Transcript: Giải Thoát Để Làm Gì - Tâm Lý Đạo Đức

[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta học đến bài thứ 14 là Giải thoát để làm gì? Cái đề tài này thì nó gần giống giống như cái bài Cuộc sống vị tha. Tuy nhiên ở đây mình có vài điểm bổ sung để mình khẳng định cái con đường đi của đạo Phật mình nó vừa đem đến giải thoát mà nó có gọi là đầy cái ích lợi cho cuộc sống của con người, chứ không phải đạo Phật là một cái đạo tiêu cực. Mình hiểu lại cho đúng như vậy. Thứ nhất á, giải thoát là mục tiêu mà đạo Phật đem đến cho chúng sinh. Khi chúng ta đến với đạo Phật, khi chúng ta đi tu theo đạo Phật thì tất cả trong chúng ta đều xác định

[0:55]là chúng ta tìm đến sự giác ngộ, sự giải thoát. Đó là cái khẳng định ban đầu mà không có sai được. Nhưng mà để gọi là thiết tha đi tìm sự giải thoát, chỉ khi nào là chúng ta ý thức được cái cuộc sống của mình hiện nay là đang ở trong ràng buộc, ở trong đau khổ thì mình mới nói rằng mình đi tìm cái thoát ra khỏi cái thân phận tù đày, ràng buộc, đau khổ đó. Còn nếu mình không ý thức được rằng cái cuộc sống mình hiện nay là đau khổ thì cái lý tưởng giải thoát là vô nghĩa, phải không? Đó. Nhưng mà làm sao cho chúng ta nhận ra được cái cuộc đời chúng ta đang sống đây là đau khổ, là ràng buộc một cách bức xúc,

[1:42]ngặt nghèo thì cái lý tưởng đi tìm đến giải thoát mới mạnh mẽ. Đây là cái trí tuệ, là cái vấn đề căn bản của Phật pháp. Vì nếu mà chúng ta không có hiểu sâu được cái ý nghĩa đau khổ của cuộc sống thì đến một lúc nào đó, ví dụ như quý thầy lớn lên, quý thầy đi giảng, có một người họ không có tin tôn giáo, họ đến họ hỏi rằng: "Tại sao Đức Phật nói cuộc đời là khổ, trong khi chúng tôi thấy rằng cuộc đời cũng có khổ nhưng cũng có sướng? Ví dụ nơi một con người thì có lúc khổ, có lúc sướng. Ở trên thế giới này có nơi người ta khổ, nhưng cũng có nơi người ta sướng. Thì tại sao mà Đức Phật khẳng định toàn thể cuộc đời là khổ?

[2:33]Như vậy có phải là quá đáng? Và khi mình nhìn cái thế gian một cách quá đáng như vậy, có phải đạo Phật đã rơi vào cái thái độ bi quan hay chăng, phải không?" Ở đây quý thầy học qua Tứ Diệu Đế chưa? Chưa hả? Tứ Diệu Đế thì... Còn ý nghĩa khổ là đã học một phần trong kinh Bát Đại Nhân Giác, phải không? Nhưng mà chắc quý thầy cũng biết trong Tứ Diệu Đế khổ chia làm mấy loại? Tám loại. Thứ nhất là gì? Sanh, lão, bệnh, tử, phải không? Gì nữa? Cầu bất đắc, phải không? Oán tắng hội, ái biệt ly và ngũ ấm xí thạnh. Cái sanh, lão, bệnh, tử thôi mình khoan nói, vì vấn đề nó hơi lớn. Giờ mình nói nè: Cầu bất đắc tức là cầu mà không được, phải không?

[3:27]Rồi ái biệt ly nghĩa là thương yêu mà phải chia cách. Oán tắng hội là ghét mà cứ gặp mặt hoài. Ngũ ấm xí thạnh là thân tâm là một khối khổ. Thì có khi người ta đặt vấn đề, nói Phật nêu rằng: "Cái cầu mà không được là khổ, nhưng trong trường hợp những người mà họ cầu mong họ được như ý thì đâu có khổ? Như vậy nói khẳng định cuộc đời này toàn là đau khổ, như vậy nó đã không đúng. Hoặc nói ái biệt ly là đau khổ, bây giờ cái người tôi thương yêu mà tôi không hề xa cách, tôi vẫn ở được một bên với họ thì tôi đâu có đau khổ. Như vậy nói khẳng định cuộc đời này toàn là đau khổ là một điều sai rồi. Hoặc là nói oán tắng hội là ghét mà gặp mặt hoài là

[4:10]khổ, mà chỉ những người mà tôi ghét thì tôi cũng chẳng ở chung với họ cũng đâu thấy khổ", vân vân. Có những lý luận như vậy thì nếu mà chúng ta không có hiểu rõ được cái nỗi đau khổ của cuộc đời, lúc đó mình bí á. Lớn lên người ta hỏi cái trả lời không được. Cho nên quý thầy mà tính nữa làm giảng sư đó thì phải lo chuẩn bị mấy cái này. Mà sự thật là không đợi mình phải làm giảng sư, mà mình phải hiểu rõ cái nỗi đau khổ của cuộc đời thì sau này mình mới thiết tha tu hành được. Bây giờ đó, để hiểu được cái đau khổ của cuộc đời đó, để trả lời cái điều đó thì chúng ta đi một vòng chút xíu. Để hiểu được cái đau khổ thường là chúng ta phải so sánh.

[4:51]Như bây giờ hiện tại quý thầy đây, quý thầy có thấy mình khổ không? Có thấy không? Khổ cái gì đâu khổ? Được quý thầy lớn bảo bọc, nuôi dưỡng để ăn học. Khổ cái gì đâu khổ, sướng thấy mồ, miếng ăn không lo, mặc không lo, chỉ lo học thôi, phải không? Lo học thôi, mà ve thì cũng không còn phải lo nữa, không cần phải lo ve, không cần phải lo gì hết, chỉ có lo học thôi. Thì thì rất là thấy thanh nhàn, sung sướng. Mà có khi đến lớn tuổi lên, người ta nhìn lại cái cuộc đời trong quá khứ thì mới thấy rằng cái thời gian mà làm học sinh là thời gian hạnh phúc nhất, phải không? Có nhiều người lớn lên nói vậy.

[5:32]Cái quãng đời mà làm trò là quãng đời nghĩa là êm ả, thơ mộng, hạnh phúc nhất. Thì quý thầy đang ở trong cái giai đoạn này. Mà ai lo gì lo, chính quyền nghĩa là giấy tờ hành chánh, cơm nước gì ai làm gì làm, có mấy Phật tử phụ lo giùm, phụ mình cứ lo học thôi. Rồi chỉ có cái mơ ước tương lai này kia nọ thì mình thấy mình sung sướng, cũng không có gì đau khổ. Bây giờ mình nhìn ví dụ có bao giờ quý thầy thấy con chó hoang chưa? Nó ghẻ lác rồi chưa? Thấy. Thấy con chó nó bị gọi là xà mâu ha, lông nó rụng hết thì mùa đông xuống nó rất là lạnh, không có lớp lông để nó bảo vệ, rồi bị nó ghẻ lác cho nên không ai nuôi, ai cũng xua đuổi,

[6:10]rồi nó đi lang thang ngoài đường phố vậy, đi đến nhà nào người ta cũng xua đuổi hết. Thì thấy cái thân phận con chó đó khổ không? Quá khổ đi! Và mình nghĩ nếu con chó đó nó thoát được cái thân đó mà nó làm người chắc nó sung sướng hơn. Đó thì mình so sánh như vậy mình thấy. Và con chó đó cũng vậy, nó nói nó nhìn thấy cái con người nghĩa là được làm người, được ăn uống đồ ngon này nọ, nó tìm một miếng ăn rất là khổ, thấy con người được sung sướng, mà nhất là thấy mấy cái ông mà có mấy cái ông mà trên đầu không có tóc, tức được người ta nuôi dưỡng đem cho ăn không không phải làm gì nữa chắc còn sướng nữa.

[6:45]Vậy chắc là nó mơ ước dữ lắm, thì bởi vì nó so sánh cái thân phận. Bây giờ quý thầy có nhìn thấy những con kiến không? Con kiến tha mồi đã thấy chưa? Thì mình đi ba bước thì mình đi lại tuốt đằng kia rồi, nhưng mà những cái con kiến đó đó là nó phải tha từng miếng mồi, ba bốn con mới tha một mẩu chút xíu, mà một mẩu đó thì không đủ để cho mình nhét kẽ răng nữa, mà đối với nó rất là quý, mà nó rất là nằng nhọc, đi mang về hang, về tổ để để dành, thì mình thấy cái thân phận nó cực khổ, phải không? Còn ví dụ như quý thầy vậy, mình có được mấy cái bánh, bánh giòn giòn á, mình ăn mà sợ huynh đệ mình thấy mắc công chia đó,

[7:20]ban đêm mới trùm mền lại, nhén nhén nhai rồi cái nó rớt, rớt mấy cái hột chút xíu ở trỏng, thì kiến nó mới đánh hơi lên nó nhặt từng cái hạt nhỏ nhỏ đó như vậy để mà nó tha đi, nhìn thấy nó rất là cực khổ. Trong khi một cái bánh mình nuốt cái mất tiêu rồi, còn nó chút xíu đã quý rồi. Như vậy mình so sánh hai thân phận con kiến với con người thì mình thấy nó quá khổ, phải không? Mà thấy mình là hạnh phúc. Thì mình có ăn được nhiều, đi được xa, tự do hơn nó, còn nó ràng buộc trong những cái phạm vi nhỏ nhỏ nhỏ nhỏ như vậy, đó. Đó do đó mình so sánh mà mình thấy mình sướng hơn nó. Nhưng bây giờ nếu mình so sánh với chư thiên thì sao?

[7:56]Thì mình muốn đi thì mình phải đi bộ nè, đi xe đạp nè, muốn ra Long An ha, đi bộ nè, đi xe đạp nè, hay quá giang xe ra nè vân vân. Muốn đi đâu cũng mất công, muốn nói chuyện với ai là cũng tốn kém thời gian, tiền bạc. Còn chư thiên muốn đi, khởi ý niệm ở bên đây biến mất hiện ở bên kia liền. Hoặc là muốn liên lạc với ai chỉ có bằng cái ý niệm của mình thôi là người kia nhận được cái tư tưởng liền. Họ sống một cách tự do, tự tại và muốn gì được nấy, thong dong, an vui. Thức ăn thì cũng ngon hơn mình, mà trong cái thế giới mọi điều đều tốt đẹp. Mình ở đây còn mưa gió, bão lụt, bước ra sình này nọ, bước dẫm nước rồi trợt té này

[8:33]nọ ha, còn trên đó là không có những cái chuyện như vậy. Nên nếu so sánh như vậy thì mình lại thấy mình khổ hơn với chư thiên. Có một lần có một cái anh ảnh mới đến tìm hiểu đạo Phật, thì lúc tôi còn ở trong chúng ảnh hay đi nghe giảng rồi nói chuyện với tôi, thì ảnh muốn hỏi tôi về ý kiến về đạo Phật thì tôi nói câu này: "Chừng nào anh hiểu một cách sâu sắc ý nghĩa đau khổ của cuộc đời là lúc đó anh hiểu đạo Phật. Ví dụ ngay cả khi anh cầm một xấp tiền trên tay nè anh vẫn thấy đó là đau khổ thì lúc đó anh hiểu đạo Phật." Thì tôi chỉ nói vậy thì bao nhiêu năm trôi qua rồi không biết ảnh hiểu được tới đó chưa.

[9:06]Nhưng mà hôm nay tôi đặt lại vấn đề như vậy. Trong cái điều này tôi cũng có viết trong mấy cuốn sách, nhưng mà tôi nói lại, ví dụ khi chúng ta có 10 đồng, chúng ta nghĩ mình giàu có là tại sao? Tại vì mình so sánh với người người có 1 đồng à, nên mình thấy mình giàu hơn họ. Bây giờ nếu mình biết được rằng còn có những người họ có 1 triệu đồng, 1 tỷ đồng thì lúc đó mình thấy cái 10 đồng của mình sao? Quá tầm thường, không là cái gì hết trơn á, phải không? Thì cũng vậy, trong cuộc sống này đúng là theo chúng ta, có những lúc chúng ta gọi là mình được vui, Nhưng mà cái vui của mình ở thế gian này nếu mà so

[9:43]sánh với cái Niết Bàn tuyệt đối của Phật không có nghĩa gì hết. Nên tại sao mà Đức Phật tuyên bố cái cuộc đời này là đau khổ là Ngài dựa vào đâu? Ngài dựa vào cái Niết Bàn tuyệt đối mà Ngài chứng được phải không? Đến khi mà Ngài chứng được cái Niết Bàn tuyệt đối rồi thì Ngài mới hiểu rằng là mọi cái gọi là niềm vui hay hạnh phúc của thế gian á thực chất chỉ là đau khổ thôi vì nó quá tầm thường. Mà chứng được cái đó rồi Ngài mới thấy điều đó. Còn chúng ta chưa có chứng được điều đó chỉ nghe Phật nói nên mình hiểu không có sâu. Mình cứ so sánh giữa cái lúc này lúc kia trong cuộc sống mà cho rằng mình có khi thì khổ, khi thì sướng.

[10:27]Ví dụ như có những lúc mình ăn uống thiếu thốn mình gọi là khổ, nhưng có những lúc mình cũng được ăn ngon mình thấy cảm thấy là sung sướng. Hoặc là như là quý Phật tử mà ngồi dưới kia vậy đó thì cũng đã có thời họ còn trẻ thì đã có những người mà mình thương yêu rồi mình cũng ở luôn với họ được thì cũng thấy là hạnh phúc chứ đâu có phải là ấy. Còn quý thầy thì cũng đành phải chia lìa phải không? Quý thầy thì đành phải chia tay mà đi tu, còn như quý Phật tử thì không có phải bị cái cảnh đó thì cũng cảm thấy mình là hạnh phúc. Nhưng mà sự thật những cái gì mình gọi là hạnh phúc á gọi là được nhà cao

[11:03]cửa rộng tiền bạc thừa thãi thì so với cái cái trạng thái Niết Bàn tuyệt đối của chư Phật thì chỉ là một cái cái điều vụn vặt không có đáng. Do đó mà giống như chúng ta so sánh mình với con kiến vậy đó thì mình thấy con kiến nó quá cực khổ đi. Quá cực khổ, quá ràng buộc đi. Còn mình quá tự tại. Thì cũng giống như vậy khi mà Đức Phật nhìn mình vậy đó Đức Phật thấy mình cũng tự do tự tại mà chúng sinh như mình là đang lặn ngụp từng cái miếng mồi nhỏ nhỏ như con kiến vậy. Ví dụ bây giờ đây có hai con kiến nó giành nhau một cái miếng bánh mà của thầy Minh Trí ăn lỡ làm rớt. Cái mình đứng mình nhìn mình thấy tức cười không, phải không?

[11:45]Mình nói thiệt cái miếng lặt vặt chút xíu này mà cứ lo mà giành nhau mà cắn nhau để ăn một miếng bánh không có đáng gì hết. Nó tầm thường tạm bợ. Còn mình thì mình có nguyên thức ăn là mâm cao cỗ đầy hết rồi. Bánh mình còn giấu cả túi, trong cái rương mình không cho ai biết, người nọ người kia giành có chút xíu, ví dụ vậy. Thì bây giờ cũng ngược lại mình với cái chư thiên hay với chư Phật cũng vậy. Mình cứ giành nhau từng cái miếng ăn, mình giành nhau từng chút địa vị, chút danh lợi. Mình giành nhau từng chút địa vị, danh lợi như vậy mình cho nó là quan trọng. Nhưng mà so với các vị Bồ Tát, A La Hán thì sự thật sao?

[12:20]Những cái đó nó tầm thường giống như cái hạt bụi bánh nó rớt xuống vậy. Khi mà mình hiểu như vậy đó thì mình mới biết rằng cuộc đời này thật sự là đau khổ. Mà sở dĩ mình thấy nó có những lúc sung sướng là vì mình chỉ so sánh lẩn quẩn ngay trong cái phạm vi của mình thôi. Chứ nếu mình so sánh với hạnh phúc của chư thiên hoặc là mình so sánh với cái an lạc của một vị Bồ Tát, một vị A La Hán, một vị Phật thì những cái mà mình gọi là sung sướng trong cuộc đời này nó sự thật là quá tạm bợ, quá nhỏ bé, tầm thường mà không có đáng. Chừng nào mình hiểu được như vậy thì lúc đó mình mới thiết tha đi tìm sự giải thoát.

[12:58]Giống như cái con kiến muốn trở thành con người thiết tha vậy đó. Hoặc là con chó hoang ghẻ lác mà muốn được làm người, cái thiết tha, cái bức xúc của nó cũng như vậy thì như vậy chúng ta cũng vậy khi hiểu được cái thân phận tầm thường nhỏ nhoi của mình rồi thì lúc đó mới thiết tha đi tìm một cái gì vượt lên trên cao hơn. Đó phải hiểu sâu sắc thế gian là ràng buộc đau khổ thì mình mới quý sự giải thoát. Bây giờ hỏi lại nguyên nhân của đau khổ là gì? Ai nhớ? Hỏi ai nhớ chứ không phải ai biết. Hử? Nguyên nhân của đau khổ là gì? Khôn ha, cứ nói vô minh là chắc ăn. Gì nữa? Từ vô minh sinh ra Hử? Chấp gì?

[13:45]Không biết nữa thì không biết nữa. Chấp ngã sinh ra cái gì? Chấp ngã thì nó sinh ra nhiều khuynh hướng lắm nhưng mà trong đó có một khuynh hướng quan trọng là? Vị kỷ. Vị kỷ thì nó sinh ra nhiều thứ lắm nhưng mà trong đó nó có một cái hệ quả. Hệ quả là đau khổ. Nhớ như vậy, quý thầy cứ nhớ chắc một cái điều này. Tất cả những đau khổ đều bắt đầu từ vị kỷ. Còn cái vô minh là nó quá xa rồi, nó tính cách nó quá cao rồi, mình không nói. Thì cái điều mà mình nói đau khổ bắt nguồn từ vị kỷ này á Cái gọi là vị kỷ mà sinh ra đau khổ á nó có trên hai ý nghĩa, một trên hệ quả tâm lý của hiện tại và một là trên cái hệ quả cái luật nhân quả đưa đến từ vị lai.

[14:31]Nói như ví dụ Nói ví dụ thế này. Ví dụ như quý thầy đi lang thang ra ngoài đầu đường. Cái gặp một cô Phật tử. Cái cô thấy quý thầy xưng danh quen biết cái, cái cô lật đật cúng cho năm cái bánh ú. Tại quý thầy nhiều khi nói ở chùa đôi khi ăn uống nó cũng hạn chế. Thì mình có năm cái bánh ú rồi cái Thì mình tới khi mà đi vô chùa, thì đi từ ngoài đường vô chùa mình nói thôi ráng ăn dồn, ăn cho hết đi chứ không vô tới chùa mà còn cái nào mắc công chia, ví dụ vậy. Thì cái đó là cái tâm lý gì? Vị kỷ phải không? Thì cái đau khổ thứ nhất là gì? Là bất an. Cái bất an cứ phải lo là ăn mà không hết lát vô rồi gặp ông nào ông

[15:11]thấy mình ăn cái phải lịch sự móc ra chia một cách đau khổ. Cứ ăn dồn, ăn ngốn vô đi, ngốn nuốt ngốn nuốt. Cái thứ nhất là cái hệ quả là bất an, đó là cũng là một cái đau khổ trong hiện tại. Đó là cái hệ quả tâm lý. Rồi cái về vị lai về sau này qua một kiếp nào hay qua một lúc sau nữa nó đưa mình đến một con người mình không có may mắn, do cái lối sống vị kỷ mình không làm gì được hết. Muốn điều gì cũng không được, cầu mong điều gì cũng không được. Thấy bánh ú người ta, người ta không mời. Đó là cái hậu quả của nó vậy. Tại trước là mình muốn ăn một mình mình thôi, đó là cái chuyện như vậy. Thế nên cái vị kỷ là nguyên nhân của đau khổ.

[15:49]Thì nó còn có một cái hệ quả trở lại đây. Từ cái vị kỷ nó đưa đến người ta làm thành tội và tội làm cho người ta bị ràng buộc.

[16:03]Ràng buộc nghĩa là muốn làm gì cũng không được. Rồi bây giờ ngược lại cái đời sống vị tha mình sống cho người khác thì tạo thành cái phước. Người có phước thì là muốn làm gì cũng được thì mình gọi là tự do. Phải không? Đây là cái công thức mà nó rất đúng, tuyệt đối đúng. Tôi nói ví dụ bây giờ tại sao cái người đó bị bắt nhốt ở tù? Tại sao? Tại vì người đó người đó phạm tội, phải không? Vì người đó phạm tội nên mới bị bắt ở tù gọi là ràng buộc. Còn tại sao mình được tự do? Vì mình không có tạo tội. Cái nguyên tắc đúng không? Tuyệt đối đúng. Thì điều này tôi sẽ nói trong một bài khác kỹ hơn nữa về cái lý luận này, rất là hay.

[16:55]Nhưng bây giờ mình nói sơ sơ lại thôi. Giờ mình đặt lại vấn đề tội và phước. Ví dụ bây giờ mình là người thiếu phước, thiếu phước. Giờ mình muốn đi Mỹ, không ai cho đi hết, phải không? Không có tiền, không có ai cho mình đi. Giờ mình muốn đi du lịch qua Trung Quốc, cũng chẳng có tiền, cũng chẳng ai cho mình đi. Gọi là mình không được tự do làm theo ý mình muốn là do mình thiếu phước. Còn bây giờ một người đó họ có phước thì họ muốn điều gì cũng được hết. Như họ muốn có chiếc xe hơi cái họ có chiếc xe hơi, họ muốn có nhà lầu có một cái nhà lầu. Rồi họ muốn cái gì họ được cái đó. Thì như vậy là người có phước là người được tự do.

[17:35]Quý thầy đồng ý cái khái niệm này chưa? Tức là mình càng có phước thì mình càng được tự do. Đồng ý phải không? Nhất trí hết chưa? Cái tiền đề này rất quan trọng. Tự do còn có cái tên gì nữa?

[17:50]Tự do còn có nghĩa là giải thoát. Cho nên là trong tiếng Anh đó họ dịch cái chữ giải thoát của mình là chữ này nè. Free hoặc là freedom là sự tự do, hay là liberty. Nó cùng một nghĩa với nhau. Tự do mình đọc là giải thoát nhưng bên tiếng Anh nó dùng cái chữ là tự do hết. Cho nên càng có phước mình sẽ càng được tự do tức là càng được giải thoát. Ví dụ như bây giờ mình vị tha một chút thì mình có thêm phước một chút và mình có được tự do một chút, phải không? Giờ nếu mình sống vị tha nhiều thì phước mình lớn, tự do mình mình rộng rãi, phải không? Bây giờ một người mà tu đến cái độ là vị tha hoàn toàn tuyệt đối.

[18:36]Nghĩa là cả một đời đó họ sống chỉ sống cho mọi người, tuyệt đối không còn có một ý nghĩ gì tìm cầu cho mình hết, chỉ hoàn toàn sống cho tất cả mọi người thôi, cái người vị tha đến tuyệt đối. Thì cái phước của họ là làm sao? Vô biên và cái tự do của họ là gì? không có giới hạn nữa. Như vậy cái người này mình gọi là giải thoát được chưa? Được chưa? Được quá đi. Như vậy nó có hai con đường để gọi là đi đến giải thoát. Một là cái con đường chúng ta tu tập trí tuệ thiền định để phá chấp ngã nè, phá vô minh nè, và đạt được giải thoát. Một cái con đường chúng ta sống cuộc đời vị tha, tạo phước cho đến vô biên vô lượng rồi để đạt được cái tự do tuyệt đối.

[19:20]Có hai con đường, đúng không? Đồng ý chưa? Vậy coi con đường dưới này phải là con đường mới lập ra không? Phải không? Cũ xì rồi. Cái con đường ở trên này nè, tu tập thiền định trí tuệ để phá chấp ngã, phá vô minh gọi là con đường tu huệ, còn con đường này gọi là con đường tu phước. Phước huệ song tu, đây là điều mà Đức Phật đã nói từ ngàn xưa. Và chúng ta đi tìm sự giải thoát phải đi trên cả hai con đường này. Và cả hai con đường này đều thật ra chỉ có một lối thôi chứ không có hai. Mình nói là tu phước, tu huệ gọi là phước huệ song tu, vừa tu phước vừa tu huệ, mình đừng có tưởng là mình chạy con

[20:04]đường này năm thước cái chạy qua đi con đường kia năm thước cái chạy lại đi con đường này năm thước, không có. Gọi là tu phước, tu huệ sự thực chỉ có một lối duy nhất thôi. Mà tại sao là một lối duy nhất? Để cho quý thầy, quý Phật tử suy nghĩ cho. Nói hết hết linh. Tôi thường hay dẫn lời của Bác Nhị Sanh. Bác Nhị Sanh là người ở Hòa Hảo nhưng ông ông có vài cuốn sách viết rất là sâu sắc. Trong đó ông có trả lời một cái người như thế này. Cái câu chuyện là có người nói rằng đạo Phật là một đạo tìm sự giải thoát, vượt ra ngoài cả thiện và ác, cho nên khi mình tu hành giải thoát trong đạo Phật thì mình không làm tội, mình cũng không tạo phước, như vậy đúng hay không?

[20:45]Thì Bác Nhị Sanh trả lời là không đúng. Vì sao? Vì càng có tội thì người ta càng bị ràng buộc, và càng làm phước thì người ta càng được tự do. Người ta chỉ được tự do trong phước và bị ràng buộc trong tội. Nên bác trả lời rất là sâu sắc. Thì mình thấy cái câu trả lời như vậy là làm cho đạo Phật được viên mãn. Viên mãn là sao? Nghĩa là khi mà chúng ta đi tìm sự giải thoát thì chúng ta phải sống một đời hết sức là vị tha, làm lợi ích cho tất cả mọi người. Cho nên trước giờ nếu chúng ta lỡ có cái quan điểm rằng muốn tìm sự giải thoát là phải buông bỏ hết, quên hết tất cả mọi người, quay lại đóng cóc lo cho chính mình, thì đó là quan niệm hoàn toàn sai lầm, đi ngược lại.

[21:35]Cho nên chính cái người muốn đi tìm sự giải thoát là người phải sống hết sức vị tha, không còn nghĩ gì cho mình nữa. Đó, cái căn bản là như vậy. Như vậy bây giờ chúng ta xét lại cái chuyện của tôn giả Losaka Tissa. Hôm trước chúng ta kể rồi phải không? Là một vị mà chứng A-la-hán mà bị đói đến cái giờ phút cuối cùng, nhờ cái thần lực và cái đức của tôn giả Xá-lợi-phất mà ngài mới được ăn một bữa no đủ cuối cùng. Thì trong kinh ghi là ngài được chứng A-la-hán. Tuy nhiên ở đây chúng ta có quyền hoài nghi. Hoài nghi làm sao? Là một người bị thiếu phước như vậy, có thể nào mà đạt được một sự giải thoát như vậy hay chăng?

[22:18]Đúng không? Phải không? Nên đây chúng ta nhớ điều này, cái sự tự do, một sự giải thoát luôn luôn phải xuất phát từ cái phước. Mà trong suốt cái truyện tích đó, là từ một cái nghiệp đố kỵ mà ngài bị quả báo quá nặng nề, chúng ta vẫn chưa nghe nói ngài tạo lại một cái phước nào bù đắp lớn hơn vượt qua khỏi cái điều đó, chưa nghe nói, mà rồi vẫn nghe nói ngài chứng được A-la-hán. Cho nên một số học giả Tây phương họ hay hoài nghi những kinh điển cổ là vậy. Họ cho rằng có thể người ta đã thêm thắt điều đó, chứ không phải là một người đang trong tình trạng thiếu phước cực độ mà có thể giải thoát được.

[22:58]Nên khi chúng ta nói tới bài này, chúng ta có quyền hoài nghi lại cái bài câu chuyện về tôn giả Losaka Tissa. Thì trở lại, chúng ta thấy thế này: Như vậy nếu chúng ta đi tìm cái sự giải thoát cho mình thì rõ ràng đó chỉ là sự vị kỷ, phải đặt lại vấn đề này, phải xác định. Nhưng có một lần đó, tôi có nói chuyện với một vị sư, tôi nói: "Ai cũng nói là mình đi tìm cái giải thoát, cái giác ngộ. Những điều đó chỉ là danh từ rỗng thôi, danh từ rỗng. Cái thực chất nó nằm ở chỗ nào? Cái thực chất nó nằm trong cái cuộc sống của mình, là mình có thương yêu được mọi người hay không, mình có giữ được cái tâm khiêm hạ hay không,

[23:45]chứ còn nói cái chuyện mà giải thoát giác ngộ cho thật xa, để rồi trong đời sống mình không hề biết thương ai, mà cứ kiêu mạn, cứ thấy mình là hơn, cứ ganh tị, cứ đố kỵ thì cái giải thoát giác ngộ đó chỉ là cái vô nghĩa thôi." Cho nên chỗ này chúng ta phải cẩn thận. Tuy chúng ta xác định là chúng ta phải đi đến sự giải thoát, vì chúng ta biết chắc rằng cuộc đời này vô cùng đau khổ, nhưng mà nếu mình đi tìm cái giải thoát cho chính mình thì rõ ràng mình lại rơi trở lại cái vị kỷ liền, mà hễ là vị kỷ thì là nguyên nhân của đau khổ liền, không nói nữa chớ. Nên đây là một cái vòng lẩn quẩn rất là lạ.

[24:27]Mình muốn thoát khỏi đau khổ nhưng mà không ngờ mình lại gieo cái nhân đau khổ. Phải không? Hiểu chưa? Đồng ý chưa? Tức là mình muốn thoát cái đau khổ nên bằng cách tu cho mình thì rơi đúng lại cái nguyên nhân của đau khổ lại liền. Và đây là chỗ mà chúng ta cẩn thận. Vì vậy, nếu mà sau này chúng ta phát tâm tinh tấn tu hành mà chỉ tu cho mình thì rõ ràng vĩnh viễn không bao giờ chúng ta đạt được sự giải thoát hết. Có nhiều người như vậy. Có nhiều người nghĩa là rất là tinh tấn nhưng mà chỉ nghĩ cho bản thân mình và người đó không bao giờ giải thoát. Chúng ta nhớ lại Đức Phật, vì sao ngài đi tu?

[25:15]Vì sao? Vì nghĩ đến chúng sinh. Nghĩa là khi mà ngài sống một cuộc đời sung sướng, vương giả, nhưng mà do cái lòng thương yêu của một vị Bồ-tát nên ngài nhìn thấy thân phận con người nó vô nghĩa, vì lúc đó, cái thời Đức Phật là người ta đã tin có luân hồi rồi, và Đức Phật cũng theo cái tín ngưỡng thời đó ngài tin có luân hồi, và ngài cứ nhìn cái con người mà thấy sao kỳ quá. Người ta cứ lẽ nào cứ sinh ra lớn lên già rồi chết rồi lại tái sinh lại, cứ lẩn quẩn như vậy biết chừng nào thoát ra. Thì cái lẩn quẩn như vậy dù trong cái lẩn quẩn đó mình có khi sung sướng đi, được làm hoàng thân quốc thích

[25:55]đi, nhưng mà đâu phải là sung sướng thật sự, rồi cũng trôi qua, rồi cũng chết, cũng đau khổ, cũng hơn thua, cũng hận thù, cũng tham lam, cũng ích kỷ thì như vậy nó vô nghĩa. Chúng ta nghe cái câu chuyện này chúng ta thấy nó bình thường, nhưng mà chúng ta hãy so sánh với những người khác chúng ta mới thấy cái vĩ đại của cái nhìn của Đức Phật. Hiện nay trên thế giới cũng có nhiều nhà từ thiện, họ cũng nhìn thấy những cái nỗi đau khổ nào đó của kiếp người và họ cũng nỗ lực làm một cái gì đó để xoa dịu cho con người. Nói ví dụ, ví dụ có một nhóm người họ thấy rằng là rất nhiều người bị thương tật, bị giết hại bởi mìn bẫy

[26:36]trong chiến tranh, nghĩa là các bãi mìn mà các quân đội họ gài để mà họ giết lẫn nhau đó, thì người dân thường họ đi vào họ bị giẫm phải, họ bị cụt chân, bị tàn phế, họ vô tội. Nên họ thấy cái điều đó là một nỗi khổ của nhân loại và họ đoàn kết với nhau họ kêu gọi các nước trên thế giới từ đây chấm dứt sản xuất mìn bẫy, chấm dứt sử dụng mìn bẫy để mà giết hại con người nữa. Mà họ đấu tranh dữ dội lắm, họ vận động dữ dội lắm, cuối cùng một số nước lớn đã phải ngồi vào bàn hội nghị để ký vào đó là vĩnh viễn chấm dứt sự sản xuất mìn và không sử dụng mìn bẫy để hại con người nữa. Thì những điều họ làm như vậy mình thấy vĩ đại không?

[27:17]Cũng vĩ đại lắm, nên đã có một cái tổ chức chống mìn bẫy đã được giải Nobel. Là cũng có những người vậy, họ cũng nhìn thấy cái nỗi đau khổ của kiếp người và cũng ra sức làm cái gì đó có lợi cho con người. Hoặc người nhìn thấy cái người cùi bị lở loét, tay chân bị rụng, thì cái người cùi đó ngoài cái hình thể họ nó nó dơ bẩn làm cho người ta đã sợ rồi, thêm cái vi trùng cùi nó dễ lây làm cho người ta xa lánh thêm nữa, cho nên người cùi rất là đau khổ, rất là cô độc. Thì có những người họ thấy cái nỗi đau khổ đó họ mới động tâm, họ mới tìm cách giúp đỡ người cùi. Có những người thì miệt mài trong phòng thí nghiệm

[27:56]để tìm ra các loại thuốc mà chữa bệnh cùi. Có những người đi vào những trại cùi để mà săn sóc, an ủi bệnh nhân cùi. Thì những người như vậy vĩ đại không? Cũng vĩ đại lắm, phải không? Họ thấy được cái nỗi khổ kiếp người, họ làm cái gì đó để cứu giúp được. Rồi nhiều cái, nhiều cái nữa trên cuộc đời này, ví dụ như thấy các nước cứ đánh nhau một cách vô lý, tàn hại, chém giết lẫn nhau, họ không chịu đựng được, và họ vận động, họ đấu tranh, rồi kêu gọi thế này thế kia để đem lại hòa bình. Thì những người đó đều là những người mà biết thương yêu con người, thấy được cái nỗi khổ của chúng sinh và cố gắng làm cái gì đó có lợi

[28:36]cho con người, những người đó đều là những người vĩ đại. Nhưng mà tất cả những cái họ nhìn thấy đó, gọi là những nỗi khổ họ nhìn thấy đó, chỉ là một cái góc nhỏ của kiếp người thôi. Còn cái nỗi khổ lớn bao trùm, bất tận, vĩnh viễn là cái luân hồi thì họ không nhìn thấy. Cho nên Đức Phật lại nhìn là nhìn ngay cái đó đó. Ngài không nhìn thấy ở bên kia làng có một xóm người nghèo vất vả không có ăn, ngài thấy khổ thiệt nhưng mà chưa phải là cái khổ cuối cùng. Thấy những người bệnh hoạn lăn lóc không có thuốc men chăm sóc, khổ thiệt nhưng chưa phải là nỗi khổ cuối cùng. Cái khổ cuối cùng sự thực chính là cái luân hồi đó.

[29:14]Trong cái kiếp người này dù người giàu, người nghèo, người bệnh, người khỏe, người may mắn hay người bất hạnh, tất cả đều phải bệnh, phải chết, phải tái sinh, cứ lẩn quẩn một cách mệt mỏi. Chúng ta dùng cái chữ mệt mỏi để hiểu. Bây giờ ví dụ như quý thầy đi, như ví dụ trong cái phòng này à dọn thức ăn ngon lành đó, thế là cho quý thầy bắt đầu từ ngoài cửa phải không? Cứ làm một chuyện duy nhất này thôi là vào đây ngồi ăn mấy miếng rồi đi ra nhà vệ sinh bên kia đi, rồi cứ đi trở vô đi một vòng quay trở vô ngồi ăn ra nhà vệ sinh. Mà thức ăn thì rất ngon, rồi cái gì vòng qua cửa vô lại là vậy, cứ làm vậy quý thầy thấy sao? Thôi la làng:

[29:51]Thôi đừng cho tôi ăn nữa. Nhưng mà bên đây có cái ông ông lính ổng cầm súng dí vô đầu ổng bắt phải đi. Không có được, cứ phải vô đó mà ăn miếng qua bên kia đi cầu đi ra rồi đi qua cửa vô lại nữa. Cứ đi hết năm này tới năm kia vậy mình thấy sung sướng không? Mặc dầu trong đây thức ăn ngon thấy sung sướng không? Đúng rồi hết chịu nổi rồi nếu mình hiểu được. Còn trường hợp mình không thấy rằng ví dụ mình quên hết đi, mình quên hết trước đây mình đã đi ra đi vô nhiều lần, mình chỉ biết hiện tại cái món ăn rất ngon, có khi mình cho là sướng, ờ ăn sướng thiệt. Nhưng nếu mà mình hiểu rằng mình đã đi ra vô vậy ngàn

[30:23]lần rồi, mà còn bắt mình đi nữa, không biết chừng nào mới dừng, thì mình ăn hết nổi rồi nè, phải không? Phải ăn chi mà ra kia vô trỏng đó rồi đi nữa, mệt. Thì cũng vậy, cái luân hồi là như vậy đó. Vì mình không còn nhớ kiếp trước, mình không thấy được kiếp sau, mình chỉ thấy trong hiện tại, cho nên mình thấy mệt mà không bao nhiêu, mệt chứ nằm ngủ cũng khỏe. Lát mai đi tiếp, mai còn đi chợ nấu ăn thức ăn rồi rảnh rảnh đi vô chùa Thiên Khánh rồi thăm hỏi quý thầy chọc chọc thầy này thầy kia một chút cũng vui. Ví dụ mình thấy mình vẫn khỏe. Nhưng mà nếu mình hiểu được rằng lần này không phải là một lần duy nhất.

[30:55]Mình chạy ra chạy vô cái cục thế gian này là mấy triệu kiếp và còn tiếp tục lang thang đi ra đi vô mấy triệu kiếp nữa, bắt đầu mình mới thấy ngán, gọi là mệt mỏi. Ở đây quý thầy có cảm giác mệt mỏi khi nghe nói cái điều này, quý Phật tử có thấy không? Hả? Hay là chưa? Chưa thì chỉ mới thấy hiện tại thì không thấy mệt đâu. Nhưng nếu mình hiểu rằng mình đã đi ra đi vô đây quá nhiều lần rồi thì sẽ thấy mệt. Cho nên tôi có viết cái bài khấn nguyện, hình như tôi quên đưa đây ta. Hả? Minh Đạo có đem theo không? Bài khấn nguyện á? Thôi để tôi ráng nhớ làm sao đem. Thì tôi có viết cái bài bài khấn nguyện nhiều người cũng

[31:34]hay tụng hằng đêm trong đó có cái đoạn thế này: Cúi lạy mười phương Phật, đau khổ đã nhiều rồi, vô lượng kiếp luân hồi, đắng cay và mỏi mệt. Nó như vậy đó. Khi mình hiểu được mình lang thang vô lượng kiếp, bây giờ còn phải lang thang nữa thì mình cảm thấy cay đắng và mệt mỏi lắm. Còn nếu mình không hiểu á thì ham vui thôi, ham vui cứ tiếp tục chơi vui trong hiện tại mà đâu biết rằng người ta sẽ xô mình ra khỏi cái thế gian này rồi đi vòng bắt mình vô thế gian này để sống tiếp, đấu tranh cực khổ tiếp. Đó, cái đó như vậy nên Đức Phật là Ngài nhìn là nhìn thấy cái đó đó. Và Ngài thấy được cái nỗi khổ của chúng sinh bất tận.

[32:11]Ngài quyết tâm tìm cái con đường để thoát ra, để cứu chúng sinh. Nên cái động cơ mà xuất gia của Đức Phật hoàn toàn rất là vị tha. Rồi những năm tháng mà Ngài lặn lội tu tập trong rừng trong núi một cách khổ sở cái nọ cực khổ đơn giản vậy, là cũng vì ai mà tu? Vì chúng sinh mà tu, thì cũng vậy. Ngày hôm nay chúng ta cũng phải như vậy, là ngày hôm nay chúng ta cũng phải tu hay học gì vì chúng sinh mà tu chứ đừng nghĩ đến cho mình. Nhưng bây giờ quý thầy ngồi học để nữa làm cái gì? Nói nhỏ nhỏ nghe. Để nữa có cái bằng phải không? Lên cao cấp học nữa. Chi vậy? Có cái bằng. Rồi làm chi nữa? Nhưng mà đi ra nước ngoài học. Chi vậy? Có cái bằng.

[32:57]Làm chi vậy? Về nước cái mình được người ta trọng vọng, ừ chức này chức kia, làm giảng sư. Chi vậy? Mình có danh tiếng. Chi vậy? Có nhiều người cúng dường. Chi vậy? Có chùa to có Phật tử đông. Nếu mà như vậy những động cơ đó là hoàn toàn vì chính mình. Rồi sau này, mà nếu vì chính mình thì cái gì nó chờ mình ở phía sau? Đau khổ coi chừng chết. Thì bây giờ chưa biết đau khổ là cái gì nhưng mà cứ tin đi. Nếu mà cái mục tiêu của mình để vì mình thì chắc chắn cái đau khổ sẽ đến. Mà không biết nó đến bằng cách nào thôi. Nhưng mà lúc đó chúng ta sẽ rất đau khổ và rất là bị ràng buộc. Còn nếu bây giờ quý thầy nghĩ quý thầy học

[33:40]mình nghĩ là để mình có kinh nghiệm tu hành. Là biết đâu quý thầy giáo thọ là những người có học, có tu, có kinh nghiệm, mình nhận được cái kiến thức đó, mình cũng nỗ lực tu hành kiểm soát trong tâm mình có kinh nghiệm, rồi sau này nếu mình có duyên thì mình đứng lên trên pháp đàn, mình tuyên dương hoằng hóa thay Phật thay Tổ, mình đem chánh pháp lại cho mọi người, hoặc nếu mình không có duyên thì một hai người đến chùa than thở cái nỗi đau khổ của họ, mình vẫn có cái lời để giãi bày để khuyên lơn, cũng gọi là làm lợi ích cho chúng sinh. Nghĩa là dù ít dù nhiều mình vẫn cố gắng làm được. Thì nếu mình nghĩ như vậy đó thì cái động cơ mà

[34:20]ngày hôm nay ngồi học là động cơ chính đáng. Ví dụ như bây giờ quý thầy dạy mình: Đừng có đố kỵ. Thì mình cứ nhìn kỹ trong tâm mình, mình thấy mình còn có đố kỵ hay không, còn có ganh tị với người khác hay không. Ví dụ thấy trong lớp mình có người được điểm lớn mình thấy mình có tức tức chút chút hay không. Hoặc là thấy những người huynh đệ của mình được quý thầy lớn tín nhiệm giao cho cái việc này việc kia mà không giao cho mình, mình phải nhìn sâu trong tâm mình mình thấy mình có tức tức chút xíu hay không, nhìn cho ra cái điều đó. Nếu mà mình thấy nó tồn tại thì phải sám hối cho kỹ. Vì cái đố kỵ đã rớt vào tâm mình rồi.

[34:59]Mà cái đố kỵ nó rớt vào tâm mình thì coi chừng mình sẽ giống như là Tôn giả Losaka Tissa. Đó cho nên phải phải gạn lọc cái tâm mình như vậy, phải sống hết sức là vị tha, vượt qua hết những cái phiền não. Thì những cái điều đó là những cái kinh nghiệm mà mình tu tập để dạy lại cho người khác. Từng giờ phút mình tu hành bây giờ là mình tinh tế nhìn ra cái sai cái đúng để lấy kinh nghiệm mà dạy cho người khác chứ không phải vì mình. Thôi bây giờ tôi hơi khoe một chút. Thật ra có một vài người họ khen tôi giảng có cái điều mới nghe nó thích lỗ tai, nghe mới mới. Rồi họ nói rằng nghe nhiều thầy giảng thì nó hơi

[35:44]theo cái nam diễn giống nhau cũ cũ, nghe tôi giảng hơi mới mới hơi thích. Thì tôi nghe vậy thì tôi mới suy nghĩ nói tại sao mà như vậy? Thì tôi thấy không phải là tại vì tôi là con người sáng tạo độc đáo trí tuệ gì hết, mà chỉ là vì tôi nhìn vào tâm mình thôi, tôi chân thành nhìn thấy cái lỗi của mình thôi. Vì sao? Vì tôi là người đầy lầm lỗi. Tôi rất nhiều lầm lỗi, chính vì có những cái lầm lỗi như vậy mà tôi có kinh nghiệm tu hành. Mà cái quan trọng là mình phải chân thành nhận đó là lỗi, còn nếu mình lầm lỗi mà không cho đó là lỗi thì mình không có tiến bộ. Như tôi nhớ vì tôi là tuổi con heo đó cho nên tôi cũng hơi tham ăn chút xíu.

[36:30]Tôi nhớ hồi đó còn làm điệu mới vào chùa thì trong chùa sống cũng đơn giản, lần đó quý thầy chặt dừa xuống ăn. Thì lúc mình cũng còn trẻ thì cái cơ thể nó còn ăn uống được, mà cũng cộng thêm với cái tính tham ăn nữa nên tôi rất là thích. Cũng hăm hở cùng với quý thầy chặt dừa chặt đồ này nọ chia nhau người uống miếng miếng. Thì tôi cũng hơi lật đật, tôi uống rồi thì một thầy mới nhắc còn một thầy ở trên chánh điện đang gõ chuông, thì chén dừa của tôi là cái tô cuối cùng mà tôi đã uống hết phân nửa rồi không còn có thể chia lại được nữa, mà tôi hối hận đến bây giờ cũng chưa hết được. Nghĩa là lúc đó mình không thấy được cái tham ăn của mình nó xuất hiện,

[37:06]làm cho mình ăn uống một cách vội vàng, tôi vẫn hối hận đến bây giờ. Hoặc là có một lần tôi đã nổi sân như thế này. Tôi nổi sân thì hôm trước tôi có kể nhưng mà câu chuyện này như thế này. Thì tôi tu một thời gian thì cũng được là ít có nổi sân. Ở trong huynh đệ với nhau vậy có nhiều người họ có cự nự cái gì thì tôi vẫn bình thường, nhiều khi còn chọc họ lại nữa, chọc cười họ lại nữa. Nhưng có cái ông sư huynh ổng tinh tế lắm, ổng nhìn ổng biết. Ổng nói khó mà làm cho tôi sân lắm. Vậy mà đã có một lần tôi nổi sân là do có một cái sư cô đó cho tôi mượn cái máy cassette. Lúc đó cũng gọn và tốt nữa, tôi hay dùng cái máy đó để

[37:46]tôi thu băng những bài giảng này kia nọ nên tôi quý. Vì của người ta đó cho nên mình kỹ lưỡng, mà tôi không ngờ rằng cái kỹ lưỡng cái quý của mình nó thành cái chấp ở trỏng mà không hay. Thì lần đó tôi đi vắng biết cái ông sư huynh của tôi ổng lấy cái máy đó ổng sử dụng tầm bậy tầm bạ cái nó cháy, hư của người ta. Tôi về tôi nghe cái máy nó bị hư, trời tôi cự ổng, tôi sừng mắt lên tôi cự ổng. Và cái lần cự đó tới bây giờ tôi vẫn còn hối hận là mình đã không kiểm soát được cái tâm của mình. Chính cái quý cái món đồ đó đã làm thành cái chấp, mà chính có cái chấp mới làm thành cái sân. Nó như vậy nó ghê gớm, nó tinh tế như vậy đó.

[38:25]Mà cái quan trọng ở chỗ này là cái chân thành nhìn lỗi của mình. Bất cứ lúc nào mình có lỗi mình phải tìm thấy đó là lỗi, nguyên nhân nó từ đâu mà đến, và phải vượt qua nó bằng cách nào. Đó là nhờ những lời dạy của Phật, những lời dạy của thầy Tổ, rồi kết hợp với cái chân thành nhìn lỗi của mình thì mình sẽ có nhiều cái kinh nghiệm, rút ra được nhiều cái nguyên tắc để mà truyền đạt lại cho người sau. Nên khi bây giờ mà tôi giảng dạy cho quý thầy là từ cái tội lỗi của tôi chứ đừng có nghĩ là từ cái trí tuệ của tôi. Nói: Trời, ông thầy đó ổng có trí tuệ ổng giảng hay. Không phải, đó là nói lầm. Xin thưa là thật ông thầy đó ổng có tội lỗi ghê,

[39:05]nhờ ổng có tội lỗi mà ổng mới giảng hay là vậy, từ cái kinh nghiệm và từ cái lòng chân thành nhận lỗi của mình. Cho nên tôi không có hay, mà tôi chỉ được một điều là chân thành nhìn lỗi thôi. Nên bây giờ cũng vậy là tôi cũng chỉ khuyên quý thầy một cái câu đó thôi. Sau này quý thầy sẽ có trách nhiệm đối với đạo, quý thầy sẽ có đệ tử, quý thầy có Phật tử mà mình phải có trách nhiệm dạy dỗ thì quý thầy chỉ cần một điều giống tôi là chân thành nhìn cái lỗi của mình. Mà từ cái đó thôi, quý thầy sẽ có vô số những cái lời dạy rất là hay cho người khác, chứ không có cái gì phải cao siêu, không cần phải lật sách lật vở quá nhiều đâu, không cần đâu.

[39:46]Quý thầy tưởng tôi đọc sách nhiều chứ không có đâu, tôi ít, biết ít lắm. Giờ hỏi kinh này kinh kia tôi không có rành, không rành. Bây giờ hỏi kinh Lăng Già, Thắng Man, rồi Hoa Nghiêm này nọ tôi không biết. Đọc phớt phớt rồi tôi thấy cũng không không ưa lắm. Hồi đó thì cũng đọc hết vậy, nhưng đọc, đọc bởi vì mình tu là phải biết hết kinh đạo Phật, nhưng mà có nhiều kinh sao tôi thấy nói chuyện đâu trên mây mà tôi đang đi dưới đất nên tôi cũng không ưa lắm. Nhưng mà chỉ có cái là tôi nhìn từng cái bước chân đi chạm đất của mình thôi. Nghĩa là sao? Nghĩa là tôi nhìn từng cái lỗi trong tâm mình thôi,

[40:19]vậy mà tôi có điều để nói với người khác. Mà một vài người đã khen hay, còn đa số thì cũng chê dở, chứ không gì hết. Rồi cũng vậy, những cái sai mà mình rút kinh nghiệm là mình nghĩ tới người khác liền. Mình nói: "À, mình đã phạm cái sai này thì làm sao cho người khác đừng có sai như vậy?". Rồi bây giờ mình có được những cái đúng thì mình cũng nghĩ làm sao cho người khác đúng như vậy. Ví dụ như là khi mà tôi hướng dẫn ngồi thiền về cái điều thân á, phải không? Quý thầy nhớ cái bài đầu tiên học là bài điều thân phải không? Mà tại sao thật ra có nhiều người chưa có nghe cái lý thuyết điều thân này bao giờ đâu, chỉ có tôi viết thì mới thấy.

[41:02]Như vậy ở đâu mà ra vậy? Thật ra cũng là do chính tôi. Thì khi tôi ngồi thiền, tôi là một người ốm yếu, phải ráng ngồi cho nó yên. Thì thường trước kia là tôi lo đi trên tâm trước là lo tu hành trên tâm mình thôi. Vậy mà có lần đó, tôi mới hiểu rằng tôi có cảm nhận ủa cái tâm cái thân của mình sao nó yếu đuối như thế này? Ví dụ tâm có có thể là mình có thực hành đi, nhưng mà cái thân tại sao nó lỏng lẻo như vậy? Và tôi để dành lại, tôi ngồi tôi biết vào thân thôi. Ngay giây phút đó tôi chợt hiểu rằng à đây mới là cái căn bản quan trọng của thiền. Và tôi chợt nhớ đến tất cả những người khác, và tôi mong làm sao cho mọi người trước khi vào ngồi thiền

[41:43]biết được cái điều thân này làm căn bản thì rất là có lợi cho công phu của họ. Hễ mà được cái điều gì đúng thì tôi luôn luôn mong cho mọi người được hết như vậy, là cái luôn luôn như vậy. Và tôi nói cái điều này nó hơi khoe, nhưng mà tôi mong quý thầy cũng giống như vậy, sau này trên bước đường tu hành, quý thầy sẽ có nhiều cái ưu điểm thì quý thầy phải nghĩ ngay làm sao cái điều này mình đạt được thì mong cho những người khác cũng đạt được hết như vậy. Ví dụ đi, như thầy An Ngôn, thầy Minh Trí, thầy An Lương vậy làm bài điểm cao đi thì đừng có nghĩ cái đó là điều hay, mà phải mong làm sao cho huynh đệ mình sẽ làm bài hay như vậy hết.

[42:22]Phải có ý nghĩ đó thì mới gọi là tu hành tốt. Còn mà mình tu mà chỉ nghĩ phần mình thôi, nghĩa là nghĩ mình làm bài giỏi còn mấy người kia dở làm ít điểm ráng chịu, cái tư tưởng đó là tư tưởng vị kỷ và sẽ có lúc mình đau khổ vì nó. Phải làm sao mình giỏi, phải mong cho huynh đệ mình giỏi hết. Thì đó mới là cái... Tôi nói về này là tôi hơi khoe, thôi cho phép tôi khoe chút xíu nữa nha. Hồi lúc đó tôi còn sa di, nhưng mà tôi đã ra một cái thất vắng tôi ở riêng để tinh tấn tu, mà tôi cũng thiết tha tu lắm. Một lần đó tôi mới đến về thăm thầy tôi thì tôi mới thưa lại. Tôi mới nói rằng: "Thưa thầy, không biết sao trong tâm con cứ bị thúc đẩy là phải học chữ Nho.

[43:07]Thôi nếu được thì thầy cho phép con học chút chút". Thì thầy tôi mới nói là: "Thôi học nhiều đi". Thì tôi về cái được thầy cho phép rồi tôi mới mạnh dạn lấy sách chữ Nho ra tôi học, thì tôi tự học thôi à. Tôi tự học mà tôi thấy cái cách học này nó dễ hiểu quá, dễ nhớ quá nên tôi siêng tôi học, mà tôi nghĩ rằng biết đâu sau này sẽ có người nhờ đến cái tài liệu này, nên khi tôi học tôi viết lại rất là kỹ. Viết lại giải thích giống như là một người không biết có thể nhìn vào cái vở của tôi có thể tự học tiếp được, tôi nghĩ như vậy. Sau mấy tháng sau khi tôi gặp lại các huynh đệ, tôi mới nói được là tôi đã học được như vậy chữ Nho

[43:38]thì những người kia đều khen tôi là học vượt bực hết. Họ nói rằng trong thời gian như vậy thì người thường không học được nhiều như vậy. Thì tôi mừng, tôi nghĩ rằng cái có lẽ cái cách học này nó hay nên tôi viết lại kỹ và sau này khi những người huynh đệ khác cần học thì tôi đưa lại hết tài liệu đó. Là hễ thấy cái gì mà hay là tôi nghĩ rằng làm sao cho người khác cũng được như vậy. Thôi tôi hơi khoe cái điều đó, tôi xin lỗi. Nhưng mà tôi mong rằng quý thầy cũng như vậy, hễ thấy mình có cái điều gì mà hay một chút thì phải nghĩ đến người khác. Nghĩ đến người khác, mong cho các huynh đệ mình cũng được như vậy.

[44:11]Rồi có những lúc mình vấp phải cái điều dở thì mình cũng phải mong cho mọi người đừng bị vấp như vậy. Như tôi chưa giảng cái bài tham dục, tức là ái dục tham dục đó, tôi chưa giảng. Nếu mà tôi giảng bài đó thì tôi sẽ nói nhiều, như bây giờ tôi nói lại, ví dụ như bản thân tôi vậy, là những cái lúc mà tuổi trẻ vậy, đi trên đường phố mình nhìn những cô gái đẹp thì trong lòng mình nó có khởi lên một cái thích, một cái thích rất là tế, mình phải nhìn thấy liền. Nhìn thấy liền là: "Ủa, tại sao mình lại nhìn người đó mình thích?". Phải tìm cái nguyên nhân tại sao, mà phải vượt qua như cách nào. Đó, mình biết mình thích tức là cái dở rồi,

[44:51]và bây giờ phải làm sao vượt qua cái thích đó. Vì một cái thích nhẹ một người xa lạ, không hề gặp, không hề gì hết mà có cái thích thì những cái người mà tiếp xúc với mình lâu thì chuyện gì xảy ra? Đó, những cái đó. Và phải đi tìm, tìm phải vượt qua, thì khi mình vượt qua vậy mình sẽ nghĩ đến bao nhiêu người khác. Nếu mình có cái con đường, có cái phương pháp để vượt qua được cái ái dục, mà cái con đường đó rõ ràng thì sau này sẽ rất có lợi cho những người tu hành khác. Mỗi người mình có một cái ý kiến sẽ giúp cho cái đời sống tu hành của tăng ni được thanh tịnh hơn, trong sạch hơn. Đó là như vậy.

[45:23]Là từ những cái dở của mình, mình cũng phải tìm thấy những cái bài học để làm sao cho người khác đừng có vấp phải như vậy. Biểu hiện của giải thoát là cái gì? Ai biết?

[45:37]Biểu hiện của giải thoát là đạo đức. Vậy. Chúng ta nhớ nó có cái vòng lẩn quẩn thế này, là ban đầu khi mình tu á mình bắt đầu bằng phải rèn luyện bằng đạo đức gì nữa, phải có đạo đức. Khi mình có đạo đức rồi mình sẽ tạo được tạo được cái gì? Phước. Đúng. Nhờ có đạo đức mình mới tạo được phước. Rồi nhờ có phước mình mới giữ được giới, cho nên phải giữ cái phước thật kỹ, mình mới giữ được cái giới. Phải tạo phước, phải lạy Phật, phải sống vị tha, phải khiêm hạ, phải kín đáo, không khoe khoang thì người đó mới có cái bản lĩnh để giữ được cái giới trong sạch. Rất nhiều người có phước mà không giữ giới được, nên giới là ở cái mức độ rất cao.

[46:24]Nhớ. Khi mà giới đó được rồi thì mình đạt được cái gì? Hử? Mới định. Mà định thành rồi thì được cái gì? Được cái tuệ giải thoát, phải không? Mà được cái tuệ giải thoát rồi thì cái biểu hiện đó nó hiện ra ngoài là lại là đạo đức trở lại. Nó là một cái vòng như vậy đó. Cho nên khi mà giải thoát rồi đó, đạt được cái tuệ giải thoát rồi thì cái đạo đức nó sáng tỏ hơn bao giờ hết. Chúng ta bắt đầu bằng đạo đức mà cũng chấm dứt bằng đạo đức. Nên cái người được gọi là tu tiến trong Phật pháp thì cái biểu hiện nó là đạo đức chứ không phải là cái gì xa xôi. Mình đừng nghĩ là người đó có những cái lời nói cao xa,

[47:07]khó hiểu, cái hành vi kỳ dị, lạ lùng, cái đời sống ngông ngông ngông ngông hay là tự tại vân du đi chơi này kia nọ. Mình đừng có nghĩ là giải thoát rồi là: "Bình bát cơm ngàn nhà, thân chơi muôn dặm xa, mắt xanh xem người thế, mây trắng hỏi đường qua". Không có kiểu mà đi nhong nhong kiểu đó đâu. Không phải là giải thoát rồi là cứ đi lang thang nơi này nơi kia đi chơi, không có đâu, không đi du lịch ra Huế hay Nha Trang, Hà Nội nữa, mà phải đạo đức, lo cho người khác. Hồi xưa thì bình bát cơm ngàn nhà là đi nơi này nơi kia đi bộ, bây giờ giải thoát rồi lại bắt đầu đi máy bay, đi xe 12 chỗ đi chơi chỗ này chỗ kia.

[47:43]Không phải, không phải. Giải thoát rồi là cái đạo đức. Nên những người mà mình thấy có lời nói bí hiểm kỳ lạ, hành vi khó hiểu, coi chừng không phải. Coi chừng thứ giả đó, vì cái thứ thiệt cũng chỉ là đạo đức thôi. Bây giờ những biểu hiện của đạo đức là gì? Từ bi. Lòng từ bi rất là mạnh. Bây giờ mình chưa giải thoát thì mình phải tu tập cái lòng từ bi. Phải ráng mà tu tập. Khi giải thoát rồi thì cái lòng từ bi nó cực mạnh. Để tôi nói cái cực mạnh thế nào là tôi cũng nhìn vào bản thân của mình thôi, nói chuyện mình nữa. Xin phép. Thật ra hồi nhỏ thì tôi cũng là người tốt, không phải xấu, thấy mình cũng rộng rãi,

[48:29]hễ có tiền ai cần mình cũng cho, cũng giúp. Lớn lên một chút biết đạo thì lại tốt hơn nữa, sống hy sinh hơn nữa. Thì mình nghĩ như vậy mình cũng là người từ bi gì đó, tốt phải không? Rồi khi mà hiểu đạo sâu mới thấy cái lòng từ bi nó là một cái thuộc tính quan trọng không thể thiếu của người tu, cho nên tôi siêng năng tu tập từ bi, và khi đi giảng nơi này nơi kia cũng đều kêu gọi mọi người tu tập từ bi, sống biết thương nhau. Cứ như vậy, thì như vậy quý thầy, quý Phật tử thấy tôi có từ bi không? Có không? Cũng dám có lắm phải không? Thì tôi cũng nghĩ là mình cũng có từ bi vậy, nhưng cho đến một hôm, một hôm tôi mới chợt hiểu

[49:11]rằng mình chưa hề biết thương ai, ghê chưa! Đây là điều rất là lạ. Trong khi là tôi cảm thấy mình sống rất là tốt, nghĩa là hy sinh hết cho mọi người, không có giữ gì cho mình hết. Ai cần giúp được cái gì là giúp, dù cực khổ, dù thế nào cũng không có nệ. Mà từ bao nhiêu năm từ nhỏ như vậy, từ hồi chưa biết đạo cho đến khi biết đạo, khi tu sâu sắc rồi, cũng thấy mình sống rất là tốt với mọi người. Vậy mà đến một hôm nọ, chợt biết rằng mình chưa hề thương ai. Mà dù có tu từ bi đó, hằng đêm có quán từ bi đó, khi có lạy Phật đều cầu nguyện để mà đạt được từ bi đó, và khi đi dạy vẫn kêu gọi mọi người tu tập từ bi,

[49:50]biết thương nhau đó, vậy mà tôi mới chợt hiểu rằng mình chưa hề biết thương ai. Khó như vậy chứ không phải dễ. Mà tại sao tôi hiểu được vậy? Là bởi vì tôi vừa mới đạt được một chút của từ bi thì mới chợt hiểu trước kia chưa phải từ bi. Trước kia chưa hề phải từ bi. Mình tu như vậy đó, đến một lúc nào khi bắt đầu trái tim mình thực sự có cái lòng thương yêu con người thì mới thấy, "Ủa, vậy là trước kia mình chưa có thương ai hết." Mặc dầu rất tốt, rất tốt. Mình có thể sống rất tốt bụng, giúp người này, giúp người kia, đó. Mà đó là cái tốt của lý trí thôi. Vì mình biết đạo lý dạy mình phải như vậy.

[50:31]Đạo dạy mình là phải sống tốt, phải hi sinh, không được ích kỷ. Đó. Dạy vì cái lý trí này mà mình đối xử tốt chứ không phải là vì lòng thương yêu thật sự của trái tim. Đây là điều rất là khó. Thì tôi nghĩ quý thầy cũng trong tình trạng giống như tôi vậy. Tuy tôi có nói về từ bi, quý thầy có nghe, tối quý thầy cũng có thể là thực hành nữa. Nhưng mà tôi nhìn trên gương mặt quý thầy, tôi cũng cảm thấy từ bi chưa xuất hiện. Vì cũng rút kinh nghiệm nơi tôi, là bao nhiêu năm tôi chưa hề có từ bi thật sự, cho nên bây giờ tôi biết quý thầy cũng đang trong tình trạng như vậy. Trái tim chưa hề thương ai.

[51:06]Có thương một, hai người gì đó hồi trước đi tu thôi, bây giờ chưa hề thương ai. Và tôi hiểu điều đó, để rồi tôi thấy rằng mình có được từ bi chút xíu thì tôi mới hiểu trước kia mình chưa có thương yêu là vậy đó. Bây giờ ví dụ tôi đi trên đường phố, thì tôi xin phép cho tôi khoe một chút để rồi quý thầy mới thấy đó là cái từ bi nó khó đến chừng nào. Bây giờ ví dụ tôi đi trên đường phố, thì nhìn thấy ai mình cũng có thể khởi lòng thương yêu hết, thương yêu tất cả mọi người. Điều này tôi đã nói với thầy chưa? Trong cái bài nào? Tâm từ, phải không? Đi trên đường mình nhìn mọi người qua lại mình đều khởi lòng thương yêu.

[51:40]Thì tôi cũng thực hành như vậy và thấy mình thương yêu thật sự. Mà không cần phải mắt chạm, tai nghe thôi. Đang ngồi trong nhà, ở ngoài kia có tiếng rao, một người nào đó rao cái bán hàng, tai nghe là lòng từ bi khởi hướng về họ liền. Bất cứ như vậy. Rồi bây giờ cứ nhìn thấy một cái người những người mà họ cởi quần sà lỏn, mình mẩy xăm, rồi họ ăn nhậu, họ nói bậy nói bạ thì vẫn khởi lòng thương yêu đến cho họ, chứ không hề ghét bỏ, vẫn khởi lòng thương yêu được như vậy. Rồi khi nhìn thấy những cái cô gái đẹp trên đường là những hình ảnh mà ngày xưa làm mình thích á, thì bây giờ chỉ có lòng thương yêu, lòng từ bi thôi.

[52:21]Chỉ có lòng từ bi hướng về cho họ thôi chứ không có cái kích thích của cái ô nhiễm đến nữa, đến như vậy. Nhưng mà cái cường độ nó còn rất là yếu. Quý thầy thấy nó khó như vậy. Cho nên tôi nói rằng cái từ bi rất mạnh, cái người giải thoát rồi từ bi rất mạnh là vậy đó. Vì tôi nhìn nơi tôi và tôi biết. Tôi nhìn nơi tôi là tuy mình bắt đầu có thương yêu đó, nhưng cái cường độ còn yếu lắm, chưa có đủ, chưa đủ phủ trùm pháp giới này một cách mạnh mẽ như chư Phật, chư Bồ Tát được. Và như vậy nên có lần mà tôi tôi than với các đệ tử tôi là vậy, tôi nói, "Thầy biết rằng thầy tu tập suốt một đời cho đến khi nhắm

[52:56]mắt vẫn chưa đạt được cái từ bi bao nhiêu." Mà tôi ráng tu đó. Còn nếu mình không ráng tu, cái lòng từ bi nó bị chai lì đi, mình sẽ không có thương yêu được chúng sinh nữa và mình dễ dàng rơi trở lại cái vị kỷ liền. Cái lòng từ bi nó khó như vậy. Mà phải tu tập từ bi thì nó mới hỗ trợ cho cái đạo đức của sự giải thoát. Nên nói đi nói lại tôi vẫn khuyên quý thầy cố gắng, mỗi khi lạy Phật, mỗi khi ngồi thiền đều phải tác ý quán từ bi thương yêu chúng sinh. Cho đến khi nào một ngày nào đó quý thầy chợt thấy trong trái tim mình nó tràn ngập cái tình thương yêu chúng sinh, lúc đó là bắt đầu mới có từ bi đó, mới có từ bi.

[53:38]Mà lúc đó không diễn tả được, tự mình biết thôi. Và mình biết vậy là bao nhiêu tháng ngày trước kia mình chưa hề thương ai hết, chưa hề. Khó như vậy. Rồi một cái nữa cái gọi là đạo đức của sự giải thoát nữa là gì? Là sự khiêm hạ. Cái người giải thoát rồi họ kín đáo, khiêm tốn, không có khoe khoang, không tranh hơn với ai hết. Vì cái người nào họ hiểu mình á thì mình giãi bày, dạy dỗ họ. Còn cái người họ không hiểu mình thì không có trình bày, không khoe, không nói. Họ coi thường mình, kệ, không quan trọng. Cái kín đáo đó vì sao mà đạt được cái khiêm hạ? Là vì mình có cái trí tuệ vô ngã, phải không?

[54:20]Bây giờ đó mình chưa được vô ngã thì mình giữ cái khiêm hạ bằng cái đạo lý thôi, là mình hằng ngày hằng đêm mình thấy mình như là cái gì? Như là cỏ rác, như là cát bụi. Đó mình cứ tự nhủ như vậy mà xin thưa rằng cho đến ngày mình nhắm mắt thì vẫn chưa đạt được cái khiêm hạ thật sự đâu. Trừ khi mình giải thoát rồi thì tôi không nói. Còn nếu mình chưa giải thoát, thì cho đến ngày nhắm mắt lìa đời, cùng với cái từ bi, cái khiêm hạ này vẫn chưa được bao nhiêu đâu. Nghĩa là mỗi đêm đó, một ngày ba lần, bốn lần mình lúc nào cũng tự nhủ là, "Xin chư Phật cho con lúc nào cũng tỉnh táo, giữ được tâm khiêm hạ, tôn trọng được mọi người, thấy mình như cát bụi, như cỏ rác.

[55:08]Mọi lời khen chê chỉ là bóng mây." Mỗi ngày có thể mình cầu nguyện như vậy hai, ba lần đó, mà suốt đời vẫn chưa đạt được cái khiêm hạ thật sự. Vì sao? Vì tôi nhìn nơi tâm mình mà tôi biết điều đó. Cái tâm niệm từ cái chấp ngã luôn luôn nó tạo thành một cái khuynh hướng nữa là gì? Kiêu mạn. Cho nên rất dễ có những cái tâm niệm kiêu mạn nó khởi trong tâm mình để mình thấy mình hơn người khác. Luôn luôn cái điều đó nó dễ xảy. Nếu mình không kiểm soát kỹ thì những cái tâm niệm kiêu mạn nó sẽ tuôn ra liền, không phải dễ đâu. Ví dụ, ví dụ như bây giờ nha, tôi làm giáo thọ, quý thầy, quý Phật tử ngồi nghe tôi giảng,

[55:50]thì như vậy có phải là trên cái vị trí là tôi hơn quý thầy, quý Phật tử phải không? Đó, thì cái hơn đó là một cái tự nhiên. Nhưng mà chợt có cái thích thú, "À, tôi được là giáo thọ", đó là kiêu mạn. Mà nếu tôi không kiểm soát, tôi bị liền. Hoặc là mình đi trên đường, rồi nhìn thấy những tăng sinh trẻ, vẫn có thể mình nghĩ, "À, mình là người tu lâu, cái người kia mới tu không bằng mình", vẫn bị liền. Đó, nên những cái tâm niệm kiêu mạn xuất phát từ cái chấp ngã nó chực chờ, chực chờ khởi ra từng giờ, từng phút nếu mình không có kiểm soát, không tỉnh táo. Nếu mình không có siêng lạy Phật, không có siêng phát nguyện

[56:31]thì những cái tâm niệm kiêu mạn nó tàn phá hết tâm hồn của mình. Tôi cũng có viết trong cái bài Lời Khấn Nguyện á, "Cho con biết khiêm hạ, biết tôn trọng mọi người, tự thấy mình nhỏ nhoi, việc tu còn kém cỏi." Đó là những cái lời tâm nguyện để giữ cái tâm hồn mình lại, chứ vì nếu không giữ được thì cái kiêu mạn sẽ xuất hiện. Còn cái người giải thoát, do đạt được cái trí tuệ vô ngã, cho nên nghĩa là không một hạt bụi có thể che mờ được tâm của các ngài. Nghĩa là một cái tâm mà phiền não hay kiêu mạn dù nhỏ như một hạt bụi không có làm lầm lạc, các ngài luôn kiểm soát rất kỹ, không khởi được. Cho nên những người đó họ rất khiêm hạ, rất là kín đáo, rất là nhẹ nhàng.

[57:14]Còn cái người nào mà mình thấy họ gọi là tu có tiến bộ, có tâm linh, có sở đắc, có định, mà trong cái câu nói của họ nó vẫn ngông ngông, nghênh nghênh thì biết rằng vị này chưa thật sự giải thoát, mặc dù có thể có một cái bước tiến tâm linh nào đó, nhưng mà ngã chấp vẫn còn nặng lắm. Đây là chỗ để mình đánh giá người này, người kia và mình biết và mình rút kinh nghiệm bản thân mình. Không phải là tâm mình tiến bộ là mình hết kiêu mạn đâu nha. Có những người tu nhập được vào định mà kiêu mạn mạnh hơn lúc trước. Đây là cái điều mà chúng ta phải cẩn thận là như vậy. Rồi cái người giải thoát, một cái biểu hiện của đạo đức nữa là gì?

[57:53]Là tùy hỷ được với cái ưu điểm và cái thành công của người khác. Nghĩa là khi mình nghe nói cái người đó có cái đạo đức, có cái ưu điểm, có cái lòng từ bi, mình phải mừng vui trong bụng. Ví dụ như mình thấy cái vị thầy đó tinh tấn tu hành, nhìn vào cái gương mặt mình thấy chân chính, nghiêm túc, mình phải vui mừng liền, vì biết đây là một trong những cái cột trụ của Phật pháp. Có thể bây giờ cái vị đó chưa có tiếng tăm gì hết, nhưng mà sau này cũng sẽ làm lợi ích được cho nhiều người. Nghĩa là chúng sinh khi đến gặp cái vị đó sẽ được an lạc, hoan hỷ, mình phải mừng cái điều đó khi thấy cái người đó có ưu điểm này.

[58:34]Hoặc là mình thấy cái người đó họ có tài, họ giỏi giắn, siêng năng lo việc đạo, là biết phụng sự cái Tam bảo, giống như thầy Minh Thiện của mình đi, lúc nào cũng siêng năng lo cho trường, cho lớp, cho tăng ni sinh, không quản cái tấm thân của mình. Nhìn những cái đó mình phải thấy thấy vui mừng. Khi mình thấy trong đạo có những con người như vậy. Hoặc là khi tôi nhìn thấy quý thầy ngồi đây vậy, quý thầy siêng học, thì cũng có thầy có ưu điểm, có thầy có khuyết điểm, nhưng mà khi tôi nhìn thấy vị nào mà có nhiều ưu điểm thì lòng tôi rất là vui, vì tôi nghĩ sau này những thầy đó lớn lên một chút

[59:09]thì sẽ là chỗ nương tựa cho chúng sinh như vậy. Rồi khi có những người khác được thành công do họ có ưu điểm họ được thành công, ví dụ mình nghe tin cái vị đó, ông thầy đó ông nổi tiếng, nhiều Phật tử quý mến đến để học hỏi, thì lòng mình phải sao? Vui. Mà một vị giải thoát là tự nhiên vui liền. Những vị giải thoát là khi thấy người khác thành công là lòng chan hòa vui theo liền. Gọi là tùy hỷ đó. Cái hạnh tùy hỷ nó ngược lại với cái đố kỵ. Và đây là một cái điều quan trọng nữa, cái người mà đã giải thoát rồi thì không bao giờ khinh miệt cái người kém hơn mình, không bao giờ khinh miệt cái người lầm lỗi.

[59:51]Đây là điều quan trọng. Vì có một lần tôi nghe nói một cái vị đó cho là đã được đắc đạo, đã giải thoát, nhưng mà cũng nghe nói cái vị đó khi nói đến cái lỗi lầm của người khác thì nói với cái giọng khinh miệt, chê bai. Tôi nghe tôi ngạc nhiên. Thì tôi nói là tại sao một người đã giải thoát rồi lại còn có thể khinh miệt cái lỗi lầm của người khác? Vì sao? Vì cái người giải thoát rồi dù không muốn, không suy nghĩ nhưng mà cái tính cách của họ hiện ra lúc nào cũng như là người cha, như người thầy, như là người bạn của chúng sinh vậy, chứ không phải là như kẻ thù. Lúc nào cũng mong cho người ta tốt lên vì biết rằng ai cũng có khuyết điểm.

[1:00:39]Ví dụ như là bây giờ như chúng ta đây là chúng ta chưa có giải thoát thì mình có khuyết điểm. Nhưng mà cái người giải thoát rồi thì người đó không có khuyết điểm, cứ coi như là không có khuyết điểm. Thì cái người đó đó khi nhìn thấy những người khác có khuyết điểm không có khinh bỉ mà chỉ mong cho những người kia được tốt lên. Đó là lòng từ bi, lòng bao dung. Cái tâm bao dung đó nó là biểu hiện của đạo đức, làm cho cái người giải thoát giống như một người cha, một người thầy. Khi mình đến gần cái vị đó mình có thể là mình yên tâm mình đem cái lỗi mình mình nói ra được. Những cái lỗi bí mật mình giấu kín không cho ai biết hết.

[1:01:16]Nhưng mà khi mình thấy đến một người giải thoát mình có thể nói hết ra vì mình tin nơi cái lòng thương yêu của người đó. Mình biết rằng là người đó sẽ không khinh bỉ mình, không chê bai mà vẫn bao dung, vẫn răn, vẫn dạy mình. Mình yên tâm như vậy, cho nên mình có thể bày tỏ hết. Nên cái người giải thoát thật sự đúng là như cái bóng cây mát á, làm cái chỗ che chở, làm chỗ nương tựa cho chúng sinh. Chứ còn ví dụ như tại sao mình có cái lỗi mình giấu? Tại mình biết cái người kia không có thương yêu, mình nói ra cái họ chê cười, họ kể cho người khác, nói "thằng đó nó vậy, nó vậy" liền. Phải không?

[1:01:51]Thì những người đó mình không bao giờ nói cái lỗi mình cho họ nghe. Còn cái người đó mình thấy họ sáng suốt, họ từ bi, mình nói hết những lỗi lầm nhiều khi mình phạm trong bóng tối không ai biết. Nhưng mà mình tin rằng người đó đủ lòng bao dung, vẫn thương yêu, vẫn che chở, vẫn tha thứ mà có cái lời dạy để cho mình vượt ra khỏi lỗi lầm. Cái người giải thoát cái tính cách là như vậy. Rồi cái người giải thoát có một khía cạnh nữa là bao dung được các pháp môn tu hành trong đạo Phật. Đạo Phật thì nhiều pháp môn thì cái người này có thể là đắc đạo nhờ một cái pháp môn này nhưng mà vẫn bao dung được các pháp môn khác.

[1:02:28]Chứ không có nói là chỉ pháp môn mình mới đúng, pháp môn khác là sai, không có chuyện đó. Chúng ta nhớ như vậy. Đây là điểm để mình nhận xét cái người đó được giải thoát thực sự hay chưa và cũng chính mình đã đi gần đến sự giải thoát hay chưa. Ví dụ bây giờ mình niệm Phật mà mình thấy có kết quả rồi mình gặp pháp môn khác mình chê hết thì mình chưa phải giải thoát. Hoặc cái người tu quán hơi thở nhiếp được vào trong định rồi sau đó gặp pháp môn nào cũng chê hết thì cái định này chưa phải giải thoát. Hoặc người tu thoại đầu có kết quả, sau đó chê sạch hết pháp môn khác, chỉ có pháp môn mình là đúng thì cái thoại

[1:03:04]đầu của người này cũng chưa phải giải thoát. Nên cái tâm bao dung nó là một cái thuộc tính của thánh. Một vị gọi là chứng thánh được giải thoát thì phải có cái tâm bao dung. Trước hết trong đạo Phật và sau nữa là đối với các tôn giáo khác. Tôn giáo thì dĩ nhiên nhiều điểm khác lắm. Mà trong đó tôn giáo nào đúng nhất theo mình? Theo mình là tôn giáo nào đúng nhất? Dĩ nhiên là đạo Phật, phải không? Chứ nếu mình còn đúng nhì thì mình đâu theo đạo Phật làm chi, phải không? Mình tìm cái đúng nhất mình theo. Như vậy thế là lòng mình mình có cái tin tưởng chắc chắn đạo Phật là đạo đúng nhất, là chân lý nhất nên mình theo đạo Phật.

[1:03:43]Nhưng mà không vì như vậy mà mình chê bai các tôn giáo khác. Mình vẫn ráng tìm cái chỗ tương đồng nào đó để mà tôn trọng họ. Như ví dụ như với Thiên Chúa đi, đạo Phật mình thì chẳng tin có Thượng Đế mà tạo ra mọi loài, nhưng bên Thiên Chúa thì tin rằng có một Thượng Đế tạo ra mọi loài. Hai cái này là hai cái khác căn bản, khác căn bản rất là quan trọng. Nhưng mà thôi bỏ cái khác đó đi, mình tìm những cái khác. Những cái giáo lý khác ví dụ lòng thương yêu, lòng bác ái, là sự thưởng phạt nghiêm minh của Thượng Đế, những điều đó mình vẫn có thể giải thích để cho giống lại với đạo Phật, vẫn giống với cái từ bi của

[1:04:21]đạo Phật, giống với cái luật nhân quả của đạo Phật. Để khi mình gặp một người gọi là đạo Thiên Chúa, mình vẫn có điểm tôn trọng họ vì mình tin rằng khi họ thực hiện những điều dạy đó họ cũng là người tốt. Chứ đừng có nghĩ là chỉ có đạo Phật mình là chánh, mấy đạo khác là tà. Thấy mình nhìn cái người đó thấy đeo cây thánh giá, "Ui, tà đạo!", trong lòng có cái khinh bỉ, chê bai thì đó là điều sai lầm. Đó là biểu hiện không phải giải thoát. Ha, nhớ như vậy. Hoặc là Hồi giáo, Hồi giáo thì khủng khiếp dữ lắm. Hồi giáo thì nói chuyện bằng bom đạn không. Nhưng mình vẫn cố gắng tìm cái điểm hay gì của họ.

[1:04:56]Ví dụ như là một cái cuộc sống mà cái điểm này thì sau này thì tôi sẽ nói, nhưng giờ nói sơ sơ chút. Như là một người phụ nữ đi ra đường phải sao? Trùm kín từ đầu tới chân hết. Cái gót chân coi chừng không được lòi ra nữa, có ló hai con mắt thôi. Vì sao? Vì họ lý luận rằng cái thân hình của người phụ nữ nó kích động dục vọng của người đàn ông, cho nên phải che cho kín để cho đàn ông đừng bị kích động dục vọng. Nói như vậy đúng là bất công, phải không? Nếu mà như vậy thì mấy ông lo giữ tâm mấy ông đi, tại sao bắt bịt kín người ta lại? Phải không? Lẽ ra nếu mà như vậy thì bây giờ phải chia đôi chia

[1:05:33]đôi trách nhiệm, chia đôi trách nhiệm sao? Thứ nhất á là phụ nữ đừng có ăn mặc hở hang quá. Thứ hai, mấy ông phải lo giữ cái con tim mấy ông lại. Phải chia đều trách nhiệm chớ. Đằng này cứ đổ thừa hết cho mấy cô, bịt kín mấy cô từ đầu tới chân, rồi mấy ông được quyền lấy nhiều vợ. Cho nên Hồi giáo họ cũng có cái bất công như vậy. Tuy nhiên là những cái luật nghiêm khắc của họ cũng làm xã hội họ ổn định. Nhưng mà thôi, khoan nói nhiều quá. Một cái biểu hiện đạo đức nữa của người giải thoát là tùy duyên mà sống, làm lợi ích cho mọi người dù lớn hay nhỏ. Dù một việc rất lớn như là sau này mình đứng lên mình đăng đàn

[1:06:12]thuyết pháp cho nhiều người hoặc là một vài lời khuyên lơn với một người nào đau khổ thì mình cũng làm, không có bỏ ai hết. Làm việc lớn cũng làm, việc nhỏ cũng làm. Thế giới ngày nay là bị khủng hoảng về đạo đức. Và trách nhiệm của đạo Phật ở chỗ nào mình phải nhìn thấy. Hiện nay thì cái tội lỗi nó lan tràn tùm lum hết trơn, không kiểm soát được. Trong một cái thế giới mà cái văn minh kỹ thuật vật chất nó đang chế ngự thì người ta rời bỏ cái giá trị tinh thần, đạo đức. Và tội ác nó phát sinh không thể tưởng tượng được. Ngành nghề nào cũng có người phạm tội. Như vừa rồi á mình nghe cái chuyện con bác sĩ làm việc cũng nghiêm

[1:06:50]túc, nhưng mà lại là người trong cái đường dây mua cái số đề. Nghĩa là họ cũng đến cái công ty xổ số đó, chung 150 cây vàng để làm sao chiều nay cho ra đúng cái con số đó cho ổng. Lúc ổng mới vét tiền ổng đi mua con số đó hết từ khắp các tỉnh hết thì trúng sẽ rất là đậm, rất là lời. Người ta bắt được hỏi ổng là bác sĩ thì ổng nói là ổng bị người ta gài chớ không có làm chuyện đó. Nhưng một lát cái công an khơi khơi hỏi về chuyện đánh đề, trời ổng nói thao thao nói say sưa luôn, nói quá chừng chuyện. Thế người ta biết là đúng ông này có máu mê đề thiệt rồi chứ không phải là giả nữa. Nó vậy. Hoặc là một người ký giả mà tống tiền người khác.

[1:07:26]Nghĩa là ổng biết cái công ty đó có cái gì sai, ông giám đốc có cái gì sai, ổng viết một bài, cái ổng đưa tới trước mặt ổng nói là: "Đây là cái bài tôi viết về cái cái sai của công ty anh nè. Anh đọc đi. Và ngày mai tôi đăng báo." Thì ông kia có dám để cho đăng không? Không. Thì phải bất cứ giá nào phải mua bằng được cái bài đó luôn, đừng có đăng nữa. Cứ như vậy mà sắm hết xe hơi này, nhà lầu kia, vừa rồi mới bị bắt, bị phanh phui ra. Rồi trường hợp một cái cán bộ chống buôn lậu nhưng mà lại tiếp tay cho buôn lậu. Nghĩa là ông này là đội trưởng chống buôn lậu khét tiếng, nhưng không ngờ ổng là người mà nuôi dưỡng cho cái lực lượng buôn lậu quá chừng luôn.

[1:08:05]Chúng ta thấy đấy. Rồi cái tình trạng mà chủ bóc lột công nhân nó đang xuất hiện trở lại trên đất nước mình nữa. Vào thế kỷ thứ XVIII, XIX do Karl Marx là bất mãn cái việc mà người chủ có tiền cái mở ra một cái xưởng, thuê công nhân, bóc lột công nhân tàn tệ, bắt họ làm cực khổ, trả lương thấp để mình được lợi cao. Do đó mới phát sinh cái chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa xã hội. Do cái chủ nghĩa cộng sản thắng lợi ở bước đầu ở Liên Xô, các nước Đông Âu, vân vân, cho nên các nước tư bản Tây phương mới lật đật sửa lại cái bộ luật lao động, buộc cái giới chủ phải chú ý tới quyền lợi của công nhân. Đó.

[1:08:45]Bây giờ trong tình trạng đất nước mình là phải mở cửa cho cái nước ngoài họ đem tiền qua họ đầu tư. Mình chấp nhận cái tư bản, chấp nhận có chủ thì vì cái tình trạng bóc lột đang xuất hiện trở lại. Là những cái công ty này, xí nghiệp kia vậy. Là ông chủ bắt buộc cái người công nhân phải làm thêm giờ, trả lương thấp. Tình trạng bắt đầu xuất hiện trở lại. Đó chúng ta thấy là lý do tại sao? Vì con người ta không có đạo đức, không có đạo đức nên họ làm khổ lẫn nhau. Rồi trên báo chí vậy, đăng những cái tội lỗi hiện nay như là cưỡng hiếp trẻ em. Những đứa bé mà nó mới 7 tuổi, 8 tuổi thôi mà bị cưỡng hiếp rồi có khi giết chết luôn nữa.

[1:09:24]Những cảnh rất là đau lòng như vậy. Đó cũng là do cái đạo đức con người ta đã suy thoái quá chừng. Và để chống lại những điều đó thì nhà nước làm gì? Làm gì? Đưa ra luật pháp. Nghĩa là tạo thành những bộ luật này, bộ luật kia. Luật thì có vẻ cụ thể á, nhưng mà mình thấy nó làm sao? Luôn luôn nó đi sau tội lỗi. Phải không? Bây giờ luật nói cái người giết người thì bị tử hình hay là bị chung thân 20 năm. Nhưng mà phải là giết người xong rồi thì bắt đầu mới bắt họ xử, phải không? Chứ đâu có chặn ngay từ đầu lúc họ chưa giết. Luật pháp luôn luôn đi sau tội lỗi. Rồi bây giờ ví dụ cái người đó ăn trộm thì bắt được rồi thì mới xử tù, phải không?

[1:10:06]Chứ đâu có chặn lúc mà họ chưa ăn trộm. Cho nên chúng ta nhớ luật pháp luôn luôn đi sau tội lỗi. Rồi một điều nữa, nó lệ thuộc vào cái người thi hành luật pháp. Lệ thuộc vào người công an nè, lực lượng công an nè, vào cán bộ viện kiểm sát nè, vào cái quan tòa. Bây giờ ví dụ như luật pháp rất là nghiêm, rồi bây giờ chấp nhận luật pháp đi sau tội lỗi đi, rồi cái người đó phạm tội nè. Bắt đầu công an tới xử lý, cái mua công an rồi vụ án mất luôn, phải không? Nếu mà người cán bộ họ không có đạo đức thì luật pháp cũng không hiệu quả. Rồi bây giờ ví dụ như công an được, nghiêm túc xử lý điều tra rồi rồi đưa qua viện kiểm sát thì có người mua đứt cái ông viện

[1:10:48]kiểm sát, cái vụ án xử nhẹ đi hoặc chìm xuồng luôn. Thì như vậy thấy hoặc là bây giờ công an, kiểm sát làm đúng rồi đưa lên tòa, ông quan tòa ông tuyên bố trắng án hoặc là tuyên cái mức án rất nhẹ. Ổng đứng trước tòa ổng chửi xong cái ổng cho mày ba năm tù rồi thêm cho hưởng án treo. Rồi ổng về nhà quậy tiếp, nhậu tiếp có gì đâu. Cho nên luật pháp được một cái là nó cụ thể, minh bạch. À tội đó là 10 bao nhiêu năm tội này bao nhiêu năm quy định rõ. Nhưng nó có một nhược điểm thứ nhất là luôn luôn đi sau tội lỗi và thứ hai là lệ thuộc vào cái đạo đức của người thi hành luật pháp. Rồi trở lại vấn đề đạo đức nữa, thấy không?

[1:11:26]Chúng ta thấy vẫn trở lại vẫn bị lệ thuộc vào đạo đức trở lại một lần nữa. Nên báo Công an vừa rồi đấy khi mà nói các cán bộ tham nhũng, họ nói cần cái tâm trong sáng của người cán bộ nghĩa là cái đạo đức. Nhưng mà chúng ta thấy cái gọi là giáo dục đạo đức trên đất nước mình cũng như trên thế giới nó đã ổn chưa? Nó có đường lối rõ ràng mạnh mẽ chưa? Chưa. Nghĩa là vào nhà trường mình được học toán, học văn, học dữ dội đủ thứ nhưng mà đạo đức học rất nhẹ mà môn đó không quan trọng. Đó là môn hệ số thấp và không quan trọng. Là lý do chính vì như vậy cho nên cái đất nước chúng ta cũng như nhiều nước

[1:12:03]khác tiếp tục lớn lên những con người không được dạy dỗ đạo đức kỹ. Tiếp tục sản sinh và lớn lên những con người không được dạy đạo đức kỹ. Thì cái xã hội đấy như thế nào? Hỗn loạn, kém đạo đức, suy đồi, tội lỗi tràn lan, bao nhiêu đây. Cho nên nếu mà mỗi người được dạy đạo đức từ nhỏ thì xã hội sẽ khác đi nhiều. Có một điều mà tôi mong ước là mỗi người đệ tử Phật phải là một chiến sĩ trên mặt trận đạo đức. Trước cái tình hình mà đạo đức suy đồi, hễ mình đã là đệ tử Phật mà mình biết đạo Phật là một cái đạo đạo đức thì mình phải là người chiến sĩ trên mặt trận đạo đức. Chiến sĩ tức là mình đánh ai, giết ai?

[1:12:48]Là đi truyền bá cái đạo đức, chính mình sống rất đạo đức và truyền bá được cái đạo đức cho mọi người. Hồi giáo xuất hiện sau đạo Phật mình khoảng 1000 năm. Thì hiện nay họ có khoảng 1 tỷ 250 triệu tín đồ trên toàn thế giới. Đạo Thiên Chúa đó sau mình khoảng 600 năm thì hiện nay họ có khoảng 1 tỷ 110 triệu người tín đồ trên thế giới. Đạo Phật mình á là có sớm hơn hai đạo này. Hiện nay mình có 0 tỷ 350 triệu tín đồ trên toàn thế giới. Mình đọc ở đây mình thấy nhục nhã không? Trong khi mình cho rằng cái giáo lý đạo Phật mình là đồ sộ nhất, đúng nhất, phong phú nhất và có trước nhất. Cái tạng kinh của đạo Phật là mênh mông lớn luôn.

[1:13:40]Mấy cái đạo kia làm gì có nhiều kinh điển, giáo lý như vậy. Chỉ có đạo Phật mình có hệ thống kinh điển rất lớn. Mà đến bây giờ là chinh phục được người trí thức, những nhà bác học đọc tới đạo Phật đều chấp nhận, ca ngợi hết. Nhưng mà tại sao mình có trước người ta mà con số mình có con số 0 nhục nhã trước? Lỗi tại ai? Lỗi tại thầy Minh Trí đây chứ tại ai. Tại những con người không có tóc này nè, những người này. Những người mà đã không làm hết cái trách nhiệm, bổn phận của mình. Những người mà đến với đạo Phật mà chỉ lo tu cho mình, thờ ơ với mọi người, không có thiết tha với sự nghiệp truyền bá chánh pháp.

[1:14:17]Cho nên ngày hôm nay mình mang con số 0 nhục nhã. Rồi bây giờ mình phải làm gì? Bây giờ mình phải làm gì trước cái tình trạng này? Từ đây mình không được tu một cách thụ động như cũ nữa mà phải mạnh mẽ lên. Nghĩa là tôi mong rằng sau này khi tôi già rồi, tôi gặp lại quý thầy thì tôi đều nghe quý thầy nói: "Dạ, con đã được nghĩa là 5000 Phật tử quy y." Mỗi thầy vậy phải được 5000 Phật tử quy y cho tôi. Thì lúc đó tôi sẽ mỉm cười và tôi chết một cách vui vẻ cũng được. Đó là do đâu mà có, vậy là do cái sự nghiệp hoằng hóa của mình nó mạnh. Mình không có rú rú rú rú mình tu cho mình nữa. Sống rất vị tha và lo siêng năng dạy dỗ, truyền bá.

[1:15:04]Để làm sao cho ánh sáng Phật pháp được lan tỏa thì mình thấy vậy. Cứ một người mà họ vào cái đạo khác thì đúng là con đường đi đến chân lý của họ rất là xa. Tại cái đạo mảng đạo này đâu có đúng lắm, phải không? Họ đúng được một, hai khía cạnh, còn những khía cạnh khác họ rất là sai. Mà những người kia họ cứ đi vào những đạo này thì đáng thương cho họ. Mình không chê trách nhưng mà đáng thương, họ được dẫn đi con đường khác, con đường của bạo lực, con đường của mê tín, ví dụ vậy. Mà nếu họ được về với đạo Phật thì họ sẽ trong sáng hơn. Ở đây mình không có chê bai hơn thua nhưng mà đây là một sự thật, một sự thật mà nhiều người công nhận.

[1:15:39]Nhưng mà chỉ vì mình thờ ơ, mình lười biếng cho nên để đã nhiều người họ đi qua những con đường khác là lỗi của mình. Như thời gian gần đây tôi hay nói đến cái vấn đề mà Phật hóa gia đình. Hễ một người trong nhà biết đạo Phật thì phải làm cho toàn bộ gia đình mình theo đạo Phật. Bây giờ quý thầy phải đi dạy cái điều đó cho các Phật tử. Tôi đi giảng đâu tôi cũng kêu gọi các Phật tử điều đó, phải Phật hóa gia đình mình. Không có để cho tình trạng là mình biết đạo Phật rồi những người khác đi đâu đi, tội nghiệp họ. Họ rơi vào tà kiến, rơi vào tội lỗi, không tin nhân quả, không kính trọng Phật pháp là điều thiệt thòi cho họ.

[1:16:17]Thì như vậy mình là người có lỗi trước. Cho nên một người trong nhà biết đạo phải làm cho tất cả mọi người biết đạo, nhất là những đứa bé. Những đứa bé mà từ nhỏ được lạy Phật, lễ Phật, quy y, lớn lên từ từ thì nó sẽ là một người tốt cho xã hội, đồng thời có lợi cho cuộc đời của nó. Để nó lại một cái gia tài vô ích nó đánh bài hết liền, nhưng để cho nó một cái đạo đức, để cho nó một cái phước thì hết kiếp này đến những kiếp sau nó sẽ sung sướng. Phải hiểu điều đó. Và cái việc mà quý thầy, cái việc mà một cái người Phật tử mà mạnh dạn đem hết cả nhà mình vào đạo Phật thì cái sức mạnh nó từ đâu mà có? Từ đâu?

[1:16:56]Từ dưới đất chui lên? Phải từ những người này nè, từ quý thầy. Khi quý thầy ra làm việc quý thầy giáo hóa, quý thầy có cái lý tưởng thiết tha tu hành, quý thầy mới truyền cái sức mạnh đó vào những người Phật tử, rồi những người Phật tử đó mới mang cái sức mạnh đó về nhà họ, rồi mới cảm hóa được mọi người trong gia đình họ. Còn nếu quý thầy tu xìu xìu ển ển thì Phật tử đến với quý thầy họ cũng xìu xìu ển ển, thì về nhà họ kệ ai làm gì làm. Cho nên cái việc mà Phật pháp không được phát triển, không được phục hưng, không có thịnh là do lỗi của những người xuất gia trước. Đây là điều chúng ta phải thấy.

[1:17:37]Rồi một điều nữa, mỗi khi chúng ta thấy những kẻ tội phạm trộm cướp rồi giết người nè thì mình nghĩ làm sao? Mình phải nghĩ phải có cái cách nào để cải hóa cái tâm của họ. Như vừa rồi có cái tên cướp gọi là tên cướp Phước Tám Ngón á, nghĩa là khi mà nói chuyện với người ta để hù nó đưa ngón tay ra nó chặt cái bụp, tự nó chặt ngón tay nó trước mặt kẻ thù, mấy thằng kia sợ hết hồn liền, tôn xưng đại ca liền. Cái sức gan dạ của nó. Thì nó giết người rồi cướp của hơi nhiều cho nên bị xử tử hình và đã đem bắn rồi. Thì khi mình nghe câu chuyện đó đó, mình thấy lòng mình sao? Mình nghe mà mình thấy: "Ôi nó chết đáng đời!" thì mình chưa phải đạo Phật.

[1:18:18]Mình phải nghĩ như thế này, bây giờ cũng cái con người đó đó, phải không? Với cái đôi mắt đáng yêu đó, cái miệng dễ thương đó, cái mái tóc bồng bềnh đó, với đôi tay khỏe mạnh đó nhưng mà chỉ vì lỡ trong tâm họ có cái chủng tử của cái tội lỗi thôi, trở thành người cướp của giết người. Bây giờ cũng với cái con người đó, cái mái tóc bồng bềnh đó, cái đôi mắt, đôi môi dễ thương đó, cái đôi tay khỏe mạnh đó mà nếu mình thay vào trong cái tâm họ là những tư tưởng đạo đức thì sẽ trở thành con người tốt cho xã hội, thấy không? Cho nên cái lỗi không phải là lỗi cái người đó mà lỗi cái tâm của họ, mà cái tâm của họ thì có thể thay đổi được.

[1:18:53]Cho nên mình không bao giờ được ghét ai hết, kể cả nghe đến những người tội lỗi. Mà phải suy nghĩ, phải tư duy, phải băn khoăn tìm cái cách nào để có thể cải hóa một con người cho nó hiệu quả hơn, chứ không phải là đụng chút là đem bắn, đụng chút đem giết, không phải. Mình phải tìm cái phương pháp nào để giúp con người ta cải hóa được đạo đức, người ta trở thành những người tốt cho xã hội hết. Và đây là trách nhiệm của người tu của mình. Ở bên Ấn Độ nhà tù có những người người ta vào người ta dạy thiền ở trong nhà tù. Trước kia có nhiều vị thầy đã nhào vào nhà tù để mà giảng đạo cho tù nhân. Việc này bây giờ chưa làm được, nhưng mà

[1:19:31]chúng ta phải nghĩ đến điều đó, nghĩ đến việc cải hóa đạo đức của phạm nhân chứ không phải là trừng phạt cái thân của họ. Nhốt cái thân họ vô chỗ này, đày cái thân họ chỗ kia hoặc đem bắn cái thân của họ, cái tâm họ chưa có thay đổi thì đó chỉ là cái ngọn thôi. Và ở đây tôi có một cái ước mơ, tôi muốn gởi gắm với quý thầy là phải vận động nhà nước, nhà trường đưa cái môn nhân quả đạo đức vào trong học đường dạy cho học sinh. Nếu mà các trẻ em từ nhỏ được dạy cái môn nhân quả nghiệp báo thì lớn lên chúng sẽ là người tốt lắm, tốt hơn nhiều. Biết cân nhắc thiện ác, tội phước, tự nó tránh được. Bây giờ thì đó nhiều người tin,

[1:20:11]nhiều người cán bộ, công an cũng tin là nhân quả là có, nhiều giáo viên theo đạo Phật cũng tin nhân quả là có. Nhưng mà không ai dám chính thức nói mạnh ở trong nhà trường hết vì sợ vi phạm này kia nọ. Bây giờ chúng ta thấy nhân quả là điều có thật, nó là một sự công bằng của vũ trụ. Vậy làm sao đem được cái môn đó vào trong học đường dạy cho trẻ em từ lớp một cho tới lớp 12 thì xã hội thay đổi hết liền. Sẽ có rất nhiều người tốt xuất hiện trên cuộc đời này. Sở dĩ người ta sống tội lỗi vì người ta không tin nhân quả, tội phước. Vâng tôi mong rằng đây là ước mơ của tôi, tôi gởi đến quý thầy, quý thầy sau này lớn lên phải đi vận

[1:20:49]động, kêu gọi nhà trường, kêu gọi nhà nước đem cái môn nhân quả vô. Rồi có một điều tôi băn khoăn nữa, quý thầy có đồng ý với tôi rằng tình trạng đạo đức của tăng ni hiện nay có vấn đề, có xuống cấp đúng không? Do đó tôi dạy cái môn này là môn Tâm lý Đạo đức là để mong phục hồi lại cái đạo đức cho Tăng Ni. Nhưng mà tôi sợ đến khi ngày nào tôi chết rồi môn này không ai dạy nữa. Nên tôi ước mơ có những học tăng là học trò của tôi ngày hôm nay, sau này khi ra trường tiếp tục tôi dạy cái môn này cho người khác. Để cho đạo đức được duy trì, được phát triển trong đạo Phật. Quý thầy có đồng ý không? Nữa thầy An Ngôn dạy môn gì?

[1:21:30]Hử? Minh Trí nữa dạy môn gì? Dám chê môn này lắm á. Nên tôi mong là có những người thừa kế tôi để dạy cái môn này cho Tăng Ni đời sau để cho đạo đức, cái giữ cái giềng mối của đạo đức trong đạo Phật trở lại. Cái điểm khác nhau giữa cái đời sống vị tha của cái người hướng về giải thoát với những nhà từ thiện lớn của tôn giáo là chỗ nào? Nói cho nhanh: Cả hai đều giống nhau là có cái lòng tốt là lòng thương người, mình hy vọng là như vậy, nhưng khác thế này: Khác cái mục tiêu vô ngã. Đạo Phật mình thì hướng về cái vô ngã tuyệt đối luôn, còn những nhà từ thiện không có cái mục tiêu đó. Cái thứ hai nữa là khác nhau về quan điểm về thế giới, gọi là thế giới quan á.

[1:22:11]Mình thì thấy thế giới này là giả, còn những người kia họ những nhà từ thiện thì thấy thế giới này là là thật. Họ thấy thế giới này là thật, họ xây dựng cái thế giới này cho tốt đẹp. Chúng ta thấy cái thế giới này là giả nhưng chúng ta vẫn thương yêu con người và vẫn xây dựng cái thế giới này. Đó là cái khác nhau. Cái khác nhau nữa là ở sự thực hành thiền định. Chúng ta có sự thực hành thiền định, có kiểm soát tâm mình, thoát khỏi mọi cái danh tiếng, mọi cái mơ ước về quả báo. Đó, đây là điểm khác nữa. Cái câu hỏi cuối cùng chúng ta phải đặt ra: Làm gì để giải thoát và giải thoát để làm gì? Vì hết thì giờ nên tôi phải trả lời luôn chứ hồi sáng mà tôi hỏi đó.

[1:22:52]Chúng ta sống vị tha để tìm sự giải thoát phải không? Và giải thoát rồi để làm gì? Cũng để sống vị tha. Vậy thôi. Nếu mà chúng ta chỉ giải thoát cho riêng mình đó là sự vị kỷ. Nếu thiếu đạo đức thì cái sự tu hành của mình chỉ là công phu của ngoại đạo. Những người ngoại đạo họ cũng tu dữ lắm, cũng cầu kinh niệm chú rồi cũng rèn luyện cũng ngồi thiền tập định nữa, nhưng mà thiếu đạo đức. Nên nếu mình thiếu đạo đức thì mình cũng giống như công phu của ngoại đạo. Nên phải nhớ cái đạo đức là quan trọng. Và cái quan trọng cuối cùng là cả cuộc đời của mình dù giải thoát hay chưa giải thoát là phải làm lợi ích cho chúng sinh.

[1:23:29]Quý thầy có hỏi gì không? Thôi lần này tôi bận quá phải về sớm. Lần sau á thì quý thầy chuẩn bị những câu hỏi về thiền. Lần sau thì sau khi giảng xong về giáo lý thì tôi để lại thêm nửa tiếng cho quý thầy hỏi về thiền định, về thực hành thiền định. Chuẩn bị câu hỏi trước cho quý thầy, quý Phật tử luôn. Bây giờ có ai thắc mắc gì không? Kính thưa thầy con có câu hỏi. Ban nãy trong bài trước thầy có nói Bình Thị Giả là người ngộ đạo, nhưng sao con có thắc mắc là một người ngộ đạo sao lại có hành động quá ác như vậy? Tức là chưa giải thoát, chưa có đạo đức. Cho nên cái công phu gọi là ngộ đạo của thiền á,

[1:24:09]chúng ta coi chừng á nó chưa khác với ngoại đạo lắm đâu. Cái gọi là ngộ đạo của Thiền tông á. Vì không phải riêng gì Bình Thị Giả mà tôi đã gặp rất nhiều người ngộ đạo thật sự trong hiện tại và đều có những cái chuyện thiếu đạo đức. Tôi gặp nhiều lắm rồi. Đó là lý do mà tại sao tôi đi tìm như vậy. Tôi đi tìm một cái đạo Phật nó viên mãn trên mọi khía cạnh. Nghĩa là làm sao về tâm linh cũng đạt được đến tột độ mà về cái đạo đức thể hiện bên ngoài cũng đạt được cái viên mãn. Cho nên chúng ta đừng có nghe cái người đó ngộ đạo, có thể hiểu kiến giải được những câu thiền ngữ rất là sâu, có những khả năng đặc biệt vân vân

[1:24:49]mà tưởng rằng họ đã đi đúng đường, đã có đạo đức, chưa đâu. Đạo đức vẫn là một cái rất khó đạt được. Ngộ đạo mà đạo đức vẫn chưa có. Cho nên cái đạo đức vẫn là một cái rất khó chứ không phải là dễ. Đó là lý do mà tôi dạy cái môn Tâm lý Đạo đức là như vậy đó. Nên dù cái người đó tu chưa đắc đạo, chưa ngộ đạo mà nếu người đó có đạo đức thì người đó cũng xứng đáng là một tu sĩ của đạo Phật, vẫn có thể là một chỗ nương tựa cho chúng sinh được, dù trong tâm chưa đắc đạo. Còn một cái người được gọi là ngộ đạo như kiểu Bình Thị Giả mà thiếu đạo đức thì có làm lợi cho ai được không? Có làm chỗ nương tựa chúng sinh được không?

[1:25:24]Không, phải không? Cho nên cái căn bản là đạo đức. Chưa có đắc đạo mình cũng phải lo trau dồi đạo đức, đến khi đắc đạo rồi thì cũng thể hiện đạo đức thôi. Tức là lòng từ bi, là sự khiêm hạ, là đời sống vị tha, như vậy đó. Nên cái gọi là ngộ đạo chứ cũng còn cạn lắm, chưa có gì quan trọng

[1:25:52]đâu. Có ai hỏi gì nữa không?

[1:26:12]Con ước mơ

[1:26:24]từng giờ trong trái tim. Cho thế gian một lần tan bóng đêm. Tình thương lớn thẳm sâu trong mọi người. Và hạnh phúc sáng trên môi nụ cười. Khí hận thù nhạt phai thành sương khói. Con người rồi tự thấy sẽ cần nhau. Con ước mơ mọi người thương mến nhau. Cho ánh dương đẹp ngời ngàn đời sau. Nguyện cầu cho khắp nơi yên vui. Phật đạo gieo rắc thêm không thôi. Niềm bình an đến như xuân tươi. Lòng người vang tiếng ca tuyệt vời.

[1:27:37]Lạy Phật cho trái tim như không. Lạy người cho ước mơ mênh mông. Lạy cỏ cây gió mây qua sông. Để lòng tan biến trong vô cùng.

[1:27:55]Biết bao lần nhìn đời thoáng qua. Xót thương người còn bận bóng ma. Giữa luân hồi miệt mài trôi xa. Đến khi nào tìm được lối ra.

[1:28:11]Ước mơ mọi người chung chắp tay. Dưới chân Phật đài hương ngát bay.

[1:28:27]Con ước mơ từng giờ trên thế gian.

[1:29:00]Thơm ngát hương một loài sen chứa chan. Nguồn chân lý vẫn bay lan mọi miền. Và cuộc sống sẽ tan đi muộn phiền. Xin mọi người nhìn nhau bằng đôi mắt. Trong, hiền lành và sáng mãi niềm tin. Xin khắp nơi cuộc đời vang pháp âm. Cho thế gian chẳng còn cảnh lầm than. Nguyện cầu mưa pháp tuôn tuôn rơi. Mọi người không sống trong chơi vơi. Nụ cười tươi mãi trên đôi môi. Vạn niềm vui đến cho cuộc đời. Nguyện cầu trên thế gian hôm nay. Một lòng quy hướng theo Như Lai. Dù ngàn năm vẫn không phôi phai. Để người quên hết bao u hoài. Ước mơ mọi người càng vững tin. Lý nhân quả Phật đà xướng minh. Cứu muôn loài vượt ngoài điêu linh.

[1:30:37]Đắp xây đời ngày càng thắm xinh.

[1:30:42]Ước mơ một ngày mai sáng tươi. Ánh dương Đạo mầu soi khắp nơi.

[1:30:55]Nguyện cầu mưa pháp tuôn tuôn rơi. Mọi người không sống trong chơi vơi. Nụ cười tươi mãi trên đôi môi. Vạn niềm vui đến cho cuộc đời.

[1:31:12]Nguyện cầu trên thế gian hôm nay. Một lòng quy hướng theo Như Lai. Dù ngàn năm vẫn không phôi phai. Để người quên hết bao u hoài.

[1:31:30]Ước mơ mọi người càng vững tin. Lý nhân quả Phật đà xướng minh. Cứu muôn loài vượt ngoài điêu linh. Đắp xây đời ngày càng thắm xinh. Ước mơ một ngày mai sáng tươi. Ánh dương Đạo mầu soi khắp nơi.