cũng chẳng mặc kệ người ta, thì cái người như vậy là người lãnh đạm. Hoặc là cái người cái người lãnh đạm cũng là người hễ thấy người khác khổ cũng chẳng để ý, mà thấy người khác sung sướng cũng chẳng cần. Thì cái người đó là người lãnh đạm. Cái người lãnh đạm nó khác với cái người thanh thản. Cái người thanh thản là tâm thuần thiện,
[1:11:08]cho nên thanh thản, mà mỗi khi thấy người khác khổ thì mình giúp, vì thấy người khác thương mình mình biết ơn, mà thấy người khác ghét mình mình không giận, đó là người thanh thản. Nó khác với cái người lãnh đạm, nên ta tu ta tránh cái trạng thái một tâm hồn lãnh đạm, mà lúc nào cũng phải thanh thản nhưng mà không lãnh đạm, nhớ như vậy. Hoặc là ta định nghĩa cái chữ "tự tại". Cái chữ "tự tại" nó khác với chữ "thanh thản". Cái chữ "thanh thản" á là cái kết quả bước đầu khi ta sống một đời sống tốt đẹp, không có làm điều ác. Ta làm xong cái bổn phận của mình nên ta được sự thanh thản. Còn cái chữ "tự tại" á là nó dành cho người đã chứng được trong thiền định.
[1:11:55]Người đó chứng được trong thiền định rồi thì người đó an nhiên, tự tại là không bao giờ ai gieo vào lòng họ được cái nỗi buồn, cái phiền não, cái lo sợ, cái bất an. Cái người này đã chứng được thiền định mới đạt được sự an nhiên, tự tại. Nên cái tự tại nó cao hơn cái sự thanh thản là như vậy. Rồi ta định nghĩa cái chữ là "không chấp", nó khác với cái chữ "bất chấp". Cái chữ "không chấp" là thế này: là mình không có cố chấp. Ví dụ khi người khác có lỗi, mình sẵn sàng tha thứ, không có giận, mặc dù mình phải nghiêm khắc để dạy răn. Nghiêm khắc dạy răn nhưng mà lòng mình không ghét, cái không ghét đó ta gọi là cái không cố chấp.
[1:12:39]Cái không cố chấp nữa cũng là cái quên cái công lao của mình đi. Ví dụ như khi ta làm được những điều tốt trong đời thì nhiều khi ta hay kể công. Ví dụ như mình đến chùa vậy, mình giúp cho Thầy xây dựng một cái căn nhà, giúp cho Thầy cất được cái chánh điện, dựng cái tượng Phật, mình giúp cho Thầy làm nên được cái buổi lễ, vân vân thì đó là cái công lao cũng rất là rất là đáng kể, nhưng mình không bao giờ nhớ cái công đó, quên cái công đó đi, coi như không có gì hết, bỏ theo gió theo mây. Tức là cứ đến phụ việc với Thầy, làm được điều gì đó làm, không bao giờ kể công. Thẳm sâu trong tâm hồn không bao giờ tự khen mình
[1:13:17]vì mình đã làm được cái công lao gì đó. Mỗi khi có ý niệm khởi lên tự khen mình vì mình đã làm được cái công lao gì đó là lập tức sám hối với Phật liền, xóa bỏ công lao đó liền, đó cũng gọi là không chấp. Không chấp. Nhiều nữa, cái không chấp thì rất là nhiều, ta định nghĩa. Còn cái "bất chấp", bất chấp nó cũng có hai nghĩa: một nghĩa tốt, nghĩa xấu. Bất chấp là gì? Ví dụ cái người làm xấu mà bất kể tội phước, chẳng cần dư luận, cứ làm bừa bãi thì cái người đó gọi là người bất chấp. Không cần, chẳng cần ai nói xấu, ai chửi gì kệ, ai kêu rêu mặc kệ, miễn mình làm theo ý mình cho sướng thì thôi, người đó là người bất chấp.
[1:13:57]Còn cái nghĩa tốt của chữ "bất chấp" nữa là cái người dám xông pha vào nơi nguy hiểm mà bất chấp nguy hiểm, bất chấp cái sự đe dọa để mà mình cứu đời, cứu người, cứu nước, cứu dân thì đó là cái bất chấp tốt. Ví dụ một người lính cứu hỏa họ dám xông vào trong cái nhà đang cháy để bồng một đứa em bé ra thì đó là người bất chấp nguy hiểm mà cứu người. Hoặc người chiến sĩ chiến đấu ở trận tuyến bất chấp cái làn tên mũi đạn của kẻ thù mà chiến đấu để bảo vệ đất nước, vân vân. Hoặc là một người đệ tử Phật là chúng ta đi vào nơi rừng xa, đến thăm những người anh em dân tộc để giới thiệu Phật pháp đến
[1:14:33]với người dân tộc mà bất chấp mưa gió, đường xa, đôi khi có những nguy hiểm đe dọa, thì đó gọi là cái bất chấp tốt. Nên nãy giờ là ta thấy ta định nghĩa một số từ: cái thanh thản nè, lãnh đạm, tự tại, không chấp, rồi bất chấp, thảnh thơi, thảnh thơi là nhàn hạ nội tâm. Bây giờ cái điều cuối cùng Thầy muốn nhắc quý Phật tử một chút xíu trở lại là thế này. Hồi nãy Thầy hỏi có ai phát tâm xuất gia hay không, thì khi hỏi lần thứ hai đã rất nhiều người phát tâm xuất gia. Xuất gia là gì? Đời sống xuất gia là như thế nào? Ta sẽ thấy có nhiều định nghĩa khác nhau. Ví dụ như có những người họ nói: "Dạ, thưa xuất gia là để bắt đầu một cái cuộc sống phấn đấu tu tập mà sau
[1:15:21]này đem Phật pháp đến cho chúng sinh." Có người định nghĩa như vậy. Nhưng có người nói: "Xuất gia đi tu nghĩa là khi buồn chán đời quá nên vào chùa tu."
[1:15:32]Định nghĩa nào đúng? Cả hai đều đúng. Nói là cái người đó thất tình đi tu, nói cũng đúng luôn, cũng thật sự có người thất tình đi tu mà bằng cớ ta đã thấy trong phim cải lương Lan và Điệp, thất tình đi tu đúng rồi. Nhưng mà nói quý Thầy đi tu, ví dụ ta hỏi Thầy trụ trì: "Vì sao Thầy đi tu?" Thầy sẽ không bao giờ trả lời là vì Thầy thất tình hết, vì Thầy sẽ nói rằng lúc Thầy đi tu Thầy chưa hề biết yêu, chưa hề biết yêu, nên không có chuyện thất tình. Như vậy, vậy Thầy đi tu để làm gì? À, Thầy đi tu là vì lý tưởng tu tập giải thoát giác ngộ và độ sinh. Nhưng có cái người đi tu vì quá mệt mỏi, đau khổ cuộc đời nên vào chùa để tìm một nơi
[1:16:15]an nghỉ, vì nghĩ rằng cái nơi chùa đó nơi không có sóng gió, không có đấu tranh, không có phiền toái, không yêu đương, không gì hết, nên vô đó thanh thản. Ta vừa mới nói tới chữ thanh thản trong chùa, đúng như vậy. Khi xuất gia là ta bắt đầu một đời sống thanh thản. Vì bỏ hết mọi phiền toái, khổ đau của trần gian lại sau lưng, bỏ ngoài cổng chùa. Những yêu đương từ nay xin gác lại, chỉ có tấm lòng hướng về Phật mà mà tu hành. Những cái phiền toái, những khổ đau, những hơn thua, những chiến đấu đủ thứ hết, bỏ hết, vô chùa sẽ được bình an tu tập. Nên xuất gia là bắt đầu một đời sống thảnh thảnh thơi, thanh thản, định nghĩa đó rất đúng.
[1:17:02]Nhưng xuất gia cũng là bắt đầu một sứ mạng cao cả, thiêng liêng. Hễ đã gọi là sứ mạng rồi thì cũng rất là vất vả, cực khổ. Nên ta thấy đời sống xuất gia nó cả mang cả hai nghĩa: một là sự thanh thản, thảnh thơi, bỏ hết mọi phiền toái thế gian ra sau lưng, nhưng lại cũng bắt đầu một sứ mạng cao cả thiêng liêng vì mình phải chiến đấu với nội tâm của mình, với tội lỗi của mình để thánh hóa con người mình lên dần dần, và bắt đầu phải dấn thân truyền Pháp, độ sinh đủ thứ chuyện hết. Nên xuất gia nó có cả hai nghĩa, nên hồi nãy là khi mà Thầy hỏi là ai phát tâm xuất gia thì có nhiều người đã giơ tay,
[1:17:48]thì rất là tốt. Vì một ngày nào đó rồi tất cả chúng sinh đều sẽ phải thành Phật. Một ngày nào đó rồi tất cả chúng ta đều phải xuất gia tu hành, không có kiếp này thì cũng phải kiếp khác. Nhưng mà mình phải hiểu xuất gia nó cả hai nghĩa, mình bỏ trần gian sau lưng, bỏ dục lạc, bỏ yêu đương, bỏ phiền toái, nhưng mà không ngờ vô đó vừa có sự thanh thản cao siêu nhưng lại cũng bắt đầu một sứ mạng rất là vất vả. Hãy hiểu như vậy khi mà ta giơ tay lên, ta thề với Phật là Phật chứng minh cho con rằng một ngày nào đó con sẽ xuất gia, cất bước du phương tu hành, đi tìm về đi tìm về sự giác ngộ. Hôm nay, trong cái không khí mà trời mưa gió lạnh lẽo
[1:18:35]như thế này, nhưng mà đầy ắp cái tình thương yêu ở trong đạo là Thầy trụ trì đã tổ chức một cái pháp hội thật là long trọng, trang nghiêm, đẹp đẽ. Rồi quý Phật tử đã về đây để tham dự, rồi có chư Tôn Đức cũng về đây phụ việc chứng minh. Trong cái không khí mà đạo tình thiêng liêng như thế, chúng ta nghe về cái bài giảng là "Thanh thản, thảnh thơi", và trong bài giảng này ta đã giơ tay lên mà phát tâm xuất gia thì thôi, đây cũng là một cái nhân duyên rất là lớn. Và hôm nay nghe cái bài Pháp khó nghe này, bài này rất là khó nghe, nghe cái bài Pháp khó nghe này mà ta cũng được cái dịp để giơ tay lên nói với Phật:
[1:19:22]"Một ngày nào đó con sẽ quỳ dưới chân Phật, cắt bỏ đi cái lọn tóc trần gian này để mà theo quý Thầy, theo Phật sống một đời xuất gia tu hành phạm hạnh." thì cũng là một công đức rất lớn. Nên cái pháp hội hôm nay thật là thiêng liêng, thật là có ý nghĩa. Thì trước hết là Chân Quang xin chúc cho chư Tôn Đức việc Phật sự càng ngày càng phát triển, là đạo tâm, đạo hạnh càng lúc càng lớn lao để làm chỗ nương tựa cho cho chúng sinh. Và cũng xin chúc cho quý Phật tử: thứ nhất là gia đình mình được nhiều may mắn, làm ăn được phát đạt, giàu có, sức khỏe được tốt, tu hành tinh tấn, và nhớ là thực hiện lời hứa mà mình hồi nãy đã lỡ giơ giơ tay.
[1:20:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.