[0:09]Sáng hôm nay thì đề tài chúng ta trao đổi với nhau để làm cái quà đầu xuân là: Sóng thần và tôn giáo. Chắc là tất cả chúng ta đều nghe cái sự kiện sóng thần vừa rồi phải không? Mà nghe giảng chưa? Chưa, dạ, ừm, sóng thần thì Hôm nay, chúng ta sẽ nghe xem sóng thần nói cái gì. Sóng thần nói gì.
[0:35]Vừa rồi thì ở phía tây của Indonesia có một cái trận động đất ngầm ở dưới. Thì khi mà đất nó ở dưới lòng biển bị chấn động như vậy, thì nó tạo ra một cái lực rung động, nó lan đi khắp bốn phía, mười phương tám hướng hết. Nó lan đi khắp nơi. Lan đi với vận tốc bằng vận tốc của tên lửa, bay cái vèo. Thì tự như vài phút trước á, ở ngay bờ biển của phía tây Indonesia bị sóng thần ập vô liền. Tại vì cái năng lượng nó truyền đi mạnh quá, thì nó gặp cái bờ cát thoai thoải thì nó cuộn cao lên, nó thành cơn sóng thần nó ập vào, đánh tan nhà cửa và người ngợm nó kéo tuốt ra biển hết. Hầu hết nếu như người ta có người không ngộp nước có thể nín thở chịu được cái
[1:21]cơn sóng đó thì bị cơn sóng nó chà nó kéo trên đường và va đập vào đá, vào nhà, vào cửa, vào tôn, thiếc rồi là cũng chết vì những vết thương như vậy. Rồi hai, ba cơn sóng đập liên tiếp vô thì không còn gì, bờ biển trở lại như hoang dã chưa từng có bóng người. Và vài phút sau, thì những cái vùng biển khác như là Thái Lan, Ấn Độ, Tích Lan, thậm chí là tới Phi Châu, phía đông của Phi Châu cũng bị sóng thần đánh quét hết luôn, sập tan tành hết. Không biết vào những ngày xưa đã có những cơn sóng thần mà đánh một lần mà tan vỡ hết như vậy hay không thì mình không biết, vì lúc đó chưa có thông tin. Nhưng hôm nay, thì đây là cơn sóng thần khủng
[2:00]khiếp nhất mà thế giới từng được biết. Chưa bao giờ thấy. Lúc mà sóng thần vừa mới đánh vào thì người ta báo động ngay con số người chết là 30.000 người. Nhưng một viên chức của Indonesia ổng nói liền lúc đó, ổng nói: "Con số chết phải 400.000 người." Thì không ai tin. Bắt đầu xác cứ bắt đầu đếm từ từ từ từ, thì ngày hôm nay là bao nhiêu rồi? Hơn 300.000. Cho nên là cái ông mà viên chức Indonesia là người có cái tầm nhìn rất là chuẩn xác, hơn 300.000. Và đây là một điều mà làm lay động, phải nói là lay động trái tim của thế giới. Vì vào năm 1945, khi mà Mỹ bỏ hai trái bom nguyên tử xuống hai thành phố Hiroshima và Nagasaki của Nhật thì
[2:49]số người chết cũng không lên tới hơn 300.000. Chỉ có trong chiến tranh Đệ nhị Thế chiến á, đánh nhau giữa Đức Quốc Xã và Ý, Nhật, đánh với toàn thế giới, thì con số chết lên tới vài chục triệu. Thì đó là do chiến tranh và kéo dài quá lâu, kéo dài mấy năm liền, giết hại tàn khốc, tàn sát. Nghĩa là những cuộc thảm sát hàng loạt hàng loạt đó. Thì đành chịu thì đúng là thì con người đúng là làm nhiều hơn, làm giỏi hơn là thiên nhiên. Cái trận động đất, sóng thần này giết hơn 300.000 và có thể tới 400.000 nếu như ông viên chức Indonesia nói đúng. Nhưng mà thiên nhiên đã thua con người. Con người giết người, con người giết người nhiều hơn.
[3:32]Hoặc là trong chiến tranh Việt Nam, con số người chết cũng vài triệu. Còn Đệ nhị Thế chiến là vài chục triệu. Riêng người ở Liên Xô thì số người ngã xuống để cho cái cuộc chiến tranh vệ quốc của họ là 20 triệu. Khủng khiếp. Nên con người giết người giỏi hơn là thiên nhiên giết người. Thì thôi bỏ qua những cái chiến tranh thì đây là một cái thiên tai làm lay động trái tim của loài người, nhất là trong cái thời đại mà con người ta bắt đầu yêu chuộng hòa bình. Vì người ta đều nói với nhau rằng trái đất lúc này rất là nhỏ. Ngày xưa trái đất rất là lớn. Và vào cái thời mà tổ tiên xa xưa của ta thì trái đất này dường như là vô tận.
[4:16]Tại vì không ai có thể đi đến cùng trời cuối đất được. Nhưng mà hôm nay, với những phương tiện xe hơi, tàu lửa, tàu thủy, máy bay và thậm chí tên lửa bay ở trên cao thì trái đất rõ ràng như nằm trong bàn tay của con người. Người ta đứng ở một chỗ mà có sóng điện thoại, người ta có thể liên lạc được khắp thế giới. Cho nên cái việc mà cách xa bên đây đại dương qua bên kia bờ đại dương nó không còn là cái nghìn trùng xa cách nữa. Người đã đi rồi nữa không còn, mà trong chớp mắt một vài giây người ta vẫn liên lạc nói chuyện với nhau được. Nên vì vậy, ngày hôm nay, cái niềm thương nhớ, cái nhớ mong giữa người ở đây và người ở kia nó vơi bớt là vậy.
[4:58]Hồi xưa, người ta xa nhau là không biết bao giờ gặp lại, một bức thư gửi nhiều khi cả năm trời mới tới. Nên cứ vời vợi ngóng trông, là da diết thương nhớ. Nhưng mà ngày hôm nay thì chuyện đó xưa rồi. Vì người ta có thể liên lạc với nhau hằng ngày được, gọi điện thoại, gửi email, vào chat trong internet. Cho nên cái niềm thương nhớ nó không còn cái day dứt ray rứt rồi như ngày xưa nữa. Cho nên có lẽ là vài năm tới, chúng ta sẽ không còn nghe những bài nhạc mà nhớ mong như lúc trước, không còn cảnh mà khi mà con đi xa, mẹ ở nhà nhớ mong, khắc khoải. Hoặc là khi người yêu đi xa thì không còn có những bài hát mà:
[5:39]"Anh nhớ em thật nhiều, người yêu ơi" đó. Cái gì đó? "Ngày buồn Paris" gì đó, nghe lâu quá thầy không nhớ. Nó không còn những cái cảnh đó nữa, bây giờ người ta dễ liên lạc với nhau quá. Ừ, nên trái đất đã đã nhỏ lại. Cho nên khi một cái sự kiện mà sóng thần nó đánh ập vào, bên đây người nước này chết, người nước kia chết, chết hàng loạt, thông tin lên hằng ngày hằng ngày thì cả thế giới đều được biết. Rồi thế giới đều theo dõi và ai cũng xúc động, ai cũng xúc động. Khi một cái cảnh mà cơn sóng nó lùa vào bờ biển, có những cái bãi biển thì nó đánh vào nó kéo sạch không còn gì hết, bước ra không còn dấu của ai.
[6:15]Tự nhiên như một bãi biển hoang sơ chưa từng có bóng người đi tới. Nhưng mà có nơi thì sóng biển xong rồi đánh tắp vô một đống xác để trong đó nằm sấp lớp sấp lớp, xác người nằm lẫn với cây, cột, cái người nằm quẹo qua, người quẹo lại, chân gác lên, có người gãy chân, người gãy tay, người đầu chúi xuống, người đầu ngóc lên, nằm la liệt ở bãi biển chung lẫn với đồ vật. Những cái cảnh dòm thấy kinh hoàng luôn. Rồi lúc đó chúng ta nhớ, vì trong nhà chúng ta có một người chết là chúng ta đã rất là đau khổ. Nhưng mà ví dụ như cha mẹ mình già quá chết, coi vậy chứ mình cũng bớt đau khổ, tại vì cái chết đã được báo trước nhiều năm.
[6:49]Mình thấy cái tuổi già héo hắt đi tới gần tới gần rồi bệnh hoạn rồi không làm gì được, không từ từ quên hết rồi chìm vào quên lãng rồi mất, chết luôn, mình đỡ. Còn một người đang thân yêu đang sống với mình, đang cùng với nhau xây dựng cái mái ấm gia đình, vân vân á, bỗng nhiên người đó chết ngang, mình đau khổ khủng khiếp á. Mà một người, bây giờ là cái đau khổ đó nó ập lên không biết bao nhiêu gia đình. Những ai đi du lịch qua đó cũng chết luôn, rồi dân địa phương cũng chết luôn. Nhưng mà chỉ có hạnh phúc nhất là những gì biết không? Những gia đình chết sạch không còn người nào. Không ai khóc ai nữa hết trơn.
[7:21]Không ai khóc ai và chẳng ai cầu nguyện cho ai nữa hết, tại vì tất cả nhà chết hết sạch luôn. Mà cái đau khổ nhất là chết phân nửa, chết phân nửa. À chết phân nửa là nhiều khi cha mẹ chết hết còn mấy đứa bé đó, rồi đứng lơ ngơ lơ ngơ. Bắt đầu người ta đem vô trại tập trung, rồi trại tập trung xong rồi mấy đứa bé không tự bảo vệ được mình, thế là có những người vô bắt cóc đem đi. Bắt cóc đem đi là không phải bắt cóc để nuôi, bắt cóc đem đến chỗ bí mật mổ ra lấy gan, lấy tim, nó cho vào đông lạnh đem đi bán cho những người cần thay nội tạng ở bên Tây phương. Kinh khiếp luôn, phải nói không thể tưởng tượng được.
[7:56]Rồi những đứa bé nhỏ mà ừ những bé chừng mười mấy mười mấy tuổi bé gái á, tập trung vào một chỗ, rồi đâu có người bảo vệ đâu, đâu có đủ lực lượng bảo vệ, thế là có những cái tay vào nó cưỡng hiếp hết đứa này tới đứa kia. Không ai bảo vệ được hết. Nhân viên y tế một, hai người không đủ sức chống chọi, chống chọi nó giết luôn. Tức là giữa lúc cái đau khổ như vậy thì con người ta với cái sự ác độc, tham lam, tàn bạo, dục vọng càng gây thêm đau khổ cho đồng loại. Tức là sóng thần chưa đủ, con người phải làm thêm vài cú đau khổ nữa cho con người với nhau. Cho nên phải nói là cái cơn sóng thần này để lại dư hưởng của nó,
[8:29]những cái đau khổ kéo dài kéo dài không biết bao giờ mới lành. Thì khắp nơi trên thế giới, các quốc gia và nhân loại có lương tâm đều vô cùng xúc động, nên đã kêu gọi đóng góp cứu trợ. Có những quốc gia người ta gửi ngay tới những lực lượng cứu hộ nhanh, gửi tiền tới, gửi thiết bị y tế, gửi nhân viên tới, và họ kêu gọi những người thiện nguyện để đi đến. Ngay cả Việt Nam ta là một nước nghèo mà chính phủ cũng quyết định là đóng góp 450.000 đô, còn những nước khác thì họ triệu triệu đô, nước Nhật đóng góp 700 triệu đô. Hiện nay, cái con số nó lên tới cũng hơn 10 tỷ. Nhưng mà hứa thôi, đăng ký thôi,
[9:07]chứ tiền chưa có đưa xuống liền tại đưa xuống đâu ai giữ. Và nếu đưa tầm bậy tầm bạ, xài tầm bậy tầm bạ rồi không có đáp ứng được. Nên họ sẽ cung cấp số tiền để xây dựng lại nhà cửa, xây dựng lại thành phố, xây dựng lại gia đình, cứu trợ con người theo từng chương trình dần dần. Thì dường như khắp nơi trên thế giới mọi người đều có cái hoạt động gì đó để mà kêu gọi để mà đóng góp. Ví dụ như Phật giáo vừa rồi các chùa cũng hay kêu gọi đóng góp cứu trợ sóng thần. Hoặc là như là ở Sài Gòn vừa rồi cũng có đêm văn nghệ mà kêu gọi cứu trợ sóng thần, vân vân. Người ta cũng hỗ trợ nhiều lắm. Chùa mình thì mình không có quyên tiền nhưng mình có làm cái
[9:43]băng rôn để kêu gọi trong dịp Lễ Thành Đạo thôi, không có. Vì mình biết là thế giới cũng sẽ đóng góp rất là nhiều. Nhiều ca sĩ nổi tiếng cũng đã tổ chức những cái show hát để mà lấy tiền đó để sau khi trang trải một số chi phí kỹ thuật, vân vân, thì còn lại tiền họ dồn hết để đóng góp cho sóng thần. Cho nên cái cơn sóng thần này vừa rồi làm chúng ta mất rất nhiều, nhưng mà điều bất ngờ, điều bất ngờ là sóng thần cũng đã cho ta rất nhiều. Hôm nay, chúng ta cũng nói những điều mà sóng thần đã cho ta. Sóng thần đã lấy đi của ta rất nhiều, hơn 300.000 nhân loại yêu quý của ta. Vì ai cũng là nhân loại, cũng là con người đáng yêu đáng
[10:23]quý, đã lấy ta hết bao nhiêu cái mảnh đời, bao nhiêu gia đình, bao nhiêu cái thân phận, bao nhiêu sinh mạng. Cái đau khổ ập lên tang tóc đó ai cũng biết, cả thế giới đều biết. Nhưng điều bất ngờ nhất là sóng thần cũng cho ta rất nhiều điều để suy ngẫm, để chúng ta có cái sống tốt hơn. Hôm nay, chúng ta phân tích với nhau điều đó một chút. Thứ nhất: Sóng thần nói sóng thần nói điều gì?
[10:53]Nếu ai lắng nghe thì sẽ thấy là ngoài cái đánh một cái ầm rắc rắc rắc rắc ào kéo ra, nó còn nói nhiều thứ nữa chứ không phải nhiêu đó. Cái nói thứ nhất là sóng thần nói rằng cuộc sống vô thường, rủi ro không biết trước được. Đồng ý không? Quý Phật tử đồng ý không? Thì cái đó là như vậy là ta có nghe được sóng thần có nói câu đó: "Cuộc sống đúng là vô thường, rủi ro không biết trước." Thật ra thì lác đác trên đời cũng có những tai nạn để cảnh tỉnh con người. Cũng có chứ không phải không. Ví dụ một người bạn chúng ta vừa gặp, sau khi chia tay, chiều hôm đó nghe tin bị đụng xe chết rồi, vừa gặp ta xong dắt xe đi ra đường cái xe tông chết rồi.
[11:39]Lúc đó cũng cảnh tỉnh ta, chúng ta cũng thấy cuộc đời thật sự mong manh, sống nay ngày mai không biết mình còn sống hay không. Hoặc là một người mà thân chúng ta bên hàng xóm, chúng ta mới giơ tay chào nhau, chiều hôm nghe ổng bị tai biến mạch máu não nằm luôn rồi không biết nằm tới ngày nào mới đứng dậy. Chúng ta cũng nhận được những cái thông điệp từ cuộc sống để biết rằng cuộc sống rất là vô thường, những cái rủi ro không biết trước được. Hoặc là một người mà ngày hôm trước còn gặp ta vui vẻ xởi lởi mời ta ăn sáng, đi xe hơi bóng lộn, qua ngày hôm sau ta nghe tin công an tới siết đồ bắt đi mất, bởi vì họ bị vỡ nợ.
[12:16]Tức là những cái biến động cuộc đời, đó là chớp mắt một cái thay đổi liền, thay đổi thân phận con người, thay đổi thế giới con người liền. Và như vậy những cái biến động chút chút đều đều hay xảy ra trong cuộc sống cũng đã nói với ta rồi chứ không phải không, đã nói rằng là cuộc sống này rất là vô thường, bấp bênh, những cái rủi ro không biết trước được. Mà nói với ta vậy để làm gì? Khi ta nghe cái thông điệp đó là ta để làm gì? Để ta ta biết mà chuẩn bị, ta biết mà chuẩn bị. Nghĩa là những điều mà người khác bị như vậy ta cũng có thể bị như vậy. Ngày Tết mình không nói chuyện xui. Mình không nói là ngày hôm nay ngồi đây đi chùa ngày mai không biết còn sống không.
[12:59]Nói vậy xui, phải không? Cho nên chúng ta không nói điều đó. Không có nói nha, mình nói mấy người không đi chùa á. Mấy người không đi chùa là: "Bữa nay vậy chứ ngày mai không biết có bị đụng xe chết hay không." Còn mấy người đi chùa không bị nha, nói vậy đó.
[13:14]Nhưng mà những cái vô thường, những cái bấp bênh, những cái rủi ro bất ngờ đó đã nói với ta rất nhiều để cho ta chuẩn bị. Chuẩn bị điều gì? Là chúng ta phải tập sống như ngày mai mình không còn có thể được sống nữa. Phải tập sống như là không thể còn được sống nữa. Có một lần thầy đọc cái bài thơ tình, lâu lắm rồi thầy không nhớ hết nhưng nhớ mang máng nè. Có cái câu: "Hãy yêu nhau như không còn yêu ai." À: "Hãy yêu nhau như không còn yêu ai." Tức là họ yêu gì dữ vậy mình không biết. Thì bây giờ mình đổi qua lại: "Mình hãy sống như là không còn được sống thêm ngày mai nữa." Mình hãy sống như là không còn được sống thêm vào ngày mai nữa.
[14:02]Hãy sống như vậy, bởi vì rủi ro ập xuống không biết trước được. Sống mà như không còn được sống trong ngày mai nữa, thêm ngày mai nữa, nghĩa là phải sống làm sao? Nghĩa là phải sống làm sao? Sống như thế này nè. Ví dụ như mình có một người hàng xóm, cái mình thấy họ nghèo, họ ăn bữa được bữa không, bữa đói bữa no, rồi bị nghèo cái bắt đầu mình thấy họ bệnh, thấy họ bệnh rồi cũng lây lất rồi kiếm sống. Thì cái mình cũng nghĩ trong bụng, mình nói tội ha, để bữa nào mình đem mình cho họ ít tiền, ít gạo, coi có cái bộ quần áo nào tươm tất, không mới không cũ lắm thì mình đem tặng họ, mình nghĩ như vậy.
[14:45]Nhưng mà nghe tin ngày mai họ chết rồi. Lúc đó mình nghĩ như nào? Mình thấy làm sao? Mình hối hận, phải không? Phải chi ngày hôm qua khi mình nghĩ điều đó mình làm liền, mình đem qua họ ít tiền, ít gạo, ít quần áo liền thì ngày hôm nay mình đã không hối hận. Vì mình nghĩ rằng họ còn sống lâu lâu, mình cũng còn sống lâu lâu cho nên mình mới thôi để bữa nào. Nhưng nếu mình biết ngày mai họ chết, bữa nay mình đã đến với họ rồi, phải không? Đến để mình sống mình ân cần, mình thương yêu họ rồi. Thì nhiều điều cũng vậy, có những người thân trong gia đình ta hoặc là những huynh đệ bạn đạo với ta, hay những huynh đệ sống trong chùa với ta, không biết ngày mai họ chết hay không.
[15:28]Mà nếu biết ngày mai họ chết thì bữa nay mình đối với họ làm sao? Là có gì mà thương yêu nhất mình mình đem mình dành cho họ liền, phải không? Nếu mình biết trước ngày mai họ chết. Nhưng mà chỉ vì mình không biết, mình tưởng họ sống cũng còn lâu cho nên bữa nay mình lo cằn nhằn, lo cự nự họ, mình lo kênh, mình lo gây với họ cái đã. Tại vì mình nghĩ là còn thời gian để còn làm hòa với nhau, còn nghĩa là tốt lành, tử tế sau này cũng được, bây giờ bữa nay cự cái đã. Nhưng đâu ngờ ngày mai họ chết rồi. Và chính vì cái mà mình không chuẩn bị cho một cái cuộc sống như không bao giờ còn được sống nữa nên mình đã sống với nhau rất hờ hững, rất hời hợt.
[16:05]Và khi cái chuyện vô thường nó xảy tới, mình hối hận, tiếc nuối. Do vậy cái sóng thần đã nói với chúng ta rằng cuộc sống rất là là vô thường, những rủi ro không biết trước. Và như vậy chúng ta có bổn phận tập như là: hãy sống như là không còn được sống nữa vào ngày mai. Cho nên chúng ta sống trọn vẹn thương yêu với những người chung quanh mình để cho ngày mai biết đâu chúng ta không còn được sống nữa, như vậy. Thì đồng ý không? Cái câu này này là xác đáng, này là xác đáng.
[16:39]Cái thứ hai nữa là Trái Đất này mong manh. Trái Đất này mong manh. Chúng ta với cái thân phận con người như thế này, chúng ta đứng trên mặt đất, chúng ta đào đất, chúng ta khoan đất, khoan hoài không bao giờ mà thấy cái đáy nên chúng ta thấy mặt đất rất là rất là dày và đất rất là kiên cố, rất là vững chắc. Và trên mảnh đất này con người ta sống, người ta xây dựng, người ta thương yêu, người ta thù hận đủ thứ màn hết và Trái Đất cứ trơ trơ. Nhưng mà thật sự không phải vậy. Các nhà khoa học đã tính toán được là nếu rút cái Trái Đất lại nhỏ bằng cái trứng gà thì cái bề dày của cái lớp đất mà chúng ta sống ở trên là dày khoảng bao nhiêu?
[17:23]Mỏng hơn vỏ trứng gà.
[17:27]Cái đất mà chúng ta đứng lên trên này nè, chúng ta đào khoan hoài không tới, chúng ta tưởng nó dày nhưng mà nếu mà rút cái quả đất này vừa bằng quả trứng gà thì cái lớp đất cứng mà chúng ta đang ngồi ở trên này mỏng hơn quả trứng gà. Còn bên trong nó là một lớp dung nham cháy đỏ, nóng bỏng, sôi trào bên trong. Như vậy cái mặt đất chúng ta nó có mong manh hay là nó vững chắc? Hả? Rất là mong manh, phải không? Rất là mong manh. Chính vì nó mong manh nên nó hay nhúc nhích, nó hay nhúc nhích. Nó mong manh nên có khi nó đảo, nó nhích và có khi nó sụp, nó nứt nữa. Như cái cơn mà động đất vừa rồi gây nên sóng thần
[18:01]vừa rồi ở ngoài biển Nam Á chính là do nứt á. Là hai cái lớp đất đó bỗng nhiên nó bị giựt đất một cái, nó gây cái động. Và cái động dưới đất á nó bung ra, nó đánh vào trong nước và nước lan đi bốn phương tám hướng tạo những cơn sóng thần khủng khiếp cũng là do nứt đất, bị sụp, bị trượt một chút xíu. Thì giống như là chúng ta cầm một cục đá chúng ta chọi xuống nước thì cái sóng nước nó nó lan đi. Mà cục đá càng lớn, năng lượng càng nhiều, càng mạnh thì cái sóng lan ra chung quanh càng lớn. Thì cũng vậy, cái trượt đất ở dưới lòng đất nó giựt một cái thì nếu so sánh với toàn quả đất thì mình thấy nó giựt một chỗ là không
[18:37]nhằm nhò gì nhưng mà nó đủ tạo thành cơn sóng thần lấy đi hơn 300.000 mạng người. Nên Trái Đất mong manh. Cái mà chúng ta tin tưởng nhất, dựa dẫm nhất không ngờ nó vẫn là một cái gì rất là mong manh. Trái Đất mà nó còn mong manh như vậy, những cái thứ khác mà chúng ta dựa nó có bền chắc hơn không? Không, không có gì bền chắc hơn. Ví dụ cái nhà này mình thấy cứng không? Cứng nhưng mà không không có xi nhê, mặt đất còn mong manh nó giựt hồi nào nó giựt, nó động nào nó, nhúc nhích nào không được. Thì cái nhà này không có gì bảo đảm hết. Chúng ta đang ngồi trên một cái gì không bảo đảm nhưng mà cái điều ngày Tết thì nó không bao giờ sập.
[19:12]Nhớ như vậy, qua Tết rồi nó mới sập. Rồi chiếc xe mà chúng ta đang đi nó chắc ăn không? Có những người chiếc xe đang đi nhất là xe Trung Quốc á, đi một lát tự nhiên mình cầm cái tay lái cái dở lên mất tiêu còn cái bánh vẫn lăn ở dưới. Thế là sau đó thì mình làm sao? Quẹo ngã cái ầm, không có gì chắc ăn hết trơn. Cái người mà mới hứa ta, thương ta, yêu ta, chung thủy ta suốt đời thì người đó làm sao? Mới vừa đi lấy chồng khác, ví dụ vậy. Thì mấy cô cũng vậy, cái ông mà hồi trước kia nhớ ổng thề là: "Trên đời anh chỉ có mình em, không có người thứ hai." Tại ổng ổng nói không hết, không bao giờ anh có người thứ hai tại
[19:49]vì anh có người thứ ba, thứ tư mà chứ không có người thứ hai nữa. Thì cái cuộc đời như vậy, những cái gì mà chúng ta dựa hoặc là người có tài sản như có cái bà đó, bà đó bà Phật tử, bà qua Mỹ thì bà làm ăn biết sao bà rất là giàu, bà có trong ngân hàng 10 triệu đô la. 10 triệu đô la lớn khủng khiếp lắm chứ không phải đơn giản đâu. Và có nhiều người kêu bả sống phải tử tế tại lúc đó bả bắt đầu kiêu ngạo, bả ăn nói xấc xược kể cả với tu sĩ. Thì cái chỗ dựa để làm cho bả kiêu hãnh là gì? Chính là 10 triệu đô la nằm trong nhà băng. Cho nên bả coi ai không ra gì. Hễ mà ai nói động tới bả, bả chỉ nói là: "Cái 10 triệu đô la tôi ăn tới đời cháu,
[20:27]đời chắt tôi không hết." Mà đúng như vậy, nếu mà sống một cách điềm đạm, kỹ lưỡng thì ăn tới đời cháu, đời chắt không hết. Nhưng mà không ngờ là chỉ 5 năm sau, bả phải trốn chui trốn nhủi và không còn một đồng nào. Mà bây giờ bắt đầu phải đi làm công, làm thuê cho người ta trở lại. Những cái người mà ngày xưa bả thuê làm cho bả bả hách dịch, bây giờ bả quay lại đi tìm những người đó bả xin cho bả được làm mướn lại với những người đó, thì không còn gì hết. Tức là cái mà bả cảm thấy chắc ăn nhất để bả dựa á, không ngờ cái đó nó mong manh, nó bay mất, bốc hơi liền như sương như khói vậy. Vì bả sống hơi tổn đức á, sống hơi tổn đức.
[21:03]Có một sự kiện mình nghe kể rất là rõ và cũng trên đời cũng rất nhiều trường hợp như vậy. Rồi nhiều thứ, nhiều thứ nữa phải không? Nhiều thứ, nhiều thứ chúng ta biết. Nên Trái Đất nó mong manh như vậy và cuộc đời cũng mong manh như vậy, những điều mà ta tin tưởng, ta dựa dẫm cũng mong manh như vậy. Qua ngày mùng 6 chúng ta sẽ nói với nhau cái đề tài là Vô Trú, là chúng ta phải sống như thế nào khi mà tất cả mọi thứ đều mong manh như thế. Vậy chúng ta phải trú vào đâu, phải dựa vào đâu? Thì ngày mùng 6 chúng ta sẽ nói với nhau. Nếu mà ai mà gan lì mà không sợ sóng thần, động đất hay sập chùa, mời mùng 6 lên lại ha, chúng ta nghe cái bài Vô Trú.
[21:43]Còn ai sợ thì thôi. Cái điều thứ ba mà sóng thần muốn nói với ta thế này nữa nè, là thiên tai nó khác với chiến tranh. Thiên tai khác với chiến tranh. Thường á, khi chiến tranh nổ ra rồi người ta cầm súng người ta bắn nhau, rồi bắt đầu sau cái cuộc chiến tranh dừng lại rồi, hòa bình lập lại rồi, bắt đầu người ta mới truy cứu trách nhiệm ai là người đã gây nên cuộc chiến tranh tàn khốc đó. Thì thường á, là cái kẻ bại trận là kẻ bị kết tội. Hai bên đánh nhau tưng bừng rồi, cái người nào thua là người đó bị kết tội, còn người thắng thì không có bị kết tội. Giống như là cái cuộc chiến tranh Iraq vừa rồi vậy,
[22:23]là sau khi mà đánh tiêu hết rồi, lý do để khởi chiến tranh là bởi vì Iraq có vũ khí giết người hàng loạt, nhưng mà khi đánh đã đời rồi bắt luôn tổng thống người ta bỏ tù, tìm không ra vũ khí, thì đổi cái nguyên nhân khác: ông này ổng độc tài, vân vân. Tức là cái người thua sẽ bị buộc tội. Và có một số người để chịu trách nhiệm cho cái cuộc chiến tranh tàn khốc đó để người ta kết tội, để người ta lên án, để người ta căm thù. Chúng ta nhớ, cái tâm lý con người có cái lạ thế này: là sau một đau khổ, người ta muốn được căm thù, muốn được căm thù. Vì chỉ có căm thù nó mới làm cho người ta cảm thấy hả dạ trước cái đau khổ mà người ta phải chịu đựng.
[23:06]Ví dụ như ở trong cái gia đình cái bị ăn trộm vô nó dắt mất mấy chiếc xe, thì cái người mà đáng lẽ bị căm thù là ai? Là ai? Là thằng ăn trộm, phải không? Là thằng ăn trộm. Nhưng mà ăn trộm nó cao chạy xa bay, không mặt không mày, không tên không tuổi hết, bây giờ người ta đổ cái căm thù đó qua cho ai? Đi tìm cái người nào mà đóng cửa hớ hênh, ngủ không gài then, không gài báo động, không để chó canh gì đó, là tối ngày cái người đó là bị dồn hết cái tội lỗi lên người đó, phải không? Đó, bởi vì con người ta vậy, khi có một đau khổ người ta cần có một người để người ta căm thù. Đó là cái tâm lý. Đúng không?
[23:47]Đúng không? Đừng vỗ tay, trả lời thôi đừng vỗ tay. Đó, cái đó là cái tâm lý rất là bình thường. Nhưng mà thiên tai thì có ai để mà đổ thừa, để căm thù không? Không. Giờ hổng lẽ căm thù quả đất? Quả đất không có tâm hồn. Người ta nói cứ tạm thời như vậy, cho nên là không có người để căm thù và làm cho người ta hụt hẫng nha. Đây là một tâm lý hụt hẫng. Rồi bây giờ nếu mà nói theo các tôn giáo thì mọi chuyện đều do ai tạo ra? Do Thượng Đế tạo ra. Như vậy nếu mà theo đúng cái lý thuyết của các tôn giáo khác thì mọi chuyện trên đời đều do Thượng Đế tạo ra thì cái sóng thần vừa rồi là ai tạo ra? Cũng Thượng Đế luôn.
[24:31]Mà nếu có người tạo ra đó thì mình có quyền căm thù được không? Được không? Được quá chứ gì nữa. Như vậy Thượng Đế đã tạo ra sóng thần giết ba trăm mấy chục ngàn người thì đúng Thượng Đế xứng đáng để ta căm thù. Tuy nhiên có ai dám căm thù Thượng Đế không? Có ai sau trận sóng thần rồi đứng lên tuyên bố tôi căm thù Thượng Đế không? Có không? Không hề nghe, phải không? Khắp thế giới không bao giờ có một câu nói như vậy. Trong khi cái tâm lý bình thường con người là sau đau khổ người ta cần có một người để người ta căm thù. Đó là tâm lý: sau đau khổ cần có một người để căm thù, nhưng mà sau trận sóng thần không dám căm thù Thượng Đế.
[25:10]Nên đây là một cái hụt hẫng mới, hụt hẫng mới. Đối với những người đạo Phật thì mình đơn giản, mình biết là nhân quả, nghiệp duyên rồi. Nhưng đối với những tôn giáo thần quyền, tin có một Thượng Đế tạo ra tất cả thì cái hụt hẫng họ còn khủng khiếp nữa. Hụt hẫng nó khủng khiếp lắm. Bởi vì sao? Bởi vì họ biết có một người tạo ra cái này nhưng không được quyền căm thù. Trong lòng họ đổ vỡ nhiều chứ không phải không. Nên sóng thần đã nói chúng ta một điều, đây là cái điều khủng khiếp, tế nhị, bí mật, kỳ lạ, nghịch lý nhất mà sóng thần vừa nói với ta: là sóng thần không cho ta một người để căm thù sau cái cơn đau khổ khủng khiếp này.
[25:49]Bởi vì nếu chúng ta không tin có Thượng Đế thì đúng là không có ai để căm thù, mà nếu ta tin có Thượng Đế thì ta cũng không dám căm thù. Nên sóng thần vừa nói một điều rất kỳ lạ: là sau đau khổ này, con người không có chỗ để căm thù. Và như thế nào? Chúng ta nói tiếp vậy, hử. Sóng thần nói với ta một điều này nữa, là cái tai họa nó không có ranh giới về quốc gia và tôn giáo. Phải không? Cái cơn sóng thần vừa rồi nó đánh vào Indonesia là quốc gia gì? Hồi giáo, phải không? Đánh vào Thái Lan là quốc gia gì? Phật giáo. Đánh qua Ấn Độ là quốc gia gì? Ấn Độ giáo. Đánh vào Tích Lan là quốc gia gì? Phật giáo.
[26:32]Đánh vô Somali là quốc gia gì? Thiên Chúa giáo, tức là Đông Phi Châu là những nước theo Thiên Chúa nhiều. Hồi đó là thuộc địa của Pháp, của Anh nên họ theo Thiên Chúa nhiều. Thì chúng ta thấy là sóng thần đánh một cái tôn giáo nào cũng sụp hết trơn á, quốc gia nào cũng tiêu, người nào cũng chết. Tóc duỗi thẳng cũng tiêu mà tóc uốn quăn cũng tiêu, da mốc mốc cũng tiêu, da đen tiêu, da trắng tiêu, da vàng cũng tiêu, mũi xẹp cũng tiêu, mũi cao cũng tiêu, răng sún cũng tiêu, răng giả cũng tiêu, răng thiệt cũng tiêu. Nói chung ai cũng tiêu sau trận sóng thần. Và cái tai họa, cái đau khổ là bình đẳng, mọi người bình đẳng trước tai họa,
[27:13]mọi người bình đẳng trước đau khổ, và như vậy mọi người bình đẳng đối với sự sống. Điều này làm ta nhớ đến câu kinh Đức Phật đã nói trong Pháp Cú, một cái chân lý bất diệt: Không có giai cấp khi mà máu cùng cùng đỏ, không có giai cấp khi mà nước mắt cùng cùng mặn. Máu cùng đỏ, máu tượng trưng cho điều gì? Sự sống. Nước mắt tượng trưng cho điều gì? Đau khổ. Có hai điều mà bình đẳng của con người: con người ta có thể giàu, con người ta có thể nghèo, con người ta có thể lớn con nhỏ con, người ta có thể tôn giáo này tôn giáo kia, quốc gia này quốc gia kia, nhưng mà có hai cái phải giống nhau, bình đẳng với nhau là sự sống đều đáng
[28:01]quý như nhau và cái đau khổ đều cay đắng như nhau. Hai cái đó đều giống nhau và điều này Đức Phật đã nói từ ngàn xưa. Dù ở quốc gia nào, chủng tộc nào, quốc tịch nào, tôn giáo nào, sóng thần đánh vô một cái chết như nhau như rạ hết, đều mồ côi như nhau, bơ vơ như nhau, lạc lõng như như nhau, đi tìm người thân và khóc thét như nhau, dáo dác ngơ ngác như nhau và quỳ xuống ôm tim để đau khổ, khóc như nhau.
[28:28]Cho nên không có giai cấp, không có tôn giáo, không ranh giới, không chủng tộc khi mà máu cùng đỏ; không có giai cấp, không ranh giới, không tôn giáo khi mà nước mắt cùng mặn. Trong đau khổ con người ta đều giống nhau, trong cái sự sống người ta đều đáng quý như nhau. Nên sóng thần vừa nói lại một câu trong kinh Pháp Cú. Đức Phật nói bằng lời, Đức Phật nói bằng giọng trìu mến, ấm cúng, thương yêu, sâu sắc, nghiêm trang, đức độ là không có giai cấp khi máu cùng đỏ, không có giai cấp khi nước mắt cùng mặn. Nhưng sóng thần đã lặp lại cái lời của Đức Phật một cách khủng khiếp, dữ dội, cũng nói đúng câu đó, mà nói cho những người biết
[29:12]suy nghĩ, nói cho những người có trí tuệ, và nhất là nói cho những người nào hiểu được đạo Phật. Cũng lặp lại cái câu đó, nói bằng cái ý đó, nhưng nói bằng một cái: Ầm! Rét! Ào! Ba cái đó. Nhưng mà nói đúng một câu của Đức Phật đã nói: Không có giai cấp khi máu cùng đỏ, không có giai cấp khi nước mắt cùng mặn. Là nếu chúng ta biết dịch cái câu mà sóng thần nói, chúng ta dịch ra đúng câu đó luôn. Ví dụ như là Việt Nam mình khi mà mình cảm ơn ai thì mình nói làm sao? Cảm ơn. Mỹ nói làm sao? Thank you. Còn Tàu nói làm sao? Xía xịa. Pháp nói làm sao? Merci. Gì đó, nghĩa là cái tiếng nghe khác nhau nhưng ý là chỉ có một.
[29:54]Cũng vậy, Đức Phật nói bằng cái ngôn ngữ dài Ấn Độ là không có giai cấp khi máu cùng đỏ, không giai cấp khi nước mắt cùng mặn; sóng thần cũng nói câu đó nhưng mà nói làm sao? Ầm! Rét! Ào! Xong ngay hết. Đúng câu đó nhưng mà nói kiểu đó. Cho nên hôm nay mình có một cái từ điển là dịch giữa sóng thần, cái từ điển Sóng thần - Việt Nam, hay Sóng thần - English, rồi Sóng thần - Français. Và trong cái câu dịch thì nó có nhiều ngôn ngữ. Cái đầu tiên bên đây nghe "ầm, xét, ào" bằng "đau khổ và sự sống đều bằng nhau giữa tất cả mọi người", đó là điều đây điều không phải trái tim muốn nói mà đây là điều sóng thần muốn nói.
[30:35]Cho nên cái chân lý mà Phật đã nói mấy ngàn năm trước ngày hôm nay con người ta quên. Cho nên con người ta tiếp tục chia rẽ nhau, là nói à tôi đạo này, tôi đạo kia, tôi nước này, tôi nước kia, à tôi giai cấp này, tôi giai cấp kia. Người ta cứ phân biệt quá đi, nên nghĩa là ở trên á thiên nhiên đã nói: "Không! Đức Phật đã nói rồi, mấy ngàn năm trước Đức Phật đã nói: Đừng phân biệt điều đó. Bởi vì sao? Bởi vì sự sống của ai cũng đáng quý, đau khổ ai cũng đáng đáng thương xót hết. Đừng!" Nhưng mà thiên nhiên nói nhiều con người không nghe, cứ quay lưng với nhau, nói: "Không, tôi theo đạo Hồi, chỉ có một Mahomet là số một". Nói: "Không!
[31:11]Tôi theo Thiên Chúa, chỉ có Jesus là số một", vân vân. Thế là mỗi người cứ cãi nhau hoài. Thì cuối cùng có một người nói tiếng nói mạnh nhất để nhắc lại cái lời đó Đức Phật đã nói như vậy: một cái ầm! Mà không biết người ta có dịch ra được chưa hay không biết nữa. Nhưng hôm nay vào ngày mùng 4 Tết Ất Dậu, ở trên chùa Phật Quang giữa cái rừng núi heo hút này, cô đơn này, buồn bã này, chúng ta dịch cái câu của sóng thần ra báo cho nhân loại biết là sóng thần vừa nhắc lại lời của Đức Phật và xin con người hãy nhớ lại điều này: Tất cả sự sống của con người, nỗi đau khổ của con người đều bình đẳng với nhau
[31:52]hết, đừng phân biệt, đừng hơn thua, đừng chiến tranh, đừng giết chóc nữa. Đã đến lúc con người phải nói những lời yêu thương nhau, đã đến lúc con người phải phải gần lại với nhau, phải giúp nhau vượt qua những đau khổ đã dày đặc trên trần thế này rồi, đừng chia rẽ, đừng phân biệt nữa, đừng làm thêm đau khổ cho nhau nữa. Sóng thần đã nói bằng tiếng nói rất khủng khiếp. Cho nên thật ra sóng thần đã cho ta nhiều, đã nói rất nhiều, không phải không. Đúng không? Quý Phật tử đồng ý không? Đồng ý. Sóng thần đã nói như vậy. Nên sóng thần đã cảnh tỉnh con người đối với những cái gì mà con người hẹp hòi, cố chấp.
[32:33]Sóng thần đã cảnh tỉnh con người với những cái con người mà ác độc, tham vọng, mưu toan bá quyền. Đừng bá quyền. Cái gì rồi cũng có thể tan vỡ. Ví dụ một quốc gia hùng mạnh, ỷ mình hùng mạnh, giàu có nhất thế giới để tìm cách áp đặt cái sự cai trị của mình lên toàn thế giới, hãy coi chừng. Ngày nào đó tai họa xảy ra, chính nước mình tan vỡ hết, không còn gì hết. Nên cái chân lý đúng nhất là gì? Nếu mình là người mạnh nhất thế giới thì mình hãy yêu thương hết cả thế giới này. Hãy giúp đỡ chân tình hết thế giới này, đừng có bí mật có cái ý đồ mà thống trị hết thế giới này. Đó là điều sóng thần muốn nói.
[33:11]Hôm nay thì mình không còn có cái như báo nói là "điều trái tim muốn nói" nữa, mà mo-đen năm Ất Dậu là "điều sóng thần muốn nói". Này mo-đen mới, còn cái mà "điều trái tim muốn nói" là đã đã xưa rồi, 10 năm rồi. Bắt đầu năm nay, "điều sóng thần muốn nói". Cho nên hôm nay mình mà thấy ai quậy quá, phải không, ai ăn chơi trác táng, sa đọa, ai hung dữ, ích kỷ, hẹp hòi, ganh ghét quá, mình nói họ "điều sóng thần muốn nói" nha. "Sóng thần muốn nói". Một điều nữa là hồi nãy là mình nói nghe sóng thần đã nói, bây giờ mình xem sóng thần đã làm, làm cái gì? Hồi nãy mình nói với nhau là "điều sóng thần muốn nói",
[33:52]bây giờ mình hãy xem điều sóng thần đã làm. Sóng thần đã làm gì?
[34:00]Nếu mà chúng ta nhìn bằng con mắt thường á thì chúng ta thấy điều sóng thần đã làm này là tàn phá, tàn phá nhà cửa, đường xá, cây cối, công viên, trường học, bệnh viện, đền thờ và cướp đi sinh mạng của bao nhiêu người, đó là điều sóng thần đã làm mà chúng ta nhìn thấy bằng con mắt phàm phu. Nhưng nếu chúng ta nhìn bằng con mắt trí tuệ thì sóng thần cũng làm một điều vĩ đại, rất vĩ đại, đó là đánh vỡ hết tất cả những cái thành trì mà ngăn chia con người với nhau. Nhất là đánh vỡ vào những niềm tin tôn giáo cực đoan. Tức là khi con người ta chấp một cái tôn giáo cực đoan là "Tôi chỉ có tôn giáo của tôi, chỉ đạo tôi, chỉ có giáo chủ của tôi,
[34:43]chỉ có Thượng đế của tôi, ngoài ra hễ đặt tên khác là tôi giết liền." Con người ta đã ngăn chia nhau bằng những cái thành trì như vậy. Thì sóng thần vừa làm một cú đẹp mắt đánh vào một cái ầm, sập hết những thành trì đó. Không cho con người ngăn chia nhau nữa. Bây giờ con người ta đứng chơ vơ, lạc lỏng, những bức tường ngăn chia đó sụp xuống và người này nhìn thấy mặt người kia. Lúc trước người ta không nhìn thấy mặt nhau bởi vì những cái thành trì nó ngăn chia qua lại. Tức là người này đóng khung lại, cái thành nó bao quanh, mắt tôi chỉ nhìn thấy cái người của đạo tôi, của đất nước tôi. Còn người của đất nước khác, tôn giáo khác tôi không nhìn
[35:18]thấy, họ chết sống mặc và giết người đó không có tội. Những người đó chết tôi không buồn đau. Nhưng cơn sóng thần đánh vào một cái ầm, thành trì sập xuống một cái và người ta nhìn thấy mặt nhau. Nhìn thấy những con người mà ngày kia người ta mắt người ta bị che, không thấy. Bây giờ người ta nhìn thấy, đang đứng bên nhau, cũng lạc lỏng như nhau, cũng bơ vơ như nhau, cũng đau khổ như nhau, cũng ray rứt, cũng nhớ thương, cũng lạc loài giống như nhau hết, cũng lang thang như nhau giữa cái cõi đời hiu quạnh này. Nên sóng thần vừa làm một cú đẹp mắt, đánh đập vỡ hết những thành trì đã ngăn chia con người với nhau.
[35:54]Quý Phật tử có thấy cái điều sóng thần đã làm chưa? Đồng ý không? Có thấy không? Thấy không? Thấy ha. Đó, nên sau này nếu mà ai hỏi sóng thần đã làm gì, thì nếu mà người nào nói rằng sóng thần đã tàn phá, thì mình nói như vậy là bạn chỉ nhìn thấy bằng cặp mắt phàm phu. Còn nếu bạn nhìn thấy bằng cặp mắt của thánh, của một nhà hiền triết, thì bạn thấy sóng thần đã đánh vỡ sập hết tất cả những thành trì đã ngăn chia con người, để cho hôm nay con người được nhìn nhau bằng cái ánh mắt ban đầu là ngỡ ngàng, ban đầu là ngượng ngùng, sượng sùng. Nhưng rồi sau đó bắt đầu ấm áp, thương yêu và thân yêu lại. Đúng không?
[36:40]Vì cái con người mà ngày xưa ở cạnh hàng xóm mình mà mình không bao giờ thấy, mình xa lạ, có khi mình thù hằn. Nhưng mà khi cơn sóng thần nó đánh sập ra rồi, bắt đầu mình nhìn nhau thì mới thấy là trên thế gian này không còn gì hết, chỉ còn ta với nhau thôi. Thì đôi mắt đầu tiên là ngượng ngùng, bởi vì mình đã không thương nhau nên ngượng. Rồi từ từ cái ngượng nó đi qua rồi thì bắt đầu sao? Thân yêu nhau. Đúng không? Trong cái xóm nhà vậy nào giờ chả ai thèm để ý tới ai hết. Cơn cháy nhà nó quét qua cái, đốt sạch những căn nhà hết. Đều đứng trước cái đống hoang tàn đổ vỡ đó đều là những người hàng xóm ngày xưa mà
[37:14]quay mặt với nhau, chả thèm ngó nhau, chả thèm chào nhau thì cặp mắt đầu tiên nhìn nhau là ngượng ngùng vì đã sống bên cạnh nhau nhiều năm mà chẳng thương nhau. Bây giờ cơn lửa nó quét qua một cái, chỉ còn nhau hai bàn tay trắng giống nhau. Nên đôi mắt đầu tiên là ngượng ngùng nhưng kế tiếp là thông cảm, đồng cảm rồi thương yêu. Bây giờ đêm nay đoàn cứu trợ chưa tới, không biết sống ở đâu thì người nọ nói thôi anh qua đây với tôi, tôi còn cầm được cái miếng vải đó, chúng ta sẽ nằm quấn nhau chung một cái chăn qua đêm này, đỡ sương đỡ gió trong khi chờ ngày mai có thể đoàn cứu trợ mới tới. Lúc đó người ta mới biết thương yêu nhau.
[37:50]Thì sóng thần cũng vừa làm được điều đó, đánh vào một cái ầm một cái, rồi, những thành trì ngăn chia vỡ tan hết. Nên sóng thần đã làm cho ta thật nhiều chứ không phải không. Mà sóng thần làm một cú đẹp mắt nữa là đánh vỡ những niềm tin về các tôn giáo thần quyền.
[38:08]Cơn sóng thần vừa rồi là thử thách niềm tin đối với tôn giáo khủng khiếp luôn. Là vì sao vậy? Bởi vì khi mà đến với tôn giáo con người ta cần điều gì? Khi đến với tôn giáo người ta đi cần tìm một cái gì mà người ta không có, thế giới này không cho người ta được nên người ta đến với tôn giáo để tìm cái đó. Ví dụ như là thế giới này thù hận nhiều quá, nên người ta đến với tôn giáo để người ta tìm được, tin rằng có một đấng luôn luôn thương yêu họ, vì ai cũng thiếu tình thương hết, đúng không? Đúng không? Như quý Phật tử đến chùa là tìm cái gì? Tìm tình thương yêu, phải không? Hy vọng là đến chùa Phật sẽ sẽ thương mình,
[38:46]quý thầy, quý cô sẽ thương mình, những huynh đệ đồng đạo sẽ sẽ thương yêu mình. Mà quý Phật tử có tìm thấy điều đó không? Có không? Chắc nha. Ai không biết nhưng mà biết rằng thầy sẽ thương yêu quý Phật tử nha. Nhiều khi dù Phật tử ít gặp nhưng mà thầy vẫn thương yêu, hãy tin điều đó. Và hơn thầy một triệu lần Phật luôn luôn thương yêu quý Phật tử. Và có thể bằng thầy hoặc là không bằng thầy thì quý thầy, quý cô đại chúng chùa Phật Quang vẫn thương yêu quý Phật tử. Và có thể ít hơn, những huynh đệ đồng đạo với mình cùng đến chùa với mình cũng sẽ thương yêu mình, ít ra cũng cho mình được một nụ cười.
[39:24]Và chúng ta đến với đạo chúng ta tìm cái đó, tìm cái mà ở ngoài đời có thể không có, cái thương yêu ít quá nhưng vào đạo sẽ được nhiều hơn. Thì các tôn giáo khác cũng vậy, ngoài đời người ta ích kỷ, hẹp hòi, ganh ghét quá, người ta đến, người ta tin sẽ được Thượng đế thương yêu, cái thứ nhất. Cái thứ hai nữa ngoài đời thiếu sự bình an, đầy sóng gió, đầy đau khổ, đầy cay đắng, đầy vấp ngã, đầy bất ngờ thì người ta đến với đạo, người ta hy vọng được che chở. Thượng đế mà có hứa là thương yêu con người, Thượng đế đó sẽ che chở cho con người. Nhưng mà rồi sóng thần nó đánh vô một cái ầm một cái thì làm sao?
[40:00]Niềm tin nó rớt xuống liền. Thượng đế mà đã hứa thương yêu họ đã không che chở họ, thậm chí dường như theo lý thuyết tôn giáo, chính Thượng đế đã làm nên cơn sóng thần đó. Cho nên ngậm cứng miệng không nói được vì đã nào giờ lỡ tin vào Thượng đế, nhưng ngày hôm nay sóng thần đánh vô một cái, niềm tin nó vỡ, không dám mở miệng nói, mở miệng nói quê. Quê vì sao? Vì cái điều mình đã tin chắc nịch từ bao nhiêu chục năm nay, bây giờ điều đó đã bị chứng tỏ là vô lý, vô lý. Cho nên cơn sóng thần nó đánh vô một cái, niềm tin tôn giáo rạn vỡ hết trơn mà không ai dám nói. Còn những người đứng ngoài tôn giáo thì nói thoải mái.
[40:41]Tuy nhiên là đạo Phật chúng ta thì khác. Giờ chúng ta phân tích cái mà vậy, là khi mà đau khổ nó ập xuống một cái, thì không có tôn giáo nào, trừ đạo Phật, biện minh được tại sao đã thất bại trong việc họ bảo vệ tín đồ của họ. Là chính những con người này mỗi ngày cầu nguyện Thượng đế năm lần, những con người này ít nhất cầu nguyện Thượng đế hai lần. Bị sóng thần đánh một cái ầm chết sạch hết, nhà cửa tan vỡ hết, bơ vơ, loạn ly, mồ côi, côi cút hết, đói kém hết. Thì như vậy là tôn giáo nào giờ đã hứa hẹn là ai đến với tôn giáo được Thượng đế che chở, bảo vệ, ngày hôm nay không biện minh được tại sao đã thất bại trong việc bảo vệ tín đồ của mình.
[41:24]Rồi một điều nữa là từ những cái đạo đó, những cái giáo sĩ lập tức họ đưa ra một cái lý luận để giải thích liền để ngậm ngầm hết trong con chiên. Bây giờ mà chúng ta đến những tôn giáo thần quyền, chúng ta sẽ nghe cái giáo sĩ, nếu chúng ta hỏi giáo sĩ đó và con chiên cũng thắc mắc họ hỏi giáo sĩ của họ, nói, "Thưa cha là tại sao mà Thượng đế đã gây nên một cơn sóng thần khủng khiếp?" thì ông cha đã nói thế này, "Con phải yên tâm con. Thượng đế có cách làm của mình. Thượng đế đã phạt con người, bởi vì con người đã không sống đúng với Thượng đế dạy, con người đã không đủ niềm tin với Ngài, nên Thượng đế phạt." Cái câu đó trả lời ổn không?
[42:01]Ổn không? Như vậy cái cách phạt của Thượng đế so với cách phạt của con người là ai khủng khiếp, ai khắt khe hơn, ai ác độc hơn? Thượng đế, phải không? Rõ ràng. Bởi vì nếu mà phạt một con người á thì người ta đem ra toà người ta xét, phải không? Cái người nào ác quá thì làm sao? Tử hình. Người mà ít ác hơn chút thì chung thân, ít hơn nữa thì làm sao? Hai chục năm, mười năm, năm năm, tùy theo cái tội, phải không? Thì căn cứ đó, quan toà mới xét và đó là luật pháp của con người, chứ không phải là đụng ai mới đi ăn cắp cái là bắn bỏ cái đùng liền, không có. Con người không ác độc kiểu rồi... Con người không bao giờ hãy đụng cái là đem cái chết ra để mà
[42:42]xử nhau, mà phải xét từ từ, nhiều cấp độ tội để mà xử phạt. Bây giờ đem ba trăm mấy chục ngàn người nạn nhân sóng thần đó, chúng ta đem hết cuộc đời của họ ra chúng ta xử. Thì đúng là trong đó cũng có những người rất ác độc, phải không? Bữa đó cũng đang đi chơi đó, rồi bị chết, thì thôi mấy người đó bị sóng thần tử hình. Nhưng cũng có những người cả đời chưa hề làm tội nặng, có những em bé hãy còn vô tư, ngây thơ và có những người mẹ chỉ biết cả đời tận tụy lo chồng con mình. Sóng thần giết sạch. Như vậy Thượng đế phạt quá khắt khe. Như vậy cái hình phạt Thượng đế ác hơn con người. Như vậy chúng ta nên tôn thờ con người hay nên tôn thờ Thượng đế?
[43:22]Khi mà chúng ta thờ một cái đấng mà ổng phạt khiếp đảm quá, ổng phạt còn dữ hơn con người nữa. Như vậy rõ ràng là nếu một ông giáo sĩ giải thích rằng là Thượng đế phạt bởi trận sóng thần đó, thì rõ ràng Thượng đế ác hơn con người. Cái luật của trời ác hơn luật của người, rồi con người hay hơn Thượng đế. Hoặc là có một người lại giải thích khác, là đây là lời nhắc nhở của Thượng đế để con người biết tu. Thì như vậy cách nhắc của Thượng đế làm sao? Quá tàn bạo và kém thông minh nhất, phải không? Nhắc kiểu gì mà khủng khiếp vậy? Nếu mà nói Thượng đế nhắc thì nhắc quá khủng khiếp. À hoặc nói rằng là Thượng đế thử thách con người
[44:04]để coi con người có còn tin Thượng đế không. Thì đúng là sau cơn thử thách này đúng là người ta hết tin Thượng đế luôn, hết tin luôn. Nên cách nào nói để biện minh cho có một cái thần quyền đều không đứng vững sau cơn sóng thần này. Cho nên là sau cái cơn hồng thủy này, niềm tin vào Thượng đế đã lung lay. Thì cái gì mới đứng vững được sau cơn hồng thủy này? Chúng ta thấy, nghĩa là từ cái cơn động đất có một cái rung động mạnh khủng khiếp lan truyền ra mười phương tám hướng, đánh vào trong cái bờ biển tạo thành cơn sóng thần cao ngút ngàn đập cái ầm vào trong thị trấn kéo ra một cái ào, tất cả biến mất, còn lại một cái đứng vững.
[44:44]Đó là gì? Niềm tin vào nhân quả nghiệp báo đứng vững, không bao giờ lung lay. Sóng thần đánh gì đánh á, luật nhân quả vẫn đứng vững luôn. Bởi vì sao? Rõ ràng trách nhiệm nằm nơi chính con người. Chính con người trong nhiều kiếp đã sống sai lầm, tội lỗi. Và hôm nay cái quả báo đến tương xứng với họ. Đến tương xứng mà, chính con người phải chịu trách nhiệm lấy hành động của mình để trả cái quả báo của mình. Tội lỗi. Và hôm nay cái quả báo đến tương xứng với họ. Đến tương xứng mà, chính con người phải chịu trách nhiệm lấy hành động của mình để trả cái quả báo của mình. Họ đáng phải chết và đáng phải chết.
[45:25]Tuy nhiên sau cái chết đó thì mỗi người đi về mỗi nẻo khác nhau. Có những người họ có thần nhãn, họ nhìn thấy được sau cơn hồng thủy này là có nhiều người đã xếp hàng đi lên thiên giới. Bởi vì trước cái cơn hồng thủy, họ phải trả cái quả báo này, nhưng mà trước đó họ sống rất là tốt, nên sau khi họ chết, họ đi lên thiên giới. Và thấy có những người đau khổ, lăn lóc, bò lết ở tại các bãi biển đi tìm miếng ăn, đi tìm người thân và đọa luôn. Có những người sau cơn hồng thủy này rơi xuống vực sâu thăm thẳm không có đáy là rớt xuống địa ngục luôn. Tức là họ trả quả thì bằng nhau nhưng mà cái chỗ đến của họ sau
[46:08]cái quả báo này khác nhau, bởi vì nghiệp của họ khác nhau. Và có những người chờ đợi để trở vào thai mẹ, tái sinh làm người trở lại. Nên ở đây là chỉ có luật nhân quả nghiệp báo mới giải thích được trước khi mà họ trả quả báo này họ có gây tội lỗi. Và sau cái quả báo này, họ đi về những nơi khác nhau tương ưng theo cái quả báo mà họ đã làm, tương ưng theo cái đời sống mà họ đã sống. Như vậy. Cho nên chỉ có cái luật nhân quả nghiệp báo là đứng vững sau cái trận hồng thủy này, còn lại hầu hết đều tan vỡ. Dù không nói thành lời nhưng mà niềm tin vào tôn giáo đã lung lay. Nên chúng ta hãy mang cái lời nói của sóng thần đi đến nói với
[46:52]mọi người, nhất là những người đang còn mê muội, tin vào thần linh một cách vô lý, chúng ta hãy đem cơn sóng thần và nói điều sóng thần đã nói với con người cho họ biết như vậy nha. Và sau cơn sóng thần này, triết lý sống mới bắt đầu xuất hiện. Triết lý đó xuất hiện như thế nào? Thứ nhất, kêu gọi con người đừng cố chấp hẹp hòi vì tôn giáo, ngôn ngữ, chủng tộc. Tại sao? Tại vì con người bình đẳng trước đau khổ. Khi con người đã bình đẳng trước đau khổ rồi thì những cái khác chỉ là chuyện vụn vặt. Cái điều chúng ta đáng tìm là làm sao đem lại hạnh phúc cho con người, chứ không phải là đem thêm những cái cố chấp hẹp hòi ngăn
[47:33]chia phân biệt để làm con người lại xa cách nhau hơn. Nhớ, đó là cái triết lý sống mới. Là cái lời Phật dạy là chân lý vĩnh hằng khi mà máu cùng đỏ và nước mắt cùng mặn. Sự sống đáng quý như nhau, đau khổ đều ray rứt, khó chịu như nhau. Trừ một số ít người có quyền lực tiếp tục là muốn thống trị thế giới, đa phần con người bây giờ muốn sống trong hòa bình để thương yêu nhau vì trái đất đã quá nhỏ bé. Đó, sau cái cơn sóng thần con người bắt đầu muốn thương yêu nhau, không muốn chiến tranh nữa. Sau cơn đau khổ mà không có biên giới này là con người thật sự không muốn gây chiến, không muốn chiến tranh nữa.
[48:14]Như hôm qua có cái bà người Mỹ bả nói vậy, nói điều ước mơ nhiều nhất khi Thầy Thiền Hòa hỏi là bà muốn điều gì, bả chỉ nói là "world peace". Điều bả ao ước duy nhất, nếu cho phép bả chỉ còn một điều ước duy nhất thì bả chỉ mơ ước là thế giới được hòa bình. Và đúng, sau cơn hồng thủy này mọi điều đều tan vỡ và cái triết lý sống mới xuất hiện là đừng ai gây chiến, chỉ trừ một số người ít là còn tiếp tục muốn tham vọng là muốn thống trị thế giới, đa phần còn lại người ta chỉ muốn con người sống trong hòa bình, sống trong thương yêu nhau, vì trái đất bây giờ đã quá nhỏ. Vừa rồi trên báo có đăng một cái câu chuyện, cái tựa đề là Trái đất quá nhỏ.
[48:54]Cái tựa đề đó như thế nào? Ví dụ như bây giờ, thường thường có những người mà họ lâu ngày không gặp nhau, phải không? Nhiều khi họ quên nhau, rồi bất ngờ họ gặp lại nhau thì họ nói câu gì theo Việt Nam mình? "Trái đất tròn", trái đất tròn. Nhưng mà đó là Việt Nam, nhưng mà người nước ngoài thì họ không nói trái đất tròn mà họ nói trái đất nhỏ. Có những người họ đi đâu tản mác đâu mười phương tám hướng, cuối cùng tại một cái vùng đất xa lạ, tại một đất nước xa lạ họ vô tình họ gặp lại nhau. Cái họ nói: "Không ngờ trái đất tròn, không ngờ trái đất rất là nhỏ". Như vậy. Thì cái bài báo đó cái tựa đề cũng giống như vậy là Trái đất nhỏ.
[49:29]Cái chuyện xảy ra trong một trại tù. Có một cái tay đó chuyên lừa đảo rồi cái bị bắt bỏ vô tù. Khi bắt bỏ vô tù rồi mấy người bạn tù mới hỏi: "Mày làm cái gì mày bị vô đây?" Nói: "Nghề tao là nghề lừa đảo". Nói: "Mày lừa đảo giỏi không hả?" Nói: "Tao lừa đảo siêu hạng". "Đâu mày kể tao nghe thử một cái cú lừa nào ngon ngon của mày coi". Thì anh chàng này bắt đầu ảnh mới kể, mới là: "Hồi tao ở bên Áo, tao gặp một người đàn bà tên đó, họ đó, thì tao đã lừa bả, tao nói tao sẽ dựng cho bả một cái công ty như thế này, bả làm ăn chẳng mấy chốc bả là triệu phú liền. Và đầu tiên là nghe theo sự hướng dẫn của tao bả phải
[50:07]cúng cho tao là mấy chục ngàn đô như thế, như thế. Ừm và nghĩa là sau đó thì tao bay mất tiêu. Tao kiếm người khác nữa, kiếm con mồi khác nữa. Đại khái như vậy cho tới ngày mà tao vô đây thì thôi". Thì cái người bạn tù mà kêu anh chàng đó kể thì bắt đầu ảnh mới lạnh lùng ảnh nói: "Tao báo cho mày một tin buồn, tao chính là chồng của cái người đàn bà mà mày vừa kể".
[50:31]Thế là làm sao? Nghĩa là cái nhắn vợ đó vô đây, đây thủ phạm đào trốn bây giờ nằm ở đây, kế bên anh đây. Thì anh chàng đó là bị tăng thêm án tù bởi vì có chứng cớ để biết thêm cái tội lừa đảo, mà đồng thời ảnh còn sống vui nữa không? Sống bên cạnh thằng bạn tù mà thằng bạn đó chính là chồng của cái người mình lừa đảo thì sống yên không? Không biết nó giết mình lúc nào, phải không? Và cái tựa của bài báo là Trái đất rất là nhỏ, rất là nhỏ. Cho nên chúng ta cũng để ý trái đất nhỏ lắm, cho nên thôi mình đừng làm cái gì. Làm cái gì mai mốt mình gặp lại hết á, vì trái đất bây giờ nó nhỏ, không có gì hết trơn.
[51:07]Và một cái triết lý sống mới xuất hiện là gì? Là bắt đầu người ta cũng xem nhẹ vật chất trần gian này. Vì sao? Vì cái chết có thể đến bất cứ lúc nào. Cái ranh giới giữa sống và chết rất là mong manh. Người ta bắt đầu tự hỏi: "Sau cái chết là cái gì?" Vì chết nhiều quá, đụng đây chết, đụng kia chết, chết nằm la liệt. Giờ trên một bãi biển mà mấy chục ngàn cái xác nằm phơi ra đó thì người ta bắt đầu tự hỏi: "Những người này đang ở đâu? Linh hồn của họ đang ở đâu?" Do đó là cái người ta tự vấn cái thế giới sau khi chết là gì, nên do đó là từ đây con người hướng về cái đời sống tâm linh nhiều hơn.
[51:47]Nhớ như vậy, chúng ta nhớ, trên thế giới hiện nay cái xu hướng mới, cái khuynh hướng mới là người ta tìm về đời sống tâm linh nhiều, chứ không còn nặng về đời sống vật chất như trước nữa. Hôm cô Hoàng Ngọc có kể một câu chuyện, nói có một cái bữa gặp mặt ở Việt Nam, rồi có những người Pháp, có người Mỹ, người Áo đến gặp một nhóm bạn người Việt Nam. Thì sau đó những người Việt Nam mới đề nghị mở nhạc lên họ cùng nhau khiêu vũ. Thì khi nhạc mở lên rồi thì những người Việt Nam là bắt cặp nhau khiêu vũ nhảy tưng tưng, còn những người Pháp, người Áo, người Mỹ không ai biết nhảy hết trơn, không ai biết khiêu vũ hết.
[52:21]À bắt đầu. Cái vậy cái sự kiện đó nghĩa là gì? Nghĩa là cái mà người Việt Nam cho là văn minh á là khiêu vũ, múa đôi đó, nam nữ ôm nhau nhảy cà tưng cà tưng á là văn minh, thì những cái điều đó người bên Âu Châu người ta đang đang từ chối. Người ta không cho đó là văn minh nữa, mà người ta cho đó là cái gì? Sa đọa, tầm thường. Vì sao vậy? Bởi vì người ta đang tìm cái khác, đang tìm một đời sống triết lý cao cả, tâm linh, thiền định. Còn ta thì chuyên môn nhập hàng gì? Nhập hàng second-hand, phải không? Việt Nam mình là chuyên môn chơi hàng second-hand thiên hạ đã bỏ. Nghĩa là xe người ta không xài nữa đem về xài ngon lành.
[52:58]À, và kể cả cái văn hóa người ta đã không xài mình xách về mình xài ngon lành và mình tưởng mình ngon, tưởng văn minh, không ngờ đó là cái vứt đi, vứt đi. Mà ngày nay cái xu hướng mới của thế giới mà nhất là sau cơn sóng thần, người ta đi tìm một đời sống tâm linh để chuẩn bị cho cái chết, là làm sao người ta biết chắc sau khi chết người ta sẽ đi về một nơi an lành hơn chứ không phải là đau khổ hơn. Và khuynh hướng mới của thế giới là như vậy. Cái điều nữa là niềm tin vào thần linh đã tạo ra tất cả, giờ niềm tin đó phải được xét lại để người ta phải chấp nhận cái luật nhân quả công bằng, bởi vì chỉ có luật nhân quả mới giải thích được mọi điều chứ
[53:35]còn nếu nói rằng có một thần linh tạo ra tất cả thì điều đó bắt đầu đổ vỡ rồi. Và một điều người ta phải suy nghĩ lại nữa, một triết lý phải suy nghĩ lại nữa là cái đấng mà tối cao trong vũ trụ này không phải là đấng có quyền lực nhất để tạo ra tất cả, mà đó chính là người Thầy vĩ đại nhất. Cái triết lý mới bây giờ cái đấng tối cao trong vũ trụ không còn là một người mà có quyền tạo ra tất cả, mà đấng tối cao phải là một bậc Thầy vĩ đại nhất, một bậc Thầy dạy cho chúng ta cái chân lý tuyệt vời nhất, đúng đắn nhất. Như vậy đấng tối cao là ai? Là Đức Phật của chúng ta, mà mỗi khi chúng ta quỳ xuống dưới chân Ngài,
[54:13]chúng ta cảm nghe rất là rất là hạnh phúc, rất là hạnh phúc. Không có gì hạnh phúc được bằng khi mà ta quỳ dưới chân Đức Phật để chúng ta lễ Ngài với trọn lòng tôn kính. Có đúng không? Có đúng không? Trên đời thì có nhiều hạnh phúc, nhưng hạnh phúc nào rồi cũng mong manh, thoáng qua. Chỉ có cái hạnh phúc là những lúc chúng ta được quỳ dưới chân Đức Phật, lúc đó mọi chuyện thế gian chúng ta buông hết, chỉ còn Đức Phật để chúng ta thương kính, thật là hay. Rồi một vài điều chúng ta suy nghĩ lại vậy. Cái điều mà chúng ta yêu quý nhất cũng có thể điều mà gây nên tai họa nhất. Như biển là nơi mọi người ta thích lắm, ta thích về đó tắm biển,
[54:52]ta vui chơi, khu du lịch mọc lên đầy và dựa vào khu du lịch, dựa vào cái lòng yêu biển của con người, bao nhiêu những cái club, những câu lạc bộ trác táng cũng mọc lên đầy hết trên những bãi biển đó luôn. Những khu du lịch của Indonesia, của Thái Lan đồ, đó là mọc đầy những khu du lịch vui chơi trác táng vì lợi dụng cái lòng yêu biển của con người, nhưng không ngờ cái mà người ta yêu quý nhất cũng là điều mà tai họa nhất. Vì cũng nơi đó cho người ta biển xanh, sóng nhẹ, mây trời, nắng ấm, bóng dừa thì cũng là nơi đó xuất hiện sóng thần giết chết tất cả. Cho nên con người ta đừng chấp vào điều gì hết, đừng trú vào điều gì.
[55:29]Đây là điều mà ngày mùng 6 chúng ta sẽ nói. Điều ta yêu quý nhất cũng có thể là điều mà tai họa nhất, cho nên vì vậy chúng ta chỉ nên yêu cái gì? Yêu điều thiện, đừng yêu điều ác, đừng yêu những trò vui. Chúng ta chỉ nên yêu điều thiện, đừng yêu điều ác, đừng yêu những trò vui. Mà nói là yêu điều thiện thì khi ta làm được điều thiện ta cũng đừng chấp công. Sóng thần cũng dạy ta điều đó là mặc dù ta yêu điều thiện, ta siêng năng làm điều thiện nhưng ta cũng không chấp cái công khi ta làm được cái điều thiện đó. Và cuối cùng sóng thần đã nói điều gì? Là cho ta một cái ước mơ, ước mơ về một thế giới mà con người
[56:15]yêu thương nhau không có ranh giới, không có kẻ nhiều quyền lực mà muốn bóc lột, muốn thống trị cái người yếu hơn mình. Chúng ta ước mơ về một thế giới không có chiến tranh, không có giết chóc. Chúng ta ước mơ về một thế giới không còn những tôn giáo cuồng tín, cực đoan. Chúng ta ước mơ tất cả mọi người được sống trong thanh bình, trong thánh thiện, trong thương yêu, trong hạnh phúc. Một lát nữa chúng ta sẽ nghe hai bài hát mà Thầy viết. Thứ nhất là bài viết về sóng thần, Chung Một Niềm Đau. Thứ hai là viết bài Hạnh Phúc Là Khi để nói lên cái hạnh phúc khi ta được quỳ dưới chân Phật để lễ lạy Người.
[56:53]Bây giờ Thầy đọc một bài thơ chúc Tết con cóc một chút. Chỉ vì mai đã trổ hoa, chỉ vì chim én bay qua rợp trời, chỉ vì đông đã qua rồi, chỉ vì người đã nói lời yêu thương. Nên mùa xuân rất vấn vương, gieo ngàn hạnh phúc khắp đường nhân sinh. Nguyện cầu Phật pháp xương minh, lòng người sáng tỏ, hành tinh đẹp ngời. Chúc nhau năm mới tuyệt vời, phước lành, sức khỏe, cuộc đời an vui. Đạo mầu bước tới không lui, Phật đà gia hộ độ người thành tâm. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[58:14]Loài người chung nhau nỗi đau khi bao thân xác chôn vào nước sâu.
[58:26]Tình người xa xôi đã lâu,
[58:32]ngước mắt muôn màu nói lời thương mến nhau.
[58:44]Sau cơn mê dài tìm câu hát yêu thương. Biên cương vô hình chỉ như gió như sương. Mênh mông tinh cầu cùng chung đất quê hương. Tay trong tay rồi, người yêu quý nhau hơn.
[59:17]Vì ngày mai hãy ươm mầm niềm vui
[59:25]như lá cây xanh phủ khắp núi đồi. Cho bầu trời bồ câu tung cánh trắng, con đường làng trẻ cất bước tung tăng.
[59:48]Thành trì ngăn chia vỡ tan khi trên thế giới chung lời khóc than.
[1:00:01]Bỏ lại hơn thua dối gian,
[1:00:06]xin hãy thương nhau cho mùa xuân mới sang.
[1:00:41]Loài người chung nhau nỗi đau khi bao thân xác chôn vào nước sâu.
[1:00:54]Tình người xa xôi đã lâu,
[1:00:59]ngước mắt muôn màu nói lời thương mến nhau.
[1:01:12]Sau cơn mê dài tìm câu hát yêu thương. Biên cương vô hình chỉ như gió như sương. Mênh mông tinh cầu cùng chung đất quê hương.
[1:01:33]Tay trong tay rồi, người yêu quý nhau hơn.
[1:01:45]Vì ngày mai hãy ươm mầm niềm vui
[1:01:52]như lá cây xanh phủ khắp núi đồi. Cho bầu trời bồ câu tung cánh trắng, con đường làng trẻ cất bước tung tăng.
[1:02:16]Thành trì ngăn chia vỡ tan Khi trên thế giới chung lời khóc than, bỏ lại hơn thua dối gian,
[1:02:34]xin hãy thương nhau cho mùa xuân mới sang.
[1:03:03]Hạnh phúc là khi quỳ dưới đài sen, hạnh phúc là khi người có tình
[1:03:41]thương.
[1:03:50]Hạnh phúc như là khi con quỳ bên chân Người,
[1:04:08]đời sống bao khổ đau biết tìm đâu tiếng cười. Từng bước chân lầm than trong mê mờ u tối,
[1:04:22]hạnh phúc như soi sáng lúc quay về bên Người.
[1:04:29]Câu kinh vang khắp nơi như nhắc ai những lời, con tim đem mến thương dâng hiến ra giữa đời,
[1:04:43]người cho nhau nỗi vui nên khóc than sẽ vơi. Niềm vui khi nắng soi qua vườn cau chiều hè,
[1:04:57]trẻ thơ vang tiếng ca trên đường đi học về,
[1:05:04]dòng sông êm ái trôi ghi lại bao lời thề,
[1:05:11]nhà tranh vương khói lên, chuông chùa vang nhẹ nhẹ.
[1:05:19]Hạnh phúc là khi quỳ dưới đài sen, hạnh phúc là khi người có tình thương.
[1:05:38]Hạnh phúc là khi quỳ dưới đài sen, hạnh phúc là khi người có tình thương.
[1:06:18]Hạnh phúc như là khi con quỳ bên chân Người,
[1:06:43]đời sống bao khổ đau biết tìm đâu tiếng cười. Từng bước chân lầm than trong mê mờ u tối, hạnh phúc như soi sáng lúc quay về bên Người. Câu kinh vang khắp nơi như nhắc ai những lời,
[1:07:11]con tim đem mến thương dâng hiến ra giữa đời,
[1:07:18]người cho nhau nỗi vui nên khóc than sẽ vơi. Niềm vui khi nắng soi qua vườn cau chiều hè,
[1:07:32]trẻ thơ vang tiếng ca trên đường đi học về,
[1:07:39]dòng sông êm ái trôi ghi lại bao lời thề,
[1:07:46]nhà tranh vương khói lên, chuông chùa vang nhẹ nhẹ.
[1:07:55]Hạnh phúc
[1:08:16]là khi quỳ dưới đài sen, hạnh phúc là khi người có tình thương.