[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa chư tôn đức, quý Ni sư trụ trì chùa Trung Kính Thượng, các bác đạo cao đức trọng trong các tổ chức văn hóa về con người, vân vân, các quý Phật tử. Hôm nay cũng về đây để làm một cái buổi lễ cầu nguyện cho quê hương và ta có một buổi pháp đàm trao đổi với nhau một vài cái cái điều về đạo Phật. Cái điều chúng ta muốn nói với nhau hôm nay là: Vài nét đặc thù của đạo Phật Việt Nam. Nếu mà nói về đạo Phật Việt Nam thì mênh mông bất tận, cho nên ta chỉ nêu ra một vài điểm cho vui. Cũng nhân hôm nay chúng tôi ở trong Nam ra có một cái buổi họp chuẩn bị cho cái Đại lễ Phật đản Liên Hiệp Quốc sắp
[1:04]tới tổ chức ở tại Hà Nội, nơi Trung tâm Hội nghị Quốc gia, nên sẵn dịp rồi về thăm chùa một chút và có vài lời nói chuyện với với các bác, các Phật tử của ta. Thì cái Đại lễ Phật đản sắp tới thì cũng hơi cái tầm vóc nó hơi lớn, cho nên mong rằng là tất cả các Phật tử chúng ta đều hưởng ứng và cùng làm một cái gì đó để ghi lại cái dấu ấn này. Cũng cả nghìn năm mới có, lần đầu tiên có một như vậy. Suốt bao nhiêu nghìn năm qua, đây là lần đầu tiên Việt Nam ta đăng cai tổ chức cái lễ Phật đản của Liên Hiệp Quốc. Một lát thì chúng ta sẽ trở lại vấn đề này. Bây giờ thì chúng ta nói vào đề tài chính là:
[1:50]Vài nét đặc thù của đạo Phật Việt Nam. Đạo Phật thì có một đạo Phật chung rồi, nhưng mà khi vào Việt Nam, bắt đầu đạo Phật có một cái đạo Phật Việt Nam. Chúng ta cũng sẽ xem đạo Phật có cái sắc thái Việt Nam đấy là là như thế nào, phải không ạ? Muốn nói về đạo Phật rồi muốn nói về đạo lý thì ta đi bắt đầu từ cái cái cái phân biệt giữa ba cái khái niệm. Cái thấp nhất là tập quán, cái cao hơn tập quán là cái nền văn hóa của một quốc gia, và cao hơn cái văn hóa của một quốc gia là cái đạo lý, cái phổ quát của loài người. Chúng ta bắt đầu từ cái tập quán của dân tộc trước. Tập quán là cái gì đó? Là một cái thói quen.
[2:34]Chữ tập quán nghĩa là thói quen thôi. Nhưng mà cái thói quen đó nó trở thành một cái quy định bất thành văn mà buộc mọi người trong cộng đồng phải tuân thủ để chúng ta có thể có một sự hòa hợp với cộng đồng mà mình đang sống. Đấy, tập quán cái nghĩa là như vậy. Ví dụ như là vào một thời đại mà ai khi đến dự buổi lễ trang trọng đều phải mặc cái áo dài, khăn đóng, thì lúc đó nó nó thành một cái tập quán của dân tộc. Và như vậy ai muốn hòa hợp với cộng đồng không thể vào thời điểm đó đến cái buổi lễ mà ta mặc cái áo cánh cộc hoặc là cái quần đùi mà đi vào trong được. Nên đó là một cái tập quán mà ta
[3:16]phải giống như mọi người để có thể hòa hợp được. Hoặc là cái tập quán của dân tộc như là lấy họ cha, nghĩa là người con sinh ra thì lấy họ cha. Ai cũng phải làm như vậy hết, mặc dù cũng chẳng ai biết tại sao. Đến bây giờ cũng chẳng biết tại sao tự nhiên không lấy họ cha, riết cái luật pháp cũng phải chiều theo tập quán là cứ lấy họ cha. Chứ vì cha mẹ bình đẳng phải không? Nói là nam nữ bình đẳng, mà mẹ nhiều khi nuôi con còn cực hơn cha nữa. Mang nặng đẻ đau mà đẻ ra cái lấy lấy họ của ông bố. Mà người ta cũng chẳng giải thích tại sao. Nó thành thói quen, rồi vì thôi người ta cứ chiều theo thói quen như vậy để mà sống hòa hợp với cộng đồng.
[3:52]Chứ khi không ai cũng lấy họ cha, bỗng nhiên mình đẻ con ra bắt lấy họ mẹ cái mọi người cứ thắc mắc, mà bây giờ hỏi cho ra cũng chẳng ai trả lời được hết. Hoặc là một cái phong tục nữa là khi vào ngày đầu năm, ngày mùng một, mùng hai, mùng ba, gặp nhau ta tay bắt mặt mừng, ta cúi chào và ta chúc lành nhau là: "Chúc bác năm nay được nhiều điều phát đạt, thịnh vượng, sức khỏe" gì đấy. Thì đó là cái tập quán, cái nét đẹp của dân tộc ta và ai cũng làm như vậy để hòa hợp với cộng đồng. Vì nếu có một người làm khác đi, vào cái ngày đầu năm, gặp nhau bắt tay xong rồi lườm lườm, cười cười không nói tiếng nào bỏ đi thì người ta không hiểu mình là ai.
[4:26]Mình không hòa hợp được với cộng đồng. Cho nên cái tập quán là những cái gì đó mà bất thành văn, nhưng mà nhiều đời cộng đồng đã chấp nhận, đã thực hiện và ta muốn sống hòa hợp trong cộng đồng đó ta không thể làm khác được. Đó là quy định như vậy. Nên cái tập quán nó là một cái cái sợi chỉ kết nối, một sợi dây xuyên suốt, một sự ràng buộc vô hình để cái người trong cộng đồng đó kết nối được với nhau lại. Còn cái người mà ngoài cộng đồng bước vào cái biết ngay liền, là họ không có những tập quán đó, họ không có những thói quen đó. Ta thấy nhìn họ, ta thấy họ là xa lạ liền. Ví dụ như bây giờ một người Việt kiều họ sinh ở một cái nước ngoài,
[5:07]gương mặt mũi họ giống hệt, rồi khi họ về thăm đất nước họ cũng mặc cái áo dài, họ đội cái nón lá vậy á, giống như mình nhìn vào không biết. Nhưng mà khi họ bước vào cái ta thấy khác liền, bởi vì cách họ nhìn, cách họ đi đứng nghênh ngang không có cái khiêm cung, hoặc là cách chào, cách hỏi không có cái đưa bằng hai cái tay, cúi đầu. Ta nhìn ta thấy lạ liền vì họ không cùng tập quán, ta biết ngay người này ngoài cộng đồng, mặc dầu nhìn trên hình thức thì giống hệt. Cho nên vì vậy từ xưa con người ta gắn bó với nhau trong một cộng đồng nên nó từ từ nó hình thành những cái tập quán, cái tập quán vô hình đó.
[5:39]Những quy định vô hình đó kết nối với cộng đồng lại làm cho người ta thân ái với nhau hơn. Đó là ý nghĩa thứ nhất của cái tập quán. Còn cái thứ hai là văn hóa. Văn hóa là một bước phát triển cao hơn của tập quán, cũng là những quy định bất thành văn nhưng bắt đầu nó có cái tính đạo đức ở trong. Mà cũng vậy, ta cũng phải tuân thủ để ta sống hòa hợp và ổn định với cộng đồng. Là tập quán thì chưa thành cái đạo đức mà chỉ là một thói quen thôi. Như ví dụ như phải lấy họ cha, phải mặc áo dài, khăn xếp gì đó, nó là một cái thói quen. Nhưng mà đi tới văn hóa rồi thì nó thành những cái nó cao hơn tập quán mà có cái tính tính đạo đức.
[6:18]Ví dụ như là nói rằng là con phải hiếu kính, phải nuôi dưỡng cha mẹ già. Nó vừa là thói quen truyền đời từ đời này đời kia, mà cũng đã bắt đầu thành văn hóa, nó có tính đạo đức rồi. Nên khi ta còn nhỏ thì cha mẹ nuôi ta, thương yêu ta, đùm bọc ta. Đến khi cha mẹ đã tuổi già sức yếu, không còn tự lo cho mình được nữa mà ta đã trưởng thành thì lúc đó ta cũng có cả một gánh nặng con cái của mình chứ không phải không. Nhưng không được phép vì gánh nặng con cái đó mà ta lại bỏ quên công ơn dưỡng dục của cha mẹ mình, nên buộc phải nuôi dưỡng. Nên là ta phải gánh đôi vai gánh hai trách nhiệm: một cái thế hệ trước ta là cha mẹ ta, một thế hệ sau ta là con cái ta.
[6:58]Nên cái người mà đứng ở cái tuổi trung niên là cái người phải cống hiến rất nhiều, phải rất vất vả, và sống trên đời là phải như thế, không có cách khác. Còn ai muốn sống trên đời mà sống nhàn nhã thì đó là người tự mình đào thải ra khỏi cuộc sống, tự mình bước ra khỏi cái cái lĩnh vực của phúc đức và sau này sẽ mắc cái quả báo rất là thê thảm. Còn ai muốn có một cái quả báo lành, có một cái hạnh phúc, có một sự thăng tiến tâm linh đời này đời sau thì buộc ta phải gánh đôi vai cái trách nhiệm của mình, cái trách nhiệm đối với thế hệ trước, trách nhiệm đối với thế hệ sau. Mà đó nó vừa là một cái tập quán truyền đời mà cũng
[7:35]vừa là cái văn hóa vì nó có tính đạo đức. Có một lần chúng tôi đi trên chiếc xe khách, mà cái thời đó thì xe khách nhét đông người lắm mà chạy như ma đuổi. Vô tình chúng tôi ngồi bên cạnh hai vợ chồng người Tây phương. Thì nhân chiếc xe nó chạy nó chạy mà tài xế mà giành khách nó chạy vòng vèo, ào ào. Không biết ngoài Bắc có vậy không ta? Trong Nam có một thời gian chạy kiểu đó đó, chạy như ma đuổi, chạy chạy cho kịp vào địa nghĩa địa hay sao đó không biết nữa. Thì cái người nước ngoài mới nói câu này chứ: "Nếu mà ở nước tôi á là cái là cái tay tài xế này là bị bắt ở tù, bị phạt tiền luôn." Khi cái thấy họ nói bằng tiếng Anh cái
[8:09]chúng tôi cũng bắt đầu nói, mình không biết nói sao giờ. Thấy xe nào cũng chạy bây giờ mà mình mình vừa nói nửa đùa nửa thật mà cũng kiểu như là mình mình châm chế cho cái dân tộc mình, nói: "Ở ờ nước tôi không có sợ chết." Nói: "Người dân tôi không có sợ chết." Mình nói nửa đùa nửa thật. Nói: "Nên tôi đánh đâu thắng đó là bởi vì dân tôi không có sợ chết." Nói đùa đùa vậy. Rồi bắt đầu mới lãng sang mới nói qua chuyện khác với họ. Lãng sang qua chuyện khác, bắt đầu mới nói là: "Ồ, hai ông bà qua đây du lịch?" "Vâng, du lịch." "Hai ông bà không mang theo con hả?" "Không, chúng tôi không có con." Nghe ngạc nhiên,
[8:41]tức là họ họ không muốn có con tại họ không thích sự ràng buộc nuôi con cái. Cái lúc đó mình bắt đầu mình đụng tới cái văn hóa Việt Nam rồi, mình thấy có sự khác biệt, chúng tôi mới hỏi tiếp. Thì mình thấy thứ nhất là nếu sau này họ già thì không biết là ai nuôi họ, thì không hiểu mà không dám hỏi tới nữa. Bắt đầu mới hỏi ngược lại: "Thế còn ba mẹ của các bạn thì sao?" Hai ông bà đó nói: "Thì cũng có nhà nước lo hay gì đó, rồi còn chúng tôi thôi làm việc rồi rảnh đi du lịch chơi." Cái lúc đó đầu hơi cảm thấy hơi phiền tại vì nó khác biệt với văn hóa Việt Nam quá. Cái chúng tôi mới nói là: "Ở Việt Nam chúng tôi thì con cái phải có hiếu với cha mẹ.
[9:18]Phải lo phụng dưỡng cha mẹ." Cái người đàn ông mới nói thế này: "Thì chúng tôi trước kia cũng vậy, nhưng bây giờ everything change." Tức là mọi sự đã thay đổi. Họ vin vào cái cớ là mọi sự đã thay đổi nên họ bỏ mặc không cần lo cho cha mẹ. Nghe tới đó thì mình thấy họ có một cái văn hóa nó có cái lỗ hổng. Về tập quán á thì có thể nước này khác nước kia, ta đồng ý, nhưng mà khi đi vào cái văn hóa, bắt đầu nó đụng tới cái đạo đức rồi, mà ta thấy có những cái văn hóa mà nó khác nhau mà khác đến cái mức độ đó, ta bắt đầu thấy khó chịu. Hoặc là một cái nữa là bây giờ nói như học trò phải tôn trọng thầy cô.
[9:55]Thì đó là một cái văn hóa của Việt Nam, nó vừa là tập quán mà vừa là văn hóa của Việt Nam. Tức là học trò mà gặp thầy cô giáo ngoài đường phải khoanh tay cúi đầu chào. Còn bây giờ khi ta xem một đoạn phim nước ngoài, hoặc là ta nghe cái người Việt kiều ta về kể là vào trong lớp, nhiều khi nó nó ngồi ngả ngửa ra nghe cô giáo rồi nó buồn gác chân lên bàn, không được rầy la nó, không hiểu nổi luôn. Mình nói cái nước đó không có văn hóa. Họ có thể giàu cái gì đó mình không biết á, tại vì văn hóa liên quan tới đạo đức mà. Nó là tập quán nhưng có gắn đạo đức ở trong. Mà cái văn hóa kém tới cái mức độ đó là con người đó
[10:29]thuộc loại hạ đẳng chứ không phải là người cao cấp. Vì họ có thể giàu hơn mình, họ có thể có phi thuyền bay tới đâu không biết, nhưng mà con cái mà không kính trọng cha mẹ, học trò không kính trọng thầy cô thì cái loại văn hóa đó hạ đẳng. Cái loại đó không có so sánh với mình được. Và cũng chính vì ta có cái văn hóa vững vàng của ta đó, ta kiên cường mà ta có cái tinh thần dân tộc cao nên ta không bao giờ để cho dân tộc mình bị nô lệ bởi những cái loại người hạ đẳng hơn ta. Ta nghèo hơn họ nhưng họ hạ đẳng hơn ta về văn hóa, bắt buộc như vậy. Cho nên ta thấy khi ta có một cái tập quán đẹp, ta có cái nền văn hóa vững, tự nhiên ta đã có một cái sự
[11:06]độc lập, tự chủ gì đó trong cái tinh thần dân tộc của ta. Hoặc là nói là người dân phải trung thành với vua và với tổ quốc. Bây giờ thì không có vua, nhưng mà ta cũng có những người gần như vua, gần như vua vậy. Thì cái tập quán ta, nó nâng lên thành cái văn hóa, là người dân phải trung thành với vua và với tổ quốc của mình. Thí dụ khi bây giờ đến cái giai đoạn hội nhập thế giới, thì đôi khi cái ranh giới giữa các quốc gia nó nhạt nhòa. Cái người dân có nhiều cơ hội đi ra nước ngoài, đến nước này nước kia. Cũng có khi ta học hỏi được những cái hay của nước này nước kia, nhưng cái đạo lý của ta,
[11:44]cái văn hóa của ta, cái tập quán của ta, tổ quốc ta vẫn là trên hết. Nghĩa là ta đứng trước cái xứ người, những tòa building cao ngời ngợi, những chiếc xe hơi bóng lộn chạy qua chạy lại, những con người đẹp đẽ no ấm đó, nhưng mà lòng ta vẫn lạnh băng, vì ta vẫn nhớ thương đất nước quê hương của mình. Và đó chính là văn hóa của Việt Nam, mà nếu ta mất cái đó, thì ta không phải người Việt Nam nữa. Có thể một ngày nào đó ta gặp cái công ty chào mời ta một cái giá lương cao hơn, nhưng mà nếu ta thấy rằng cái việc mà làm nơi công ty đó nó không có phục vụ lợi ích cho dân tộc ta nhiều, ta có quyền từ chối để chấp nhận làm một nơi khác phục
[12:22]vụ được nhiều hơn cho đất nước mình với một mức lương cao hơn. Ngày hôm qua vậy, chúng tôi gặp một người Phật tử, thì anh cũng là một cái giám đốc, hình như anh cũng có mặt trong đây. Anh mới kể chuyện là anh có người con lớn, thì người con lớn mới nói là có cái công ty nước ngoài mời chào một cái lương rất là hấp dẫn. Thì anh mới nói với con anh rằng: "Bố có thể đầu tư cho con nhiều, bố không ngại chuyện đó. Nhưng mà bố, điều bố cần là con làm nơi chỗ nào đó để con cống hiến được nhiều cho đất nước mình, chứ không phải con đi tìm cái vinh hoa phú quý cho bản thân." Nghe cái câu đó chúng tôi rất xúc động.
[12:59]Nghĩa là vẫn còn những bậc cha mẹ trong bữa cơm hay trên cái bàn khách dạy cho con mình cái lòng yêu nước, cái tinh thần hy sinh phụng sự đất nước vượt khỏi cái ham muốn tầm thường của cái cá nhân, cái bản ngã mình. Mà đất nước ta tồn tại chính vì có những bậc cha mẹ như thế, dạy cho con mình cái lòng yêu nước như vậy, trung thành với với tổ quốc của mình, trung thành với lãnh tụ của mình. Đó là cái văn hóa mà ta phải trân trọng, phải giữ gìn. Cũng sẽ có những cái lớp trẻ nào đó lớn lên học đòi nước ngoài, vội vã, bộp chộp, đua đòi, nhưng mà cái lớp đó cần phải được điều chỉnh lại để ta phải có những người mà biết giữ gìn cái văn hóa của dân tộc ta.
[13:44]Hoặc ta có cái tập quán như là ai đưa cái gì người lớn đưa cho mình mình phải phải nhận bằng hai tay, hoặc là người nhỏ mình đưa cái gì cho người lớn mình phải đưa bằng hai tay, thì cái đó nó vừa là tập quán mà cũng vừa là văn hóa. Vì sao vậy? Bởi vì nó có gắn cái đạo đức ở trong đó. Khi ta đưa hai tay là ta biểu lộ sự tôn trọng cái người lớn, mà biểu lộ sự tôn trọng đó nó thuộc về đạo đức. Còn cái hành động mà đưa và nhận bằng hai tay thì nó thuộc về tập quán, tập quán của một dân tộc, của người nhỏ đối với người lớn. Và cái tập quán, cái văn hóa của Việt Nam đặc biệt nữa là ta tôn trọng người lớn tuổi, cũng đó là một cái rất là hay.
[14:20]Là cái người nhỏ luôn luôn phải phải tôn trọng người người lớn tuổi. Chẳng biết người đó như thế nào, có khi người đó nghèo hơn mình, mình giàu hơn người đó. Ví dụ mình sinh trong gia đình giàu hơn, cái người đến nói chuyện với mình là người nghèo hơn, nhưng mà người đó lớn tuổi là mình vẫn phải tôn trọng, cái đặc biệt của Việt Nam như vậy. Ta chưa nói tới đạo Phật, ta chỉ mới nói tới là văn hóa Việt Nam. Bây giờ bắt đầu ta nói tới cái đạo lý. Cái đạo lý là cái gì nó phát triển cao hơn văn hóa một lần nữa và bắt đầu nó vượt khỏi ranh giới quốc gia. Tại vì nó là cái chân lý, là lẽ phải có tính phổ quát
[14:53]của loài người mà không lệ thuộc vào quốc gia. Bất cứ quốc gia nào nghe những cái điều này vẫn phải công nhận là đúng, thì ta bắt đầu gọi là đạo lý. Nó vượt khỏi tập quán riêng của quốc gia, vượt khỏi văn hóa riêng quốc gia mà trở thành phổ quát chung của loài người. Mà nếu nói mà ta gặp người ở các hành tinh khác, nó cũng là cái chân lý chung luôn, thì ta gọi là là là đạo lý, hén. Nó cũng có thể là thành văn hay là bất thành văn. Nếu được quy định viết lại thì gọi là thành văn, còn nếu ta hiểu ngầm thì gọi là là bất thành văn. Và ta cũng phải tuân thủ để sống hòa hợp và ổn định với với cộng đồng của mình.
[15:29]Ví dụ như cái đạo lý như thế này: con người hay là những cái cộng đồng có cái bất đồng với nhau thì phải biết kiềm chế và giải quyết cái bất đồng đó bằng cái sự bàn bạc, thương thảo, chứ không được mà giải quyết những cái bất đồng đó bằng cái sự manh động hay là bạo lực. Thì cái này nó là về đạo lý, nó thuộc về đạo lý chứ nó không phải là văn hóa nữa, nó cao hơn văn hóa mà bất cứ quốc gia nào phải tuân thủ. Còn nếu bất cứ quốc gia nào ngày nay mà hễ đụng chuyện một chút là cứ đưa súng đưa đạn ra, khoe cái súng đạn của mình là mạnh, thì ta gọi là quốc gia này không có chính nghĩa, không có chính nghĩa, không có đạo lý.
[16:10]Còn khi có gì bất đồng, ta nói chuyện với nhau, tìm cho ra. Hoặc là một tôn giáo nào cũng vậy, cứ thấy ai không giống mình là cứ đem súng đem bom đánh người ta, thì cái đó là một loại không có đạo lý, không có đạo lý. Tại vì cái đạo lý của loài người văn minh là phải dùng lý lẽ, dùng logic mà phân tích xem cái gì đúng. Nếu có khi ta đúng, ta phải thuyết phục cái người kia nghe ta. Còn nếu bàn bạc một lát phát hiện ra cái người kia đúng, không phải ta đúng, ta phải nhanh chóng từ bỏ cái ý kiến của mình để đi theo họ liền. Không thành kiến là của tôi, của ta gì hết, mà ở đây cái gì là lẽ phải, cái đó phải được tôn trọng.
[16:48]Nếu ta tin chắc qua nhiều lý luận ta thấy rõ ràng mình đúng rồi, ta phải tiếp tục thuyết phục để cái người bên kia họ đừng bất đồng nữa, họ phải chấp nhận ý kiến của ta. Còn nói qua nói lại một lát ta phát hiện bên đó họ đúng, thì thôi ta đành phải ngả mũ chào, ngả mũ chào. Thì đó cái đó gọi là có đạo lý. Giống như ta nghe kể chuyện ông Tổng thống là Abraham Lincoln, một Tổng thống Mỹ, ông Tổng thống bị ám sát. Trước khi lên làm Tổng thống thì ông từng là luật sư. Thì lúc ông nhận cãi trong cái vụ kiện, thì cái thân chủ của ông thật ra là một người phạm tội, mà cái người này giấu. Khi đến mà nhờ ông cãi giùm á, thì người này giấu những cái
[17:25]chi tiết mình phạm tội, nên khi ông cãi ông tin là thân chủ ông vô tội, nên đứng trước tòa ông mạnh mẽ ông cãi. Đến khi cái phe bên kia họ đưa ra lý luận đanh thép rằng thân chủ của ông là người có tội, ông đứng lên ông bỏ tòa ổng đi ra liền. Là ổng nói ổng ổng phải làm theo đúng lương tâm, chứ không phải là vì người kia cho tiền nhiều mà ổng quyết tâm cãi từ có tội thành vô tội, cái đó là vô lương tâm. Thà rằng người kia nói có tội, rồi trong cái tư cách luật sư á, ông tìm cách trong cái tội đó những cái gì gọi là tình tiết giảm nhẹ để ông cãi trước tòa mà hy vọng rằng cái án nó giảm xuống, thì như vậy là đúng lương tâm người luật sư.
[18:00]Còn có tội mà cãi thành vô tội là người luật sư đó vô lương tâm. Khi mà ổng biết ngay thân chủ ổng giấu ổng, không nói thật, mà bên kia đưa ra lý luận một cái là ổng thấy là lý luận bên kia quá vững chắc là ổng lập tức bỏ ý kiến của mình liền, bỏ ra khỏi tòa, không cãi nữa, chấp nhận là coi như mình thua cuộc. Mà khi một luật sư thua cuộc thì mất tiếng dữ lắm, nhưng mà không ngờ ông không mất tiếng. Cái mà ông xác nhận rằng mình thua cuộc vì biết chắc thân chủ mình có tội, không ngờ uy tín ông tăng lên rất nhiều, vì ông đã làm đúng đạo lý. Và cái đạo lý đó không có ranh giới quốc gia. Và ta mong rằng mọi cộng đồng trên thế giới này cũng
[18:34]vậy, giữa xã này xã kia, tôn giáo này tôn giáo kia, quốc gia này quốc gia kia, mỗi khi có cái gì bất đồng hãy ngồi lại bàn bạc nói chuyện với nhau. Đừng có xử sự bằng cái tham lam, thù hận, hơn thua, kiêu ngạo, vì những điều đó nó gây đau khổ cho con người và nó là cái gì đó vô cùng kém đạo lý, kém đạo lý. Hoặc là một cái đạo lý nữa là không được xâm phạm tài sản và tình cảm riêng tư của người khác. Người khác có cái món đồ gì đó ta cũng thích, họ đang nhưng mà đang là sở hữu của họ, ta không được quyền xâm phạm. Thì cái này nó không phải thuộc là tập quán hay văn hóa nữa, mà nó trở thành đạo lý rồi, mà bất cứ quốc gia nào,
[19:15]bất cứ một hành tinh nào trong vũ trụ này cũng phải chấp nhận điều này. Hoặc là tình cảm của người kia, ta cũng không được xâm phạm. Ví dụ cái người ta có thích cũng phải tránh né, vì đó là tình cảm của người khác. Đó, và cái điều này vậy, từ xưa tới nay cứ phải như thế và ở quốc gia nào cũng cứ phải như thế. Nó thuộc về đạo lý, nó vượt ngoài ranh giới của quốc gia. Hoặc là ai có tội phải bị trừng phạt, ai có công phải được khen thưởng. Cái sự công bằng như thế là cái đạo lý có tính phổ quát, không thể nói ngược đi được. Còn thế nào là tội, thế nào là công thì coi chừng là nó lệ thuộc vào quan
[19:53]niệm của từng địa phương, nhưng mà trước hết là như vậy cái đã. Đó, còn những cái như lòng yêu nước mình, lòng yêu thương nhân loại, lòng yêu thương thiên nhiên, cỏ cây, chim thú vậy, nó cũng thuộc về đạo lý mà có tính phổ quát vượt ngoài ranh giới quốc gia. Bởi vì có những cái khu vực sinh thái nó không có thuộc ranh giới quốc gia. Ví dụ ta nói cái dãy Trường Sơn của ta, dãy Trường Sơn của ta nó là một cái hệ sinh thái chung của cả Việt Nam và của cả Lào, thì ta không thể nói là cắt ngang băng ở đây cái là tôi yêu cái mà cái núi Trường Sơn này kể từ cái ranh cọc, cột mốc biên giới này, còn từ cột mốc biên giới của dãy Trường
[20:27]Sơn qua bên kia tôi không yêu nữa vì nó của Lào, nói vậy không được. Nói vậy không được. Cho nên cái cái tình yêu thương thiên nhiên, yêu thương cái môi trường sinh thái, nó nhiều khi nó không còn ranh giới quốc gia nữa. Hoặc là cái dòng sông Mê Kông nó chảy suốt từ Vân Nam, Tây Tạng chảy qua bao nhiêu nước về tới đồng bằng sông Cửu Long mình, nói: "Tôi yêu dòng sông Cửu Long mà nó ngắt từ biên giới Campuchia thôi nha, trước biên giới Campuchia tôi không yêu", mà nước thì bên Campuchia nó chảy qua mình. Cho nên khi mà nói tới cái tình yêu thương sinh thái, yêu thương thiên nhiên, thì nó cũng vậy,
[20:55]vượt khỏi ranh giới quốc gia, vì nó là cái đạo lý lý phổ quát như vậy. Đó là nãy giờ là ta phân biệt ba loại hình: cái tập quán, cái văn hóa, và đạo lý. Tập quán thì nó có tính nhỏ nhỏ, bất thành văn, nhưng mà cộng đồng nhìn nhận nhau nhờ những tập quán đó, là biết à cái người này trong cộng đồng của mình. Cao hơn cái tập quán là văn hóa, cũng giống như tập quán nhưng mà bắt đầu có gắn cái đạo đức bên trong á, ta gọi là văn hóa. Và cao hơn cái văn hóa là cái đạo lý có tính phổ quát ngoài ranh giới của quốc gia, của thế giới luôn, nếu ta còn gặp một thế giới nào khác trong vũ trụ này, có tính chung như vậy.
[21:33]Bây giờ ta mới nói tới đạo Phật. Đạo Phật đến với Việt Nam khoảng hơn 2.000 năm trước, cung cấp thêm cho cái văn hóa của dân tộc ta những đạo lý độc đáo, hòa vào cái văn hóa của dân tộc ta, hòa vào tập quán của dân tộc ta, và trở thành tài sản của dân tộc ta. Cái đặc biệt của đạo Phật là vậy. Vì đạo Phật không có tổ chức quốc tế. Mấy mươi năm trước á, các nước Phật giáo trên thế giới mới mời nhau ngồi họp, thì lần đó là ở Hà Nội ta có Sư cụ Tố Liên cũng đi dự á, mà thành lập được cái Hội Liên hữu Thế giới. Chỉ là liên hữu thôi, liên hữu tức là bạn bè liên kết với nhau thôi, chứ nó chẳng có thành một cái tổ chức mà mệnh lệnh từ trên ban xuống
[22:16]ở dưới phải nghe, nó không giống như các tôn giáo khác. Cho nên đạo Phật Việt Nam vẫn là đạo Phật Việt Nam, mà ta không chịu một cái mệnh lệnh từ nước ngoài. Một vài tôn giáo mà có cái tổ chức quốc tế khi họ đến với dân tộc thì họ ép cái dân ta phải từ bỏ cái văn hóa, tập quán của mình để đi theo cái khuôn khổ của họ. Ví dụ như có tôn giáo đến thì bắt mình phải bỏ bàn thờ ông bà. Trong khi cái bàn thờ ông bà của ta là tập quán ta, là văn hóa của ta, là đạo lý của ta. Cái việc mà con cái thờ cúng tổ tiên là cái điều thiêng liêng, nó tạo thành cái truyền thống dân tộc từ ngàn xưa đến ngày hôm nay,
[22:55]làm cho ta đứng vững được trước bao nhiêu cái phong ba sóng gió của lịch sử là chính có cái bàn thờ ông bà để ở trong nhà mình đó. Ngày nay tới kêu dẹp bàn thờ ông bà thì ta phải hiểu rằng cái mất mát nó lớn chứ không có nhỏ. Thấy chứ dẹp cái bàn thờ ông bà chuyện coi nhỏ nhưng mà không nhỏ à, ta mất nước luôn đấy, không đơn giản. Còn cái bàn thờ ông bà, ta còn tổ quốc trong nhà ta, ta còn sẽ cầm gươm lên chiến đấu nếu ngày nào ai dám đụng tới ta, còn mất bàn thờ ông bà rồi là khỏi, như té khói không biết nước mình ở đâu để chiến đấu nữa. Còn Phật giáo không phải như vậy. Phật giáo là thờ Tứ ân, nghĩa là cái ân cha,
[23:33]ân mẹ, ân ông bà tổ tiên, ân đất nước, ân chúng sinh. Những cái ân như vậy rất là đẹp và cứ phải thờ cúng. Tức là ngoài cái việc mà gia đình ta thờ cúng ông bà, chùa còn phụ ta thờ cúng ông bà của ta nữa. Cho nên là cái văn hóa của đạo Phật của ta bồi đắp thêm cho cái văn hóa của dân tộc ta, nó làm đậm đà thêm cái văn hóa của dân tộc ta. Ví dụ con người mất thì chùa tới cúng, nói bây giờ con đưa cái hình, cái linh của ba con vào trong chùa thờ thì thầy thờ giúp con nha, rồi thầy thờ liền, thầy giúp liền, nếu con mắc đi xa. "Thưa bây giờ con con thờ ba con trong chùa giùm, rồi con thờ thêm cái ở nhà nữa?", "Càng tốt luôn, không sao hết".
[24:11]Tức là chùa phụ thêm cho cái văn hóa của ta, phụ thêm để bồi đắp thêm cái lòng hiếu kính của ta đối với ông bà ta. Đạo Phật là như thế, tức là đến để làm đậm đà thêm cái bản sắc văn hóa của ta. Rồi cái y phục cũng vậy, ví dụ như ta ta hãy nhìn sư thầy trụ trì đó ngồi hiền lành ở bên cái cái gốc cây cây quýt, ta thấy sư thầy đẹp trai mặc cái y phục, nó là một biến tấu, một biến cách của cái y phục dân tộc ta, y phục cổ truyền ta. Và ta thấy là khi đạo Phật đến là hòa quyện với dân tộc là như thế, chứ không làm khác lạ. Mặc dù gần đây có một vài tông phái chủ trương mặc quần áo giống với Ấn Độ thời xưa, thì thôi ta cũng tôn trọng cái khuynh hướng như thế.
[24:56]Chứ còn đạo Phật mà theo nghìn năm của Việt Nam thì đều mặc quần áo giống như là là là dân tộc Việt Nam, giống như thầy cũng mặc áo hơi tay dài dài để cho nó hù thiên hạ đó, cho nó trông thấy sợ thôi, chứ còn cái phần này cái nọ thì đều giống giống như y phục cổ truyền của dân tộc ta cả. Rồi ta thấy nữa là rất nhiều chùa, trong chùa có thờ những anh hùng của dân tộc. Những người anh hùng như Quang Trung rồi Lê Lợi, Lý Công Uẩn, Trần Hưng Đạo vậy, những cái anh hùng mà dân tộc ta tôn vinh thì trong chùa cũng tôn vinh luôn. Nên ta thấy là cái sự cung kính của người theo đạo Phật hòa với cái sự cung kính
[25:36]của dân tộc ta, và ta thấy đạo Phật làm đậm thêm cái tình yêu nước, cái văn hóa của ta, không hề có chống trái. Đó là cái đặc tính của của đạo Phật Việt Nam là như vậy. Hiện nay á thì Phật giáo Việt Nam là một tổ chức tập hợp được nhiều hệ phái. Coi vậy coi chùa chùa vậy chứ nếu đi vào trong ta sẽ thấy có nhiều hệ phái, hoặc là bước vào miền Nam ta sẽ thấy rất là rõ nét có nhiều hệ phái khác biệt. Nhất là Theravada là Nam tông Nguyên thủy là Việt Nam ta có một cái hệ phái ta gọi là phái Nam tông hay là các sư Nguyên thủy, hay gọi tên là Theravada. Theravada có nghĩa là Thượng tọa bộ, là do vào khoảng thập niên 60 ở trong miền Nam có
[26:23]một vị hòa thượng đạo cao đức trọng từ Tích Lan sang thăm Việt Nam và truyền bá cái giáo lý của Theravada. Ngài đó tên là Đại đức Narada, người rất là nổi tiếng, có viết cái cuốn "Đức Phật và Phật Pháp" đến ngày nay vẫn còn được lưu hành. Thì vị đó sang Việt Nam giáo hóa không biết tại sao có duyên rồi nhiều người đi theo rất là nhiều, nhiều người cũng xuất gia theo, lập thành một cái Phật giáo Nguyên thủy. Ừ bây giờ thì chùa của Nguyên thủy rải rác rải rác cũng rất là nhiều ở trong từ miền Trung trở vào trong Nam, chứ ngoài Bắc thì chưa thấy vị nào ra đây. Thì các quấn y theo kiểu Nguyên thủy,
[26:57]được quyền ăn thức ăn động vật, ăn một bữa và ngồi thiền nhiều, kinh thì tụng theo cái tiếng Pali ta nghe ta cũng không hiểu. Giống như là nhiều chùa Bắc tông ta tụng kinh bằng chữ Nho á, người Việt Nam mình cũng không hiểu, rồi các sư Nam tông thì tụng theo tiếng Pali ta nghe ta cũng không hiểu. Như hôm rồi vậy, lúc mà họp trù bị Vesak, bữa thứ nhất thì đứng lên là niệm Phật theo kiểu Việt Nam là Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, cái bữa thứ hai là niệm theo cái tiếng Pali. Niệm theo tiếng Pali cái chúng tôi không biết, cứ ngồi nghe thôi. Quay sang hỏi cái vị sư mà đi du học ở Ấn Độ về mới hỏi thì cái vị mới
[27:31]trả lời cho nghe, thì vì ngôn ngữ nó có cái cách biệt như thế. Thì à chính vì vậy mà giáo hội ta có cái chủ trương là Việt hóa cái những bài kinh tụng lại, nhưng mà đến ngày hôm nay vẫn chưa có làm xong. Các pháp môn trong đạo Phật của Việt Nam ta cũng đa dạng. Thí dụ như bây giờ ở ngoài Bắc á quý Phật tử ít thấy có cái sự khác biệt, đi chùa nào cũng tụng những bài kinh giống nhau, cũng A Di Đà Phật, cũng niệm Phật như thế. Nhưng mà khi bước vào Nam thì không biết sao lại rất là nhiều tông phái. Như có cái phái tu thiền, mà tu thiền cũng nhiều cách tu thiền khác nhau nữa. Rồi cái nghi thức tụng kinh mỗi nơi cũng mỗi khác nhau,
[28:10]cái sinh hoạt cũng khác mặc dù cùng thờ Phật nhưng mà khác nhau. Và chính vì cái cái khác nhau đó nên cũng dễ đưa đến sự phân hóa. Nhưng rồi cũng có khuynh hướng hòa hợp là thấy khác nhau hoài đạo Phật nó cũng kỳ quá, chia rẽ. Cho nên các ngài cũng kêu gọi là tôn trọng cái pháp môn riêng nhưng phải hòa hợp nhau chung trong cái tổ chức giáo hội. Cái điều này được ghi trong hiến chương á, tức là cái pháp môn riêng được tôn trọng nhưng mà cái tổ chức, cái hành động, cái ý chí của giáo hội chung là phải được tôn trọng để gắn cái sự hòa hợp lại. Nên quý Phật tử ví dụ ta đi từ Bắc đi vào trong Nam, ta đi qua từng chùa này chùa kia,
[28:49]có nghe các sư thầy mà nói khang khác nhau chút xíu thì xin cũng đừng ngạc nhiên, và ta phải hiểu à mỗi vị có một cái tông phái khác, có tông phái riêng riêng một chút xíu như vậy. Tuy nhiên có những cái rất là chung, ví dụ như là ta cùng cái lòng tôn kính Phật, cùng phải tin sâu nhân quả, cùng phải hướng tới cái mục tiêu vô ngã, giác ngộ, giải thoát, cùng phải thực hành Bát Chánh Đạo, vân vân. Đó những cái rất là rất là chung. Nhưng mà khi triển khai sâu vào chi tiết thì mỗi vị có một cái khác nhau thì thôi ta cũng không có tiện bàn là cái khác nhau như thế nào mà ai đúng hơn ai, ở đây không phải là giờ phút nói điều đó.
[29:27]Thì thôi cứ ai có duyên với vị thầy nào, học theo pháp môn nào thì ta cứ thực hành như vậy. Tuy nhiên cũng có người hỏi, nói: "Thưa thầy, là nhiều thầy như thế, nhiều pháp môn như thế thì ắt hẳn là nó sẽ có cái hơn thua chút đỉnh, có cái người đúng hơn một chút, có người sai đi một chút. Con muốn là đi tìm cái vị nào đúng nhất, chân sư nhất để con theo cho đỡ vất vả. Bởi vì sai một ly sau này đi một dặm. Thôi bây giờ ngay từ đầu ta định hình cái cho nó đúng cho đỡ sai thì con phải làm sao lựa được vị thầy nào đúng nhất? Bây giờ nếu mà chúng tôi trả lời một vị thầy đúng nhất thì chúng tôi trả lời ai?
[30:04]Chắc chắn tôi sẽ chỉ cái mặt của mình. Tôi nói: "Ông này đúng nhất nè". Đó là cái bệnh chung, ai cũng thấy mình đúng nhất phải không? Giờ ví dụ như là đến hỏi cái sư thầy trụ trì, sư thầy cũng sẽ chỉ sư thầy, sư thầy nói: "Đây là đúng nhất". Vì nếu mình không đúng nhất mình đâu có tin mà mình tu, phải không? Mình phải nghĩ mình đúng nhất mình mới đi con đường đó. Và ai hỏi mình ai đúng nhất mình cũng sẽ chỉ vào cái mặt của mình. Đó lại khuynh hướng như vậy. Bây giờ ta đi hỏi một trăm ông thầy thì ông nào cũng nhận mình là đúng nhất. Và ta cũng đều phải tôn trọng, ta cũng không dám cãi. Nên vì vậy chúng tôi đề nghị cái gì lựa chọn khách quan hơn.
[30:39]Trước bao nhiêu cái tông phái khác biệt như thế thì ta cứ lạy Phật cầu nguyện. Ta cầu, nói: "Xin Phật gia hộ cho con gặp được một vị chân sư đi đúng nhất cái con đường của Phật giáo để cho con ngay từ bước đầu tiên đã là đặt được từng cái bước chân chính xác trên lộ trình tu tập để không bị cái lỗi là sai một ly ở bước đầu mà đi cả dặm, sai cả dặm về về sau". Ta cứ cầu nguyện. Thì khi cầu nguyện mà cái lời cầu nguyện đã ứng rồi thì khiến một ngày đẹp trời nào đó ta đi lang thang đến ta lọt vào cái chùa ta sẽ gặp một vị đó là Phật dắt ta đi. Mà muốn có được Phật dắt ta đi như vậy ta phải cầu xin,
[31:21]chứ khơi khơi không bao giờ được, chứ ta không biết ai đâu. Tại vì nếu ta biết chính xác là ai đúng hơn ai thì ta giỏi bằng ông thầy mất rồi thì khỏi đi học ai nữa hết trơn. Chính vì ta không biết nên ta phải đi tìm, mà chính vì ta không biết nên ta sẽ tìm sai. Vậy nên trước cái vô vàn các pháp môn thì ta để ý điều đó một chút xíu. Đạo Phật Việt Nam ta thì có nguồn gốc trực tiếp từ Ấn Độ. Nghĩa là hồi xưa đó, đạo Phật Việt Nam có trước Trung Quốc á. Vào cái thời mà Tam Quốc Chí vậy đó thì chính những nhà sư Việt Nam đã sang Trung Quốc dạy đạo chứ không phải là không. Rồi sau này thì khi mà cái nguồn Phật giáo từ Ấn Độ sang không còn nữa
[32:00]thì một số nhà sư Trung Quốc lại có những cái thành công lớn thì ta lại du nhập cái Phật giáo Trung Quốc về Việt Nam lại, bổ sung lại. Và bây giờ thì coi chừng là ta phải chuyển ngược Phật giáo qua Trung Quốc lại một lần nữa, tại bây giờ bên Trung Quốc thì Phật giáo không còn, rất là yếu, chỉ còn chùa để du lịch. Hôm rồi vậy chúng tôi cũng gặp mấy nhà sư Trung Quốc sang cũng cùng họp chung. Sang thì ổng nói rằng: "Chúng tôi sang để học hỏi thôi, học hỏi kinh nghiệm Việt Nam". Và họ mong rằng họ có thời gian họ đi tham quan nhiều chùa từ Bắc vào tới Nam để biết cái sinh hoạt Phật giáo Việt Nam như thế, Phật tử Việt Nam là tu tập như sâu sắc như
[32:35]thế để về có thể làm được cái gì cho Phật giáo Trung Quốc chứ Phật giáo Trung Quốc không còn nữa. Cho nên có khi lịch sử lại lặp lại là thuở ban đầu á những nhà sư Việt Nam sang Trung Quốc dạy đạo, rồi có một thời gian khi mà ta bị đô hộ, có một thời gian thì ta bị lệ thuộc Tàu thì cái Phật giáo lại du nhập từ Trung Quốc sang Việt Nam. Và bây giờ có lẽ đến lúc Phật giáo Việt Nam phải tải ngược về Trung Quốc lại một lần nữa. Cho nên những ai mà có cơ hội đi qua lại Trung Quốc á, ta hãy mang cái Phật giáo Việt Nam sang giới thiệu cho cho đất nước bạn, chi? Để cho bạn mà có thêm Phật giáo, có thêm cái đạo đức của đạo Phật, bạn cũng hiền bớt.
[33:19]Đạo lý của nhà Phật có cái vực rất là rộng, là có những đạo lý rất là đơn giản để dành cho người bình dân và có những đạo lý rất là uyên áo thâm sâu mà phải là những người cực kỳ có trí tuệ mới hiểu được. Cái vực của đạo Phật, cái đạo lý là như vậy. Ví dụ bây giờ gặp một người bình dân thì ta cứ nói thế này, là: đạo Phật là đạo của nhân quả. Ai gieo nhân gì sẽ gặt quả nấy, trồng dưa được dưa, trồng đậu được đậu. Ai ở hiền sẽ gặp lành, ai gieo gió sẽ gặt bão. Những cái đó người bình dân rất là dễ hiểu. Vì vậy, đừng chửi mắng ai, đừng đánh đập ai, đừng làm khổ ai. Giúp ai được điều gì ta cứ giúp, nói một lời để cho mọi người vui ta hãy
[34:02]nói, khuyên một lời để cho mọi người đừng ghét nhau ta hãy khuyên. Thế là người bình dân ta cứ học như thế là cũng làm một con người tuyệt vời sống trên đời. Và phải hãy như vậy. Còn khi mà gặp một người có tri thức, có trí tuệ thì ngoài những cái đạo lý nhân quả căn bản như thế, bắt đầu ta phải đào sâu vào những giáo lý cao siêu hơn như là Tứ Diệu Đế là gì, 12 Nhân Duyên là gì, Năm Ấm Ngũ Uẩn là gì, Bát Chính Đạo là gì, Ngũ Căn Ngũ Lực là gì, vô số vô số những những giáo lý cực kỳ uyên áo. Ví dụ như nói là cái giáo lý về Tứ Vô Lượng Tâm, ta không thể diễn tả hết nổi. Tứ Vô Lượng Tâm tức là: Từ, Bi, Hỷ, Xả.
[34:44]Bốn cái tâm đó buộc đệ tử của mình phải phát huy đến vô lượng mới gọi là Tứ Vô Lượng Tâm. Nào giờ ta nghe tới đạo Phật, ta cứ nói: "Ồ, từ bi hỷ xả đi mà, từ bi hỷ xả đi mà." Nhưng sự thật bốn cái chữ đó không dễ đụng tới. Bốn cái chữ đó là cái đỉnh cao chói lọi ở đâu á mà ta chỉ đứng chiêm ngưỡng thôi nhiều khi bước tới không nổi. Ví dụ như Từ là lòng thương yêu mọi người mọi loài bình đẳng, bất cứ ai. Thương cả từng cái chiếc lá trên cành, thương cái con sâu bò dưới đất, huống hồ chi là những con người đang sống chung quanh mình, lúc nào mắt mình nhìn thấy con người phải khởi lòng thương yêu.
[35:21]Ví dụ bây giờ, quý Phật tử đang ngồi với nhau, gặp nhau, nhìn mặt nhau trong ngôi chùa, từ sáng tới giờ có ai dặn lòng mình là: "Xin Phật gia hộ cho con, chứng minh cho con, con thương yêu hết những huynh đệ con ở trong sân chùa này."? Có ai nghĩ ý nghĩ đó không? Có ai nghĩ, giơ tay lên! Ai mà có được ý nghĩ đó, xin mời lên đây tặng cành hoa danh dự liền. Nhiều khi ta quên, đúng không ạ? Ta quên. Mà Từ là như vậy, thương yêu tất cả không điều kiện, nguyện lòng thương yêu tất cả. Mà cứ phải tự nhủ trong lòng mình như thế, chứ cái tình thương nó không tự khởi lên. Ta phải tự nhắc, tự nói. Vừa nhìn mặt nhau như thế này là khởi lên trong lòng liền:
[36:04]"Con nguyện thương yêu hết tất cả những huynh đệ con như thế này." Sáng giờ chưa ai nói câu này trong bụng nha. Cơm thì có ăn vô bụng rồi mà cái câu nói này chưa nói lên trong bụng. Hơi bị ăn gian. Rồi tới chữ Bi, Bi là gì? Ví dụ khi ta thấy một người gặp phải cảnh khổ, ta có cái thương xót. Cái thương xót đó gọi là Bi á. Có khi ta giúp được, cũng có khi ta không giúp được gì, nhưng phải có cái Bi. Phải có cái bi tâm, tức là lòng thương xót. Còn ta thấy người khổ mà ta trơ trơ không khởi lên thương xót, ta thiếu cái tâm Bi, mà ta thiếu cái tâm Bi này coi chừng ta cũng không còn là con người được luôn.
[36:42]Nên cái giá trị của một con người là phải thương xót người trước cảnh khổ. Thương cái đã, giúp được hay không là tùy hoàn cảnh của mình. Có khi ta cũng chẳng giúp gì được. Nhưng mà nếu mất luôn cái tâm Bi, tại tâm Bi nó không tốn tiền, không tốn sức, mà ta không có cái tâm Bi nữa thì ta không phải đệ tử Phật, mà lòng ta khô cằn sỏi đá rất là nguy hiểm. Rồi tâm Hỷ là gì? Tâm Hỷ là trong cuộc sống này có khi ta gặp cái người đau khổ thì ta khởi tâm Bi, nhưng có khi ta gặp một cái người nào họ đang thành công, hạnh phúc thì ta phải Hỷ. Hỷ tức là ta mừng giùm cho họ. Chứ còn cái tật của chúng sinh á, thấy ai thành công, hạnh phúc thì ganh tị.
[37:18]Thì Phật dạy ta thấy ai thành công, hạnh phúc phải Hỷ. Mà nếu ta không Hỷ được, ta loại vô đạo đức. Mà Phật dạy ta cái tâm Hỷ này phải vô lượng, bởi vì sao? Bởi vì vô số chúng sinh trong suốt cuộc sống này, chúng sinh cũng sẽ có vô số cái niềm hạnh phúc của họ, cái thành công của họ, cái công đức của họ và ta phải biết vui mừng vô hạn trước những điều vô hạn đó của chúng sinh, gọi là tâm Hỷ. Còn thấy cái người thành công hoặc là làm được những điều tốt, ta cứ bực tức khó chịu là ta thiếu cái tâm Hỷ. Hoặc là tâm Xả vậy, tâm Xả tức là tâm tha thứ. Trên đời này có ai không lầm lỗi không? Có ai dám giơ tay nói:
[37:56]"Tôi không bao giờ lầm lỗi." không? Nếu mà người nào dám giơ tay lên nói không bao giờ lầm lỗi, mời lên bàn thờ mình thắp nhang lạy liền. Nhưng vì ai cũng lầm lỗi, ta cũng lầm lỗi, người chung quanh ta cũng có lỗi. Mà nếu cứ cố chấp mà moi móc mấy cái lỗi đó mà trách nhau hoài thì mình sống không được. Thì tâm ta hẹp hòi và không có đạo đức, Phật dạy ta phải Xả. Vô số chúng sinh nên vô số tội lỗi và cái tâm tha thứ đó ta cũng phải vô biên, vô vô lượng. Nên những cái giáo lý mà Từ, Bi, Hỷ, Xả như thế, nói tới sâu xa như thế thì phải cái người tri thức mới hiểu nổi. Còn người bình dân nói một lát họ ngơ ngơ không hiểu.
[38:31]Nhiều khi một bà cụ già từ thủa nhỏ không được nhiều điều kiện để học hành, rồi cứ phải nai lưng ra dưới mưa nắng cấy ruộng và nuôi con nuôi cháu đi học. Con cháu thì có tri thức lớn lên, bà tiếp tục không biết gì nữa. Rồi đến chùa lễ Phật đơn giản mà nói cái giáo lý cao siêu quá bà không hiểu. Thành thử trong đạo Phật vậy, có những giáo lý rất đơn giản cho những người người bình dân, mà có những giáo lý bắt đầu cao siêu cho người tri thức. Và đi sâu hơn nữa, có những cái phương pháp tu tập để khai mở tâm linh đạt tới sự giác ngộ, còn cao hơn cả cái sự tri thức nữa. Vì một người tri thức có thể hiểu được, nhưng mà để bắt tay vào tu tập
[39:06]Tứ Vô Lượng Tâm, có thể bắt chân lên để ngồi thiền kiết già thì cái này nó còn vượt hơn cả tri thức nữa, bắt đầu đi vào cái tâm linh. Mà cái tâm linh này mới là cái tương lai của nhân loại. Tại vì cái nhân loại ta hiện nay á là ta mới đứng ở cái mức độ chuyển tiếp từ từ, từ cái cảm tính niềm tin qua tới lý trí logic, chứ ta chưa đi qua tới tâm linh. Mà các nhà tôn giáo á cũng nhớm nhớm nói tới cái tâm linh, mà nhiều cái tôn giáo á họ mê tín quá làm cho các nhà khoa học ngại. Nói: "Đi sâu khai thác tôn giáo không thấy được cái chân lý mà coi chừng nó bị rơi vào mê tín mà tức cười nữa." Cho nên các nhà
[39:44]khoa học cứ ngần ngại, ngần ngại, do dự là như vậy. "Nên chúng tôi cũng muốn khai phá tâm linh và chúng tôi cũng biết đó là cái chân trời mới của con người, cái tương lai con người nằm ở chỗ đó đó. Chúng tôi biết á. Nhưng bây giờ chúng tôi mở cánh cửa nào để đi vào tâm linh? Bị bắt chúng tôi dựa vào tôn giáo, chúng tôi ngại. Tại vì tôn giáo đã từng chứng tỏ mình có màu sắc mê tín. Mà chúng tôi muốn đi vào tâm linh nhưng phải đi bằng cửa ngõ của khoa học, của cái gì nó chân chính, nó xác đáng, nó hợp lý chứ chúng tôi không muốn đi vào bằng cánh cửa của niềm tin, của tình cảm, của cảm tính." Tương lai thì thế giới
[40:19]nhân loại sẽ đi về tâm linh rồi đó, chắc chắn á. Nhưng mà ta đi bằng cánh cửa nào thì xin giới thiệu: đi bằng con đường của đạo Phật thì ta đỡ sai lầm hơn. Nên ta nói lại vậy, là cái đạo lý đạo Phật có cái vực từ rất rộng, những người bình dân ít học cho đến những người tri thức học cao hiểu rộng và chuẩn bị mở một con đường để đi vào tâm linh cho nhân loại luôn. Mà muốn mở được cái con đường đó thì tất cả chúng ta phải tu tập thực sự, chứ không phải chỉ nói bằng miệng, không phải chỉ nghe bằng tai. Ta phải làm những điều phúc trong cuộc đời của mình, phải sống một đời dấn thân hy sinh tận tụy vì loài người, không còn thấy có mình nữa.
[40:59]Và những lúc thanh vắng, những giờ yên ả, ta phải bắt chân kiết già ngồi thiền giống như pho tượng Phật, dụng công trong tâm mình đúng phương pháp. Phải sống một đời vị tha đẹp như thế, tu hành lắng yên thâm sâu như thế, ta mới có thể đi vào thế giới tâm linh được. Bởi vì thế giới tâm linh chỉ dành cho những con người cực kỳ trí tuệ, cực kỳ đạo đức, còn người sống một đời ích kỷ không bao giờ bước vào được thế giới tâm linh. Và ta thấy cái ứng dụng của đạo Phật vào trong cuộc sống cũng vậy, cũng rất là là đa dạng. Ví dụ bây giờ ta nói với cái người doanh nhân. Cái người doanh nhân là cái người mà có đầu óc kinh doanh,
[41:39]sắp xếp công việc, đôi khi là họ có vốn để đầu tư hoặc đôi khi họ vay vốn để đầu tư. Thì mục tiêu của một doanh nhân là gì? Cái mục tiêu á, có nhiều người trả lời là: mục tiêu của làm kinh tế là kiếm lợi nhuận. Đó là quy luật. Đó là quy luật kinh tế. Làm ăn là phải có lời. Xin thưa mục tiêu đó sai luôn ngay từ đầu. Đúng một phần nhỏ mà không đủ và chính vì không đủ là sai mất luôn. Nên mục tiêu mà đi tìm lợi nhuận là mục tiêu sai lầm, sau này sẽ gây ra khủng hoảng kinh tế liền, không nói gì hết. Chúng tôi có viết một cái bài tham luận cho cái dịp lễ Vesak, trong đó nói về cái công bằng của xã hội. Chúng tôi định nghĩa thế này:
[42:17]bây giờ công bằng là gì? Công bằng là thế này: là ai mà giỏi, siêng năng, cống hiến nhiều cho xã hội thì người đó phải được đãi ngộ xứng đáng, đúng không ạ? Còn cái người nào kém dở, không cống hiến được nhiều thì buộc là không được hưởng thụ nhiều quyền lợi. Đó là công bằng. Ở đây có ai phản đối câu đó không ạ? Rồi, như vậy là công bằng. Đó là gọi là công bằng. Và như vậy ta cứ làm như vậy thì ta nghĩ là xã hội sẽ công bằng, phải không ạ? Nhưng không, đau khổ phát sinh từ đó. Cái mà ta gọi là công bằng á, cái đó sẽ sinh ra đau khổ. Quái lạ như vậy. Trong cái cuộc sống này không phải ai cũng giống ai,
[43:01]không phải ai cũng giỏi như ai, không phải ai cũng có cơ hội cống hiến như ai. Cho nên chỉ có một số người nào đó giỏi, có cơ hội cống hiến và họ lấy hết được những quyền lợi của xã hội về trong tay họ, trở thành một cái giai cấp, một tầng lớp, một nhóm nào đó đặc quyền đặc lợi. Và đa số người mất dần những cái ưu thế đó họ sẽ tuột dần, tuột dần xuống đáy xã hội. Thu nhập họ thấp dần, thấp dần. Và tạo nên một xã hội chúng tôi gọi là xã hội nghiêng lệch. Tức là cái người giàu cực kỳ giàu và cái người nghèo cực kỳ nghèo. Theo thống kê của một tác giả của Đại học Harvard, nước Mỹ thì hiện nay ở Trung Quốc 65% tài sản của Trung
[43:41]Quốc nằm trong tay của 0,16 người dân, 0,16% người. Sự chênh lệch kinh hồn luôn. Ta nhìn thống kê đó ta đau lòng. Tài sản tập trung hết vào một nhóm rất nhỏ, đa số người dân Trung Quốc vẫn thiếu ăn thiếu mặc. Cứ họ đi theo quy luật công bằng đó, nghĩa là ai cống hiến nhiều, ai làm được ra tài sản nhiều, ai sinh ra lợi nhuận nhiều thì cứ được quyền hưởng, không ngờ là cái gọi là công bằng đã làm cho xã hội hết bằng phẳng mà nghiêng lệch. Cho nên chính vì vậy là ta phải có sự điều chỉnh. Cho nên cái đạo đức của một người doanh nhân là khi bước vào thương trường, bước vào doanh trường để làm ăn, đừng vội vàng nghĩ là đi tìm lợi nhuận
[44:25]mà hãy mang trong hồn mình, mang trong lòng mình cái đạo lý của Phật dạy, cái tình yêu thương dân tộc, tình yêu thương đồng bào mà hãy kinh doanh. Kinh doanh với cái đạo lý là đóng góp cho sự phát triển của xã hội, của đất nước. Mang cái trái tim đó, mang cái mục tiêu đó mà bước vào làm ăn. Còn nếu chưa có cái tâm nguyện đó, chưa có mang được cái ý niệm đó thì đừng đi làm ăn. Tại vì nếu là chỉ đi tìm lợi nhuận thì sau này mình sẽ trở thành một đại gia ác độc nếu mình thành công và sẽ làm cho xã hội nghiêng lệch là mình chụp được cái gì là mình kéo về, lôi được cái gì là kéo về cho mình, quơ quào được cái gì là lôi về cho mình,
[45:02]giành được hết những cái quyền lợi của xã hội khi mình đã có ưu thế trong tay. Và như vậy làm cho xã hội nghiêng lệch liền. Cái người nghèo sẽ nghèo nhiều hơn, người giàu sẽ giàu nhiều hơn. Và xã hội đó gọi là công bằng nhưng mà không còn bằng phẳng nữa vì người ta chênh lệch quá nhiều. Nên cái đạo đức của doanh nhân như vậy. Ta nhìn vài cái dấu hiệu để ta biết một nền kinh tế của đất nước sẽ phát triển vững chắc hay không. Ví dụ hôm nào đó ta đi ngang một cái khu đất trống, cái ta hỏi là: "Khu đất này Nhà nước giải tỏa để làm gì?" "Á à, Nhà nước giải tỏa để xây một cái khu biệt thự cao cấp." là ta biết rằng là đây là dấu hiệu của một
[45:40]nền kinh tế sắp khủng hoảng vì chú trọng cho người giàu. Còn nếu ta đi ngang qua một khu đất, ta hỏi khu đất để làm gì, nói: "Nhà nước xây nhà này để dành cho người thu nhập thấp có thể sở hữu được một căn nhà." thì ta biết rằng cái nền kinh tế của đất nước sẽ phát triển ổn định bởi vì quan tâm đến người người nghèo. Ví dụ như trong cái tạp chí đưa ra cái thống kê top ten, mười người giàu nhất của đất nước mà nên thay vào đó đưa vào cái bảng top một trăm người nghèo nhất để cho cả xã hội thấy trách nhiệm của mình mà phải nâng những người đó lên, để lần lần mất đi những người nghèo nhất đi, không còn những người nghèo nhất nữa.
[46:19]Chừng nào mà cứ đưa ra đất nước ta còn một trăm người nghèo nhất tên thế này, địa chỉ thế này thì địa phương nào mà có lọt cái người mà nằm trong đó thì lo mà lo mà chạy, nâng để xóa người đó ra khỏi danh sách đó thì như vậy ta nâng dần dần, nâng dần dần lên ta không còn người nghèo nữa. Nên một cái chính quyền vậy mà ta biết là cứ ưu tiên quyền lợi của người tư bản thì năm năm sau, mười năm sau là khủng hoảng kinh tế liền. Còn một cái chính sách kinh tế mà chú trọng cho tầng lớp nghèo ta biết đất nước đó sẽ phát triển vững bền, nhân quả như thế. Còn nếu ta cứ nói theo công bằng là người nào giỏi thì cứ kiếm lời, xã hội đó sẽ hư liền.
[46:54]Giỏi thì nhiều người giỏi lắm, mà giành nhau đổ máu đầu luôn để mà giành cái lợi về mình, đất nước sẽ hư liền, kinh tế sẽ khủng hoảng. Hoặc là bây giờ ta nhìn vào một cái công ty, ta thấy cái người công nhân làm không đủ ăn, họ làm quần quật, quần quật, thêm ca để chắt mót dành từng đồng, từng đồng ra để mà ráng sống lây lất qua ngày tại vì lương nó sát với đời sống quá, có khi thấp hơn cái ngưỡng của đời sống thật. Nhưng mà nhìn vào cái đời sống của ban giám đốc: du lịch đầu này, dư tiền đi mua đất thêm khu kia thì ta đánh giá ngay đây là sự bóc lột. Dù là người đầu tư, bỏ tiền đầu tư hay là người công nhân làm quần quật,
[47:29]cả hai đều là người đóng góp cho sự thịnh vượng chung của công ty. Có một vài người sống thừa mứa, dư dả, cứ lấy tiền lời đi mua thêm đất khu này, mua đầu cơ đất khu kia, mua thêm chứng khoán đầu nọ, còn những người kia thì đầu tắt mặt tối không có dư được một đồng nào và ta đánh giá ngay đó là sự bóc lột xã hội. Mà đây những điểm mà người đệ tử Phật phải để ý, phải cảnh giác, nếu ta là người bước ra làm ăn kinh doanh, đừng để tình trạng đó xảy ra. Nếu cái người công nhân của ta mà chưa đủ ăn thì ta không được phép sống thừa mứa sang trọng vì đó là là tội lỗi, là ác độc. Hoặc là bây giờ ta nói tinh thần Đạo Phật vào trong
[48:09]cái cán bộ quan chức Nhà nước cũng vậy. Cái chữ "công chức" á, ngay cái chữ "công" là nó không có tư.
[48:19]Ta thà ta ở ngoài Nhà nước, ta làm người tư nhân muốn làm gì đó làm thì cái riêng tư của ta nó có lý, còn được chấp nhận. Nhưng đã bước vào làm Nhà nước, cái chữ "công" rồi thì phải bỏ quên cái tư. Tức là ta phải hy sinh nhiều hơn, phải phụng sự nhiều hơn chứ không được đòi hỏi quyền lợi. Còn người nào nghĩ rằng à bước vào cái môi trường công chức để có thể thăng tiến lên về quyền lực, cái đó tư tưởng nó rất là ác, tư tưởng nó bản ngã. Rồi sau này mình sẽ trở thành một kẻ ác độc, lợi dụng quyền thế để mà vơ vét. Còn khi ta bước vào làm công chức là buộc ta phải hy sinh, phải phụng sự cho dân, cho nước và phải chịu nhiều thiệt
[48:57]thòi ít quyền lợi, đó là điều đương nhiên. Tuy nhiên chính sách quốc gia thì không để như vậy. Chính sách quốc gia, Chính phủ thì buộc là cái người công chức thì cần phải ít thôi, nhưng mà tinh chuyên, tinh thần phục vụ cao và được đãi ngộ xứng đáng để yên tâm phục vụ cho cho dân. Bây giờ ta nói qua cái lĩnh vực một chút triết lý về cái niềm tin và lý trí vậy. Hễ mà nói tới đạo lý hay nói tới chân lý thì nó phải có hai cái thuộc tính: một là tính lý trí rất cao và tính đạo đức rất cao. Còn không thể gọi là một cái đó gọi là chân lý khi mà không có tính đạo đức ở trong. Cho nên phải có cái lý trí và phải có cái đạo đức.
[49:35]Còn cái niềm tin á nó thuộc về tình cảm riêng tư thì tạm thời được luật pháp tôn trọng. Bây giờ nói là: "Anh theo đạo gì?" "Tôi theo đạo Bà La Môn." thì Nhà nước tôn trọng. Bởi vì đó là gì? Đó là là là niềm tin. Mà niềm tin thì thuộc về tình cảm riêng, mà hễ là tình cảm riêng thì thôi, luật pháp tôn trọng không nói nữa. Nhưng ta không được quyền đứng yên ở cái tình cảm hoài, mà phải nhờ vào tình cảm để phát triển tới lý trí, vì con người là con người của lý trí. Nên nếu ai mà bước vào đạo bằng cái niềm tin, nói: "Tại sao anh theo Đạo Phật?" Nói: "Dạ tại xưa cha mẹ con theo Đạo Phật, bây giờ con cũng theo Đạo Phật vì thương cha
[50:18]thương mẹ." Như vậy vào đạo bằng cái gì? Bằng tình cảm. Hoặc là nói: "Có một lần đó con bị tai nạn, con niệm Phật cái tự nhiên nó hết tai nạn cái con tin Phật, con theo Đạo Phật." Cái đó thuộc về niềm tin, cũng là tình cảm. Thì vào đạo bằng cái con đường mà tình cảm hay niềm tin như kiểu đó á, không có bền mà nó không phải là chân lý. Và nếu Đạo Phật là chân lý thì khi ta vào Đạo Phật rồi, Đạo Phật sẽ đưa ta lên tới lý trí liền, không có đứng ở niềm tin nữa thì Đạo Phật là chân lý. Còn nếu một cái đạo mà không phải chân lý á, khi ta vào cái đạo đó rồi, cái đạo đó bắt ta phải tiếp tục tin, cứ bắt ta phải duy trì cái niềm tin hoài thì
[50:55]ta biết rằng trong cái đạo đó không có chân lý, thiếu chân lý, nên cứ đứng lại ở cái tình cảm và niềm tin. Cứ phải tin, chứ không tin là xuống hỏa ngục, không tin là quỷ sứ đập đầu cắt lưỡi mày chết á, thì ta biết ngay là cái đạo này không có nhiều đạo lý cho ta, không có chân lý. Còn ví dụ ta đến với Đạo Phật, đầu tiên là vì sao ta đến? Vì ta tin, ta thương, hoặc là thấy thầy nói năng dễ thương, hiền lành quá, cha mẹ con chết có gửi cốt trong cái chùa này nên con theo Đạo Phật, thì đó chỉ là niềm tin và tình cảm. Nhưng khi ta đi vào sâu rồi, bắt đầu Đạo Phật nâng ta lên liền. Sống như thế này là đúng, sống như thế kia là sai, suy nghĩ như thế này là đúng,
[51:30]suy nghĩ thế kia là sai, phải phát triển mãi, phát triển mãi. Đến lúc nào đó ta đến Đạo Phật không còn vì niềm tin, tình cảm nữa mà vì lý trí, vì phải đúng như thế, con người phải sống như thế mà thôi. Thì cái đó đó mới là một tôn giáo chân chính. Trong đó đó mới có đạo lý, có chân lý để cất cánh ta bay lên. Còn ta đến cái đạo mà cứ bắt phải tin tin tin tin hoài là ta biết ngay đạo này không có gì trỏng, rỗng tuếch à. Nếu mất niềm tin cái người ta bỏ đạo liền. Còn Đạo Phật bắt đầu bằng niềm tin nhưng sau đó phát triển lên thành lý trí. Đạo Phật ta tuyệt vời như thế. Cho nên quý thầy quý cô phải nhớ điều này:
[52:06]là khi người Phật tử đến với mình, quy y với mình, họ đến bằng niềm tin, tình cảm. Ta phải dạy như thế nào, năm năm sau, mười năm sau cái người này không phải niềm tin, tình cảm nữa mà những người này là người lý trí cực kỳ, phân biệt đúng sai, thiện ác trong chi ly, trong từng sợi tóc nhỏ thì đó mới là đạo lý. Mà Đạo Phật như vậy, Đạo Phật mới có đạo lý, có chân lý bên trong để làm lợi ích cho cho cuộc đời này. Đạo Phật Việt Nam á thì hiện nay vì các vị lãnh đạo ở trên cũng giống như nhà nước, cố gắng đi tìm cái sự hài hòa giữa các tông phái, cố gắng dung hòa, tránh nói những lời gây xung đột, tăng cái tính bao dung đón nhận hơn.
[52:46]Và ngay cả với các tôn giáo bạn cũng vậy, ta cũng cố gắng là sống thanh bình, hài hòa, tôn trọng các tôn giáo bạn. Vì sao? Vì ta muốn tôn trọng cái tình đoàn kết của dân tộc. Nói đạo nào đạo cũng người Việt Nam cả, đừng để mà vì khác đạo rồi ta quên mất ta là đồng bào ruột thịt. Nhưng nếu không khéo chuyện này xảy ra, vì có những tôn giáo không bao giờ họ nhắc ta rằng ta là người Việt Nam, không bao giờ nhắc ta tới tình yêu nước, mà họ chỉ nhắc tôn giáo là tất cả. Và cái người mà theo đạo như thế, bỗng nhiên họ dần dần họ thấy đạo khác là xa lạ và họ cũng cảm thấy tổ quốc quê hương là xa lạ. Đạo đó rất nguy hiểm.
[53:26]Còn đạo Phật ta không như vậy. Đạo Phật ta là tôn trọng tất cả, thương yêu tất cả trong cái tình thương yêu từ bi, đồng thời ta còn quan trọng tới cái tình đoàn kết của dân tộc. Cho nên vì vậy, một cái người đệ tử Phật khi nào mà có dịp tiếp cận với các người của tôn giáo bạn, ta luôn luôn nhắc họ cái tình yêu nước á. Nói hỏi bạn đạo gì? Nói tôi đạo Kitô. Bạn đạo gì? Tôi Tin Lành. Bạn đạo gì? Hồi giáo. Nhưng mà hãy nhớ rằng ta là người Việt Nam. Đạo gì đạo, ta cũng là người Việt Nam và ta phải yêu nước trước đã. Mà nếu cái đạo của bạn không nhắc cho bạn tình yêu nước, thì bạn phải nhắc cho cái đạo của bạn tình yêu nước.
[54:00]Bạn vô trỏng bạn nhắc lại mấy ông giáo sĩ trong đó giùm là mỗi khi dạy đạo hãy nói về tình yêu nước cho chúng con nghe, vì chúng con là người Việt Nam, chúng con yêu nước nồng nàn. Nhắc như vậy giùm. Còn đạo Phật thì khỏi nói, thì luôn luôn nhắc rồi. Có một số người đặt vấn đề nói là thưa thầy, tại sao mà một người thầy tu trong đạo Phật lại được trọng vọng như thế? Thậm chí những người lớn tuổi hơn phải xưng con. Hỏi tại sao? Tự nhiên cái người tu sĩ là cạo tóc mặc áo cà sa rồi bỗng nhiên được mọi người kính trọng. Và có người cũng đặt vấn đề đó, vậy kính trọng vậy có xứng đáng hay không? Vậy cái người thầy tu mà được kính trọng,
[54:41]xứng đáng được kính trọng vì những lý do gì? Vì những lý do gì? Lý do thứ nhất là bởi vì cái người tu sĩ Phật giáo á dựa hơi Phật. Ta quá kính trọng Phật đi phải không? Cho nên có một con người nào đó đã từ bỏ cuộc sống thế gian để dâng hiến cả cuộc đời mình cúng dường lên Đức Phật, nên ta cũng cưng con người đó vô cùng. Vì lý do đó mà ta, ta cưng, ta quý, quý thầy, quý sư cô. Nên quý thầy, quý sư cô là dựa hơi Phật mà được quần chúng, đồng bào cung kính. Thứ hai là cái người này dành cả đời để học lời dạy của Phật, để thực hành lời dạy của Phật, nên có thể dạy lại cho ta hiểu. Chứ còn kinh Phật cả mấy ngàn năm trước giờ đọc lại không hiểu nổi.
[55:30]Nếu không có người giảng, ta không hiểu nổi. Mà ai giảng được cho ta là vì người đó có học, người đó có tu. Học mà không tu giảng cũng không hiểu nổi đâu. Nên quý thầy, quý cô là phải ngồi thiền, phải tu tứ vô lượng tâm, phải giữ điều thiện thì quý thầy, quý cô mới giải được cái lời Phật dạy cho ta nghe mà ta thấm. Còn nếu quý thầy, quý cô mà nghe sao nói lại vậy, rồi nói lại cho ta, ta không hiểu. Tại quý thầy, quý cô không hiểu, không hành nói lại ta cũng không hiểu luôn. Cho nên ta yêu quý quý thầy, quý cô bởi vì những người đó học lời Phật dạy, hành lời Phật dạy và giảng lại cho ta nghe lời Phật đã dạy.
[56:08]Cái công lao đó lớn vô cùng. Cha mẹ cho ta sự sống này, nhưng quý thầy, quý cô cho ta cái tâm linh, cho ta cái đạo lý, cứu ta, mở ta cái con đường đi trong luân hồi sinh tử này để ta đi một con đường cao quý, thanh cao và vượt thoát khỏi tử sinh. Cái con đường đó quý giá hơn nhiều. Vì vậy mà ta yêu quý, ta kính trọng quý thầy, quý cô. Lý do thứ ba nữa là quý thầy, quý cô là người trong sạch. Cái người thế gian ta ta được quyền hưởng thụ những cái trò vui của cuộc đời, nhưng quý thầy, quý cô không được quyền hưởng thụ. Nên cái người mà không hưởng thụ cuộc vui, sống một đời trong sạch làm cho ta rất là kính trọng.
[56:53]Nó có quy luật gì đó không biết, nhưng mà người nào không hưởng thụ, tự nhiên người đó đứng ở một cái đẳng cấp cao hơn ta. Còn ai còn hưởng thụ thì cứ ở một đẳng cấp thấp thấp cho vui. Còn một người nào thoát khỏi những điều tầm thường, không hưởng thụ thì người đó ở một đẳng cấp cao hơn. Đó là quy luật tự nhiên. Cho nên vì vậy ta kính trọng những người tu sĩ. Rồi nhưng mà có người than phiền, nói: "Thưa thầy, con thấy ông thầy đó ổng có vợ. Bắt con kính trọng không được." À, có cái chuyện như vậy nữa. Thì đúng là nó cũng có những trường hợp mà có một người tu sĩ đã không giữ được đầy đủ bổn phận của mình.
[57:30]Nhưng mà lạ là không hiểu sao lại có những cái vùng của ta, trong thời gian Pháp chiếm đóng á, thì có những thầy có vợ mà người dân vẫn chấp nhận, vẫn yêu quý, không hiểu được. Không biết ngoài Bắc có không nha, chứ trong miền Nam á, có những cái vùng, vùng quê người ta gọi là Cổ Sơn Môn hay Lục Hòa Tăng á, những ngôi tổ đình rất là xưa cũ, đi vô đó thì quý thầy ở trong chùa có vợ con trong chùa luôn. Lớn lên con nó không thèm đi tu, cái nó bắt cắt đất chùa chia nó một miếng để nó cất nhà. Thế là cái đất chùa cứ nhỏ dần nhỏ dần vậy đó. Rồi nó lại nó lấy vợ nó đẻ con, cái lại nó lại xin thêm đất nữa, cái đất chùa nhỏ dần nhỏ dần.
[58:04]Nhiều ngôi chùa ở trong miền Nam đã bị như vậy. Mà ông thầy có vợ con không biết sao được mặc nhiên được chấp nhận, mặc dầu cái điều này thì nó không đúng với kinh Phật. Không hiểu sao? Thì lúc đó chúng tôi mới đi tìm cái lời lý giải cho những hiện tượng này, mới thấy như thế này: Thấy vào cái thời Pháp á thì Pháp khi họ muốn cai trị Việt Nam thì họ đem cái tôn giáo của họ đến, họ phổ biến tràn ngập và họ tìm cách họ khống chế cái đạo Phật yếu xuống. Yếu xuống và họ không cho cái điều kiện để quý thầy được học hành, được tu tập. Thì do là không có điều kiện để học hành, để tu tập, nên quý thầy bắt đầu cái cái đạo lực nó giảm dần giảm dần.
[58:41]Và cho đến khi ông thầy, tự nhiên ổng nhỏ đây nè, khi ổng ở trong chùa mà không biết tại sao ổng ở trong chùa. Không biết ai lượm ổng bỏ vô chùa hay là vì lý do gì hồi nhỏ ổng phát tâm vô chùa ổng ở rồi ông thầy giữ luôn. Khi ổng lớn lên 18, 20 tuổi bắt đầu ổng biết yêu thì ổng phát hiện ổng đã là thầy chùa. Mà lỡ là thầy chùa, mà trái tim thì bắt đầu biết yêu. Mà ổng không hiểu gì hết, không tu không tập thì đâu có ai dạy đâu học đâu, thời Pháp mà. Mà bây giờ ổng phải giữ chùa, thầy ổng mất rồi, mà bắt đầu ổng đã yêu. Thì ổng mới nói với những cái người ở trong làng, những cụ già trong làng á là:
[59:10]"Bây giờ tôi không tu nữa, tôi ra lấy vợ." Thì mấy cụ già trong làng á mới hoảng kinh lên: "Chết rồi, thầy mà bỏ chùa thì ai giữ cái chùa này?" Nói: "Thì mấy bác đi tu, bác làm gì làm chứ bây giờ tôi yêu rồi." Thì bắt đầu mới có một sự thỏa thuận, thương lượng. Có một sự thương lượng thế này: "Thôi bây giờ thầy cứ lấy vợ, nhưng mà thầy đừng bỏ chùa, thầy cứ ở đây thầy tu. Chúng tôi cũng sẽ nuôi thầy như cũ không gì hết, thầy cứ lấy vợ." Cái ông thầy mừng quá: "Ờ, thôi được rồi." Thế là ổng mới được công khai lấy vợ ở chùa, giữ chùa tu tập và dân làng cứ chấp nhận thoải mái không có gì hết trơn.
[59:42]Vì hoàn cảnh lúc đó đó. Đến giai đoạn quý thầy mình đứng lên chấn hưng đạo Phật lại thì mới phát hiện ra sao có rất nhiều chùa mà quý thầy có vợ ở trong á. Mà không biết ăn nói sao tại nó không đúng với giáo lý Đức Phật. Nhưng mà dân trong làng thì cứ chấp nhận. Tìm hiểu cho kỹ là vì hoàn cảnh. Vì hoàn cảnh là nó không cho mở trường dạy đạo thế này thế kia nên quý thầy không hiểu mình làm gì, không hiểu tại sao mình là thầy tu, cứ ngơ ngơ ngác ngác rồi cái bị biến dạng, biến dạng. Cho nên sau này khi mà đất nước ta đã phát triển, Phật giáo ta cũng phát triển, giáo lý được học thì quý thầy, quý cô bắt đầu mới mới biết à thế này là đúng,
[1:00:20]thế này là sai, bổn phận của một người tu sĩ là phải như thế này, phải như thế này. Cho nên là cái giới hạnh của tu sĩ được củng cố. Khi mà giới hạnh tu sĩ được củng cố làm gương mẫu á, thì Phật tử bắt đầu mới quan sát rất là kỹ, mới đánh giá từng chút. Ông thầy ổng nói câu đó là nghe coi bộ không được rồi nha. Rồi ổng sống như thế, ổng đi như thế là không được, vân vân. Bắt đầu Phật tử mới phê bình đánh giá. Tại vì Phật tử đặt lên quý thầy, quý cô niềm kính trọng mà. Thì khi nền kính, niềm kính trọng được đặt ở đâu thì phải có cái sự xứng đáng, có cái giá của nó, chứ không phải là là là gặp ai mình cũng dễ kính trọng.
[1:00:54]Trước cái tình trạng như vậy, nên chúng tôi cũng có đề nghị là cái người tu sĩ phải sống một đời sống minh bạch, đặt mình dưới ba cái nguồn giám sát. Cái nguồn giám sát thứ nhất là của Giáo hội giám sát. Giáo hội giám sát để bảo ban, để chỉnh đốn, để lãnh đạo. Cái giám sát thứ hai là của chính quyền. Là chính quyền phải biết rõ ông thầy tu đó ổng sống như thế nào để mà hỗ trợ kịp thời. Lỡ có ai đến phá ổng, dụ ổng thì công an bảo vệ ổng, không cho người ta tới dụ dỗ ổng đưa vào một con đường sai lầm. Cho nên phải sống minh bạch đối với chính quyền luôn, chính quyền phải nhìn thấy luôn. Và cái giám sát thứ ba là của quần chúng, tín đồ Phật tử.
[1:01:36]Tức là người Phật tử phải nhìn thấy rõ ông thầy mình sống như thế nào, chứ không thể nói ông thầy ổng sao: "Dạ không biết nữa." Ổng đi đâu: "Dạ không biết." Cái gì cũng không biết hết là là không được. Tức là Phật tử, người đệ tử phải biết rõ ông thầy mình. Là ông thầy phải sống rất minh bạch để có cái sự lựa chọn mà đặt lên đó niềm kính trọng. Mà đã làm thầy tu, nhận làm thầy tu là cứ phải sống một đời minh bạch, đặt dưới ba sự giám sát như thế: của Giáo hội, của chính quyền, của quần chúng. Mà nếu ta có một hệ thống tăng lữ, những người tu sĩ sống minh bạch được như thế thì ta biết chắc rằng đạo Phật sẽ mạnh lên liền.
[1:02:15]Tại vì người Phật tử khi họ biết là họ đặt cái niềm kính trọng lên người tu sĩ họ đặt xứng đáng thì họ sẽ ủng hộ đạo rất là mạnh. Và nhờ như vậy mà đạo Phật sẽ mạnh lên. Làm việc gì cần việc gì là có người ủng hộ, có Phật tử ủng hộ liền vì họ đã kính trọng quý thầy. Mà sở dĩ họ kính trọng bởi vì họ biết rõ quý thầy quý cô đó sống như thế, minh bạch như thế, chân chính như thế là đạo Phật sẽ mạnh lên. Còn mà Phật tử mà không kính trọng quý thầy quý cô thì đạo Phật sẽ yếu liền. Ta có một điều ta cũng nói với nhau chút xíu nữa là tránh những cái tôi biến tướng. Vì sao vậy? Bởi vì đạo Phật là đặt tới cái mục tiêu vô ngã, là không có cái ta.
[1:02:56]Giải thoát tức là không còn cái ta. Giác ngộ là không còn cái ta. Mà trong khi ta chưa thể giác ngộ hoàn toàn, giải thoát hoàn toàn thì trong cái đời sống của ta, trong cái cách sống chúng ta, trong suy nghĩ chúng ta, trong việc làm chúng ta cũng phải tránh cái tôi, cái ta rất là nhiều. Trong việc mà tránh cái tôi cái ta đó thì ta tránh cái gì? Ta tránh cái kiêu ngạo. Người đệ tử Phật mình tránh cái kiêu ngạo, lúc nào cũng khiêm cung, cũng tôn trọng mọi người. Rồi trong cái việc mà tránh cái tôi cái ta đó, ta tránh cái gì nữa? Ta tránh cái tư tưởng cục bộ. Nói: "Ờ tỉnh tôi là nhiêu đây nha không không lộn với tỉnh nào" đó là sai.
[1:03:34]Đạo Phật là chan hòa cả nước, mà còn cần thì cả thế giới nữa. Cho nên tránh cái tư tưởng cục bộ của cái tôi, cái ta. Hoặc là cái độc tôn hệ phái, nói: "Cái này là hệ phái của mình nha, đừng có đi theo hệ phái ai hết" thì đó cũng là biến tướng của cái tôi, cái ta. Ta có quyền chọn lựa đúng sai nhưng đừng dựa trên danh nghĩa của cái tôi, cái ta, cái hệ phái. Hoặc là mình vào đạo rồi mà mình còn kiêu ngạo vì tuổi tác, vì tài năng, vì địa vị cũng là cái sai. À ví dụ như cái người đó có tài cái nghĩ không ai bằng mình. Kiêu ngạo, đó cũng là cái sai, là cái tôi cái ta. Hoặc là mình vào đạo mình nói:
[1:04:14]"Tôi lớn tuổi rồi người khác phải tôn trọng" cũng không được. Vì sao người ở trong đạo mình không phân biệt, mặc dù là trong tập quán văn hóa của Việt Nam thì người nhỏ tự nhiên họ phải tôn trọng tôn trọng mình. Nhưng mà còn mình là người lớn thì lại vẫn lúc nào cũng tôn trọng mọi người, để tránh những cái biến tướng của cái cái tôi cái ta. Hoặc là địa vị cũng vậy, ở cơ quan của mình mình có thể là thủ trưởng, nhưng mà bước vào đạo rồi thì mình chỉ mong mình là người phục vụ cho những huynh đệ của mình thôi. Ở cơ quan mình ở nhà mình mình là giám đốc, nhưng mà bước vào cái lễ hội của chùa mình sẽ là người đi bưng cơm bưng nước cho những Phật tử mới đến,
[1:04:50]mà nhiều khi Phật tử mới đến là người nghèo nghèo, hiền nghèo hơn mình nữa. Nhưng mà cái hạnh phúc của người đệ tử Phật chân chính là được hầu người khác á. Mình bưng ly nước mình mời được người khác người ta uống một cách ngon lành rồi mình thấy hạnh phúc trong lòng. Có đúng không ạ? Chứ còn ngồi đó ngồi đó mà người ta bưng ly nước cho mình uống thì mình là một người dở. Mình bưng ly nước mình hầu người khác mới là hạnh phúc. Mà nhất là những người mới đến chùa họ xa lạ, họ bỡ ngỡ lắm. Họ mới đến chùa Trung Kính á họ không biết ai là ai, trụ trì là ai, rồi uống nước ở đâu, ngồi ở đâu, ăn cơm đến thế nào, họ xa lạ.
[1:05:25]Thì mình là người đến chùa lâu rồi, nhưng mà ở nhà mình là giám đốc nha, nhưng mình thấy một người Phật tử ngơ ngơ xa lạ đến mình đến mình chào, mình đón, mình mời vào đây mời đấy mình rót nước cho uống, đó là hạnh phúc của người Phật tử. Nó không có cái tôi cái ta, cứ càng làm nhỏ càng tốt, đó là đạo lý. Và một cái điều nữa là Phật tử ta cố gắng tạo thành lập thành những cái đạo tràng tự quản, là những cái cộng đồng á. Ta đừng tu một mình. Biết đạo rồi đừng bao giờ tu một mình ở nhà, mà phải gia nhập một cái đạo tràng nào đó, đạo tràng tự quản, có chúng trưởng, chúng phó để ta có điều kiện mà nương tựa lẫn nhau,
[1:06:04]bàn luận với nhau, phối hợp hợp tác với nhau giúp đỡ nhau trong sự tu tập và có thể trong những việc làm từ thiện. Cao nhất vẫn là sự lãnh đạo của quý thầy quý cô, nhưng mà dưới đó ta tự tập hợp lại hoặc là quý thầy quý cô chỉ đạo ta tập hợp lại thành những cái đạo tràng tự quản, có chúng trưởng, chúng phó, có những trưởng ban này nọ để mà bảo ban nhau, hướng dẫn nhau khắp nơi như vậy, đừng tu một mình. Để ta tập cái đời sống có cái tình thân ái, có cái sự hỗ trợ với nhau. Và cuối cùng khi ta nói cái vài nét đặc thù của đạo Phật Việt Nam thì nói mênh mông không hết được, nhưng ta rút lại một vài điểm.
[1:06:42]Thứ nhất là đạo Phật Việt Nam luôn luôn khuyến khích cái việc làm phúc, đó là nền tảng. Dù ta là người ít học, dù ta là người học cao, dù ta là người vẫn còn nghèo khổ, dù ta là người giàu sang nhưng làm phúc vẫn là cái căn bản. Ai biết đạo Phật mà không làm phúc là ta mất cái nền, không xây được trên đó một lâu đài nào nữa. Cho nên để xây một cái lâu đài lớn của Phật pháp tâm linh trong lòng ta thì cái nền đầu tiên vẫn là vẫn là làm phúc. Bất cứ ta già hay ta trẻ, ta giàu hay ta nghèo, ta học nhiều hay ít học vẫn phải làm phúc là là cái nền cái đã. Đó là tính chất của đạo Phật Việt Nam. Cái thứ hai bắt đầu cao một chút là ta nâng cấp đạo đức mình lên.
[1:07:27]Đừng bao giờ thỏa mãn, đừng bao giờ tự mãn với những cái đạo đức mà mình đang có. Vì đạo đức là cái gì nó vô hạn. Mà ta ngừng lại, ta đứng lại, ta nói là: "Thôi tôi sống vậy được rồi" thì ngay lúc đó mình trở thành người ngu liền. Cái gì đứng lại thì cái đó tức là thụt lùi. Nên vì vậy ta không bao giờ làm làm người ngu dại. Nên vì vậy mỗi ngày đều cố gắng hoàn thiện mình thêm chút nữa, đều luôn luôn biết mình còn thiếu một cái gì đó, còn thiếu một cái gì đó. Lúc nào cũng nghĩ rằng: "Mình còn thiếu một cái gì đó", cái câu đó phải là câu thần chú để ta tụng niệm hằng ngày. Sáng ra mở mắt dậy nói là ta còn thiếu một cái
[1:08:06]gì đó mà ngày hôm nay ta phải hoàn thiện. Tối trước khi ngủ cũng vậy, ta nói cả ngày hôm nay ta cũng cố gắng làm nhiều việc tốt nhưng vẫn còn thiếu một cái gì đó. Nên cái câu mà: "Còn thiếu một cái gì đó" là một cái câu thần chú ta phải tụng mỗi ngày. Và nhờ như vậy đạo đức ta được hoàn thiện mãi hoàn thiện mãi cho đến vô vô lượng vô biên. Và cái người càng có trí tuệ càng lúc càng phát hiện ra những điều mình còn thiếu sót. Đó là cái thứ hai. Đây là một mức độ tu mà hơi cao hơn một chút. Ta có làm phúc rồi, ta có hoàn thiện đạo đức mình rồi và tới giai đoạn thứ ba là ta phải tu tập thiền định.
[1:08:45]Phải ngồi kiết già như Phật dạy, theo dõi hơi thở, biết thân vô thường và tâm mình từ từ lắng yên dần lắng yên dần, cái bản ngã từ từ tan ra dần tan ra dần. Vô số điều vi diệu từ đây mà mở ra. Và đây là bước thứ ba của một người đệ tử tu Phật phải làm cho được. Thì có thể là phải 40 năm tâm linh ta mới có thể khai mở hoặc là 40 kiếp sau, 400 kiếp sau ta mới có thể đạt được sự giác ngộ hoàn toàn. Nhưng kể từ khi mà ta bắt đầu tu tập thiền định đúng hướng, ta sẽ thấy điều thứ tư xuất hiện kế tiếp là trí tuệ ta cực kỳ sắc bén. Ta sống trong đời bỗng nhiên ta sống thâm thúy, uyên áo sâu sắc vô cùng, gặp việc gì cũng xử lý cực kỳ chính xác.
[1:09:35]Có khi ta im lặng vì lúc đó im lặng là đúng nhất. Có khi ta phải nói rất cứng rắn vì lúc đó nói cứng rắn là đúng nhất. Có khi ta phải làm, có khi ta không làm vì lúc đó xử lý như thế là chính xác nhất. Và chính nhờ cái công phu thiền định vô ngã mà trí tuệ ta tự nhiên nó phát ra. Ta nhìn mọi điều đâu đó rõ ràng, cái đúng cái sai trong từng đường tơ kẽ tóc, không lầm lẫn được nữa là như vậy. Nên hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau về đề tài là vài nét đặc thù của đạo Phật Việt Nam nên ta nói lan man ra rất nhiều vấn đề và mong rằng cũng đã trao đổi với nhau vài điều thú vị. Trước khi trả lời những câu hỏi là xin chúc quý sư thầy được
[1:10:19]bình an, phát triển, thăng tiến tâm linh và thành công trong mọi Phật sự là được Phật tử yêu mến, nương tựa ha. Xin chúc là các bác ta cứ như cây đại thụ giữa đồng để làm bóng mát cho con cháu mình noi theo. Xin chúc cho quý Phật tử tất cả đều được may mắn trong cuộc sống, làm được nhiều công đức lành, tu tập được tinh tấn. Và tất cả chúng ta vậy luôn luôn phát huy để cho đất nước Việt Nam, đạo Phật Việt Nam rạng ngời trên thế giới này. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:10:56]Sắp tới tháng năm Tây, tức là tháng tư ta, ta sẽ tổ chức cái đại lễ Phật đản Liên Hợp Quốc ở đây. Nên nhớ mọi người phải hưởng ứng làm cái gì đó trang hoàng nhà cửa, treo băng rôn biểu ngữ xúm nhau mà làm. Thì những cái sản phẩm đó xin liên lạc với đạo tràng Phật Hạnh. Đạo tràng Phật Hạnh có thể cung cấp những cái sản phẩm đó để ta trang trí tại chùa. Còn đây có một bộ sản phẩm thì sẽ cúng dường cho chùa Trung Kính đây. Và xin xem cái đĩa giảng là Đón mừng đại lễ Phật đản để ta biết ta phải làm gì. Xin liên lạc với đạo tràng Phật Hạnh để thỉnh cái đĩa đó về xem cho biết nha, là Đón mừng đại lễ Phật đản.
[1:11:29]Và vừa rồi chúng tôi có soạn một bài nhạc là "Vesak thiêng liêng". Nãy quý Phật tử có nghe xin nghe lại và nếu ai có bản nhạc thì có thể nghe và và hát theo. Và hy vọng rằng là chúng ta thêm ấm áp cái nguồn đạo như vậy. Giờ thầy trả lời mấy câu hỏi chút nha. Vừa rồi chúng con vào thăm chùa Đại Nam Quốc Tự mới xây dựng ở Bình Dương, thấy cái thờ khác là trên tượng Phật cao nhất, tiếp là tượng Vua Hùng, dưới nữa là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chưa hiểu nếu gọi là chùa thì chỉ thờ Phật, đền thì không thờ Phật, vậy bố trí Tam Bảo như vậy có đúng hay không? Thực ra á cái Đại Nam Quốc Tự là một cái ý tưởng riêng của cái ông ông Dũng, ông chủ.
[1:12:06]Thì ổng cũng muốn tôn vinh cái cao nhất là Đức Phật, kế đến là phải quay về cội nguồn Việt Nam liền, xây dựng đạo Phật Việt Nam, thì biểu tượng của Việt Nam về mặt anh hùng, về mặt tổ tiên và cũng về tâm linh thì có các đời Vua Hùng và và Bác Hồ. Ý ổng muốn nói như vậy, cũng là ý kiến cá nhân thôi. Còn theo nghi thức của đạo thì lại không phải, ta phải thờ riêng một bên, riêng một bên. Khi tái sinh thì linh hồn đầu thai vào kiếp khác thì không thể nhớ được tiền kiếp được, đó là nguyên tắc. Những người mà nhớ được tiền kiếp vì do vài cái nhân duyên đặc biệt nào đó hoặc là người đó rất trí tuệ, rất đạo đức thì nhớ lại tiền kiếp thì mình mới bình an.
[1:12:42]Còn đa phần tất cả chúng ta ở đây mà nếu ta nhớ lại tiền kiếp là không ai sống nổi được hết, điên liền. Tại vì sao vậy? Tại vì những kiếp luân hồi tạo cho ta sự ngang trái, kỳ cục lắm. Ví dụ như nếu ta biết rằng cái người vợ mà ta thương yêu ghê gớm á, đời trước là thằng bạn trai, thằng bạn thân của ta, giờ sống không nổi, không yêu thương nổi nữa. Mà nó có như vậy đó. Cho nên thôi thà đừng biết để cứ yêu thương tiếp tục không sao. Hoặc là ta biết là cái cô gái hàng xóm mà ta cứ đi qua đi lại ta liếc, ta thương là bà nội ta kiếp trước, ta lúng túng ta sống không được. Mà luân hồi thì nó cứ ngang trái như thế. Cho nên vì vậy thôi thà đừng biết.
[1:13:20]Còn cái người biết phải là người mà đã đạt được giác ngộ, tâm cực kỳ bình yên rồi, nhìn mọi việc trên đời như phù vân hư ảo thì có quyền biết. Còn ta chưa đạt được trình độ đó thì thôi đừng biết, cứ sống bình thường theo như cái kiếp hiện tại, làm đúng đạo lý con người là tốt rồi. Hỏi: "Vì sao giới trẻ Việt Nam chưa đến với đạo Phật đông đảo?" Tại vì có một thời gian dài, cái lối sinh hoạt của ta á không có phù hợp với lớp trẻ, ta trầm lặng quá. Trong khi lớp trẻ là cần cái gì phải sôi nổi, hoạt động, hiểu rõ và có tính lý trí. Thì hiện nay cái đường lối Phật giáo mới của ta là đang phù hợp với lớp trẻ.
[1:13:56]Hiện nay là trong cái sân của ta như vậy là rất nhiều, nhiều người còn còn trẻ lắm nha. Đó là điều đáng mừng, ta phải đi theo như vậy. "Xin làm rõ giáo lý uyên thâm Phật Tổ trong lời răn thứ nhất của Người: Kẻ thù lớn nhất của đời người là chính mình?" Cái này thầy có giảng trong một bài ở đâu á nha, tìm lại nghe giùm để thầy nói, chứ cái này không nói một, hai câu nó không hết ý, uổng lắm. Kẻ thù lớn nhất không phải là cái người bên ngoài. Có một người nào đó họ chửi ta, họ hại ta thì ta xem họ là kẻ thù nên ta muốn giết họ, ta muốn đánh họ. Nhưng cái muốn giết, muốn đánh, cái sân si, cái tức giận ta,
[1:14:30]cái trong tâm ta, cái đó mới đáng sợ, cái đó mới đưa ta xuống địa ngục. Chứ không phải cái người kia. Cái người mà hại ta, họ không đưa ta xuống địa ngục, nhưng mà cái thù hận trong lòng ta mới đưa ta xuống địa ngục được. "Bố đẻ của con chết năm 97. Năm ngoái một ông thầy gọi hồn biết là bị đọa vào địa ngục nhà số 25, con rất đau lòng. Bố con hiền lành, đạo đức, thanh liêm suốt cả đời, tại sao phải đọa địa ngục?" Thì trong cái người nhập hồn trả lời: "Tại bố ăn thịt chó." Thì thầy cũng không biết thực sự như thế nào á. Thứ nhất là cái người con này thì khen bố mình là hiền lành, thanh liêm thì không thể đọa địa ngục.
[1:15:05]Nhưng một nguyên nhân khác mà bất ngờ nhất là tại thích ăn thịt chó thì cũng rất có thể chứ không phải không. Tại vì con chó nó sống gần với mình á, thường là bà con của mình, nó giữ nhà, nó có tình thương với mình. Trời ơi, cắt cổ, nhận nước người ta đồ thì cũng hơi hơi hơi ác. Nếu có cái thanh liêm, hiền lành thì ta sẽ đón nhận một cái quả báo lành ở ở một lúc nào đó. Còn nếu mà ăn thịt chó nhiều quá thì chắc cũng phải trả quả lúc nào đó. Cho nên vì vậy từ nay ta thề không ăn thịt chó nữa nha.
[1:15:35]"Ngày 13 tháng 2 âm, con đi dự hội rước thánh Linh Lang đại vương từ đền Voi Phục Thủ Lệ đến đình làng Hào Nam nơi thờ cũng là đức thánh. 10 thanh niên trẻ, khỏe khiêng kiệu, theo kiệu chạy rất nhanh. Khi hai ngài gặp nhau rất mừng, kiệu quay tròn. Khi chạy kìm không được, khi rước về đi một đoạn ngài lại quay lại, hình như hai anh em không muốn chia tay. Xin thầy giải thích đó là hiện tượng gì?" Nếu mà cái người mà khiêng kiệu mà thấy như mình không có dùng lực mà cái kiệu giống như kéo phăng phăng mình rượt theo á thì đúng là đã có tác động của tâm linh vào trong rồi. Cái đó không có giả bộ được đâu, đúng là có tác động của tâm linh.
[1:16:11]Thì cái tác động tâm linh đó thì ta có thể giải thích theo như truyền thống được thờ phụng là vì đó là hai anh em đến gặp nhau vui mừng thì ta có quyền giải thích được như vậy. Nhưng mà cái hiện tượng mà chạy băng băng mà người thanh niên cầm kiệu mà giống như không còn phải nâng nữa mà phải bị cái cái kiệu kéo đi là đúng là có thế lực của tâm linh, ta phải tin thôi, không phủ nhận được, không được nói đó là mê tín dị đoan đâu. Còn chừng nào mà họ giả vờ đó, họ cầm cái kiệu mà họ chạy chạy chạy mà dùng sức của họ đó thì ta mới nói là cái người này đóng kịch giả vờ để nói rằng cái đền nó linh. Còn mà thật lòng họ, họ thấy rằng giống như họ không có dùng
[1:16:44]sức mà kiệu lôi họ đi thì đúng là có thần linh trong đó. Ta phải tin thôi, nó nó ngoài cái vật lý rồi. "Nhà con ở trên mảnh đất trước đây là bãi tha ma nên con hay cúng cháo, hoa quả. Được hơn một năm thì thấy xảy ra nhiều chuyện. Mọi người cứ nghĩ rằng con cúng như vậy các vong về quấy phá." Không phải đâu, không phải đâu. Khi mình cúng, mình phải tụng cái lời kinh để cho người ta nghe, người ta tu theo. Còn một vài cái chuyện xảy ra á có thể là họ ăn chưa no, họ nhắc nhở thôi chứ không có gì. Ta cứ kiên nhẫn cúng và tụng cho đúng và thành tâm. Đến khi vượt qua rồi thì tự nhiên gia đình ta sẽ gặp nhiều may mắn nha, luôn luôn như vậy.
[1:17:20]Ừ, phải tin chắc điều đó, đừng có sợ. "Khi thắp hương lễ Phật ở nhà có nhất thiết phải thắp nến hoặc đèn dầu không ạ?" Tùy điều kiện của mình, không bắt buộc đâu. Tại vì cái gốc đầu tiên là bày tỏ lòng kính trọng đối với Đức Phật. Rồi cái lòng kính trọng đó thì tùy, ví dụ ta chỉ cần một cành hoa để lên bàn Phật ta quỳ lạy cũng được, hoặc là ta thắp một nén hương, hoặc cái nhà đóng cửa kín để mà trời lạnh quá ta không thắp hương được thì ta lấy một cái đĩa nước, nước trong ta đặt lên rồi ta nhỏ một vài giọt nước hoa cho nó thoang thoảng thoang thoảng vậy nó không hại môi trường, vậy là cũng được.
[1:17:53]Tức là quan trọng là tấm lòng ta, còn cái cách bày tỏ lễ là theo tập quán rồi, nó thuộc về tập quán thì mỗi nước mỗi khác, mỗi vùng mỗi khác và có khi ta chế cái mới theo cái thời hiện đại cũng được, miễn là lòng ta hết sức tôn kính Phật. "Xin thầy giải thích cho chúng con nghe việc lần tràng hạt và cách lần như thế nào cho đúng?" Lần tràng hạt là như thế này: là có cái pháp môn gọi là môn Tịnh độ tông. Pháp môn đó tin rằng nếu ta cứ niệm Nam Mô A Di Đà Phật, Nam Mô A Di Đà Phật cho nhất tâm thì khi ta chết ta được Phật rước, à mà phải nhất tâm cho thanh tịnh. Thì có nhiều người mới nói thế này, nói:
[1:18:27]"Thưa thầy, sao con vừa niệm mà đầu óc cũng nghĩ lung tung? Cứ Nam Mô A Di Đà Phật nhưng mà trong đầu thì cứ nay đi ăn bún riêu chỗ này, mai ăn phở bò chỗ kia rồi đi tá lả lung tung hết mà niệm Phật thì cứ niệm. Vậy làm cách nào để cho niệm Phật thì tâm thanh tịnh, không có nghĩ tùm lum chuyện?" Thì sư thầy mới nói: "Như vậy con phải vừa niệm mà vừa đếm cái số niệm cho đủ 108, đếm chính xác đừng lộn." Ví dụ mình nói là: "Nam Mô A Di Đà Phật (một), Nam Mô A Di Đà Phật (hai), Nam Mô A Di Đà Phật (ba)..." Thì khi mà niệm tới chừng 50 là muốn điên cái đầu nữa, căng thẳng quá, sư thầy ơi, chịu hết thấu nổi.
[1:19:00]Vừa niệm mà vừa phải nhớ con số nữa, chịu hết nổi. Cái cái sư thầy nghĩ ra một chuyện: thôi giờ có cái tràng hạt, trong cái tràng hạt đó có xâu sẵn 108. Mỗi lần mà niệm một Nam Mô A Di Đà Phật ta lần qua một hạt, à niệm cái thứ hai ta lần qua thứ hai. Tức là thay vì ta phải vừa niệm vừa đếm thì ta nhờ cái tràng hạt nó đếm giùm. Thì khi mà đi hết một vòng như vậy là được 108 rồi, ta quay lại ta ta niệm tiếp. Thì nhìn rất là nghiêm trang, miệng thì niệm lẩm nhẩm, tay cứ lần tràng hạt, nhìn rất là trang nghiêm. Nhưng mà sự thật là đã ăn gian rồi. Chứ còn niệm đúng là tự mình trong đầu vừa niệm vừa
[1:19:31]đếm luôn, không cần nhờ cái tràng hạt đếm giùm. Đó là một dùng công cụ để mà ta dễ tu. Giống như bây giờ là thay vì niệm Phật, ta mở cái máy niệm Phật á. "Quá trình ngồi tọa thiền khi để tâm ở đan điền lúc đầu và sau đó cũng có lúc hơi thở dồn dập là vì sao?" Cái hơi thở của ta nó phản ánh cái tâm của ta. Khi tâm ta thanh tịnh tự nhiên hơi thở nó êm nhẹ, khi tâm ta có động tự nhiên hơi thở nó sẽ mạnh lên. Hễ mình cứ nhìn hơi thở là biết tâm ta đang động hay đang tịnh, không cần phải diệt vọng tưởng đâu, nhìn hơi thở là biết tâm mình như thế nào. Và cũng không cần diệt vọng tưởng. Khi thấy hơi thở mình mạnh lên thì cũng chỉ lặng lẽ biết
[1:20:08]hơi thở mình đang mạnh, thế thôi, không cần điều chỉnh. Thì tự nhiên lúc đó lát nữa hơi thở nó sẽ êm lại, nghĩa là tâm ta cũng đang êm lại. Tức là ta chỉ nắm hơi thở để điều chỉnh tâm mình chứ không cần điều chỉnh tâm mình trực tiếp, là cái cách như vậy. Câu hỏi: "Muốn muốn giữ lại cái thực tế... thực tế là gì? Thực tế là gì?" Thực ra, cái điều ta đi tìm là hạnh phúc chứ không phải thực tế hay không thực tế, ta đi tìm là cái hạnh phúc. Muốn đi tìm cái hạnh phúc đó ta phải tu tập Bát Chánh Đạo. Trong cái tu tập Bát Chánh Đạo đó ta phải làm những điều phúc cụ thể, thực tế trong đời sống của mình, không phải làm những chuyện viển vông.
[1:20:48]Cho nên cái cao siêu, trừu tượng, phi thường lại bắt đầu bằng những điều rất là cụ thể, thực tế, bằng những điều mà ta thương yêu được cái người chung quanh mình, ta giúp đỡ được, đỡ được những người nghèo khổ chung quanh mình. Đó là những điều cụ thể, thực tế. Nhưng mà khi ta làm những điều đó đến vô lượng vô biên, ta sẽ đạt được những cái phi thường, những cái vô hạn... Trong tâm con rất tin tưởng và đã nhiều lần cầu Phật, giải được nhiều nghiệp chướng của đời hiện tại, nhưng có một hôm con nghe Thầy giảng trên băng là có người nói không có Quán Thế Âm Bồ Tát, con xin bạch Thầy giảng cho con hiểu.
[1:21:20]À, đây là một cái vấn đề lớn, Thầy nói sơ một chút xíu. Ừ, tại vì sắp tới có khi ta phải gặp cái chuyện này. Trong đạo Phật có hai hệ thống Nam tông, Bắc tông, gọi là Đại thừa, Tiểu thừa hay là đạo Đại thừa và Nguyên thủy. Thì bên Nguyên thủy theo kinh Nikaya không có các vị Bồ Tát như Địa Tạng Bồ Tát, Quán Thế Âm Bồ Tát, không có. Còn bên Bắc tông thì có đầy đủ các vị Bồ Tát. Cho nên nếu ta gặp một vị nào mà họ nói không có Bồ Tát, biết ngay là họ tu theo Nam tông Nguyên thủy. Còn ai mà vẫn tin các Bồ Tát bình thường là ta biết tu theo Bắc tông Đại thừa. Nhưng Thầy nói chuyện này thôi, riêng Thầy thôi,
[1:21:50]Thầy vẫn xác định là kinh Đại thừa không phải Phật thuyết. Theo các nhà sử học tìm hiểu rất rõ là 600 năm sau Phật Niết bàn rồi mới bắt đầu có kinh Đại thừa từ Ấn Độ. Mà ngay như kinh Địa Tạng á, bên Ấn Độ không có kinh Địa Tạng luôn mà chỉ Trung Hoa mới có kinh Địa Tạng. Nhưng trong nghi thức của chùa Phật Quang của Thầy á, trong cái nghi thức mà tụng cầu siêu cho chúng sinh dưới địa ngục á, Thầy có niệm là Nam Mô Địa Tạng Vương Bồ Tát, Thầy tin có Địa Tạng Bồ Tát. Thầy tin có Địa Tạng Bồ Tát cũng giống như Thầy thường hay niệm Quán Thế Âm Bồ Tát, Thầy tin có Quán Thế Âm Bồ Tát. Mặc dầu là trong hệ thống kinh Nguyên thủy không có. Vì sao vậy?
[1:22:31]Cái người mà viết kinh Địa Tạng á là không phải là dựa vào cái cái điều không có thực đâu, họ cảm nhận được một điều có thực từ Bồ Tát Địa Tạng mới dám viết nguyên một bộ kinh Địa Tạng. Cho nên ai tụng kinh Địa Tạng cũng rất linh, cũng phải không. Mà thật sự là có Bồ Tát Địa Tạng giáo hóa cho những chúng sinh lầm lỗi dưới địa ngục, đó cũng là điều có thật. Giống như trên trần gian vậy, ví dụ trong một cái trại giam, trong cái ban quản giáo, ta thấy cũng có những cái người cán bộ quản giáo là hay đi dạy dỗ, khuyên bảo cho phạm nhân, thì người đó cũng là Bồ Tát Địa Tạng đó, một cái hình ảnh thu nhỏ của Bồ Tát Địa Tạng.
[1:23:05]Nhưng Bồ Tát Địa Tạng thì vĩ đại hơn bởi vì là một vị Bồ Tát đầy thần thông trí tuệ, nên Thầy tin. Giống như Bồ Tát Quán Thế Âm cũng vậy. Bồ Tát Quán Thế Âm á, từ kinh Đại thừa bên Ấn Độ là một người hình tướng nam, không biết sau qua tới Trung Hoa cái biến thành người nữ, Thầy cũng chẳng hiểu. Mà bây giờ thì ta cứ thờ Bồ Tát Quán Thế Âm hình tướng nữ, chứ thật ra kinh gốc Đại thừa Bồ Tát Quán Thế Âm là hình tượng người nam. Nhưng mà Ngài có cái rất là linh, mà thật ra không phải Ngài, một mình Bồ Tát Quán Thế Âm linh đâu, Bồ Tát nào cũng linh hết. Khi ta có lòng thành, ta cầu nguyện, ta thường hay được giúp đỡ.
[1:23:37]Ta được giúp đỡ rồi không có nghĩa là là xong việc. Sau khi ta gặp nạn, ta cầu nguyện, được Ngài giúp đỡ, sau đó ta phải làm một việc phước gì đó lớn để bù lại nha, chứ đừng có mà được Ngài cứu khổ rồi cái mình bỏ quên không làm phước là sau này cầu không linh nữa. Nhớ như vậy. Có người nói, sao con cầu Phật không linh? Nói bởi vì trước đó đã cầu rất nhiều, được Ngài giúp rất nhiều mà không bao giờ làm phước để bù lại thì sau này cầu không linh nữa. Nhớ như vậy, nghe chưa. Khi nuôi trâu bò chó mèo vì hoàn cảnh bắt buộc phải nhốt chúng trong chuồng hoặc xích chúng lại thì có bị quả báo giam cầm không ạ?
[1:24:10]Chắc chắn là ta sẽ bị, bị quả báo giam cầm hay ở tù gì đó. Có nhiều khi ta bị ở tù không phải là vì ta ác, mà vì đời xưa ta nuôi con cá trong cái chậu nhỏ, ta nuôi con chim trong lồng, ta cột con chó ở dưới cây cột, vân vân. Sau này tự nhiên ta mắc cái quả báo ta ở tù một thời gian, bị giam cầm một thời gian lãng nhách, vô lý mà không phải vì mình sai lầm. Vì kiếp trước có khi ta đã lỡ làm rồi mà kiếp này ta không biết vì ta hồi hộp. Nói: "Thưa Thầy, không biết con kiếp trước có bị, sợ ít bữa nữa ở tù quá." Thì đúng như vậy thì ta phải giải nghiệp bằng cách nhập thất mà tu. Trong đạo Phật có phương pháp tu
[1:24:41]là tránh hết mọi duyên, ta vào một cái phòng riêng, ở trong đó một mình tu 1 tháng, 2 tháng, 1 năm, 2 năm, thì có người mang cơm đến cho ta ăn, và trong đó ta chuyên cần tu tập. Cái người mà nhập thất được như vậy đó là giải mất cái nghiệp ở tù của mình luôn. Đời xưa có thể mình có nghiệp ở tù đang chờ mình trước mắt á, nhưng mà bây giờ mình vô thất mình nhập thất 1, 2 tháng mình tu cái mất cái nghiệp ở tù luôn. Nên ai cũng vậy, nếu có duyên cố gắng là nhập thất 1, 2 tháng để giải nghiệp ở tù, mà vừa được tu nữa, vừa có công đức nữa. Trẻ con quy y đến 13 tuổi phải đến chùa xin về có đúng, không đúng đâu.
[1:25:14]Quy y là một lần là cả đời rồi. Còn nếu trường hợp như Thầy bổn sư mình mất, à có thể quy y lại; Thầy bổn sư mình đi xa đâu mình không còn liên lạc được, có thể quy y lại; Thầy bổn sư mình hoàn tục, mình có thể quy y lại; hoặc mình quy y từ hồi nhỏ mà mình không nhớ gì hết thì bây giờ cũng nên quy y lại cho rõ nha. Những trường hợp đó nên quy y lại. Có một... có một số người họ ác miệng, họ muốn phá hoại uy tín của đạo Phật, họ mới thêu dệt một câu chuyện họ phổ biến là nói ngày xưa Phật Thích Ca với Phật Di Lặc ngồi tu chung, rồi Phật Di Lặc ngồi nhắm mắt tu tinh tấn, Phật Thích Ca mới giành cái hoa sen của Phật Di Lặc để đầu thai xuống mà
[1:25:47]làm Phật, nên bây giờ có nơi thờ thấy Phật Thích Ca cầm cái hoa sen. Đó là họ nói ác miệng, nói bậy. Mấy cái người mà nói bậy như vậy, khi chết sẽ xuống địa ngục bị bị quỷ sứ cắt lưỡi. Khi mà đầu thai lại làm con người thì bị miệng méo, răng hô rồi đứt lưỡi rồi vân vân nha. Nói bậy nói bạ không. Mà đó là những âm mưu của những tổ chức á. Cái này thật ra bên an ninh họ biết, đây là các cái tổ chức họ nói bậy để mà họ hạ uy tín của Đức Phật và đạo Phật ta. Thầy giải thích giùm con trên bàn thờ nhà con mỗi khi con đến thắp hương hoặc không thắp, nhưng đứng trước bàn thờ thì những bông hoa trong bình
[1:26:21]hoa trên bàn thờ lay động như có người lay lay rất rõ. Con khó hiểu về hiện tượng này ở nhà con đã lâu rồi. Tức là có ông bà tổ tiên gì ta ở đó đó. Họ lay lay để cho ta biết là họ chứng giám và họ có mặt họ tồn tại, ta nên cúng kiếng cho ăn, chứ đừng có thắp nhang không, nên cúng bát cơm, bát đồ. Nếu có cơ duyên thỉnh được xá lợi Phật từ một chùa đem về thờ tại gia có nên không? Đệ tử vừa mừng nhưng lại lo ngại vì tại gia việc thờ phụng cúng lễ vẫn còn mặn chay. Thật ra, cũng bớt tin rằng là có xá lợi thật. Khi mà ta qua Thái Lan, ta quen với ông sư nào, ông sư tự nhiên sẽ lấy một cục xíu xíu trăng trắng
[1:26:58]thì nói đây là xá lợi Phật tặng cho ta. Xá lợi ở đâu mà nhiều dữ thần vậy. Nếu mà cộng lại hết xá lợi Phật trên thế giới mà sản xuất từ Thái Lan ra coi chừng cũng được cả tấn á. Thôi bớt tin, bớt tin. Xá lợi Phật hiện nay còn lại rất là ít, và không phải ai cũng dễ có. Thường là cái gì trăng trắng nó giống như xá lợi thì mọi người cứ tin đó là xá lợi rồi cứ lễ bái. Khi mình tin mình lễ bái thì cũng có phúc, nhưng mà cũng hơi bị lừa. Cứ thờ Phật, trong tâm biết Đức Phật đó là đáng kính, có cái hình tượng ta tôn kính, vậy là đủ rồi nha. Còn xá lợi phải thật là chính xác, có căn cứ rõ ràng ta mới tin, chứ đừng có ai đưa cục
[1:27:31]gì trăng trắng cũng nói xá lợi rồi mình lại mình lạy thấy mồ luôn. Thôi chúc quý Phật tử mọi điều an lành nha, xin chào.