[0:00]Nam mô Bổn Sư
[0:04]Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:24]Giờ thì kỳ này thì Sư phụ quyết định giảng lại cái bộ Tứ Diệu Đế. Cách đây hơn 20 năm Sư phụ đã giảng rồi, nhưng mà thời đó còn bằng băng cassette, cái âm thanh nó bị nhão, bị nhòa, kỹ thuật thu không có chuẩn. Lần này ta có cái phương tiện kỹ thuật số, thâu sẽ tốt hơn nên Sư phụ bắt đầu quyết định giảng lại. Khi giảng lại thì đúng là thời gian với sự tiến bộ của khoa học công nghệ, ta có cái nhiều dữ liệu hơn, nhiều điều để phân tích hơn cũng rất là hay. Hôm trước Sư phụ giảng ở trong Từ Tân rồi, thì hôm nay nối tiếp bài thứ hai là Pháp Vân, thứ ba sẽ trở lại trong kia. Như vậy, cứ Hà Nội và Sài Gòn cứ nối nhau cho đến hết bài,
[1:08]chứ còn nếu mà giảng một nơi có khi phải hơn 2 năm mới xong. Cho nên chúng ta giảng hai nơi cứ giảng luân phiên nhau cùng một lúc như vậy để cho mau hết cái loạt bài Tứ Diệu Đế này. Cái Tứ Diệu Đế là bốn cái luận điểm là: Khổ đế, Tập đế, Diệt đế và Đạo đế. Ta cũng mấy cái đó phải nhớ cho kỹ, mình là đệ tử Phật những cái cơ bản đó phải nắm cho thật vững. Khổ đế là chân lý về về sự khổ của của cuộc sống này, của pháp giới, của vũ trụ, của chúng sinh. Tập đế là nguyên nhân của đau khổ. Diệt đế là trạng thái hết đau khổ. Và Đạo đế là con đường tu hành đưa đến cái sự chấm dứt đau khổ đó, như vậy. Nghe những điều nói như vậy hết sức là đơn giản
[1:56]và ta thấy nếu đây là bài pháp đầu tiên rất là quan trọng của Đức Phật thì có vẻ đạo Phật đơn giản quá, chỉ nói về bốn điều: khổ, nguyên nhân khổ, trạng thái hết khổ và con đường đưa đến sự chấm dứt đau khổ. Sư phụ nói một câu một là hết cả cái Tứ Diệu Đế, không lẽ là đạo Phật là như vậy? Nhưng không, bởi cái trí tuệ của một Đức Phật khi chứng ngộ là thực sự phi thường nên Tứ Diệu Đế mà Đức Phật mà nói ra, nó bao hàm hết mọi chân lý của cuộc đời, của vũ trụ vào trong đó. Đây mới là cái khủng khiếp á. Tùy theo cái khả năng trí tuệ của ta đến đâu mà ta hiểu Tứ Diệu Đế đến đến đấy. Ví dụ như bây giờ vậy, chúng ta chỉ nói chuyện với nhau trong
[2:39]đợt này Tứ Diệu Đế này ta sẽ nói khoảng 20 bài, ví dụ vậy. Ví dụ ta nói khoảng 20 bài bởi vì trí tuệ của ta chỉ hiểu Tứ Diệu Đế là 20 bài. Còn nếu một người nào mà trí tuệ vượt lên cao hơn nữa thì cũng Tứ Diệu Đế này người ta có thể nói 200 bài mà vẫn hấp dẫn như thường. Đó là nên chỉ bốn chữ thôi: Khổ, Tập, Diệt, Đạo, nhưng tùy theo cái trí tuệ, cái sự giác ngộ của ta, cái bản lĩnh của ta mà ta hiểu nhiều hay là là ít, sâu hay là cạn. Còn cái người mà cứ vội vàng nghe bốn cái chữ Khổ, Tập, Diệt, Đạo rồi kết luận đạo Phật là bi quan, là đơn giản, chỉ vì người đó vội vã quá, vội vàng đánh giá nông cạn quá.
[3:26]Chứ bốn cái chân lý mà Đức Phật nêu ra thật sự bao hàm hết mọi lẽ phải trong cuộc đời này, mọi chân lý trong cuộc đời này, mọi đạo lý trong cuộc đời này. Nếu chúng ta là người tu đúng, chúng ta không ra khỏi được Tứ Diệu Đế. Nếu một người đó sống cuộc đời đúng, người đó không ra khỏi Tứ Diệu Đế, trừ trường hợp anh làm bậy thì thôi. Vậy nếu đúng Tứ Diệu Đế bao hàm hết mọi chân lý của vũ trụ. Đây là cái nhìn của một Đức Phật khi vừa giác ngộ, cái nhìn bao hàm hết cả cái pháp giới vũ trụ vào trong này, đặc biệt như vậy. Hôm trước, ta đã phân tích về cái cái cái khái niệm về cái sự đau khổ, cái kiếp người là đau khổ.
[4:09]Hôm nay, chúng ta sẽ nói tiếp một chút xíu như vậy, một chút xíu vậy.
[4:18]Hôm trước ta có nói câu này: Ví dụ như Đức Phật nói cuộc đời là khổ thì nhiều người đã không đồng ý, tại họ thấy họ không khổ. Rồi ta mới đưa ra cái ví dụ, ví dụ bây giờ ta hỏi một con dòi nơi mấy cái đống rác, ta hỏi một cái đàn kiến đang đang tha cái miếng hạt gạo đi về hang, ta hỏi nó có khổ không, nó không khổ. Nó không hiểu gì về cái khổ của nó, mà ta nói: "Mày đang khổ, chúng mày đang khổ", nó giận liền, vì nó không thấy điều đó mà ta gán cho nó đau khổ. Nhưng mà còn ta thì thấy nó đau khổ, bởi vì sao? Bởi vì ta đứng hơn, ta đứng ở cái tầm cao hơn nó, ta thấy thân phận nó là đau khổ. Còn nó, nó chấp nhận, nó chịu đựng, nó cam chịu quen rồi, nó không thấy nó khổ.
[5:07]Giờ cũng vậy, bây giờ ví dụ ta chỉ một người nào đó ta ngồi đây: "Có khổ không?", "Không, không thấy khổ." Như hôm nay vậy, được đi nghe Pháp là một hạnh phúc, ví dụ vậy. Hoặc là ta được nghe anh Tuấn Hưng hát là một hạnh phúc. Ta thấy đời này vui chứ, không có gì là khổ. Nói mình mới nói: "Không, phải thấy là khổ", nhiều khi mình giận. Nhưng mà thật sự những cái vị ở trên cao, những bậc giác ngộ, chư thiên tử họ nhìn xuống ta, họ thấy kiếp người của ta thật là thật là khổ sở, thật là khổ sở. Nên chỉ khi ta vượt khỏi cái thân phận của mình, chỉ khi ta vượt khỏi chính mình mà ta nhìn lại được chính mình, ta mới nhận ra là mình đang mình đang khổ.
[5:54]Nên vậy, phải có cái trí tuệ vượt khỏi chính mình mới biết mình đang khổ. Nếu cũng như con dòi, con kiến, khi nào nó vượt khỏi cái thân phận nó, nó đứng ở thân phận con người nó nhìn xuống thì nó mới thấy nó nó khổ. Nhưng mà khổ không phải để tuyệt vọng, bởi vì Đức Phật còn dạy cái con đường thoát khổ. Nhưng đầu tiên, phải thấy mình khổ cái đã. Không thấy mình khổ thì mãi mãi là đau khổ. Chỉ khi nào ta bắt đầu thấy mình khổ, đó là lúc cánh cửa của sự giải thoát bắt đầu mở ra cho ta. Còn nếu ta cứ không thấy mình khổ thì cánh cửa của sự giác ngộ là cứ đóng im ỉm là là như vậy.
[6:40]Rồi khi ta khổ, có những lúc cái cảm xúc bức bách ta, ví dụ như ta bị bệnh khổ, ta gặp tai nạn khổ, ta bị lừa đảo, ta bị làm ăn thất bại khổ, ta bị phụ bạc ta khổ, lúc đó cảm giác khổ nó rất là rõ thì thường ta làm gì?
[7:03]Những khi ta thất vọng, những khi ta thất bại, những khi ta bị hoạn nạn, những khi ta đổ vỡ, ta thật sự cảm nhận sự đau khổ. Và khi đau khổ thì ta thường làm gì?
[7:20]Ta thường làm một điều là tránh đau khổ, trốn đau khổ, né đau khổ, thường là như vậy. Và cái kết quả là sao? Ta sẽ đau khổ nhiều hơn, nhớ như vậy. Ta càng trốn đau khổ chừng nào, ta lại càng bị đau khổ bám theo chừng nấy. Đó là sự thật á. Ví dụ một cái người mà họ bị xe tông gãy cái chân, đau và đi cà nhắc, xấu, đi không ngay ngắn, đi không đẹp. Và họ muốn tránh cái cái cái cái xấu đó bằng cách cứ đi cho hiên ngang, đi cho ngay ngắn cho mọi người không biết, đấy giống như họ quên cái khổ cái chân bị tật, bị đau đi, thì kết quả là sao? Cực kỳ đau đớn, đau quặn nhiều hơn nữa, vậy. Rồi một người, ví dụ một người nghèo,
[8:17]ta đang khổ vì cái nghèo, ta muốn thoát cái nghèo, trốn cái nghèo bằng cách đóng vai làm như một người giàu, bằng cách đi mượn tiền, mượn cái áo đẹp để mặc vào, mượn cái xe để chạy, rồi vay ít tiền để tiêu cho nó nó nó nó giống như người giàu, để gọi là muốn trốn cái nghèo thì làm một cách ra khỏi cái cái cảnh nghèo đó, kết quả là sao? Sau đó trả nợ mà mà khùng luôn, nghèo hơn nữa. Rồi bây giờ vậy, có một người họ xúc phạm tới ta, à họ nói xấu ta. Ta muốn tránh cái cảnh đó bằng cách làm gì? Ta không nghe nữa, hoặc là ta đính chính, à hoặc là ta cải chính, hoặc là ta mắng họ lại để lấp cái việc mà họ xúc phạm ta đi, rồi có hết không?
[9:10]Không. Cái việc nó lại càng ồn ào hơn và mọi người săm soi hơn và nó rắc rối hơn rất là nhiều. Nên nên cái trong cuộc sống này đa phần mỗi khi ta đau khổ, tất cả chúng ta đều làm một việc rất giống nhau là: Tránh đau khổ, trốn đau khổ, né đau khổ. Không ngờ cái việc đó lại làm cho ta đau khổ nhiều hơn, nhớ như vậy. Nên người đệ tử Phật biết cuộc đời này là khổ, và biết trong cuộc đời này có nhiều tai ách do cái nghiệp đời xưa nó đến với ta, thì là người đệ tử Phật không có khờ dại mà trốn nó, mà phải làm sao? Đối diện với nó. Đối diện với nó bằng cách gì? Bằng Bát Chánh Đạo. Hoặc là thế này, hoặc là nói:
[10:01]"Đời buồn quá, khổ quá, cho nên thôi tìm vui." Và nghĩ rằng khi tôi tìm vui thì tôi hết khổ, cũng là một quan điểm sai một lần nữa. Ví dụ như ở nhà thấy buồn quá, cái nói cái gọi bạn: "Nè mày, có chuyện gì vui không cho tao tới chơi với?", nói: "Không, hay là thôi mình gầy một sòng bạc hay một chầu nhậu hay là hát karaoke?" Rồi cái thế là rủ nhau lại hò hát ầm ĩ vậy, cứ nghĩ là khi ta bày được một trò vui thì ta thoát được một cảnh khổ, không. Cái vui đó tạm thời, về sau cái khổ nó sẽ nhiều lên, cái buồn cái chán nó sẽ ập đến nhiều hơn nữa. Trước mắt, khi mà thấy ta lăng xăng lăng xăng đi đắm mình vào
[10:45]các cuộc vui mà ta tưởng là vui đó, nhưng những bậc thánh triết họ nhìn vào họ thấy ta đang loay hoay và chỉ là đau khổ. Giống như lần trước á, sư phụ đã nói, Thầy đã nói vậy. Ta thấy một người nó đi lén lút ngoài xóm, nó nó tìm mua một một một một cái gói cái thuốc, rồi nó vào trong cái nhà vệ sinh đâu nó chích á. Nó chích rồi nó giải phóng được cái cơn nghiện của nó, rồi khi nó ngã ạch trong đó nó xỉu. Hỏi nó thì nó nó ờ nó sung sướng được giây phút đó, nhưng mà với chúng ta, với con người thiện lương, đàng hoàng, thanh tịnh, ta nhìn cái cảnh mà cái thằng mà nó đi mua lén miếng ma túy, chui vào trong hóc nhà vệ sinh
[11:24]nó chích cái nó nằm gục đó, có sướng gì không các? Có sướng gì không? Chỉ là đau khổ thôi. Thì cũng vậy, ta muốn trốn cái khổ bằng cách tạo ra những cuộc vui, những trò vui, thật sự chỉ là đau khổ nhiều hơn. Ví dụ thế này quý vị, ví dụ bây giờ ta đánh bài, cái ta thấy phấn khích, vui. Ta nhậu nhẹt, ta phấn khích, ta thấy vui. Ta hò hét, la hét, đùa giỡn với mọi người đông, ta thấy vui. Cái cảm giác vui đó là gì? Cảm giác vui đó là một ảo giác do cái hóa chất dopamine tiết ra trong não, mà nhờ cái kích thích bởi những cái hoàn cảnh bên ngoài, nhờ cuộc vui, nhờ nhậu nhẹt, nhờ la hét, nhờ cờ bạc,
[12:09]đủ thứ chuyện gì đó, đó là những cái bên ngoài nó kích thích để tạo thêm cái dopamine trong não ta tiết ra. Và khi tàn cuộc vui: "Rồi cuộc vui tàn, mọi người bước đi, một mình tôi về lệ tràn ướt mi." Thấy không?
[12:28]Tại sao vậy? Khi cuộc vui tàn rồi thì tôi về lại lệ tràn ướt mi? Bởi vì tôi buồn hơn lúc trước khi nhập vào cuộc vui. Nghĩa là gì? Khi cái dopamine ta nó bị ép để tiết ra tạo cho ta cảm giác vui, sau đó cái não ta nó đuối sức, nó không tiết nữa, ta bị rơi vào cảm giác buồn chán vô cớ không biết tại sao, rồi tự mình biện minh bằng một loạt các lý do khác. Nhớ như vậy, cái người bị bệnh trầm cảm là họ buồn vô cớ là do thiếu dopamine, nhưng mà khi buồn quá rồi, họ phải tự tìm một lý do cho cái buồn của mình. Cái lý do đó là gì? Sao tôi cô đơn quá? Sao tôi không ai thương tôi? Sao cuộc đời này bội bạc với tôi?
[13:09]Tự mình lập ra chứ không có ai nghĩ như vậy cả. Tự mình lập ra rồi cuối cùng tự mình tự mình hủy hoại cuộc sống mình bởi những cái lý luận cũng lãng nhắp. Chỉ bởi vì sao? Vì cuộc vui tàn. Bởi vì sao? Sau cuộc vui tàn thì lệ tràn ướt mi. Nên ta càng tìm trò vui tưởng là khỏa lấp được đau khổ, sự thực cũng chỉ là gì? Đau khổ sau đó nhiều hơn mà thôi. Ta chỉ có một con đường để thoát khổ, đó là tu tập theo
[13:43]Bát Chánh Đạo, đúng như vậy, chỉ có con đường Bát Chánh Đạo. Chứ còn mọi cái xoay xở của thế gian hầu hết là không giải quyết, cắt đứt được cái cái gốc khổ. Một điều thế này nữa, ví dụ như cái người trên cuộc đời này trong cái kiếp người đau khổ này cũng có những lúc ta thật sự ít khổ, có vui là do ta có có phúc.
[14:13]Khi ta có phúc, nghĩa là ở trong quá khứ ta có giúp ai đó, ta có làm những điều thiện gì đó, thì ta được cái quả báo, theo luật nhân quả ta được cái quả báo, và cái quả báo đem cho chúng ta những điều dễ chịu, những điều may mắn, những điều thuận lợi thì làm cho cuộc sống ta dường như bớt khổ, nhưng mà chưa hoàn toàn thoát khổ theo tiêu chuẩn của của Phật. Vì tiêu chuẩn của Phật để gọi là thoát khổ phải chứng những quả thánh cao siêu, tâm thực sự là thanh tịnh, kiểm soát được hoàn toàn mọi điều, phúc đức rất là dồi dào. Còn tuy nhiên ta không đạt được cái tiêu chuẩn hết khổ như Đức Phật, nhưng mà nếu ta có từng làm những điều
[15:03]phúc thì cái phúc đó cũng xoa dịu cái nỗi khổ trong cuộc đời của ta. Nên ở đây vậy, trốn khổ không có hết khổ, đâm đầu vào những trò vui không hết khổ, mà chỉ có gì? Làm phúc thì bớt khổ. Làm phúc thì bớt khổ, vậy thôi, đúng không?
[15:30]Ta chưa có chứng đạo ta không thể hoàn toàn hết khổ, nhưng ta chỉ có thể bớt khổ bằng những việc việc phúc mà nó cũng phải cần thời thời gian, chứ ta không hết liền ngay lúc đó, không hết liền ngay lúc ta ta ta vừa làm một điều phúc. Tuy nhiên cái phúc ở phía sau nó đem đến cho ta nhiều điều thuận lợi, dễ dàng, may mắn, nhiều khi ta cũng có cái niềm niềm vui là như vậy.
[15:58]Mới ban đầu á, khi ta nghe các tôn giáo,
[16:03]mỗi một tôn giáo có một cái
[16:07]cái cái cái cái chủ trương, có một cái lõi, cái triết thuyết, cái đạo lý của mình. Cái lõi của đạo Phật là vấn đề đau khổ, thoát đau khổ. Còn các tôn giáo khác thì ta sẽ nghe đến những cái luận điệu khác. Ví dụ như thường ta nghe nói về thần linh, về Thượng Đế, đó là mục tiêu, là cái lõi của tôn giáo của của các tôn giáo bạn. Nó khác với ta, ta là tin vào luật nhân quả, ta là nhìn thấy cái vấn đề khổ đau và vượt thoát khổ đau, nhưng mà còn cái lõi của tôn giáo bạn họ không cần những điều này, họ cần xin về với lên cõi trời để ở với Thượng Đế, như vậy. Nhưng nói gì thì nói, không ai có thể thoát ra khỏi cái
[17:03]trục khổ vui mà Phật đã dạy, không ai thoát ra được. Xin về Thượng Đế để làm cái gì? Để làm chi ạ? Sống cho nó sướng. Có phải là thoát khổ không? Cũng là thoát khổ theo cái cách của họ. Xin về trên Thượng Đế cũng để bớt khổ, để thoát khổ theo cái cách của họ. Hoặc là một cái người đến với ông thầy bùa, học học cái ông thầy bùa, và nói cần gì? Nói: Dạ đời con đau khổ quá. Đau khổ cái gì? Con mua bán ế ẩm quá. Buôn bán ế ẩm là khổ. Bây giờ nhờ thầy giúp cho con để con hết khổ, mua bán mua buôn may bán đắt. Cái ông thầy bùa cho ổng cái lá bùa về, trả ổng bao nhiêu tiền đó, cho ổng cái lá bùa về cái dán nơi cửa rồi làm gì đó, tụng niệm gì đó.
[17:56]Thì bỗng nhiên cái mua bán thấy đúng đắt hơn thật. Cái đó cái cái chuyện nhân quả ta khoan tính, nhưng mà đại khái là như vậy. Thì rõ ràng có phải là để bớt khổ không ạ? Có phải không? Cũng là bớt khổ. Cái trục khổ vui ta không bao giờ thoát được. Rồi bây giờ, đó là tôn giáo và rất nhiều tôn giáo vậy, rồi ta bước sang mọi lĩnh vực trong cuộc sống này, tất cả đều giải quyết vấn đề khổ và vui của con người. Ta gặp người bác sĩ, tại sao ta đến gặp bác sĩ? Bởi vì ta bị bị bệnh, đau. Bệnh đau khổ không ạ? Khổ. Đến ổng để chữa cho hết hết đau, hết bệnh tức là hết khổ, cũng là giải quyết vấn đề khổ vui.
[18:40]Rồi bây giờ, trong triết thuyết chính trị cũng vậy, tại sao có những người phải lãnh đạo nhân dân chiến đấu giành độc lập, giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp gì đó là để làm chi vậy? Bởi vì dân tộc đang bị áp bức, khổ đau, nhân dân đang bị vùi dập gì đó, bây giờ ta cần phải chiến đấu giành lại độc lập, tự do, hạnh phúc, cũng là gì? Thoát khổ tìm tìm vui. Tất cả mọi triết thuyết, mọi công cụ, mọi việc làm, mọi hoạt động nếu đúng nghĩa đều xoay quanh trục khổ vui, đều thoát khổ tìm tìm vui theo cái cách của cái lĩnh vực đó. Nên ta biết ơn những vĩ nhân trên cuộc đời này vì các vị đó cũng là giải quyết cái vấn đề
[19:33]thoát khổ tìm tìm vui cho mọi người, đều là như vậy cả. Ví dụ hôm nay cái sinh nhật của Bác Hồ, tại sao ta yêu kính Bác Hồ? Chỉ bởi vì Bác là gì? Anh hùng giải phóng dân tộc, cái người gọi là làm cho đất nước ta thoát khỏi cái cái nỗi khổ ô nhục của việc bị bị xâm lược, một dân tộc bị làm nô lệ, ý là như vậy. Nên dù là chính trị, dù là y học, dù là kỹ thuật, dù là mọi thứ gì cũng vậy, con người ta đều xoay quanh trục trục khổ vui, đều xoay quanh trục khổ vui. Và do đó quý vị, khi ta đến với đạo Phật, ta nghe nói về
[20:21]Chân lý Khổ Đế, ta nghe hơi lạ lạ, tại không nghe ai nói, ít ai nói mà chỉ có đạo Phật nói, thì xin thưa, Đức Phật nói vào đúng cái lõi của cuộc đời, Đức Phật nói đúng vào cái lõi, cái trọng tâm mà tất cả mọi tôn giáo, mọi triết thuyết, mọi hoạt động, mục tiêu của con người xoay quanh đó cả. Ta hiểu ra rồi mới thấy cái vĩ đại của Đức Phật, tức là Đức Phật nói thẳng, nói thẳng luôn vào cái lõi, còn mọi điều khác ta đều nói ra bên ngoài một chút. Ta nhờ vào thần linh, ta nhờ vào cái quyền lực, ta nhờ vào y học, ta nhờ vào kỹ thuật cũng là mục đích giúp con người bớt khổ tìm vui, còn Đức Phật nói thẳng vào cái khổ luôn.
[21:03]Nên vì vậy, nghe thì ta không quen, nhưng sự thật đó là cái luận điểm trí tuệ nhất trùm lên trên mọi triết thuyết, mọi triết lý của cuộc đời này. Nhớ như vậy nha.
[21:23]Trong cái cuộc sống này,
[21:30]Khổng Tử có nói một câu thế này: cái người ngu mà biết mình ngu là đã bắt đầu là có trí tuệ. Còn người ngu mà không biết mình ngu thì đúng là ngu hoài.
[21:48]Ví dụ như ta ngu, mà thường cái người ngu thì không biết mình ngu. Ở đây có ai biết mình ngu không ạ?
[22:01]Ta vừa trả lời có, chỉ bởi vì ta có một bề dày tu tập. Cho nên bây giờ hỏi ai ngu giơ tay lên, ta giơ tay lên hết luôn, vì ta có bề dày tu tập. Còn nếu ta đi đang đi ngoài đường, ta chưa có tu tập, có một người lại vỗ vai ta nói: anh có ngu không? Thì chuyện gì xảy ra? Chuyện gì xảy ra? Chuyện xảy ra: nếu ta là người thô lỗ thì ta xuất chiêu liền nha, còn nếu ta không phải là người thô lỗ thì ta không có xuất chiêu, mà ta chỉ dùng lời nói nhẹ nhàng đáp lại: mày mới ngu. Trả đũa, nên vì không ai, không ai nhận thấy mình ngu cả. Và vì không ai thấy mình ngu cả, cho nên ta thật sự rất là ngu, đúng như vậy.
[22:53]Còn khi ta nhận ra mình ngu, không ngờ cái giây phút đó vĩ đại lắm mà ta không biết á. Như hôm nay hỏi: có ngu không? Mà trả lời thật lòng nha, còn trả lời mà giả vờ là không có vĩ đại đâu đó. Trả lời thật lòng mà ngồi ngẫm: đúng, mình ngu thật, thì giây phút đó chính là giây phút vĩ đại trong cuộc đời ta. Bây giờ hỏi: trong đời ta có những giây phút nào là hạnh phúc nha, đừng có nhắc cái chuyện đám cưới ở đây nha, không phải. Đừng nhắc đám cưới. Đừng có nhắc giây phút con được anh đó nhắn tin: anh yêu em, em có yêu anh không, mấy cái giây phút đó không, không vĩ đại. Mà giây phút vĩ đại chính là giây phút gì?
[23:33]Ta được quy y Đức Phật nha, ta được bắt chân lên ngồi thiền. Và quan trọng là cái giây phút mà bỗng nhiên mình nhận ra mình rất là ngu, giỏi, đó, cái giây phút đó vĩ đại lắm á. Giây phút đó vĩ đại. Tại vì sao vậy? Lạ một điều là khi mà ta bắt đầu thấy mình ngu, tự nhiên ta được cái phước, ta được cái phước. Tâm thức ta ngay lúc đó nó bắt đầu nó chuyển hóa liền. Ta không thấy, nhưng bắt đầu nó chuyển hóa. Cái chuyển hóa đó ta không nói được thành lời, nhưng tự nhiên ta nhìn mọi điều từ từ rõ ra hơn. Ta biết được lỗi mình nhiều hơn. Ta nhìn mọi điều trong cuộc sống đúng sai bắt đầu thấy rõ ra kể từ cái giây phút mà ta thấy mình ngu. Quan trọng như vậy.
[24:22]Có những người cũng vậy, khi bắt chân lên ngồi thiền chỉ chiêm nghiệm về cái ngu của mình, chỉ chiêm nghiệm về cái lỗi của mình thôi. Vậy bỗng nhiên tâm vào định, vào định được không hay, lạ như vậy. Nên khi nói là cái giây phút mà mình nhận ra mình ngu là giây phút vĩ đại, mình nghe cái câu này có vẻ nó hơi cường điệu. Thấy có vĩ đại đâu, thấy nãy giờ ngồi cũng bình thường mà, chưa thấy gì. Nhưng ta vừa rẽ cuộc đời mình sang một hướng khác. Cứ duy trì cái ý thức đó, duy trì cái cảm nhận mình ngu, từ từ ta sẽ thấy mọi điều thay đổi rất tuyệt vời. Mà tu là gì? Thật sự suốt đời thấy mình ngu, chính là, đó là bí quyết của sự tu hành.
[25:08]Nên sau này ai mà hỏi mình: theo cứ đi đến chùa Pháp Vân nghe pháp, tu hành là tu cái gì? Mình trả lời một câu gì? Ngu. Họ sẽ tò mò: tu gì mà ngu?
[25:29]Rồi lúc đó mình bắt đầu mình mới là dùng tài nghệ thuyết pháp của mình mình giải thích cho họ từ đầu tới cuối nha, tại sao gọi là ngu mà là là tu. Là bởi vì tu thật sự đó là một cái điều luôn luôn nhận thức ra mình vẫn còn ngu, giỏi. Đó là, thầy không nói đùa đâu, sư phụ không nói đùa câu này đâu. Sư phụ không hề nói đùa cái câu này. Ví dụ sau này ai nhập được định sâu, đắc được cái quả vị sâu mà đến hỏi sư phụ, nói: thưa sư phụ, con nhập định đến cảnh giới như thế này rồi, bây giờ con tu cái gì nữa? Thì sư phụ vẫn nói đúng như cái câu vừa nói: con vui lòng tiếp tục nhắc mình con vẫn còn vô minh, chấp ngã.
[26:16]Hễ còn hiểu được điều này, con còn tu tiến. Còn con thấy con đã cao siêu rồi, bắt đầu con đi xuống. Cái mà đi xuống, sư phụ sẽ giảng tiếp trong bài Tứ Niệm Xứ bảy là tại sao. Hôm nay chỉ nói sơ sơ một chút vậy, nhưng mà thật sự nhận ra mình ngu là một giây phút vĩ đại, kể từ đó ta biết tu. Cũng vậy, bây giờ nói:
[26:42]nếu áp dụng như thầy nói, vì con đang nghèo và con biết mình nghèo thì con có hết nghèo không? Hết. Chỉ có cái là ta giả vờ không nghèo, ta nghèo hoài. Còn ngay lúc ý thức rằng mình nghèo, thật sự mình là thân phận nghèo nàn, bắt đầu cuộc sống chuyển. Vì sao vậy? Khi ta hiểu mình nghèo thì cái việc đầu tiên là ta làm sao? Tiết kiệm. Không có xài quá cái phước của mình. Đó là cái ý thức đầu tiên. Nghèo nghĩa là ta thiếu phước, mà trong khi cuộc sống còn rất nhiều nhu cầu, mà chỉ vì ta chạy theo nhu cầu, ta quên mất cái thiếu phước của mình, ta cứ vung tay quá trán rồi ta cứ bị gì? Cứ bị tiếp tục phước bị bị âm.
[27:26]Còn bây giờ đầu tiên hiểu mình nghèo, tức là mình thiếu phước, nhu cầu cuộc sống thì lớn, phước mình thì không bao giờ đủ, nhưng hiểu rằng mình nghèo, dừng tay lại, chấp nhận cái thân phận nghèo để không cho phước bị âm nữa. Thà mình tiêu ít, thà mình ăn ít, thà mình mặc xấu, nhưng không để cho cái phước mình bị âm bởi vì xài đua đòi với người ta. Người ta phước nhiều, người ta có quyền mua cái món đó, người ta sống trong căn nhà đó, người ta đi chiếc xe đó, người ta học cái trường đó. Mình nghèo, chấp nhận không vậy, để giữ cái phước mình cho nó cân bằng. Và tiết kiệm nhiều hơn nữa, chịu thiếu nhiều hơn nữa để dư ra
[28:06]một chút mà làm phúc, mà chia sẻ, mà bố thí, mà cúng dường. Vậy mà nghiệp ta bắt đầu nhúc nhích, chuyển dần chuyển dần lên. Chuyển dần chuyển dần lên, vậy đó. Đây tất cả đều phải thay đổi bằng phước, mà muốn làm được điều phúc thì ta phải làm sao? Chịu thiếu, chịu thốn, chịu chia sẻ, chịu thiệt thòi, chứ không bao giờ có cái chuyện vừa làm phúc mà lại được, được đầy đủ cả. Khi ta muốn làm phúc, ta phải chịu thiếu, chịu kém, chịu thiệt thòi. Đó là điều đương nhiên như vậy nha. Rồi bây giờ thế...
[28:43]Rồi bây giờ cũng vậy, khi ta biết mình khổ là giây phút đó ta bắt đầu có cái ý thức tu hành để để thoát khổ. Nên cái sợ nhất là ta không biết mình khổ. Ví dụ bây giờ ta nói với một con kiến, hay ta nói với một con trâu, một con bò, một con chó, bây giờ ta ôm con chó vào lòng cái nó vẫy đuôi nó mừng, nó được người chủ vuốt ve nó mừng. Ta mới nói: con khổ lắm đó nha con, cái thân súc sinh con khổ lắm mà con ngu si. Ví dụ như ví dụ đặt ví dụ nó nghe được tiếng người, nó không công nhận. Nó không hiểu, vì nó thấy nó đang được sung sướng, mỗi ngày chủ cho nó ăn rồi vuốt ve nó, tắm cho nó, dẫn nó đi dạo.
[29:22]Cuộc đời nó vậy thôi rồi, nó là boss rồi, nó là nó là ông chủ của ông chủ nó chứ đâu phải là người thường. Chủ nó phải hầu nó mà, chứ nó đâu có hầu ông chủ nó đâu. Đêm sủa ăng ẳng vài tiếng cho có lệ thôi, còn bao nhiêu là chủ phải hầu nó mà, nó sướng hơn nhiều chứ. Nên bây giờ nói con: đời con khổ lắm nha con, nó không không chấp nhận. Trong khi mình thấy cái thân chó thật là khổ: không phẩm giá, không trí tuệ, không quần, không áo, rồi nói không được, không giao tiếp, không tương tác được, không vượt lên trên trí tuệ hay là mọi cái giá trị khác được. Ta thấy cái thân súc sinh khổ quá đi, nhưng nói nó không tin.
[29:58]Nhưng mà nếu con chó đó bất ngờ nó biết nó khổ thì sao? Nó sẽ bắt đầu biết tu. Thì có những cái câu chuyện như vậy. Có câu chuyện có cái nhà đó vậy.
[30:15]Ông bố chết, đêm cái người con dâu chứ không phải là con trai, nằm mộng kêu nói: "Con qua cái nhà đó đem bố về nuôi con."
[30:27]Dâu thức dậy nửa đêm lay chồng nói: "Anh, thấy bố kêu qua cái nhà đó đem bố về nuôi." Cái nó nói: "Tào lao! Bố chết đem về nuôi, mới chết mới chôn mấy ngày đem về nuôi, ngủ đi!" Ngủ lại thấy ông bố ông kêu nữa: "Con qua cái nhà đó đi, chứ nếu con qua không kịp, họ đem họ giết bố à. Đem bố về nuôi." Nói: "Làm sao con biết là bố?" Nói: "Lông bố màu nâu." Giật mình thức dậy liền kêu ông chồng lại. Cái ông chồng thấy lạ quá, thế là sáng dậy đi tìm qua cái nhà đó, hỏi: "Ở đây có có có có có cái ai mới sinh ra?" thì nó có một con heo nó mới đẻ được bảy con. Bước vô chuồng heo nhìn có một con heo màu nâu.
[31:12]Con heo màu nâu mà những con kia thì giành ăn, còn nó cứ đứng nó buồn bởi vì nó nhớ được tiền kiếp của nó. Nó buồn vì nó hiểu nó đang khổ. Thế là giá nào cũng mua đem về liền. Mà thiệt, đúng trễ một chút xíu là có xe khác nó tới nó mua heo con về để nó quay, nó bán heo quay non á, heo quay liền, trễ một chút xíu là mất. Nhưng mà đem về, đem về rồi họ biết đây là ông bố mình đã đọa làm heo, nên họ sống họ nuôi nấng đàng hoàng. Nhưng mà con heo đó thì cố gắng vui sống, nhưng nhìn vào đôi mắt rất là buồn. Buồn vì biết mình sao? Thân phận mình đang đang đau khổ, là súc sinh. Nên khi ta ý thức được mình đau khổ thì ta có cái hướng để phấn đấu.
[31:55]Còn ta không biết mình đau khổ, ta cứ mải mê, dễ duôi, ham vui, rồi sẩy tay sẩy chân, rồi tạo nghiệp tiếp. Còn con heo đó nó biết nó vậy, nên nó dường như nó tu, nó chỉ sống với con cháu, rồi cứ thường hay đến trước bàn Phật, giống như nó lạy Phật vậy, để nó sám hối cái tội xưa của nó. Thì chúng ta cũng vậy, chúng ta cũng là những người thực sự ở với cái kiếp người này, chúng ta cũng rất là đau khổ. Nhưng mà nếu chúng ta không biết mình đau khổ thì chúng ta cứ trôi lạc trong cái luân hồi sinh tử mãi. Còn nếu từ giây phút này ta biết cái mình đau khổ, thì có hai điều, hai cái hệ quả. Khi ta biết mình đau khổ, cái thứ nhất
[32:44]là ta bắt đầu mượn được trí tuệ của bậc Thánh, của Phật á, để nhìn lại chính mình. Vì Phật nhìn mình thấy mình khổ. Trước đây chứ mình không thấy mình khổ, bây giờ mình thấy mình khổ là mình mượn được trí tuệ của của Phật cho mình. Đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai, bắt đầu tự nhiên trong tâm mình khởi động một cái hành trình đi tìm sự thoát khổ. Vậy nên khi ai biết mình khổ là người đó bắt đầu có ý thức tu hành, mượn được cái phước của Phật, cái trí của Phật để nhìn lại chính mình. Chứ còn tự mình nhìn chính mình nhiều khi mình không đủ sức để thấy mình khổ, quý vị. Ta thấy thế này, nếu nãy giờ nói khổ quá thì có phải là bi quan, tuyệt vọng không?
[33:32]Ta lại khác, nhắc lại một lần nữa vậy. Khi Đức Phật dạy chúng ta cái chân lý về sự khổ là Đức Phật muốn ta mạnh mẽ lên, chứ không phải muốn cho ta tuyệt vọng. Khi ta biết mình ngu, lúc đó ta bắt đầu có sức mạnh. Khi ta biết mình nghèo, lúc bắt đầu ta có cái ý chí. Ta biết mình khổ, lúc đó bắt đầu ta khởi động một cái ước mơ cao thượng về sau, chứ không phải ta biết để rồi tuyệt vọng. Ta không phải là biết mình ngu để rồi cái tuyệt vọng, không phải biết mình nghèo để rồi buông xuôi, không phải biết mình khổ để rồi quên lãng, không phải. À, ta biết mình ngu để
[34:20]tu dưỡng, biết mình nghèo để phấn đấu làm phước, biết mình khổ để tu tập, nhớ như vậy.
[34:28]Bây giờ ta nói qua cái phần cái khổ của người người già, người lớn tuổi. Cái phần đầu là cái khổ của tổng quát về khổ của kiếp người, bây giờ ta đi qua cái khổ của những chi tiết khác: cái khổ của người già.
[34:48]Già nghĩa là gì? Già nghĩa là lớn tuổi. Nhưng mà có nhiều người không chịu, nói: "Tuổi chỉ là con số, chứ còn tôi không có già, vì đầu óc tôi vẫn minh mẫn, cơ thể tôi vẫn tráng kiện, nên tôi không có cảm giác gì là cái già của tôi cả. Còn già chỉ là cái tuổi chỉ là con số." Nên bây giờ ta định nghĩa già là lớn tuổi nhiều người không không đồng ý, đồng ý cho tới khi nào bắt đầu họ suy sụp thì họ mới tin là giữa cái tuổi tác và cái trạng thái già nó có liên quan. Còn khi nào họ còn trẻ, khỏe thì họ không có cảm giác của sự già. Nên già nó cũng không lệ thuộc vào cái số tuổi mà nó lệ thuộc gì? Khả năng sinh lý và tâm thần.
[35:36]Cái cơ thể ta suy yếu, những cái chức năng bên trong nó kém hoạt động, rồi cái trí nhớ, cái sự suy luận, hoạt động của tư tưởng đều suy giảm hết, thì lúc đó thực sự ta gọi là già. Nó bắt đầu bệnh viện bệnh bệnh hoạn, bệnh tật nó ghé thăm rồi. Bệnh tật nó ghé thăm. Lúc đó ta sẽ hiểu. Nhưng bây giờ cái cái khổ của bệnh lại là phần sau. Giờ ta nói về cái khổ của người lớn tuổi chút mà ai cũng phải đi tới. Ta giảm khả năng sinh lý. Trong cái lý thuyết trong cái lý thuyết của y học thì tế bào nó tự phân bào, nó làm mới. Những tế bào cũ chết đi, những tế bào mới sinh ra. Mà nếu cái tiến trình đó không có gì thay đổi thì ta luôn luôn trẻ.
[36:30]Đó là lý do mà Mỹ có làm bộ phim là Người Bất Tử á. Có người đó cái tiến trình phân bào nó không bao giờ bị trục trặc, cái tế bào cứ trẻ hoài và ổng cứ sống hoài. Ổng cả mười mấy nghìn năm luôn, cứ phải thay tên đổi họ đi từ vùng này qua vùng kia để mà không ai biết rằng ổng đã sống đến mức độ đó. Chỉ vì theo lý thuyết, tế bào nó phân bào, tế bào cũ chết đi, tế bào mới nó hoạt động thì ta cứ vậy hoài. Nhưng trong thực tế, cái việc phân bào mới đó lúc nó từ từ nó sẽ có trục trặc. Nó có trục trặc nên cái số tế bào nó bị tốt nó bị suy giảm. Ví dụ cái gan của ta nó bao nhiêu khối tế bào, bỗng nhiên nó mất đi cái số tế bào tốt,
[37:13]nó chỉ còn mất đi gần phân nửa, gan bỗng nhiên suy yếu, việc lọc máu bị giảm. Mà lọc máu giảm thì nó đánh vào não ta, đánh vào tim vào thận ta liền, mọi cái tế bào khác đều suy yếu theo liền. Hoặc là ví dụ như thận vậy, thận ta mà cái số tế bào nó tái tạo lại, nó không không tái tạo lại đầy đủ hết như là con số ban đầu, nó giảm dần giảm dần thì cái chức năng lọc nước của nó bị suy giảm và nó đánh vào cái hệ thống máu của ta liền. Máu ta dơ, máu ta bẩn, máu ta sai những cái chỉ số sinh học thì đánh lên não ta, lên tim, lên phổi ta, mọi thứ bắt đầu yếu dần, da ta bắt đầu bị bị lão hóa. Thế là, lúc trẻ da ta mơn mởn, đẹp, đã đẹp rồi ta còn bôi cái kem đặc
[37:55]biệt gì nữa, cái nó càng trẻ càng đẹp khủng khiếp nữa, cho đến một cái ngày bôi kem gì thì bôi nó vẫn nhăn, thì ngày đó là ngày sao? Ta hiểu rằng là ta đã đi đến cái đoạn gần cuối cuộc đời. Đó, còn mà mình bôi xong vẫn còn láng láng thì thôi cứ bôi đi. Nhưng mà bôi xong mà rờ lên vẫn sần sần sần sần sần sần sần nó nhảy cạch cạch cạch cạch cạch, cái tay ta đưa qua cái má ta nó nhảy cạch cạch cạch cạch là xong rồi nha, nó không có nó không đáp ứng được nữa và tế bào da, tế bào mặt ta đã đã đã suy hao. Đó là cái chức năng về cái sinh lý. Nhưng mà cái điều thế này, cái điều quan trọng của tuổi già là:
[38:33]Lực bất tòng tâm. Ta muốn mà không làm được nữa. Đó là cái đau khổ của tuổi già. Nó rơi vào đúng cái cầu bất đắc khổ, về sau ta sẽ nói. Nhưng cái người già lực bất tòng tâm, muốn làm mà làm không được, muốn làm việc không ai cho làm, bắt phải nghỉ hưu. Ta không cống hiến được cho cuộc đời. Ta nhớ không hết những điều mình muốn nói. Ta không truyền đạt cái kiến thức, chia sẻ lại. Bây giờ mình ở trong cộng đồng, mình ở trong một căn nhà mà mình không làm được việc thì chuyện gì xảy ra?
[39:15]Ta bị giảm giá trị dần dần. Có thể con cháu ta vẫn còn thương ta vì nó có hiếu, vì nó theo cái văn hóa Á Đông, nó vẫn có hiếu, nó vẫn phụng sự ta, và nó nhớ cái ơn nghĩa ngày xưa. Đó, nên cái người nào mà ơn nghĩa ngày xưa đầy á thì cái tuổi già còn được hưởng lâu lâu một chút. Còn cái người mà cái lúc còn trẻ, khỏe mà không tạo được nhiều ơn nghĩa cho đời, ơn nghĩa ta ta vừa già một cái, những ơn nghĩa ngày xưa nó cạn theo luôn. Ta không còn ơn nghĩa với đời, với gia đình hết, mà lúc đó sức mình đã tàn, không làm gì được, không nói năng một câu cho đàng hoàng, không có nhớ gì chuyện cho rõ ràng,
[39:53]không cống hiến, không, việc làm tay chân không làm được rồi, mà cả cái kinh nghiệm mình cũng không chia sẻ cho ai được nữa. Lúc đó thật sự ta giảm giá trị trước trước mọi người. Cái giảm giá trị này mới thấm thía, thấm thía làm sao?
[40:14]Ta cứ tưởng tuổi mình càng lớn thì mình càng được mọi người kính trọng, phải không? Cái văn hóa của ta là như vậy, nên ở các làng quê của miền Bắc ta còn giữ được cái văn hóa này. Các cụ bô lão là những người được kính trọng ở trong làng, dù các cụ đã nghỉ ngơi. Nhưng mà ta lúc nào cũng vinh danh, cũng đề cao, có hội có hè gì ta mời các cụ ra chứng minh hết. Ta yêu quý, yêu kính những người lớn tuổi, đó là cái văn hóa độc đáo của người Việt Nam, chứ hiếm đâu còn. Tuy nhiên, lẽ ra là cùng với cái sự kính trọng của cộng đồng, của xã hội thì ta phải là người có cống hiến, tiếp tục cống hiến, không bằng sức lực tay chân thì
[40:59]cũng phải bằng đầu óc, bằng lời khuyên, lời dạy. Nhưng mà đến lúc mà cái sự sa sút của tâm thần, của sinh lý ta nó đồng loạt đi xuống hết, ta gặp người khi nhớ khi quên. Từ từ bây giờ con cháu nó có kính trọng gì thì kính, có gượng kính trọng gì kính trọng, rồi nó cũng phải làm sao? Đến ngày nào nó cũng phải quên lãng ta, coi thường ta. Đó là cái đau khổ đầu tiên của cái người tuổi lớn, mình mất giá trị trước cộng đồng, dù có gượng gạo giữ lại rồi cũng mất dần mất dần vì không còn cống hiến được nữa. Ta đang hưởng cái phước của quá quá khứ mà thôi, còn trong hiện tại ta không có đóng góp gì nữa, không có không có giá trị nữa.
[41:44]Rồi một cái trạng thái giống như là ta đang bị cầm tù trong cái chính cái thân của mình. Có khi là cái đầu của ta vẫn còn ước mơ, vẫn còn hoài bão, vẫn còn mong muốn, vẫn còn suy nghĩ được, nhưng cơ thể không cho ta làm nữa. Cái này là Trần Tiến có viết trong cái bài mà mẹ, cha nằm trên giường, mẹ ngồi bên cạnh đan áo mà thương cha chí lớn không thành, tức là ông nuôi nhiều mộng ước. Ví dụ như ổng muốn lên làm chủ tịch xã đó, nhưng mà ổng làm mãi không được rồi ổng bệnh già ổng chết mất tiêu, qua một đời, là thương cha chí lớn không thành. Cái tuổi ta đến rồi, ta mơ ước, ta muốn đi thăm người này,
[42:35]viếng người kia, giúp người nọ, muốn thì muốn mà tay chân không cho làm, ta giống như một tù nhân ở trong chính cơ thể của mình. Mà vẫn còn nhúc nhích được, đi tới đi lui chậm chạp được, hay con cháu đỡ đần, hay ngồi xe lăn được là vẫn còn có phúc á. Còn có những cái loại bệnh mà cái người bệnh nằm bất động không nhúc nhích, mắt vẫn nhìn thấy, nghe người ta nói chuyện mắt nhìn thấy, đầu suy nghĩ được hết mà hai tay chân không cử động được, người đó thật sự là tù nhân bị giam trong chính cái thân của mình. Người già không đến nỗi, đến mức độ mà hoàn toàn không nhúc nhích được, nhưng cũng một phần như vậy, mình bị giam trong chính cái thân già cỗi của mình.
[43:15]Và cái đau khổ là ở chỗ này, cái đau khổ mà muốn làm mà làm không được. Ở trong tuổi trẻ của ta, ta ít bị cảm giác đó nên ta không hiểu, còn cái người già bị cái cảm giác muốn làm mà làm không được, thật sự lúc đó như như một tù nhân, là vậy.
[43:34]Thêm một cái nữa, bây giờ nó đang đi tới cái tình trạng là tuổi già cô đơn. Nó đang có cái dịch là tuổi già cô đơn và thậm chí tuổi trẻ cũng cô đơn lây lan trên toàn thế giới. Hiện nay đang là như vậy, thậm chí những cái làng quê của Nhật Bản không còn ai ở. Vì thứ nhất là cái người trẻ họ dời đi họ làm ăn, có khi họ kéo bố mẹ họ đi, hoặc họ không quay về vì cái nhà ở thành phố đắt quá, bố mẹ không rời đi, bố mẹ chết rồi bỏ nhà hoang. Những cái khu quê, những làng quê thơ mộng ngày xưa giờ lần lần vắng dần, không còn ai ở. Mà cái tình trạng đó là người già
[44:15]không có con cái mình thăm viếng, mà khi nó bận quá nó cũng không gọi điện thoại về thăm. Những cái câu chuyện buồn về cái cái điện thoại như vậy, ông đó ổng tới ổng nhờ sửa điện thoại, cái ông thợ cầm điện thoại sửa tới nói: "Không, điện thoại không có hư gì cả." Ổng nói: "Ủa, sao không nghe cuộc gọi của con mình gọi về?" Tại già ở nhà không có làm gì, có cái điện thoại để chờ cái tiếng của cái điện thoại reo mừng lắm mở ra nghe tiếng con mình nói, nhưng nó mải mê vì tình yêu, sự nghiệp gì của nó đâu không biết nó quên mất bố mẹ già. Cái nỗi cô đơn nó kinh hồn. Mà ta để ý một điều: khi ta sinh con ta ra, ta thương con ta lắm,
[44:55]và ta nghĩ rằng với cái tình yêu thương này, sau này khi ta già nó cũng nhớ tới ta. Nhưng mà cái quy luật tâm lý tự nhiên của cuộc đời nó khắc nghiệt, nó khắc nghiệt là thường con cái dễ quên cha mẹ, chỉ những người rất có đạo đức mới thường nhớ cha mẹ mình, còn thường đa phần con cái quên cha mẹ hết. Nó chỉ nhớ vợ, nhớ con nó thôi, hay nhớ chồng, nhớ con thôi, còn bố mẹ nó quên. Có một lần thầy thầy nói chuyện với một cái người đó, cái người nước ngoài, cái người đó mới kể là: "Tôi có người chị mà 20 năm cũng chưa về tới nhà. Tức là bả lớn lên khoảng 18 tuổi rồi bả rời khỏi nhà tự lập cuộc sống và 20 năm sau tới 48 tuổi cũng chưa bao giờ về thăm bố mẹ."
[45:37]Cái lối sống của họ là như vậy, lối sống bên Tây là vậy, họ cái mối ràng buộc của gia đình nó rất là lỏng lẻo. Chỉ bởi vì họ thiếu đạo lý, thiếu đạo đức, thiếu cái văn hóa lối sống cao đẹp như của Việt Nam ta. Việt Nam ta chứ cái lòng hiếu kính vẫn được đề cao, vẫn được tôn trọng, nhờ vậy người già đỡ đau khổ. Còn ở những xứ phương Tây mà cái đạo đức về sự hiếu kính không được đề cao, không được tôn trọng, người già cực kỳ đau khổ. Vì con cái sao, nó dễ lãng quên, không thương, không nhớ bố mẹ mình. Mà điều đó rất tự nhiên của cái sinh lý con người, của cái bản năng tự nhiên con người lãng quên cha mẹ rồi ra đi.
[46:18]Thế còn những người hiếu kính là do họ thắng được bản năng, họ có lý trí, có đạo đức, họ cưỡng lại cái bản năng quên lãng cha mẹ đó để quay về mà thăm cha mẹ mình. Như cái bài "Mẹ ơi" của Trần Tiến ha: "Mẹ ơi con đã già rồi, con ngồi nhớ mẹ khóc như tuổi thơ", hoặc là: "Mẹ ơi thế giới bao la không bằng nhà mình, phú quý vinh quang không bằng có mẹ". Là cái đó là do đạo đức, do lý trí con người ta cưỡng lại được cái bản năng. Còn bình thường, thả theo bản năng là con người ta rời xa tổ ấm là đi mãi, vì phía trước mặt người ta mới là cuộc đời người ta, là sự nghiệp, là tương lai, là hạnh phúc. Sau lưng người ta là bố mẹ già khó chịu.
[47:01]Và cái cái người già cứ bị cô đơn vì những điều như thế này, vì cái bản năng tự nhiên của con người hết thế hệ này đến thế hệ khác. Cho nên cái văn hóa Việt Nam ta có cái đạo đức hiếu kính bố mẹ để cưỡng lại cái bản năng đó và cũng giúp cho người già đỡ cô đơn, đỡ đau khổ. Buông ra cái đó, người già đều bị cô đơn, đều bị đau khổ vì cái già này. Một điều cái khổ của người già nữa là
[47:34]không làm được phước.
[47:38]Có những người biết đạo, nghỉ hưu rồi vẫn cố gắng làm làm phúc để nuôi dưỡng cái phúc cho tâm mình, cho thân mình, cho đời sau, thì những người đó rất là hay. Nhưng có những người không biết đạo, nghỉ hưu rồi cái không biết làm gì,
[47:58]thế là phước cạn rất là nhanh. Cái ngày mà ta còn sức khỏe, còn đi làm á thì ta có được đồng lương, ta chi trả cho cuộc đời, cho đời mình nuôi đời mình và nuôi gia đình mình. Đến khi về hưu rồi không làm gì mà vẫn hưởng lương, vẫn hưởng lương hưu. Coi như lương hưu đó là cái tiền mình để dành từ lúc mình đi làm, nhưng mà nếu nhìn trên trên con mắt bình thường á, con mắt của đạo, nhân quả, ở lúc không làm mà vẫn vẫn hưởng, thì bao lâu thì ta hết phước?
[48:32]Lúc nào đó buộc ta phải cạn phước. Mà nếu ta cạn phước xong thì ta chết luôn á thì không ai biết. Không ai biết, mọi người không nhìn thấy cái ta đã hết phước. Chỉ nhớ là ngày trước thấy ông ho ho, bệnh bệnh, ngày nay nghe ổng qua đời rồi thôi thắp cho ổng nén nhang, đến viếng ổng, đưa tang ổng, như vậy thì ta còn chút danh dự vì không ai biết ta đã hết phước, vì vừa hết phước là ta chết luôn. Nhưng mà khổ cái những người là phước thì hết mà thọ mạng thì còn, vẫn còn sống mà phước hết rồi. Thì chuyện gì xảy ra khi mà ta vẫn còn sống mà phước thì hết rồi? Chuyện gì xảy ra?
[49:15]Mọi người quên ta sạch. Cơm không có ăn, áo không có mặc, vay nợ không có tiền trả.
[49:26]Mình có nói một tiếng gì góp ý, người khác người ta chửi mặt, chửi thẳng vô mặt liền dù mình lớn tuổi họ vẫn không nể nang, vì phước mình đã hết rồi. Lúc đó thật sự chỉ muốn chết cho rồi. Nên ta sợ nhất là thọ mạng thì còn mà phước thì đã hết. Lúc đó sống thật sự là vật vờ, dật dờ, sống trong cái khinh rẻ của mọi người, rất đáng sợ, sợ nhất là cái này. Còn cái may mắn của chúng ta là ta biết đạo, từ bây giờ già hay chưa già gì ta vẫn cố gắng làm phúc. Khi đi làm thì cố gắng làm có năng suất, có cống hiến, còn ngoài cái sở làm ra, trong cộng đồng, trong xã hội ta rất cố gắng mà mà làm những điều phúc, điều cống hiến.
[50:08]Thì khi già rồi, cái sức lực giảm rồi, điều kiện giảm rồi, nhưng không bao giờ quên cái việc làm phúc, không bao giờ quên việc tu tập. Nhờ vậy cái phúc ta nó nối dần, nó đắp thêm, tích lũy thêm, vượt qua khỏi cái chết luôn, nghĩa là chết rồi mà phúc vẫn còn. Đó là điều hạnh phúc á. Cái mong là làm sao chết rồi mà phúc vẫn còn dày. Chết rồi mà phúc vẫn còn nghĩa là làm sao?
[50:40]Nó lại có hai trường hợp: ví dụ ta chết rồi mà phúc vẫn còn thì ở trong cái cõi chết kia á tự nhiên mình được sung sướng, có nơi ăn chốn ở, có những người bầu bạn, quần áo đẹp đẽ, còn ở nhà cúng không cúng thôi không cần. Tại vì phúc ta vẫn còn. Không có lệ thuộc cái đồ ăn thức uống mà coi như đồ ăn đồ cúng của nhà gia đình nữa, không cần. Mỗi cứ mỗi ngày nó cúng tuần thất, 49 ngày nó cúng giỗ gì thì kệ nó, không quan trọng. Vì sao? Vì tự mình có phúc và trong cái cõi đó mình có đồ ăn thức uống đầy đủ. Đó là vậy. Rồi mà phúc vẫn còn để đầu thai vô nhà mới.
[51:24]Phúc vẫn còn để đầu thai vô nhà mới thì cái gia đình đó chắc chắn là khá giả. Khi mình sinh ra người ta rất thương yêu, gặp một bố mẹ mới rất thương yêu mình. Đó là cái phúc vẫn còn lọt qua tới kiếp sau. Đó là trường hợp thứ nhất. Trường hợp thứ hai là sau khi chết ta vẫn còn phúc và ở sống trong cái cõi cõi vô hình, cõi siêu hình, cõi âm đó ta hưởng hết phúc luôn rồi lại đi đầu thai. Chà, cái này mới rắc rối á. Tức là khi ta đầu thai, ta vào thai mẹ rồi mà phước thì hết rồi.
[52:02]Chuyện gì xảy ra? Tự suy luận tại vì nói tới cái cái sinh thì nó lọt qua cái bài giảng khác. Cho nên hôm nay ta chỉ nói tới tuổi già. Hãy nhớ một điều vậy. Cái sợ nhất của người già là không còn phước, không biết làm phước rồi không biết tu tập, không biết lễ Phật, không biết cùng với huynh đệ để làm những điều thiện. Thì nguy hiểm vô cùng, sợ cái lúc mà chưa chết mà phước hết rồi, sợ nhất cái đó nha.
[52:35]Rồi một điều nữa nè, một điều nữa là khi cái khả năng tâm thần ta bị suy giảm thì ta không kiềm chế được bản năng của mình. Cái câu này nói thì nghe nó xa xôi nhưng mà ghê lắm à. Khi khả năng tâm thần ta bị suy giảm, ta không kiềm chế được bản năng tự nhiên của mình.
[53:01]Có những cái cụ già, thầy không tiện nói tên ai, bắt đầu già yếu dần dần yếu dần dần rồi thì chỉ thích một điều, ai biết?
[53:14]Ai biết? Tiền. Kỳ lạ như vậy. Bị lẫn hết rồi nhưng mà gặp cái là: "Có tiền không cho bà đi con?" Cứ đòi tiền không à. Có, đúng không ạ?
[53:29]Nên cái người nào mà chưa gặp ai cũng đòi tiền là chưa thực sự già. Còn người nào mà thấy trong tâm mình có cái đó thiệt, gặp ai cũng thích có tiền thật, già rồi đó nha, già dữ rồi đó, lúc đó là cái bản năng nó trỗi lên, bản năng tự nhiên nó trỗi lên rất là thích. Rất là thích tiền. Già vậy, mà thầy hỏi mấy người đều như vậy hết. Thầy gặp rồi thầy mới hỏi, cái người kia nói: "Dạ bố con cũng vậy." Rồi có cái ông đó ổng lúc mà còn sống là ổng vinh quang chức tước cũng lớn lắm, nhưng đến khi ổng già yếu ổng lẫn rồi thì ổng chỉ còn nhớ một điều tiền. "Tiền bố đâu con? Tiền bố đâu?" Đó, vậy thôi. Ai cũng vậy mới ngạc nhiên. Mới ngồi hỏi: "Ủa, sao kỳ vậy ta?
[54:09]Sao người già đều giống nhau điều này?" Người ta mới phát hiện ra rằng khi mà khả năng tâm thần ta giảm, ta không kiểm soát được bản năng, tiền. Nhưng tiền thì còn đỡ, còn mấy cái thứ khác nó còn độc địa hơn tiền. Còn độc địa hơn tiền. Như có cái cụ già vậy, cụ già cụ bệnh rồi, cụ
[54:33]yếu rồi, cái con cháu đưa vô bệnh viện chăm sóc. Nhưng mà lúc ngày xưa cụ trẻ cụ rất là đào hoa, phong nhã, bồ bịch. Rồi khi già rồi nói cũng hết nổi rồi, nhưng mà gặp các cô y tá là cứ cứ đưa tay chụp. Phiền vô cùng. Phiền vô cùng, tại vì sao lúc đó là khả năng tâm thần nó hết, cái bản năng nó tự nó trỗi lên, không kiểm soát được nữa. Mà lúc đó người ta nhìn mình người ta rất là khó chịu. Mà thật ra không phải mình tánh xấu, bản năng tự nhiên nó trỗi dậy, không kiểm soát được. Thầy nghe nhiều cái câu chuyện như vậy rất là ngạc nhiên. Nên thấy mà ví dụ như cái người ta còn ta còn khả năng tâm thần, ta biết kiềm chế.
[55:19]Ta biết kiềm chế, ví dụ như trong nhiều khi ta xem trong mấy đoạn phim ngắn, hai vợ chồng đang ngồi chơi với nhau, tự nhiên có cô gái đẹp cô đi ngang. Thấy ông chồng ổng cứ nhìn nhìn nhìn nhìn nhìn nhìn nhìn nhìn, cho tới khi bà vợ bả tát cho một cái bốp giật mình tỉnh dậy, là thì thì bà vợ bả không ngắm cái cô gái mà bả ngắm cái ông chồng. Khi cô gia cô gái vừa xuất hiện cái bà bả cứ nhìn ông chồng coi cặp con mắt ông này nhìn ai. Thì đúng là quan sát ông chồng cứ nhìn theo cô gái đấy tới khi bả tát cho một cái tỉnh hồn dậy. Thì ở đây cái đó là cái những đoạn phim đùa nhưng mà nó hiểu một điều là ta còn cân nhắc với mọi người xung quanh.
[56:00]Ta có những cái ham muốn nhưng mà ta còn cân nhắc cái sự đánh giá phán xét của người chung quanh để ta giữ mình. Cái mà ta biết cân nhắc cái sự đánh giá của người chung quanh để giữ mình đó thì ta còn gọi là còn khả năng tâm thần. Còn cái người mà khi mà khả năng tâm thần hết rồi, họ không kiểm soát được nữa, thả cho theo cái bản năng tự nhiên, đó là người đã già yếu, mất khả năng kiểm soát. Và như vậy có hay ho gì không ạ? Người ta khinh mình. Nói già mà hư. Cái đó rất là khổ sở. Đáng lẽ càng già người ta càng đạo mạo, càng đạo đức, càng kính trọng, càng đáng kính, càng khả kính, làm tấm gương về đạo đức.
[56:44]Nhưng lúc đó mình mất kiểm soát rồi, hết rồi. Tức là bộc lộ lại những bản năng xấu rồi bị người ta khinh rẻ, người ta coi thường, cũng là một nỗi rất là là khổ vậy.
[57:02]Như cái như vừa rồi về ở trong Nam có anh Nhật Thiện Tâm gọi là chúng trưởng đạo tràng Phật Thịnh ở thành phố Hồ Chí Minh, anh mất. Anh mất thì gia đình nhà chỉ có hai vợ chồng ở với nhau trong căn nhà nhỏ. Các con thì nó đã đi theo sự nghiệp nó đi ra nước ngoài nó sống làm việc hết rồi. Trong lúc ảnh bệnh đau chỉ có huynh đệ mình ở trong đạo tràng, tại ảnh là chúng trưởng mà. Rồi đến khi đám làm đám tang thì hai đứa con cũng bay về kịp, nhưng không làm được cái gì thôi, tất cả huynh đệ lo hết. Hòm, tang lễ, đưa tang, rồi chùa ta tặng cho một cái phần mộ. Tất cả là chùa lo, huynh đệ lo hết. Đám tang cực kỳ ấm ấm cúng.
[57:46]Và thầy mới nói với mọi người thế này: đây chính là cái mục tiêu của thầy khi thầy thành lập đạo tràng tu tập. Ngày nào ta đều sẽ già yếu và thực sự gia đình mình không đủ để làm cái nguồn nương tựa của mình. Chính cái đạo tràng huynh đệ thân yêu của chúng ta cùng với đạo lý, cùng lý tưởng tu hành, cùng nhau tu tập, cùng nhau làm những việc thiện từ trước kia, nó thành một cái đạo tình và con số đó là số đông. Rồi đến khi ta già, ta yếu, khi ta mất, vậy chứ ta có huynh đệ chăm sóc, lo lắng cho ta chu đáo, ấm cúng. Còn nếu chỉ tựa vào gia đình mình thì bây giờ ta sẽ đối diện với cái cô đơn của tuổi già, con cái đi hết.
[58:33]Bệnh nằm đó mà chịu, chết nằm đó sợ không ai lo. Thấy có một lần vậy, cái thầy vào bệnh viện Thống Nhất thầy thăm bác Trần Quốc Hương. Bác Trần Quốc Hương là một nhà tình báo mà nổi tiếng của ta đó. Bác Trần Quốc Hương bác già yếu, năm đó bác chín mươi mấy rồi, cho nên bác có cái chế độ đặc biệt của nhà nước chăm sóc khi bác bệnh vào trong đó. Thế thì bác gái đâu? Bác nằm bệnh kế bên, cái giường kế bên, bà cũng bệnh luôn, tại bà cũng già yếu rồi. Mà do là cái công lao của bác đối với đất nước cho nên nhà nước ta cắt cử người chăm sóc đàng hoàng, ấm cúng, không sao. Nhưng mình đâu phải là tình báo Trần Quốc Hương, mình là Trần Quốc gì đó.
[59:18]Mình là Trần Quốc gì? Mình là Trần Quốc gì cho nên là mình không có cái chế độ mà nhà nước cắt cử người chăm sóc sóc lúc ốm đau bệnh tật. Và như vậy ta nương vào ai? Đạo tràng. Cho nên ta cố gắng tham gia tu tập với đạo tràng.
[59:41]Mà ta tham gia càng lâu cái đạo tình nó càng sắt son, thấm thía. Cho đến khi ta ngộ ra một điều: cái tình đạo nó đậm đà, quý giá hơn tình ruột thịt, máu mủ, là lúc đó ta ngộ ra được rồi đó. Thật sự vậy. Và thực sự cái tình đạo cao cả, thiêng liêng, gắn bó, đậm đà hơn cái tình máu mủ. Nên nếu ai khôn vui lòng tham gia đạo tràng mà tu tập để tạo thành cái tình đạo sâu dày với nhau. Và đó mới chính là cái lúc ta nương tựa khi ta còn sống. Chết thì sao? Chết thì có mấy huynh đệ chết trước chờ ta.
[1:00:24]Ở qua cõi đó mình gặp huynh đệ. Họ chết trước nên họ quen đường đi nước bước, họ dẫn dắt ta, ta không bơ vơ, không không cô độc, không bị các ma khác nó ăn hiếp. Chứ còn nếu mà mình không có mấy huynh đệ chết trước nằm vùng ở bển á, ta chết qua cõi đó bơ vơ bị ma nó ăn hiếp. Nhưng mà không, mình có huynh đệ mình nha, chết trước rồi, cho nên không sao. Nên vì cái mà tuổi già là một nỗi khổ, mà một trong những cái để ta giảm bớt cái khổ của tuổi già chính là là Bát Chánh Đạo, tu hành và tham gia đạo tràng tu tập. Nó là như vậy.
[1:01:07]Có một số người chưa lớn tuổi mà đã già.
[1:01:15]Thầy đang nói xéo ai đó.
[1:01:21]Có những người chưa lớn tuổi mà đã già. Đọc báo, đọc báo thấy có hai vợ chồng đó, sau khi đã tích lũy được 12 tỷ, thế là nghỉ hưu, à sống thanh nhàn ở nơi cái một cái vườn gì đó, vườn biệt thự gì đó. Đó là những người chưa lớn tuổi mà đã đã già. Tiền hết rồi làm gì? Cứ tiền coi vậy chứ tiêu nhanh lắm. Tiền nó trượt giá rồi ta thấy 12 tỷ lớn chứ tiêu qua tiêu lại chút xíu hết à.
[1:01:54]Còn khi nào thì ta không già, lớn tuổi mà vẫn không già? Khi nào? Ngày nào ta còn cống hiến, còn phụng sự, còn tu hành thì ngày đó ta chưa già.
[1:02:11]Có thể tuổi ta lớn, nhưng mà vẫn còn cống hiến, còn phụng sự thì ta không già. Nó như trường hợp anh Thiện Tâm cũng lạ, anh ngồi thiền cho tới ngày cuối cùng, hôm đó là cái khóa thiền chùa Xá Lợi, anh đến anh cũng ngồi thiền chung với huynh đệ, cái sau đó anh mệt, anh về nhà rồi nhập viện luôn, nhập viện rồi hai, ba bữa sau mất luôn. Thì có thể nói rằng anh ngồi thiền cho tới khi chết, cho nên huynh đệ ai cũng yêu quý. Cho nên tới cái sát cái lúc ngày chết, ngày mất vậy, ta cũng không bao giờ ngưng tu, không bao giờ ngưng cái việc cống hiến cho đời. Mình nói nói già yếu rồi con không còn khả năng
[1:02:49]cống hiến, à đây là một điều lạ nữa nè: Nếu ta cống hiến, tự nhiên khả năng ta không bị suy giảm. Lạ như vậy. Còn ta không cống hiến, ta suy sụp rất là nhanh cả cơ thể và tinh thần. Có cái nhiều vị vậy, tháng trước ổng đang còn làm việc cơ quan á, thấy ổng hùng dũng, hoành tráng, tháng sau ổng nhận cái giấy quyết định nghỉ hưu về, rồi một tháng sau nữa mình gặp lại, nhìn không ra con người đó nữa. Bỗng nhiên thành con người khác, bệnh đổ ra, đi đứng chậm chạp, lờ đờ, đầu óc bỗng nhiên mất tinh thần hết trơn. Là chỉ bởi vì sao? Bởi vì không có cái gì để phụng sự, cống hiến cho đời thì năng lực của ta
[1:03:32]rơi xuống rất là nhanh, ta gọi người đó là người già ngay lập tức liền. Còn có những người, có những người thậm chí ngồi trên xe lăn, nhưng mà không một giây phút nào ngưng cống hiến, phụng sự cho quê hương, đất nước. Đầu óc vẫn minh mẫn, rõ ràng, biết hết mọi chuyện. Những người đó, nói họ lớn tuổi nhưng họ không già, bởi vì chưa bao giờ ngơi nghỉ sự phụng sự, sự cống hiến. Và chính vì cái phước của sự phụng sự, sự cống hiến, cái người đó họ không mất năng lực. Lạ như vậy. Và có thể khi tuổi thọ họ đã hết theo cái số, à cái số đó tuổi thọ phải hết, nhưng họ vẫn mất, qua đời trong cái sự tỉnh giác, sáng suốt, chứ không phải là mê mờ. Vì sao vậy?
[1:04:18]Bởi vì cái sự cống hiến, cái sự phụng sự chân chính khiến cho khả năng của ta không suy giảm dù tuổi ta lớn. Đó, cái nguyên lý là như vậy. Thì chúng bây giờ ta còn trẻ cũng vậy. Có nhiều người trẻ mà năng lực yếu, thì cứ chỉ làm một điều thôi: Cứ phụng sự, cống hiến theo cái khả năng của mình. Mà thấp nhất cứ đi nhặt rác ngoài đường, cứ vậy thôi. Vậy mà sẽ thấy cái khả năng tinh thần và thể chất của mình bỗng nhiên nó phát triển trở lại, rất là lạ. Đừng có coi thường cái việc đi nhặt rác ngoài đường. Hễ ta làm điều gì có lợi cho cuộc sống, những điều công ích có lợi cuộc sống thì ta duy trì được cái năng lực tinh thần và thể chất của mình, rồi ta vượt lên.
[1:05:03]Giống như có một ông lão vậy, ổng cũng lớn tuổi, ổng bệnh tùm lum hết trơn, bệnh đi không nổi. Tới chừng ổng nghe thầy nói về cái phước của việc nhặt rác cái ổng cứ ngày nào ổng cũng đi nhặt rác, ổng quét rác, bỗng nhiên bữa nay đo lại chỉ số sinh học của ổng tốt như thanh niên trở lại, rất là lạ luôn. Cái nhân quả nó nằm ở chỗ đó. Thì chúng ta cũng vậy, ai cũng phải đi vào lúc cái tuổi già. Và với cái tuổi già này, ta bị suy giảm cả sinh lý và và tâm thần. Kèm theo cái sự suy giảm của tâm lý và sinh lý và tâm thần, ta bị mất giá trị dần giữa cuộc đời. Mà trong cái mất giá trị dần của cuộc đời đó,
[1:05:44]bị ta bị một cái nguy hiểm là ta không thể làm phước tiếp tục để dành cho đời sau. Đó là cái điều mới là nguy hiểm, cạn phước mới là nguy hiểm, cạn cái gì cũng không nguy hiểm: Cạn tiền, cạn tình, cạn gì cũng không nguy hiểm, à cạn phước mới mới nguy hiểm. Và ví dụ một người nào đó nói: "Anh đã cạn tình với tôi rồi à?" Cạn tình kệ ổng, mình cạn phước mới sợ, còn ai cạn tình với mình thì kệ họ. Nhớ như vậy nha. Cạn phước mới sợ. Và cái tuổi già ta bị đối diện cái đó, nên từ bây giờ dù đã già hay chưa già, trong tâm mình lúc nào cũng nhớ cái tinh thần phụng sự, cống hiến. Giúp ai được một điều rất nhỏ cũng không từ chối.
[1:06:31]Một điều phước đến với mình dù rất ít cũng không bỏ qua. Nhớ như vậy. Cái tinh thần phụng sự, yêu thương, cống hiến là tràn ngập trong trái tim mình, trong cuộc đời, trong ước mơ của mình. Như vậy thì dường như mình không già, chừng nào chết thì chết thôi chứ không già. Ngày nào ta còn cống hiến, còn phụng sự, ngày đó ta chưa già. Định nghĩa già là gì? Không còn khả năng cống hiến, phụng sự nữa. Chớ không phải là già là không còn khả năng ăn chơi, không phải. Già là không còn khả năng cống hiến, phụng sự nên không tạo phước thêm được. Nhưng đó mới thực sự là tuổi già. Còn cái lớn tuổi chưa chắc là tuổi già,
[1:07:09]nếu chúng ta vẫn còn khả năng cống hiến, phụng sự. Khả năng cống hiến, phụng sự nhưng phải thêm cái gì? Thêm cái mong ước, mơ ước, nhiệt huyết cống hiến, phụng sự. Nên ta có thể lớn tuổi, có thể sức khỏe giảm đi một chút, nhưng mà cái tinh thần, nhiệt huyết cống hiến, phụng sự không bao giờ không bao giờ cạn, không bao giờ hết. Nhớ như vậy, phải nuôi cái đó hoài, chết rồi cũng phải lưu tiếp qua đời sau. Nhớ vậy ha.
[1:07:41]Giờ còn ít phút nữa thôi ta nói qua một cái bệnh khác là bệnh, cái khổ của cái bệnh của bệnh.
[1:07:55]Cơ thể ta là một bộ máy hoàn chỉnh, nhiều người đã nói như vậy. Khi họ nghiên cứu về cơ thể, nghiên cứu về tế bào, về gen di truyền, về sự hoạt động của mắt, của não, của gan, của thận, ai cũng ngạc nhiên: Ở đâu mà ra một bộ máy tinh tế, phức tạp, tuyệt vời đến như vậy? Và ta cứ nghĩ, ồ ai chế ra được bộ máy này là người đó phi thường và hoài gán cho ông ông trời, ông tạo hóa, ông thượng đế gì đó, cứ gán như vậy, thiệt ta không biết ai làm. Nhưng mà thực sự nếu người nào học y khoa thì mới phát hiện một điều là cái thân mà ta tưởng là hoàn hảo này thực sự là là mong manh, dễ vỡ. Cái con số bệnh mà thống kê được trong y văn vài triệu trường gọi triệu loại bệnh.
[1:08:44]Với một cái thân nhỏ bé thế này thôi, nhưng mà nếu liệt kê ra bệnh là vài triệu loại bệnh, y văn ghi không hết luôn. Có những cái bệnh mà có những bác sĩ cả đời chưa bao giờ học, mà có học lên tới tiến sĩ cũng chưa học hết những cái bệnh, những bệnh lạ như vậy. Và có những bệnh ít người bị quá người ta không thèm nghiên cứu nữa, tại nghiên cứu chế tạo ra thuốc chữa được cho năm người đó là không bỏ tiền, không đáng công, nên họ bỏ mặc. Nên rất có nhiều người bị những cái bệnh mà không có trong y văn, không có được nghiên cứu, không có thuốc chữa. Chứ còn nếu ra liệt kê cho hết đầy đủ mọi loại bệnh
[1:09:22]là vài triệu cái loại bệnh như vậy, cực kỳ phức tạp. Nội con mắt mình không cũng mấy ngàn cái bệnh trong con mắt á. Còn ví dụ nói: "Con đau bụng quá!" "Ừ, con uống thuốc đau bụng đi con!" là câu bậy nhất trên đời này. Bậy bạ nhất là nghe nói đau bụng cái cho uống viên thuốc đau bụng, không bao giờ có viên thuốc nào chữa đau bụng hết á, không bao giờ. Vì sao vậy? Vì cái bụng mình kéo dài từ khoảng ngực mà xuống cho tới phần bụng dưới này thì ta có khoảng 300.000 cái bệnh đều gây ra đau, nên ôm cái bụng đau nó nằm một trong 300.000 cái bệnh. Mà nếu mà cho uống thuốc bậy bạ, không bao giờ chữa hết.
[1:10:01]Cơ thể ta thật sự là mong manh, giòn vỡ, dễ vỡ. Đúng hay vậy? Khổ là một loại bệnh. Ta công nhận không? Công nhận. Lại bệnh khổ thấy mồ. Ví dụ như khi có thể ta nghèo một chút, ở nhà ta cắn răng ta chịu, ngồi đó. Có thể bữa đó ta không có cơm ăn, đói, khi mình ngồi nhà chịu đựng chút rồi qua bữa khác kiếm cơm ăn lại. Nhưng bệnh thì hầu hết chúng ta không chịu đựng được. Và ta phải làm sao? Phải đi chữa. Tại sao vậy? Tại vì bệnh nó gây ra đau, gây ra chóng mặt, buồn nôn, đủ thứ chuyện trên đời làm ta cực kỳ khó chịu. Nhớ cái câu cực kỳ khó chịu. Khó chịu là gì? Là một cảm giác. Khó chịu chỉ là một cảm giác,
[1:10:56]nhưng cái cảm giác đó điều khiển hết cuộc đời của của ta. Cái khó chịu đó điều khiển hết cuộc đời của ta. Ngẫm cho cùng, chúng ta sống vì cái gì?
[1:11:14]Ngẫm cho cùng, chúng ta chỉ sống vì cảm giác. Nhớ giùm điều này.
[1:11:26]Tại sao hôm nay ta phải đi nghe pháp? Tại vì,
[1:11:34]tại vì sung sướng, đúng không ạ? Nói coi đúng không không biết nữa. Phải là sung sướng là một cảm giác không? Ờ, tại sao nghe nửa chừng cái ta ngủ?
[1:11:53]Cũng vì cái cảm giác giảng dở quá, thôi ngủ luôn, rồi không nghe nữa. À, rồi tại sao ờ hôm nay là ờ ví dụ tới cái khóa tu, là huynh đệ rủ ta đi ngồi thiền, ta không đi?
[1:12:12]Lý do vì sợ cảm giác đau chân, hoặc là sao? Hoặc là cái khóa thiền này không vui bằng cái tiệc sinh nhật cái đứa bạn nó mời. Đi cái tiệc sinh nhật nó vui, hát hò vui hơn, còn đi ngồi thiền đau chân. Rõ ràng chỉ là đi tìm cảm giác. Chúng ta chỉ sống vì cảm giác mà thôi. Ta ráng tìm tiền cho nhiều cũng vì cảm giác mà thôi. Ta sống cuối cùng chỉ là vì cảm giác. Đây là điều cái thứ hai trong Tứ niệm xứ á, thì quán thân, quán thọ, quán tâm, quán pháp. Ở cái mức độ quán thọ ta ngộ ra một điều chính ta, ta chỉ là cái gì? Chỉ là những cảm giác thất thường, thay đổi, vô hình. Vậy mà ta vì nó mà ta khổ sở vô cùng.
[1:13:02]Khi ta tu tới Tứ niệm xứ ở chỗ đó ta sẽ ngộ ra điều này. Thì cũng vậy, cái khổ của bệnh nó gay gắt đối với ta cũng chỉ bởi vì nó cho ta cái cảm giác rất là khó chịu. Đó là cái khổ của cái bệnh vậy.
[1:13:24]Hết giờ rồi coi ha.
[1:13:28]Thôi lần sau khổ nữa nha. Khổ ngang đây dừng lại đi, lần sau khổ nữa.
[1:13:36]Cứ nghe khổ hoài có chán không ạ? Có mấy đứa bé nói có đó. Nghe khổ hoài rất là là chán, nhưng mà với cái người có trí tuệ, khi thấy ta phân tích chia chẻ cái khổ ra nó rõ ràng từng cái từng cái như vậy, bỗng nhiên ta thấy gì? Ta thấy có ánh sáng, phải không ạ? Ta thấy có đường đi, ta thấy có niềm tin, ta thấy có hy vọng. Nên vì vậy, tuy nói là khổ nhưng mình nghe lại cảm thấy phấn khởi, bởi vì ta dám nhìn ra một sự một sự thật nha. Đó. Chúng ta nghỉ nha.