[0:08]Cái bài giáo lý hôm nay ta nói với nhau là cái tựa là Tam độc: tham, sân, si. Mà ta vẫn thường nghe trong đạo Phật nói với ba cái độc ở trong tâm của mình là tham, sân và si thì hôm nay chúng ta nói sơ về ba cái độc này một chút để chúng ta thấy cái tam độc của mình đó, cái tham, cái sân, cái si của mình đó ở mức độ nào và ta phải tu như thế nào để từng bước mà hóa giải tham, sân, si như vậy. Dạ. Giờ ta định nghĩa từng cái một chút. Thực ra mỗi cái chữ tham, chữ sân, chữ si á, ta nói 3 năm chưa hết nghĩa nữa đó, tại nó mênh mông, trừu tượng. Nhưng mà ở đây ta chỉ điểm qua cái nét chính mà thôi.
[0:51]Thứ nhất là tham. Tham nghĩa là gì? Tham nghĩa là gì? À tham là muốn có nhiều cho mình. Cái muốn có nhiều cho mình đó là thường là dư hơn cái nhu cầu của mình. Ví dụ như mình sống một tháng, ví dụ như là mình chỉ sống mình cần 1 triệu đồng mình sống được, ừm, và mình dự phòng có những khi có duyên sự phải đi đám cưới hoặc phải đi bệnh viện, có việc gì bất ngờ thì mình dự phòng thêm à 20 triệu, ví dụ vậy. Vậy mình chỉ cần mỗi tháng 1 triệu cho bản thân và 20 triệu dự phòng. Nhưng mà nếu mình cứ muốn vài trăm triệu, vài tỷ thì cái đó gọi là bắt đầu là tham, có dấu hiệu của tham. Còn có những người ví dụ như họ cũng muốn vài tỷ,
[1:47]vài trăm tỷ mà không tham là trong trường hợp nào? Là trong trường hợp nào? Là cái số tiền đó dùng cái công việc chính đáng để lo được cho nhiều người, ví dụ như lo cho một cái công ty, à lo cho một cái tập thể, một cơ quan, thì cũng không phải lo cho họ thì cái số mà họ muốn nhiều không gọi là tham khi ta không lo cho mình. Còn nếu để lo cho mình thì vượt qua khỏi nhu cầu của mình là bắt đầu cái dấu hiệu của sự tham lam đã có mặt, chúng ta nhớ như vậy. Cho nên nhiều khi có quý thầy cứ ngồi nói chuyện với nhau vậy, quý thầy nói nói: “Tiền bạc làm chi, ngày cũng chỉ hai ba bữa cơm rồi chết cũng chẳng
[2:32]đem theo cái gì.” nên quý thầy mỗi khi có cái tiền dư, quý thầy hay dùng cái làm việc Phật sự gì đó chứ không có muốn tích trữ. Tại vì quý thầy biết rõ hơn ai về cái đạo lý là cái nhu cầu của con người, nhất là người tu không có nhiều. Nhu cầu người tu không có nhiều, ăn chay à mà không có xe xua, không có đồ model này kia nọ, không có nhiều, ừm, nên dùng mà hễ tích trữ cho nó vượt khỏi nhu cầu là bị tham liền, quý thầy không muốn mình bị tham. Quý Phật tử cũng vậy, thật ra nhu cầu quý Phật tử thì nhiều hơn, ta còn có gia đình phải lo, à ta có bao nhiêu chuyện phải giao tế. Mỗi khi đám cưới mà mời là mình cũng phải
[3:12]biết điều mà đi, vân vân, có nhiều chuyện phải phải phải chi tiêu nên nhu cầu ta lớn hơn. À tuy nhiên cái nhu cầu ta lớn nên ta cần tiền nhiều hơn nhưng đừng để cái tham nó lọt vào nó chi phối mình làm cho mình biết dư rồi đó mà cứ muốn nhiều. Mà tại sao chúng ta dư rồi mà ta vẫn muốn nhiều? Tại vì nó có cái tâm lý thế này: là nếu ta nhiều tài sản ta có cái cảm giác nó yên tâm, lỡ có chuyện gì ta còn có tài sản, đúng không? Nên nên cứ nhìn một người á mà ta biết một người này tiền nhiều hay không á là không cần phải học bói mà chỉ nhìn vào đôi mắt, cái phong thái người đó có cái sự bình an, thanh thản hay không là biết liền.
[3:57]Nhìn vào đôi mắt người chúng ta thấy một vẻ lo lắng phảng phất thầm kín, dù người đó bên ngoài chứng tỏ rất là tự tại, nhưng ta biết chắc chắn người này không nhiều tiền. Số tiền nó dao động trong gần cái nhu cầu nên nó phảng phất một nét lo. Còn người nhìn rất thoải mái ta biết tiền rất dư. Tiền càng dư chừng nào người ta càng yên tâm chừng nấy. Chỉ trừ những người tham quá thì đôi mắt đầy tham vọng rực rực lên thì biết người này có giàu đó nhưng mà cái túi tham không đáy. Cho nên không cần phải học bói, chỉ nhìn vào đôi mắt và cái phong cách một người ta biết người này giàu hay nghèo và tham hay không tham là biết như vậy.
[4:37]Thì cái tham định nghĩa căn bản là như vậy, là ta muốn nhiều cho mình mà cái nhiều đó nó quá đáng. Một cái để gọi là tham nữa là khi có cái tương quan giữa ta với người, khi có chia phần giữa ta với người, ta thích muốn giành phần hơn thì ta bị gọi là tham. Ví dụ bây giờ là có năm chén cơm, cái thau cơm đó có năm chén cơm mà ai cũng phải ăn ba chén mới no thì ta lật đật ta ăn cho lẹ để làm sao ta được đủ ba chén, thì người kia họ ăn chậm hơn ta chút, họ hai chén, thì ta cũng vừa đủ nhu cầu đâu dư nhưng vẫn bị gọi là tham. Tham vì ta không nghĩ tới cái nhu cầu của người kia mà ta chỉ nghĩ tới nhu cầu của mình.
[5:20]Thì trong trường hợp khó khăn như vậy hay là chung một cái quyền lợi như vậy mà ta cố ý ta tác động ta chia không đều thì ta gọi là là tham. Mà cái tham đó cái danh từ của kinh tế, triết học cũng gọi là bóc lột á, là khi ta có quyền chia phần, ta đã chia cái phần nhiều cho mình hơn thì gọi là ta bóc lột người khác vì cái công sức của người khác cũng rất là nhiều. Ví dụ như người chủ làm nên tiền lời nhiều mà trong đó có cái công của người công nhân, nhân viên của mình nhưng mà ta không nghĩ tới họ nhiều mà ta chỉ nghĩ làm sao khi tính ra lãi ta vét lãi thật nhiều còn cái lương hay tiền thưởng người kia rất ít thì đó gọi là tham.
[6:00]Tham là như vậy, là trong khi chia phần quyền lợi với nhau, ta đã nghĩ về mình nhiều hơn là nghĩ cho đồng loại, đồng nghiệp của mình như vậy. Bây giờ nói qua cái sân. Cái sân tức là tức giận là nóng nảy. Cái tức giận nóng nảy thì ta không có cái định nghĩa bằng chữ mà ta chỉ có kinh nghiệm khi chính ta đã từng tự ái, từng tức giận, từng nóng nảy hoặc ta có cái kinh nghiệm khi ta nhìn thấy người khác tức giận, nóng nảy và ta biết đó là đó là sân. Ừ. Ví dụ như là cái biểu hiện của một người sân ta nhìn thấy nơi mình là sao? Cái tâm nó nó dâng trào, nó sôi sục, nó nghẹn lên, huyết áp có thể tăng,
[6:49]máu lên não nhiều hơn bởi vì lúc đó cái bộ não hoạt động rất là căng và nó rút máu lên trên não nên khi máu lên não nhiều quá, nếu người mà bị đã huyết áp cao nữa có thể là đứt cái mạch máu não. Nhiều người vậy đã bị bị một cơn heart attack, tức là sốc tim hoặc là đứt mạch máu não sau một cái cơn nóng giận, sau cơn nóng giận vì lúc đó cái não nó nóng, nó giận, hoạt động rất là dữ dội, nó rút máu lên. Rút máu lên làm xáo trộn cái sinh lý của cơ thể và người ta có khi bị bị xỉu, bị chết. Thì đó là cái sự căng thẳng của cái tâm sinh lý mà thái độ biểu ra là ta có thể nói lớn tiếng, ta đỏ mặt, ta nói những lời khó nghe,
[7:35]gay gắt, rồi đôi khi ta nhục mạ người khác, đôi khi ta hăm dọa người khác, rồi đôi khi ta ta hại người khác, ta đánh, ta giết người khác. Vì sân mà người ta vẫn hại, vẫn giết nhau được. Trên các cảnh sát trên thế giới người ta thống kê những trường hợp mà chết lãng nhách thì có một cái trường hợp thế này: là trong gia đình đó cái con bé bị bố cấm uống cái ly cacao gì đó mà nó nói nó không uống thì không cho ai uống và nó chế thuốc chuột ở trong đó, ba nó hớp một hớp chết liền. Cái cái đó là cái hiểm mà cũng là cái sân, gọi là một trong những cái chết lãng nhách là con giết cha mà chỉ cái giận rất là lặt vặt.
[8:17]Còn những trường hợp khác mà người ta giận, người ta đã đánh nhau hoặc là trong cơn giận rút dao đâm cho một nhát vào cái tim, chết liền. Nhiều lắm, nhiều lắm. Rồi sau đó thì thì hối hận. Đưa ra tòa xử thì không hiểu tại sao là chỉ một cái sự cái cái sự xúc phạm người kia đơn giản, mình chỉ cơn cái nóng giận vội vàng mà đã làm hành động hết sức là là sai lầm. Nhưng mà cái cơn nóng lên nó làm những cái điều như vậy, gọi là sân mà sinh ra si á. Ừ. Đó là nóng giận. Hoặc là ta thấy tự ái, cái cảm giác nơi chúng ta ta thấy như vậy. Còn cái si, si nghĩa là ngu. Si gọi là ngu. Mà ngu nghĩa là gì? Ngu nghĩa là ta nghĩ bậy, ta nói bậy.
[9:03]À ví dụ như khi ta ngu thì tự nhiên, ta ngu thì có nhiều chuyện ngu trên đời lắm. Ví dụ như là mình đi ngang thấy nhà người ta vậy cái tự nhiên muốn cầm cục đá chọi vô bể cửa kiếng chơi, cái đó cũng là hành động ngu không? Cũng là ngu. Cũng gọi là si đó mà không biết cái động cơ gì bên trong thôi nhưng mà cái hành động đó là si. Hoặc là mình nghĩ trong đầu thôi, mình nói: “Ồ, cái ông kia dễ ghét quá, bữa nào mình chụp đầu mình mình cắt tóc hết trơn, để đầu tóc nhuộm đồ thấy ghét, bữa nào chụp đầu cắt.” Mới nghĩ trong đầu nhưng mà hành động đó là bậy hay đúng? Thì có gì góp ý, la không được thôi chứ mà mình nghĩ như vậy là bậy.
[9:43]Mà cái nghĩ bậy đó gọi là si. Hoặc là mình nói một cái câu nào đó nó nó nó không đúng chỗ, không đúng nơi. Ừ như là mình thấy một cái người họ đến chùa họ lớ ngớ, họ có vẻ họ mới, họ mới vào cái chánh điện, họ không biết lạy Phật mà họ họ đến họ tự động họ gõ chuông, tại họ thấy là đi tu là phải gõ chuông gõ mõ, cái tự động người ở đâu vô cái cầm cái mõ gõ cốp cốp cốp, chạy qua cầm cái chuông giọng boong boong boong, cái lúc đó mình lại mình mình chửi người ta. Mình chửi, nói: “Ngu sao mà vô chùa làm vậy?” Mà đúng mình mới ngu. Người ta thì đúng là người ta không biết, nhưng mình chửi người ta ngu sao là mình mới thiệt là ngu.
[10:22]Đó là lời nói bậy, lời nói mít lòng, lời nói làm người ta ghét chùa. Người ta nghĩ: “Trời ơi, sao trong chùa có mấy người dữ quá?” Cho nên đó gọi là nói bậy. Hoặc là làm bậy là cũng vậy. Làm bậy là à có nhiều cái chuyện là gọi là làm bậy, từ những chuyện làm những việc không có văn minh như ta xả rác ngoài đường là phải làm bậy không? Ở đây có ai ai không xả rác giơ tay lên? Không ai giơ tay hết, một vài người. Thôi thầy nói đùa. Nhớ mình phải giữ văn minh. Nói chung làm bậy thì nhiều chuyện trên đời lắm không? Nhưng mà hễ chúng ta nghĩ điều bậy, chúng ta nói điều bậy, chúng ta làm cái gì sai lầm thì gọi là si, si tức là ngu.
[11:06]Nhưng mà cái si, cái ngu á nó sâu xa hơn nhiều, nó đi tới cái tà kiến, cái vô minh nữa kìa, tới hiểu sai, tin bậy. Gặp ai nói vài ba câu bói toán thì mình mê chết mê chết mệt, đó cũng gọi là si. Si mê cũng là tà kiến, hoặc là cái người không thấy lỗi của mình. Lỗi mình sờ sờ mà không bao giờ thấy, mình nói dối mà không chịu nhận mình nói dối, mà mình hay cau có mà không nhận mình là người khó tánh, vân vân. Không thấy được lỗi của mình cũng là si, vân vân. Hoặc là đối với luật nhân quả, tự nhiên mình nghe mình trơ trơ không chịu tin. Bao nhiêu người người ta quý yêu cái cái cái luật nhân quả, người ta sống vì cái niềm tin hiểu nhân quả,
[11:44]còn mình trơ trơ, ai nói nhân quả cái tỉnh bơ. Nói: "Sao tôi thấy mấy người làm ác giàu quá, còn mấy người hiền nghèo hoài, không tin.". Thì cái bướng đó, cái không chịu tin nhân quả cũng là một dạng si, là không tà kiến, nhiều vấn đề. Cho tới cái ta chấp ngã, ta không có giác ngộ, ta vô minh cũng gọi là si. Cái nghĩa si rất là lớn. Nhưng mà ở đây, trong cái bài nói chuyện này, ta chỉ cô đọng lại cái ý nghĩa nó là nghĩ bậy, nói bậy, làm bậy. Bây giờ cái hỗ tương giữa ba cái tam độc đó như thế nào? Cái tham nó tạo thành sân, sân tạo thành si, si tạo thành tham như thế nào thì chúng ta ta ta nói tiếp với nhau, ừm.
[12:23]Bây giờ cái tham nó sinh ra cái sân hoặc là nó sinh ra cái ác. Khi ta tham, ta có thể trở thành sân hoặc là có thể trở thành ác là như trường hợp nào? Như trường hợp nào? Ví dụ như nói một cái nhỏ nhất á, một cái nhỏ nhất. Có cái bàn nhậu. Có cái bàn nhậu thì mấy cái người nhậu này họ cũng không phải giàu lắm, cho nên họ mới móc tiền họ mua được một cái con cá, còn nhiêu là uống xị đế, cái ngồi với nhau. Nhưng mà có cái ông á thì ổng uống ít mà ổng ăn cá nhiều, cái mấy ông bạn nhậu mới giận. Cái này hồi nhỏ thầy chứng kiến thầy nhớ. Ông kia cứ lườm lườm, ông nọ thấy ông này sao cứ canh canh người ta quay mặt chỗ khác lại cứ thò đũa gắp cái mồi,
[13:12]mấy ổng gọi là mồi nhậu á để để đưa rượu, chắc mấy ông rành, mấy ông rành lắm. Thì không biết sao một lát chúng ta thấy một ông sừng sừng đứng lên ổng dọng vô mặt ông kia một cái. Cái ông mà đầu tiên ổng tham là bởi vì ổng ổng ăn nhiều hơn người ta, ổng giành mất phần người kia. Còn ông kia ổng sân là bởi vì sao? Ổng thấy cái phần ổng bị mất. Đó là tham mà sinh sân, mà tới đánh người ta thành ra ác. Hoặc có cái chuyện có cái căn nhà đó à cha mất, chết đi bất ngờ, chưa kịp viết di chúc để phân chia gia tài mà để lại một cái căn nhà. Căn nhà đó thì nào giờ người anh ở, còn người em thì có cái nhà riêng.
[13:56]Nhưng khi cha chết thì người em tới đòi chia cái gia tài, đòi chia cái gia tài. Thì ông anh ổng ổng nghĩ rằng người em vô lý, mà người em đã có nhà rồi thì ổng giữ cái nhà của người cha là hợp lý. Nhưng mà người cha nói, cái nhà của người em là do tôi tôi tôi làm ăn, còn cái nhà chính của cha mẹ để lại không phải là của anh, giờ phải chia ra, tức là phải đuổi người anh ra khỏi nhà, cưa đôi bán chia đôi. Thì mỗi người cứ nghĩ rằng mình có lý, nhưng mà cái lý của mình nó dựa vào cái lòng gì? Cũng lòng tham. À thế là họ họ chém nhau đưa tới đổ máu. Thì ta thấy đó, cũng là từ cái tham mà sinh ra cái sân, mà sinh ra cái ác.
[14:37]Mà trong cái tham đó người ta tự tìm cái lý để cho rằng mình đúng. Lúc đó ta không thấy mình sai, ai cũng thấy mình đúng hết. Nên quý Phật tử nhớ cái điều như vậy, là trong khi ta đang sai lầm ta không thấy mình sai lầm, còn cái người tự thấy mình sai lầm lúc đó đã hết sai lầm. Nên mỗi khi mà ta cãi với ai tới cùng, ta coi chừng ta đang sai vì ta đang thấy mình đúng. Cái người đúng á thì lại thấy mình sai, mà cái người sai thì lại thấy mình đúng. Hãy nhớ cái công thức này để sống một cách khiêm tốn và bớt tạo nghiệp.
[15:18]Nhớ như vậy, hễ cái người đúng thì lại thấy mình sai, mà cái người sai thì lại thấy mình thấy mình đúng. Như cái người say rượu á, mình nói: "Thôi, anh say rồi, anh vô nghỉ đi." thì họ nói làm sao? "Không, tôi chưa say.", nói năng cứ mà trong khi là mình biết lè nhè lè nhè rồi nói bậy rồi tùm lum hết trơn. Hoặc là mình mình vào bệnh viện tâm thần cũng vậy, mình gặp cái người cái mình nói: "Ủa anh, sao anh bị điên vậy?", thì cái người kia nói làm sao? "Mấy người mới điên á, tôi là không có điên.", chửi "Mấy người mới là đồ điên! Người ta tỉnh vầy mà mày nói người ta điên.". Người đó không bao giờ thấy mình không bao giờ thấy mình điên, đúng không?
[15:57]Mấy người không thấy. Nên cái người điên không thấy mình điên, người say không thấy mình say. Cái người tỉnh thì mới thấy. Nên vì vậy, mỗi khi ta cứ thấy mình đúng, coi chừng ta đang ta đang sai. Cũng vậy, trong lúc mà người ta giành nhau vì cái lòng tham, mỗi người đều có trang bị những cái lý lẽ dựa vào luật pháp, dựa vào cái cái tập quán, truyền thống gia đình để tìm một cái chỗ đứng cho mình, cứ cho rằng mình mình đúng. Nhưng mà không ngờ cái hành động phía sau là gì? Là đánh nhau, là giết nhau, là chửi mắng nhau. Nên rõ ràng có tham mới sinh ra sân, có sân mới có ác, có hại nhau như vậy. Bây giờ, tham mà sinh ra si, nghĩa là từ cái tham mà làm cho ta ngu.
[16:43]Ngu nghĩa là gì? Ta không còn khôn ngoan, không còn sáng suốt nữa. Ví dụ như trường hợp nào? Có một cái câu chuyện không biết có thật hay không, thì có một cái tên đó là ăn trộm, ăn cướp, ăn cắp á, ăn cắp. Cái đi vào tiệm vàng, cái lấy cái cây nó đập bể cái kiếng của nơi cái quầy bán vàng, nó thò tay nó vét vàng nó chạy. Mà ban ngày ban mặt vậy thì nó bị bắt trở lại. Ban ngày ban mặt như vậy thì người ta xúm nhau, người ta bắt nó, người ta giao lại cho công an. Thì khi đi vào công an mới hỏi thế này: "Ủa, anh không thấy là chợ đông người hay sao mà anh đập lấy vàng ta?". Thì cái tay đó trả lời: "Dạ, lúc đó em chỉ thấy vàng chứ không còn thấy ai nữa hết.".
[17:29]Cái câu trả lời nó nhẹ nhàng nhưng mà rất là thấm thía cho tất cả chúng ta. Khi ta tham, ta không thấy gì nữa, tức là ta không còn khôn. Đó là một câu chuyện nhỏ, nhưng mà trong thực tế thì ăn trộm sao? Khôn thấy mồ phải không? Dòm trước dòm sau, tính tới tính lui rồi bắt đầu mới ra tay. Nhưng mà cái câu chuyện nho nhỏ là cho ta thấy là khi ta tham, ta mất cái khôn. Ta làm những việc mà dại dột, đáng lẽ cái người họ không tham họ không làm. Ví dụ như là có người đến rủ ta đánh bài, thì cái người rủ đó, họ là cò mồi mà, họ là cò mồi của cái sòng bài. Họ thấy mình có tiền, nói: "Ồ, hôm qua ông kia ổng lại ổng chơi cái sòng bài đó ổng thắng hai chục
[18:12]triệu, dễ ăn ghê, tụi anh đi chơi.", họ đưa ra cái tham họ nhử mình. Nhưng mà không có cái sòng bài nào mà không có cái mánh khoé gian lận hết. Mà càng về sau này nó càng có những kỹ thuật cao để nó gian lận. Tức là nó gồm có những tia camera bí mật, nó gài chung quanh hết để nó theo dõi cái con bài của người kia. Nó có những cách, rồi nó có những cách nó báo tin nhau. Cái người mà quan sát ở trong cái phòng á, nó báo cho cái người chơi bài nó biết cái thằng đó nó đang có con bài mấy, con bài mấy như thế nào. Tức là nó phối hợp kỹ thuật cao để nó gian lận khách hàng. Nhưng mà mình thì bị tham, mình không nghĩ,
[18:48]cứ nghĩ là muốn ăn tiền người ta cho dễ dàng bằng một vài cái ván bài đơn giản. Nhưng mà sự đời không đơn giản. Đem theo hai chục triệu nướng sạch, à rồi lúc đó nghĩ rồi mới thấy hối hận. Nhưng mà lúc cái lòng tham khởi lên do bị người ta mồi, người ta dụ, mình đã không còn tỉnh táo. Chứ nếu mà mình không tham thì mình phải nghĩ ra vấn đề: Tại sao thằng này lâu nay nó không có tới có vẻ thân, bữa nay nó tới nó ngọt ngào đủ cách rồi rủ mình đi đánh bài? Phải đoán ra liền là phải là tay chân của cái sòng bài đó rủ mình hay không, vân vân. Nó nhiều nó nhiều trường hợp như vậy. Nghĩa là nếu ta thấy cái chuyện gì,
[19:23]một cái cơ hội để làm giàu dễ dàng mà hơi bất thường hoặc là thấy đến ai rủ ta một cái cơ hội để có tiền một cách bất thường và ta thích thì cái thích đó đã là là tham. Mà nếu ta đi theo cái thích đó chắc chắn là tham sẽ sinh ra si và ta sẽ làm mọi chuyện một cách dại dột, sai lầm và sẽ hối hận. Đó gọi là tham mà sinh ra si. Anh để ý cái tâm của mình á. Khi mình muốn, mình thích, thường cái quyết định sau đó, cái hành động của mình sau đó không còn tỉnh táo nữa. Có một cái gì nó sẽ sẽ sai lầm. Và những cái kẻ xấu lúc nào nó cũng điều nghiên cái nhược điểm của ta để nó lợi dụng ta. Ví dụ như bây giờ nó thấy cái người đó tham cái gì,
[20:13]luôn luôn vậy, nó muốn hại ta, nó muốn phá ta, trước hết nó phải nghiên cứu ta có cái nhược điểm gì. Mà cái nhược điểm của mỗi con người là cái tham, thường là cái tham. Hay cái tự ái hay cái sân, nhưng mà thường nó đánh vào cái tham. Cái người đó tham tiền, người đó tham danh, người đó tham sắc, à người đó tham địa vị. Nó phải tìm cho ra tham cái gì rồi sau đó nó sẽ tìm cách nó dụ người ta đi vào cái chỗ đó, người ta dính bẫy liền, bị lừa bị gạt bị sập bẫy, không còn đường ra nữa. Cũng giống như một con con cá khi thấy trong cái lồng kia có cái miếng mồi đâm vào. Tại vì cái người đó họ biết cái sở thích của con cá,
[20:52]họ mới đưa cái mồi đúng theo sở thích, con cá bị dính liền. Thì ta cũng vậy, nếu trong lòng ta còn có thích một cái gì thì ta vẫn còn bị si, ta sẽ làm sai lầm bị lừa liền. Nên do đó, hãy xét lại tâm mình, đừng có thích những cái gì bất thường, đừng có tham á, đừng có tham để ta sáng suốt hơn trong cuộc sống này. Ví dụ bây giờ người ta rủ mình chơi chơi chứng khoán, mình có tiền, nói đầu tư vào chứng khoán sẽ lời. Nhưng mà rồi tới khi chứng khoán rớt xuống một cái, nhiều khi mất sạch tài sản, không còn đồng nào, nó chỉ còn là tờ giấy lộn. Hồi trước mình nói: "Ồ, mua chứng khoán một tháng nó đã lên giá 50%.",
[21:29]mình nhào vô mình mua, qua tháng sau rớt xuống không còn đồng nào, mất hết. Tại sao chơi chứng khoán nó rủi ro như đánh bài? Chứng khoán là gì? Là cái cổ phiếu của công ty. Mà nếu công ty đó có uy tín thì cái cổ phiếu lên giá, mình mua mình có lời. Nếu công phi đó, công ty đó mất uy tín, cổ phiếu giảm giá, mình bị lỗ. Nhưng mà tại sao công ty đó có uy tín hay mất uy tín? Bởi vì những người lao động trong công ty đó họ làm việc như thế nào. Nếu những người đó họ giỏi, làm việc cật lực, công ty đó làm hiệu quả thì công ty có uy tín, thì cái người mua cổ phiếu mình có lời. Như vậy, cái người mua cổ phiếu là đầu tư trên lao động của người khác.
[22:08]Mình không hề đóng góp vào sự phát triển của công ty, nhưng mà canh người ta đóng góp cho công ty đó phát triển thì mình lợi dụng, mình lấy uy tín mình lấy lời, đúng không? Cổ phiếu là như vậy. Nhưng mà cái nền kinh tế của thị trường thì nó lại xem cổ phiếu là quan trọng. Cho nên đó vẫn là một cái một cái dở của nền kinh tế thị trường chứ không phải là cái hay, cũng là một cái rất là dở. Có lẽ vài thế kỷ sau, khi con người ta đã nhận ra được cái dở ở chỗ này, người ta sẽ khắc phục, là không còn đổ xô mà kiểu mua chứng khoán theo kiểu đánh bài này nữa. Bởi vì người mua chứng khoán là đầu cơ, là lợi dụng cái công sức lao động của cái công ty đó.
[22:46]Còn mình thì chỉ canh người ta có công sức, làm hiệu quả để mình lấy lời, còn mình không hề đóng góp, cũng là một cái nhược điểm. Bây giờ ta nói sân rồi sinh ra si. Người nóng giận sẽ mất khôn, ông bà ta nói câu này "giận mất khôn" thì ai cũng biết rồi, phải không? Khi ta nóng, rõ ràng là ta ta hay làm bậy. Rất nhiều người vì nóng giận một chút xíu mà đã đánh nhau, không ngờ đánh lỡ tay người kia chết rồi phải ở tù, nên cái nóng mà làm bậy thì rất là nhiều trường hợp. Dưới báo đăng cái câu chuyện vậy. Có mấy ông bạn lại chơi một cái nhà người bạn, chơi mà cũng vui vẻ thôi chứ không có gì hết trơn,
[23:27]uống rượu vui vẻ mà khuya quá không chịu về, cái cái anh bạn chủ nhà mới mời mọi người về. Mời hoài gì hoài mấy ông kia cứ cà rề cà rà không về. Nói: "Mấy anh không về tôi đốt nhà." Ông kia tưởng này nói giỡn, cứ cà rề cà rà không về, thiệt ổng chế xăng ổng đốt nhà cháy luôn. Mà đó là báo đăng luôn á, báo đăng nói này nói chuyện hy hữu, tự mình đốt nhà mình vì giận mấy thằng bạn đuổi nó không về. Đó là phải giận mất khôn không? Tài sản trong nhà biết bao nhiêu mà chỉ một chút giận, đốt nhà mình luôn cho đã cái nư. Rất nhiều trường hợp như vậy, rất nhiều trường hợp. Hoặc là người vợ giận chồng, bồng đứa con nhảy luôn
[24:00]xuống sông luôn, giết mình, giết đứa con luôn. Tại người chồng sao đó nhậu nhẹt, trăng hoa làm sao đó giận. Mấy cái giận đó tạo nghiệp ghê gớm. Nên khi giận người ta si, sân làm si. Vì vậy, ta sống trên đời ta phải khống chế cái giận của mình để không có bị làm việc bậy như vậy. Đừng để sân mà thành si. Đừng có sân thì sẽ không si, hễ sân rồi là thường phải phải si. Sân rồi ngu. Ừ. Rồi cái si nó sẽ sinh ra cái tham. Tại sao ngu làm ta tham? Là bởi vì ta không hiểu được cái sở hữu nó nguy hiểm như thế nào. Cái người ngu á cứ muốn là tiền càng nhiều càng tốt. Còn cái người có trí tuệ người ta sợ tiền.
[24:42]Tại vì sao vậy? Tại tiền là gánh nặng, là trách nhiệm, chứ tiền không phải là sung sướng. Cái người ngu á thì mới tưởng là mình càng nhiều tiền mình càng sung sướng, nên thường cái người đó mà có tiền rồi là tạo nghiệp, xài tầm bậy, phung phí, ăn chơi, sa đọa rồi sau này tiêu tan luôn, tạo nghiệp ác, đọa mất luôn, khi vào súc sinh, vào tù xong chết rồi vào súc sinh nữa. Đó là cái người ngu á thì sẽ thích sở hữu nhiều. Còn cái người trí á người ta rất sợ sở hữu nhiều. Ví dụ bây giờ ví dụ nha, bây giờ quý Phật tử mà đem cho thầy 10 tỷ, thầy ngủ không được. Không phải thầy mừng, mà thầy phải nghĩ làm sao sử dụng 10 tỷ này cho nó
[25:21]thật có lợi ích cho cuộc đời mà thầy không được quyền dùng cho mình. Hễ mà thầy nghĩ: "A, ta cho mình 10 tỷ sướng quá, mình sẽ mua cái này mua kia cho mình" là thầy thuộc loại người ngu. Mà nếu thầy là người trí thì ai cho thầy 10 tỷ bắt đầu thầy phải vắt óc à xài từng chút này chút kia, cái việc này có lợi cho đời, việc kia có lợi cho đạo, phải nghĩ làm sao cho hết 10 tỷ đó có lợi, nghĩ ra xong rồi bắt đầu ngủ mới ngon. Bởi vì tiền là gánh nặng. Nếu Phật tử không tin thử đưa thầy 10 tỷ coi. Cứ đưa thử coi. Cái đó gọi là si mà sinh ra tham á. Cho nên khi mà ta muốn sở hữu nhiều là biết ngay coi chừng ta đang ta đang si.
[25:59]Còn cái người mà không có si là không dám sở hữu nhiều, mà nếu có sở hữu nhiều rất là khổ tâm và cảm thấy mình nặng trách nhiệm chứ không phải là sướng ích gì đâu. Ừ. Rồi si sẽ sinh ra sân. Si sẽ sinh ra sân là sao? Tức là ngu mới để cho cơn giận mình bộc phát lên. Là cái người ngu á mới để cơn giận bộc phát, còn cái người trí họ diệt cái cơn giận mình liền. Nên mỗi khi mà ta thấy ta nóng giận là biết ngay ta đang đang ngu. Ngu ngu si. Ta không đủ khả năng ta kiềm chế cái sân của mình, nên gọi là ta ta si. Nên cái người khôn thì lúc nào cũng biết kiềm chế cái cơn giận của mình. Nên ta thấy mà có hai cái loại khôn.
[26:46]Một cái loại khôn mà khôn hiểm á là người ta chửi mình, mỉm cười không giận, nhưng sau đó trả thù. Thì cái người đó cũng khôn á, biết kiềm chế cơn giận nhưng mà sau đó hiểm. Còn cái người biết tu á, người ta chửi mình, không giận nhưng mà không có trả thù, buông luôn, lòng nhẹ nhàng, thanh thản luôn. Thì đó là cái không si, không sân theo theo đạo. Đó gọi là si mà sinh ra sân, tức là cái người ngu thì không biết kiềm chế cái cơn giận của mình. Nên vì vậy, để cho ta đừng bị si thì ai cũng phải cố gắng mà kiềm chế cái cơn nóng giận của mình, đừng để cơn nóng giận nó nó xuất hiện vậy. Rồi si sinh ra si, tham sinh ra tham và sân sinh ra sân.
[27:31]Si sinh ra si là sao? Tức là bản chất mình ngu, mình tiếp tục làm điều ngu dại thì gọi là si sinh ra si. Còn tham sinh ra tham là sao? Đã tham muốn rồi, lại tham nữa, gọi là túi tham không đáy. Còn sân sinh ra sân là sao? Nghĩa là nóng rồi, rồi cứ càng càng nóng nảy thêm, càng giận thêm, gọi là sân sinh ra sân. Đó. Đấy là ta vừa nói cái tương quan giữa tam độc tham, sân và si. Giờ ta nói cái cách mà diệt trừ tham sân si một chút. Muốn diệt trừ tham sân si thì đầu tiên ta phải tu tập từ bi, đó là liều thuốc hay nhất. Cứ tập thương yêu con người, thương yêu tất cả chúng sinh. Mỗi khi ta lạy Phật là ta nguyện lòng là xin Phật gia hộ
[28:18]cho con khởi được tâm thương yêu tất cả chúng sinh. Rồi mỗi khi ta nhìn thấy con người, ví dụ mình đi qua lại trên đường, mình thấy mọi người xuôi ngược, mình nguyện lòng thương yêu mọi người này. Khi ta vào cái chợ búa đông đúc, ta cũng nguyện thầm trong lòng, nguyện lòng thương yêu những người này. Mỗi khi ta lên chùa Phật Quang dự lễ ở lại đông đúc ha, thì đây là cơ hội ngàn vàng vậy, là ta nguyện lòng thương yêu tất cả những huynh đệ của ta như thế này như là ruột thịt. Như vậy, là cứ tự cái tâm nguyện mình nhắc lấy đi, nhắc lên rồi tập từ bi. Khi từ bi bắt đầu thuần rồi thì ta sẽ thành tựu được cái lời nói, cái hành vi.
[28:56]Là cái người đó làm sai, ta không có nạt mà ta nhẹ nhàng giải thích, vân vân. Ví dụ cái người đó đến chùa họ lơ ngớ, vụng về, ta thấy thương chứ không có chê, nên ta đến gần ta hỏi vì sao chưa biết, như vậy ta giải thích, ta hướng dẫn để cho cái người huynh đệ mới của ta cũng được mọi điều thuận tiện, tiện nghi trong cái đời sống khi đến chùa. Còn ở trong gia đình hay là trong hàng xóm mình cũng vậy, mình giúp ai được mình ráng ráng giúp. Khi cái lòng từ bi của ta đã tăng trưởng rồi thì ta thích bố thí. Là thay vì tham, bây giờ bắt đầu ta hết tham và ngược lại ta bố thí. Cho nên từ cái từ bi phát sinh bố thí, rồi nơi cái bố thí này ta diệt
[29:37]được cái lòng tham của mình, ta diệt được lòng tham của mình. Cho nên ở đây để muốn diệt trừ tham sân si, ta phải tu tập từ bi. Khi tập từ bi được rồi thì ta thương người rồi, ta sẽ hay giúp đỡ và hay bố thí. Lúc trước ta cứ muốn nhiều, ví dụ như là mình có 1 triệu rồi muốn có thêm triệu nữa, nhưng bây giờ ngược lại, mình có 1 triệu mà mình chưa xài tới mà thấy cái người kia cần chính đáng, ta có thể ta cho mượn hoặc là ta bố thí một phần nào, vân vân, tùy theo khả năng của mình. Dĩ nhiên là mình không có liều mạng mà đi cho tùm lum, nhưng mà cho trong cái cân nhắc cẩn thận, nhưng mà có cái thật lòng muốn giúp đỡ người khác.
[30:16]Đó, như vậy đã diệt được cái cái tham. Mà mình phải tu từ bi tới khi nào mình rộng rãi, mình biết bố thí thì lúc đó mới gọi là diệt được cái tham. Ừ. Rồi cũng cái từ bi này diệt luôn cái sân. Khi ta thương người, tự nhiên mình không giận, à ngộ như vậy. Cho nên ta thấy tại sao nè, ta thấy có những gia đình vậy, có đứa con về nó hỗn, nên nó gặp mình tát vô mặt, nhưng mà thấy cái người mẹ cứ nhẫn chịu đựng à. Tại sao vậy? Tại vì thương. Nên thương, thường người ta không giận. Còn mình không thương, mình thấy thằng con nó bướng là mình thấy mình thấy nổi xung thiên lên mà nói hỗn láo. Mà nếu theo cái truyền thống của Á Đông mà con cái hỗn như vậy là ăn đòn.
[30:57]Nhưng mà thấy sao cái người mẹ lại cứ bênh? Bởi vì thương. Cho nên ta nhớ: thương làm ta không sân. Nhưng mà cái thương của ta ở trong đạo nó khác với cái thương nuông chiều của người mẹ làm con hư. Đó là con hư tại mẹ tại vậy vì mẹ thương mù quáng thôi. Còn ta ở trong đạo, ta thương mọi người, ta thương cái đạo lý. Thấy người đó làm sai hoặc là xúc phạm với ta, ta không giận vì ta thương. Ta thương nên ta cố gắng dìu dắt, ta hướng dẫn để người đó tốt lên. Đó, đó cái đó thì ta thấy hễ ta thương, ta sẽ không không sân. Ta thương ai, ta sẽ không giận dù cho người đó có lỗi lầm. Hãy nhớ như vậy. Cho nên khi cái tâm từ bi ta tu tập được thuần thục,
[31:39]ta thương yêu được mọi người và ta thương yêu được từng người thì cái sân bắt đầu biến mất. Thầy vừa nói cái câu là ta thương yêu được mọi người, ta thương yêu được từng người. Thầy vừa nói câu đó, mọi người hãy nghiệm câu này kỹ giùm thầy.
[31:57]Nghĩa là sao? Nghĩa là sao mà gọi là ta thương yêu được mọi người và ta thương yêu được từng người? Vì cái... cái tâm từ bi á, nếu ta tu tập không tới đó, thì nó trừu tượng, tổng quát, mênh mông; mà ta tu tập tới đó, bắt đầu nó mới cụ thể, thực tế. Trừu tượng, tổng quát, mênh mông là sao? Nghĩa là ví dụ như bây giờ ta đứng đây, ta nguyện lòng ta thương yêu hết cả bao nhiêu ngàn con người này, dễ không? Dễ khởi tâm đó không? Rất dễ. Mình không cần làm gì hết, chỉ ngồi mình nghĩ mình thương yêu hết mấy ngàn con người đây, rất dễ khởi. Nhưng bây giờ, một người cụ thể ngồi bên cạnh mình, nhìn cái chai dầu xanh của mình liếc liếc, nhiều khi mình tiếc mình bỏ túi lại,
[32:44]biết người ta cần mình bỏ túi lại là mình không thương được từng người cụ thể, vì lòng từ bi mình tu chưa tới nơi, tu chưa chín. Giống như trái xoài nó còn xanh. Cái trái xoài còn xanh như vậy nó chưa có chín, lòng từ bi của ta cũng vậy. Lòng từ bi ta còn xanh á, ta nghĩ là: Ồ, tôi thương mấy ngàn con người này, rất dễ. Nhưng cái người ngồi bên cạnh ta, khi một hộp cơm đưa tới, ta thò tay ta lấy trước, sợ lấy trễ hết. Còn nếu ta thương được từng người thì sao? Ta thò tay ta lấy ta đưa người kia trước, đúng không? Mỗi khi ta uống nước, ta nhìn chung quanh ta có người nào cần nước không, ta sẵn ta đi rót giùm luôn.
[33:18]Đó gọi là thương được từng người cụ thể. Nên khi lòng từ bi chín muồi rồi thì... thầy nói lại, ta thương yêu được mọi người và ta thương yêu được từng người. Còn nếu mình cứ nguyện thương yêu mọi người mà từng con người trong cuộc sống mình gặp gỡ mình vẫn chưa thương được thì lòng từ bi mình vẫn chưa... chưa chín, như trái xoài còn xanh. Như vậy ha. Đó, nên từ bi rồi sẽ trừ được cái sân, ừ. Rồi thầy nói từ bi cũng sẽ trừ được cái si luôn. Từ bi tự nhiên trừ được cái si nghĩa là sao? Khi cái người mà có lòng từ bi, thương yêu mọi người, mọi loài, tự nhiên thông minh lên. Thầy guarantee cái này, thầy bảo hành cái này
[34:00]suốt đời luôn, life guarantee, bảo hành suốt đời chuyện này luôn. Là khi mà ta tu tập từ bi thuần thục, mình thông minh lên từng ngày, thông minh lên từng ngày. Mọi chuyện trong cuộc sống này mình giải quyết rất khôn ngoan, rất sáng suốt. Thầy bảo hành điều đó. Nếu ai tu tập từ bi mà không thông minh lên được, hãy đến đây bắt đền thầy. Mà thầy đền cho cái gì thì lúc đó từ từ thầy tính. Nhưng mà hãy yên tâm về điều đó. Cứ nguyện lòng mỗi ngày thương yêu mọi người và trong cuộc sống ta thương yêu được từng người, tự nhiên thấy đầu óc mình mở ra, mình giải quyết công việc rất khôn ngoan, rất sáng suốt, thông minh lên từng ngày.
[34:43]Lạ lùng như vậy, không làm bậy, mà làm việc rất khôn, hoặc là mình có làm ăn mình cũng khôn lên luôn nữa, rất là lạ. Nên vì vậy, nói là cái từ bi ta trị được cái tham, cái từ bi ta trị được cái sân, và cái từ bi cũng trị bứt luôn cái si luôn. Rất là vi diệu, rất là vi diệu. Nên thứ nhất là bằng cái từ bi, ta trừ được tham, sân, si. Đây con đường này rất là dễ thực hành và ta phải thực hành trong đời sống cụ thể của mình. Một phương pháp thứ hai để ta diệt trừ tham, sân, si là thiền định. Đây là trừ cái tham, sân, si mà ở mức độ vi tế ở cấp cao để ta chứng Thánh luôn. Hồi nãy mà ta nói với nhau là ta dùng từ bi để trừ tham,
[35:29]sân, si là cái tham, sân, si mức độ thô, mức độ thô. Ta trở thành con người tốt. Nghĩa là ta trừ được cái tham, sân, si ở mức độ thô, ta trở thành con người tốt. Ta không còn tham lam giành giật với anh em ta, ta không còn nóng giận để mà xúc phạm anh em ta, ta không còn ngu để làm những chuyện bậy. Ta trở thành con người tốt, mọi người chung quanh ta yêu quý ta, thích có mặt của ta. Nên đó là ta dùng từ bi trừ được tham, sân, si, ta trở thành niềm vui của mọi người chung quanh ta, nhưng chưa phải là Thánh. Sau đó ta phải tiến lên một bước nữa là ta tu tập thiền định để ta diệt trừ cái thẳm sâu của tham, sân, si.
[36:10]Mà khi dùng thiền định để diệt trừ được cái thẳm sâu tham, sân, si này thì ta mới vượt lên một cấp độ cao hơn là thành Thánh chứ không còn phải là người tốt như lúc nãy nữa. Cái công năng của thiền định rất là lạ. Thì như nãy chúng ta đã tập á, ta ngồi bắt chân kiết già, quan sát toàn thân mình, giữ thân đúng tư thế, thấy thân này vô thường, rồi thấy nơi cái thân này có hơi thở vào, có hơi thở ra, tâm ta từ từ thanh tịnh, vào được định, vọng tưởng từ từ rơi rụng. Ta không diệt trừ vọng tưởng mà vọng tưởng tự vắng dần, vắng dần, vắng dần cho tới rỗng rang, ổn định, ta đi sâu vào. Thì ta không phải cố ý diệt trừ tham,
[36:49]sân, si nữa, mà tự cái gốc của tham nó bị bứng nhổ, gốc của sân bị bứng nhổ, gốc của si bị bứng nhổ, rất là lạ lùng. À lúc đó không ai có thể làm cho ta nổi giận. Lúc đó không cái vàng bạc châu báu gì trên cuộc đời này, danh vọng, địa vị, tài sắc gì trên cuộc đời làm ta động tâm tham muốn nữa. Và lúc đó ta nhìn mọi việc một cách sâu sắc, đầy minh triết. Đó là cái trí tuệ đã phát triển, cái ngu si đã tan biến. Nên ở đây vậy, khi mà ta siêng năng tu tập thiền định thì ta diệt trừ được cái tham, sân, si ở mức độ sâu thẳm để ta trở thành một vị Thánh thực sự. Mà nơi một vị Thánh này, ta mới có thể hướng
[37:33]dẫn, dạy dỗ được nhiều người cùng tu tập. Nên ở đây, để diệt trừ tham, sân, si ta có hai phương pháp. Cái phương pháp thứ nhất là ta dùng cái lòng từ bi để diệt tham, sân, si ở mức độ cạn, ta trở thành người tốt trên cuộc đời này, ta trở thành chỗ nương tựa của nhiều người chung quanh ta, ta trở thành niềm tin yêu, niềm hạnh phúc của mọi người chung quanh ta. Khi ta có mặt ở đâu, mọi người chung quanh ta được an vui, được hạnh phúc, giai đoạn thứ nhất. Còn cái phương pháp thứ hai là ta dùng thiền định, tức là ta nhổ sâu những cái gốc tham, sân, si bên trong thì ta trở thành một vị Thánh giữa loài
[38:13]người này, ta trở thành vị thầy của loài người này để ta giúp mọi người cùng tu tập, cùng tiến trên con đường Phật đạo. Đó là cái phương pháp thứ hai. Bây giờ chúng ta hãy để ý lại chúng ta. Ta là đã quy y, ta là đệ tử Phật, mà Phật lúc nào cũng dạy ta đoạn trừ tham, sân, si. Cho nên vì vậy, để là một người con Phật đúng nghĩa, nếu ta có kính yêu vị Cha lành của mình thì ta luôn luôn phải xét lại mình từng ngày từng giờ. Mỗi ngày trôi qua, mỗi tuần mỗi tháng mỗi năm trôi qua, ta phải nhìn lại mình cái tham đã bớt được nhiều chưa, cái sân đã bớt, cái si đã bớt chưa. Như năm ngoái ta còn có thể nổi nóng để chửi một
[38:59]người nào đó, năm nay việc đó đã chấm dứt chưa? Năm ngoái ta thấy tiền, thấy xe, thấy cái gì đẹp ta còn tham, năm nay điều đó đã hết chưa? Năm ngoái ta còn nói những lời sai, làm những việc ngu xuẩn, năm nay ta đã bớt, đã hết những việc đó chưa? Nghĩa là cái người đệ tử Phật phải lấy cái tham, sân, si để làm cái chỗ mình xét nét suốt trên đoạn đường đời này ta tu tập như thế. Và đồng thời phải siêng năng tu tập thiền định. Hồi nãy thầy có nói là đạo Phật có cái cốt lõi là là thiền định. Mặc dù thiền định rất là khó tu, nhưng mà ta vì kính Phật, vì thương Phật, ta ham tập thiền định vì mình đã là con của Phật.
[39:45]Có những giai đoạn mà vì cái thiền nó khó quá, nhiều vị bậc đại sư họ đã chế ra một cái cách tu khác không cần phải thiền, khiến cho cái thiền bị mai một. Nhưng mà ngày hôm nay, chúng ta hứa với nhau một điều, chúng ta quyết tâm với nhau một điều là ta sẽ thực hành thiền để phục hồi lại cái truyền thống cao quý của đạo Phật chính là chính là thiền định. Là quý Phật tử phải quyết tâm, còn đối với quý thầy, quý cô, cái sự quyết tâm đó còn phải gấp triệu lần hơn nữa là quý thầy, quý cô sẽ quyết tâm tu thiền để giữ gìn lại cái truyền thống thiền định của của đạo Phật. Quý thầy, quý sư đồng ý ha? Đồng ý ha các sư, nha?
[40:28]Nha, quý cô cũng đồng ý nha, phải cố gắng hết sức như vậy, quý Phật tử cố gắng, nha. Tại sao ta vỗ tay? Ta vỗ tay bởi vì ta hứa với Phật, mà đã hứa với Phật thì không được hứa lèo. Nhớ như vậy, nha không? Về nhà, ta phải chịu cực chịu khổ mỗi ngày đầu hôm sớm mai, tranh thủ thời gian rảnh ta bắt chân ta ngồi như hồi nãy ta đã được thực tập. Đó, đó là cái con đường ta kính Phật, ta thương Phật. Theo dõi cái thân mình thấy thân này vô thường, thấy trong cái thân có hơi thở vào, hơi thở ra để ta đi sâu vào định và chấm dứt cái bản ngã của mình, diệt trừ tham, sân, si của mình. Nãy giờ thầy vừa nói tham, sân,
[41:09]si, giờ thầy nói thêm một cái tính chất nhỏ nhỏ xíu là sự bướng bỉnh. Bướng bỉnh là gì? Bướng bỉnh cũng là một cái tính chất rất là khó chịu, tức là sai mà không chịu sửa. Sai mà không chịu sửa gọi là bướng. Hoặc là cái người lớn, người đáng kính hơn ta bảo ta làm điều gì mà ta không chịu vâng lời cũng gọi là bướng. Cái này nó cũng thuộc về thuộc tính của tham, sân, si. Tham, sân, si là ba cái nhưng mà trộn lại thành ra mấy triệu cái cái phiền não của ta. Ví dụ ta đố kỵ người khác, ta hơn thua, ta ganh tị, ta nhỏ mọn, ta hẹp hòi, ta cố chấp, vô số vô số những cái tâm ác như thế cũng đều từ cái tham, sân, si.
[41:52]Cũng giống như trong hội họa vậy, ta chỉ cần ba cái màu xanh, đỏ, vàng là ta có thể trộn thành mấy triệu cái màu khác á. Thì cũng vậy, trong tâm ta cũng vậy, chỉ cần tham, sân, si, ta trộn lại cái này một chút, kia một chút. Và bướng, bướng bỉnh cũng là một loại phiền não như thế. Đó là một loại mà biết sai mà không sửa, không có vâng lời các bậc trưởng thượng của mình, hay là bảo vệ cái ý nghĩ của mình. Mình sai mà cứ khăng khăng tìm cái cách để cho mình là là đúng. Nếu lúc đó ta buông ra một cái, ta thấy mình sai một cái, tự nhiên ta hợp với đạo liền, ta có công đức liền. Thôi, nay chúng ta không có thời giờ để phân tích nhiều lắm,
[42:29]thầy phải nhường thời gian lại để cho cái đêm văn nghệ rất là vui. Chúc quý Phật tử ha, thưởng thức một đêm văn nghệ Phật đản đầy vui tươi, hào hứng. Và nhớ là ta tri ân những người nghệ sĩ đã cực khổ về đây trình diễn cho ta. Nhớ vỗ tay cho cho lâu, cho dài và vui vẻ nha.
[42:52]Thôi thầy chúc tất cả quý Phật tử, quý thầy, quý cô một đêm văn nghệ Phật đản thật là vui tươi, an lạc nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.