[0:14]Quý Phật tử khỏe không ạ?
[0:18]Khỏe, cảm ơn thầy. Quý Phật
[0:26]tử khỏe chứ thầy không khỏe chút nào hết trơn.
[0:32]Đi nhiều quá đó, cái giờ nó mệt. Giờ già rồi đó chứ. Hôm nay thì ngày mai là lễ giỗ chính của Hòa thượng khai sơn chùa này. Ngày xưa Hòa thượng về đây cũng sống rất là khổ hạnh, rất là giản dị. Hòa thượng tự mình xây cái cần kiệm lao động vất vả để dành giụm mà xây cái mái chùa phía sau á, ừ. Rồi cũng có một đệ tử là Hòa thượng đương kim trụ trì ở đây. Hòa thượng cũng vậy, cũng chắt mót, cực khổ rồi xây chánh điện ra đây, rồi cũng có một ông đệ tử kế thừa nữa. Không biết cái thế chùa này sao tự nhiên cứ một thầy một trò, ngộ quá.
[1:16]Thì bởi vậy thanh niên có ai tụi con đi tu thêm về đây xuất gia tu cho đông đông đi nha, mấy người có vợ chưa? Chưa nha, ai mà lỡ chưa lấy vợ thì thôi đừng lấy nữa, đi tu đi.
[1:33]Hôm nay cũng là nhân cái dịp giỗ của Hòa thượng Khai Sơn thì Hòa thượng trụ trì có sai thầy về đây thuyết pháp, giống như là một bài pháp để cúng dường lên Hòa thượng Khai Sơn. Cũng là món quà đối với các Phật tử. Cứ vậy, cứ mỗi sự kiện, mỗi cái dịp gì gặp nhau thì chúng ta lại nhắc nhở nhau tu hành, nhắc nhau thêm cái quan điểm gì đó đối với trong đạo cho nó sâu sắc. Cuộc sống thì qua mau, thì tạm bợ, nhưng cái quan trọng là ta đi qua cuộc đời này ta sống một đời sống có ý nghĩa, sống xứng đáng, tạo được nhiều cái công đức, để lại được nhiều cái ân nghĩa với đời thì trước hết, về cái lương tâm mình không hổ thẹn.
[2:31]Thứ hai là đối với nhân quả, mình có cái phước để bước lên cao hơn. Ý nghĩa là vậy. Còn người không có đạo lý thì khi đi qua một cuộc đời sống vô nghĩa, sống chỉ cho mình, sống hưởng thụ cho hết phước, đến khi qua khỏi cuộc đời này, mình như một cái bóng mờ nhạt chẳng ai nhớ tới mình. Và mình chẳng có cái nhân quả công đức gì để bước lên trên một cái cấp bậc cao hơn. Cái người á mà có có phước, tức là có nhân quả để bước lên một cái cái cõi cao hơn á là cứ nhìn vào cái tấm lòng của mọi người nghĩ về mình. Cái công đức của mình nằm ở đâu? Trong cái nhân quả vô hình thì không thấy, nhưng mà nó hiện ra nơi cái lòng của mọi người nghĩ về mình.
[3:30]Nếu mình đi qua cuộc đời mà không ai nghĩ tới mình hết thì biết là mình chẳng có ân nghĩa gì, chả có phước gì với cuộc đời. Còn nếu mình đi qua khỏi cuộc đời mà rất nhiều người nghĩ về mình, thương tiếc mình, biết rằng mình đã sống một cuộc đời rất là rất là đẹp. Ta biết á ví dụ như khi mà người cha mẹ già mất thì cái đạo hiếu á thì con cái phải thương tiếc. Nhưng có những trường hợp mà cha mẹ mất, con cái thở phào, có không ạ? Có không? Có đó, bởi vì nằm bệnh lâu quá, con cái hầu riết hầu riết cái cái ân nghĩa cũ nó cạn dần cạn dần. Rồi đến khi bắt đầu thấy cha mẹ mình nằm bệnh thực sự là một
[4:19]cái gánh nặng, cho nên khi mà cha mẹ mất, thở phào nói: "Thoát nợ, thoát gánh nặng." Nó nó bi thảm như vậy, thấy nó nó nó phũ phàng như vậy. Còn ta sống thế nào mà vừa đủ không thành cái gánh nặng cho người khác, mà sống một ngày cống hiến một ngày thì đến khi mình rời bỏ cuộc đời này, người ta vẫn thấy mọi người vẫn thấy sự hiện diện của mình chưa đủ, người ta vẫn cảm thấy người ta sống với mình chưa đủ, người ta vẫn cảm thấy là cái sự hiện diện của mình
[4:59]chưa thỏa lòng, người ta vẫn còn được muốn được bên cạnh mình nhiều hơn nữa, thì đó là mình sống một cuộc đời sống đẹp. Còn mình sống mà rồi người ta chỉ nghĩ tới thoáng qua hoặc là mình mất người ta thở phào đỡ gánh nặng cho đời thì mình đã sống hết sức là sai lầm. Mục tiêu của đạo Phật là gì? Mục tiêu của đạo Phật nói thì cao siêu là giác ngộ, là giải thoát, nhưng mà gần hơn chính là Phật dạy cho ta một cuộc sống đẹp. Mà cái gọi là cuộc sống đẹp là gì? Là cái mà mình chết đi, còn rất nhiều người nghĩ đến mình, đó là cuộc sống đẹp, đúng không ạ? Chỉ vậy thôi, nhìn vào chỗ đó thôi mà biết rằng mình đã sống đẹp hay là không đẹp.
[5:53]Đó, nói là đạo Phật gần gũi lại là như vậy. Nên hôm nay cũng vậy, ta cũng nói một cái góc nhỏ của của cái ý nghĩa, của triết lý của cuộc sống. Hôm nay thầy nói về đề tài Tình và Lý. Cái chữ "tình" và "lý" này nó là cái từ của thế gian, không phải là cái từ của đạo Phật, nhưng mà ta sẽ xét nó trên cái góc độ của đạo Phật. Tình và lý. Chúng ta có thường nghe chữ "tình" và "lý" phải không ạ? Nghe nói là "hợp tình hợp lý", có không ạ? Hoặc là nghe "tình ngay lý gian", có không ạ? Đó, nó nó là tình và lý đó. Hôm nay ta sẽ hiểu coi tình và lý là cái gì?
[6:42]Ví dụ thế này. Có cái ông đó ổng đi về nhà, cái ổng thấy
[6:50]một ông bạn ổng, bạn thân nào giờ chơi với nhau đó, bế bà vợ ổng đặt lên giường. Thì chuyện nó gì xảy ra? Rõ ràng rồi phải không ạ? Hết đường cãi nè, phải không? Coi như là bây giờ gia đình tan vỡ, tình bạn cũng mất. Ông kia nói: "Không có, tôi tình ngay lý gian." "Tình ngay lý gian sao?" Nói: "Không. Tôi tới tôi kiếm anh, không có anh cái bà vợ anh bỗng nhiên bà trúng gió xỉu, tôi thấy bả nằm dưới đất bả nhập thổ bả chết, tôi phải bồng bả để lên giường. Thành thử cái đó gọi là tình ngay lý gian." Tức là cái hành vi bên ngoài là cái gì? Hoàn toàn là sai, nhưng mà động cơ là đúng. Thì như vậy, cái lý có nghĩa là cái gì là cái hành vi ở bên ngoài,
[7:31]là cái nguyên tắc ở bên ngoài, là cái luật lệ, là cái công thức ở bên ngoài. Còn tình là cái gì? Là động cơ bên trong. Động cơ ở bên trong. Cái thật lòng người đó nghĩ cái gì, muốn cái gì thì đó gọi là là cái tình. Cho nên ở đây mình dịch đừng có dịch theo chữ nghĩa mà phải hiểu cái thật nghĩa của nó. Nên sống trên đời này đó ta ta thường thường bị chi phối bởi hai điều: Một là những luật lệ, những nguyên tắc, những quy định của cuộc đời và nó thuộc về hình thức, thuộc về bên ngoài. Quy định ta phải sống như thế. Ví dụ như ta đi vào chùa ta mặc áo tràng, đi học ta mặc đồng phục, rồi đi đi trên đường là phải đi bên phải, à rồi
[8:27]ví dụ như à vân vân nhiều thứ như vậy. Ừ, đó là những quy định, nhiều lắm, nhiều lắm, vô số những chuyện điều này. Còn cái tình là cái muốn ở bên trong của chúng ta, cái động cơ bên trong chúng ta thì cái này nó lại vô hình, khó đánh giá. Nhưng mà nó lại là cái bản chất thật của ta, nó lại là cái gốc sự thật của sự việc nhưng mà không đánh giá được vì không ai nhìn thấy. Nên vì vậy, thế gian cứ mãi mãi bị phân vân, bị hoang mang, bị bối rối giữa việc xét một con người. Khi nhìn cái con người là ta nhìn cái bề ngoài và ta dựa vào cái quy phạm, ta dựa vào cái nguyên thức nguyên tắc, cái công thức để ta đánh giá con người.
[9:18]Nhưng mà cái bản chất thật con người thì nó lại không nằm ở ngoài đó mà nó nằm ở ở đâu bên trong á, cái động cơ họ sống á, cái thiện chí của họ đâu bên trong á, chứ không phải bên ngoài. Nhưng mà khổ nỗi không ai có thể nhìn được vào nội tâm ai cả. Cho nên ta đành phải dựa vào cái bên ngoài để đánh giá. Mà cái bên ngoài lại là không phải cái thật, nó chỉ là cái bên ngoài. Nhưng mà đành phải dựa vào cái bên ngoài để đánh giá. Chính vì vậy mà suốt cuộc đời của ta ta cũng bị đánh giá sai rất nhiều, phải không ạ? Mọi người nhìn mình không thấy, mà mình cũng nghĩ sai về người khác rất nhiều. Và thậm chí cả tòa án nhiều khi cũng xử trật luôn, cũng bị oan luôn.
[10:08]Có những tù nhân bị oan luôn. Như ta đọc báo thấy vậy. Như có cái ông gì ở đâu bên nước ngoài, Ả Rập, ông bị ở tù ba mươi mấy năm, về mới biết được rằng là ổng oan. Ghê vậy đó. Nên nghĩa là ta dựa vào những quy định bên ngoài, những nguyên tắc bên ngoài, những công thức bên ngoài để đánh giá con người thì thực sự không bao giờ chính xác. Nên vì vậy mà ông bà mình có nói cái câu mà nghe nó dễ thương "tình ngay lý gian" á là con người cứ bị như vậy. Thế nên, nên vì thế, ta sống với nhau là cái sâu sắc á, cái tri kỷ á, chính là cái nhìn được cái tình của nhau. Tức là nhìn được trong tâm nhau, nhìn được trong cái động
[10:52]cơ của nhau thì đó là hiểu về nhau một cách chính xác. Còn nếu mà chỉ dựa vào cái lời nói bên ngoài, dựa vào cái hành vi bên ngoài, dựa vào cái hình thức bên ngoài, coi vậy chứ trật gần hết á, trật gần hết. Ví dụ như vậy, hàng xóm thấy có cái ông cái gia đình nó rất là đầm ấm à rồi không chê vào điểm nào cho đến ngày ổng mất. Mới là hà- hàng xóm tới viếng mà thương tiếc một con người mẫu mực thì tới đó mới thấy là có một bà bả dắt theo năm đứa con tới bả cũng chịu tang luôn. Thì ra ổng có một cái gia đình khác nữa. Mà tới giờ đó thì mới biết. À nhưng mà bây giờ nói cũng không được, cũng không phê bình được.
[11:38]Ờ nó nhiều chuyện rắc rối nhân quả, nhân duyên, ôi thôi đủ thứ chuyện trên đời. Vì vậy mà con người ta sống cứ bị phân vân, rối rắm giữa giữa tình và lý. Tình thì không biết để đánh giá, mà chỉ dựa vào lý thì rất nhiều khi ta đã đánh giá sai. Nên hôm nay ta nói chuyện với nhau thêm về điều này để để chúng ta có những lúc ta lắng lòng lại, khi xét một câu chuyện gì đều xét về lý rồi xét về về tình, tức là cái hành vi bên ngoài và tìm cho được cái động cơ bên trong để hiểu về một con người và cũng là hiểu về hiểu về chính mình, hiểu về chính mình. Thầy nói ví dụ một cái nhà từ thiện à đến cái vùng nào đó à tặng quà cho 50 ngự- 500 người khiếm
[12:35]thị hay 1.000 người khiếm thị gì đó, thì cái hành vi đó được đánh giá là gì? Là là tốt. Hành vi đó được đánh giá là tốt. Nguyên tắc theo quy định, theo cái hình thức thì được gọi là một nhà từ thiện, một nhà hảo tâm, nói về lý thôi. Nhưng mà còn về tình thì trên hình thức một cái người mà tặng quà từ thiện cho 500 người khiếm thị là từ thiện, là tốt, là hành vi tốt thôi, còn động cơ không biết à, lý không biết à. Vì sao cái người đó tặng quà cho 500 người từ thiện? Có phải là vì thương 500 người khiếm thị đó hay không? Hay là đây là hay là một hành vi mà có tính toán, hay hành vi là muốn muốn chiếm cảm tình của mọi người?
[13:30]Cái đó mới là cái ấy. Ta thương người ta tặng quà hay là ta muốn chiếm cảm tình của quần chúng khác họ nhìn vào họ thấy rằng mình là người tốt? Phải không ạ? Mà cái này nó tinh tế lắm. Mà cái cái động cơ bên trong á, cái đó mới nói lên con người thật của ta, mới nói lên cái đạo đức thật của ta. Còn cái hành vi á thì được coi là được rồi đó, xếp là tốt rồi đó, có 500 người khiếm thị được hưởng lợi, tốt rồi đó, đúng rồi đó. Nhưng mà còn cái người kia động cơ thật ở bên trong là gì? Là họ phải thương yêu người khiếm thị hay là họ muốn chiếm cảm tình của những người khác? Thật ra họ tặng cho 500 người khiếm thị này mà họ không cần 500 người này.
[14:16]Mà cái họ cần là cần cái tin tức rao giảng rộng ra và họ được được cảm tình của nhiều người khác, cái đó mới là cái lợi lại. Có không ạ? Nó có cái cái cái động cơ bí ẩn đó nữa. Nên vì vậy mà ta nghe cái chuyện tốt, chuyện xấu trên đời, đó chỉ mới là cái lý thôi, mới là cái hình thức bên ngoài. Còn cái động cơ của một người bên trong thì thì thật là khó xét, khó đoán chứ không phải là dễ đâu. Thì chính chúng ta cũng vậy. Ví dụ bây giờ mình đi chùa, mình lễ Phật, tụng kinh, ngồi thiền, tu tập thì nếu nhìn bên ngoài mình là một người gì? Một người người Phật tử thuần thành, có đạo tâm, tốt. Nhưng mà cái động cơ ở bên trong mình là cái gì
[15:08]thì có khi nó đúng và có khi chưa đúng nữa, mặc dù mặc dù đi chùa giống nhau. Có một lần vậy, cái thầy đến thầy gặp đến cái chùa đó, cái thầy nghe ông thầy trụ trì ổng kể lại câu chuyện, cái chùa ở chùa nhà quê. Có một thanh niên đến
[15:31]thanh niên ở đâu trong xóm xa xa đó đến gặp ông thầy trụ trì mới nói: Thưa thầy, con đã từng tuổi này rồi, thấy ai cũng có người yêu hết mà sao con không được cô nào thương hết? Con cũng đi hết chỗ này chỗ kia để tìm người làm quen mà sao không có cô nào thương con cả. Thì ông thầy trụ trì ổng mới nói thế này, ổng nói: Kinh Pháp Hoa linh lắm, con chịu khó con tới chùa con tụng kinh Pháp Hoa rồi sẽ có cô thương. Thế là cái cậu đó từ đó là rất siêng năng tới chùa tụng kinh Pháp Hoa. Sau khi tụng một thời gian rồi có được một cô nào đó thương, đúng kết quả rồi thì không bao giờ tới chùa nữa. Ở đây á nếu mà nhìn trên cái hình thức á thì cái người này rất là gì?
[16:14]Rất là thuần thành phải không, mộ đạo. Nhưng mà động cơ là gì? Động cơ là kiếm bồ. Khác nhau một cái vậy đó, nhìn thấy không? Giống như bây giờ mình ngồi đây vậy, mình đến đây mình nghe pháp, động cơ là gì? Động cơ là gì? Nghe pháp. Động cơ là gì? Ví dụ như động cơ này có mấy loại động cơ này: thứ nhất là có một động cơ là ví dụ mình thích được nghe giáo pháp để hiểu thêm mà biết tu hành, đúng không ạ? Cho nên mình là tâm cầu pháp. Ờ đây là động cơ chân chính. Nhưng có người không phải vậy. Có người đến đây nói nghe ông Thầy Chân Quang ổng giảng pháp cũng sao thấy nhiều người nhắc để coi đến coi thử mặt ổng
[17:01]coi ổng nói cái gì, thì có phải để nghe pháp không? Không, tò mò đánh giá coi ông này nói hay không chứ không phải để học, để đánh giá giảng sư. Khác liền ạ. Còn có người thì nói lâu quá không gặp thầy nhớ mặt thầy quá, thôi ngồi dòm mặt thầy cho đỡ nhớ. Như vậy có phải nghe pháp không? Mục đích đến để dòm thầy chứ không phải để nghe, thầy nói gì kệ không cần biết nhưng dòm dòm thì thì thôi đỡ buồn được rồi. Rồi có người nữa, cái gì nữa? Có người nói vì quen thân với cái người bạn này, cũng làm ăn chung với nhau, thì ông này ổng cái người bạn làm ăn chung đem cho mình nhiều món lợi, hôm nay ổng rủ mình đi nghe pháp
[17:41]thì ổng thì ổng mộ đạo, mình thôi cũng đi nghe pháp để lấy lòng ổng để ổng nghĩ rằng mình cũng là người tốt để làm ăn cho tin tưởng nhau. Còn khi ổng rủ đi nghe pháp mình không đi cái ổng không tin, ổng không giao mình mấy cái hợp đồng. Vậy cái động cơ có phải là để nghe pháp không ạ? Không. Ta thấy rõ không? Đó thầy mới kể sơ sơ đó, chứ bây giờ thầy kể một loạt nữa là trúng tim đen còn dài dài nữa, rồi phát hiện ra nhiều điều rùng rợn trong tâm mình nữa, ta mới phát hiện ra một điều: cái lý và cái tình nhiều khi không hề giống nhau. Cũng đến nghe pháp mà hổng hề giống nhau chút nào cả, đó. Vì vậy mà khi mà nói câu:
[18:19]Ồ cái điều này hợp tình hợp lý là rất khó nha, tức là về lý đẹp mà về tình cũng đẹp, tức là về hình thức thì rất là đúng mà về động cơ bên trong cũng rất là chân chính. Đó, cái chữ mà hợp tình hợp lý là khó ghê lắm chứ không phải dễ đâu. Còn đôi khi ta bị lừa, chính ta lừa ta và ta cũng lừa mọi người. Ta làm giống như mọi người nhìn vào thấy những điều tốt đẹp, nhưng mà động cơ bên trong thực sự không giống như vậy, không phải như vậy. Ví dụ bây giờ, mọi người cũng cắp sách đi học, đến trường đi học, thì về hình thức đúng hết rồi đó ha, tới tuổi đi học ai cũng đi học, ừ học để cố gắng mà lên lớp, học để cho giỏi cái nọ, nhưng mà động cơ lại để gì?
[19:08]Một triệu cái động cơ trong của các em học sinh, sinh viên á khác nhau hết á. Có người đi học để chi? Nói: Ở nhà buồn quá đi học, ở nhà ở trường nó đông vui hơn, nhiều bạn bè hơn. Động cơ trất lất, không có đúng. Rồi có người nói: Sao đi học? Ở nhà má oánh, phải đi chứ không ở nhà má đánh đòn. Tức là động cơ gì? Khỏi đừng bị đánh đòn thôi, không có gì hết. Nhưng hỏi đi học nữa làm gì? Nói nói là nữa đi học để có cái bằng cấp người ta mới kính trọng mình, còn không sống ở đời này không có bằng cấp thì không ai kính trọng mình. Như vậy động cơ là gì? Để được sự kính trọng người khác. Vậy cái động cơ chân chính nhất của một người đi học là gì?
[19:53]Dám nói không biết rồi nha. Đi học cả đời giờ hỏi dám nói không biết á. Hử? Là, ngày nay học tập, ngày mai giúp đời phải không ạ? Động đó mới là chân chính, tức là đi học sau này để phụng sự cuộc đời. Cái đó mới là động cơ chân chính. Nhưng mà bây giờ, thầy nói đố hỏi sinh viên học sinh ai có cái động cơ đó? Tìm không ra à nha. Đi hỏi đi, hỏi em sinh viên nói em học ngành này để làm gì, nó dạ học ngành này dễ kiếm việc làm, dễ có lương, sống được. Phải không? Rõ ràng động cơ chỉ là gì? Đi tìm cuộc sống cho chính mình, đi tìm hưởng thụ, đi tìm đời sống, nó dạ cũng có có người yêu lâu quá mà không cưới cổ cự, nhà cổ cự quá.
[20:38]Giờ phải ráng học ngành này kiếm tiền để mà mà mà đi cưới vợ, động cơ vậy sai hoàn toàn. Mà bây giờ động cơ nó nói sai thì mình hiểu vậy thôi, chứ luật pháp cũng không có kết tội. Vì con người được quyền sống, được quyền mưu cầu hạnh phúc mà. Nhưng mà cái động cơ chân chính nhất của việc đi học vẫn là không phải. Vì cái động cơ chân chính nhất của việc đi học vẫn là gì? Là, ngày nay học tập, ngày mai giúp đời. Nó phải là như vậy mới là động cơ chân chính nhất. Nhưng mà bây giờ mấy ai, như bậc cha mẹ nào, thầy cô nào mà cứ nuôi dưỡng mãi, nhắc nhở mãi cái động cơ đó chính cho học sinh của mình?
[21:16]Bởi vì bây giờ hôm nay nếu can ngày nay học tập ngày mai giúp đời bỗng nhiên thấy giống như nó không nó nó là ảo tưởng. Vì con người ngày nay làm sao? Thực dụng và đi tìm cái lợi cho mình. Nên bây giờ nói tới cái việc mà học để sau này đứng lên phụng sự cống hiến nghe nó quá xa lạ. Cho nên cái mà cái đó mới thật sự là chân lý, đó mới là đạo đức, đó mới là cái động cơ chân chính. Nhưng mà không ai dám nói tới nữa vì nó xa lạ quá, vì sao nó xa lạ? Bởi vì cả cái xã hội này con người ta thực dụng quá. Người ta cứ đi tìm cái lợi cho mình. Bây giờ nói một người sống trên đời không đi tìm cái lợi cho mình mà chỉ để phục vụ cho tha nhân, xa lạ quá!
[21:58]Và đây là điều ta đáng buồn cho thế giới này. Ta đáng buồn cho thế giới này. Ta cần một thế giới mà trong đó con người biết sống để yêu thương nhau, để phụng sự nhau, giúp đỡ nhau, để đi vượt qua khỏi cuộc đời khổ đau này mà từng bước vượt tiến lên hơn lên những đẳng cấp những giống loài cao hơn con người. Nhưng mà những chuyện đó trở nên xa lạ vì con người thực dụng quá, ích kỷ quá. Đây là điều rất là đáng buồn. Rồi bây giờ nói đi tu để làm gì? Ví dụ như người đi xuất gia như thầy, giờ hỏi ông thầy ông đi tu để làm gì, ông trả lời làm sao? Để lát nữa xuống phỏng vấn hòa thượng của mình coi ông trả lời làm sao.
[22:43]Nếu mà nói mà động cơ chân chính nhất là đi tu để làm gì? Để, để cái tu hành giải thoát phải không à? Tu hành giải thoát, giác ngộ. Nếu mà giật mình ta bất ngờ ta hỏi một ông thầy nào thì ông thầy cũng trả lời, giật mình hỏi câu đó liền, trả lời câu đó liền. Lại nắm áo này: "Thầy, thầy đi tu để làm gì?" Nó: "Ớ... ớ... ớ... để à để tu hành giải thoát, giác ngộ." Ổng sực nhớ công thức ổng trả lời đúng công thức. Nhưng mà thực sự nội tâm có đúng vậy không? Không chắc á, không chắc á. Không chắc là bởi vì ví dụ như có nhiều cái nguyên nhân để để đi tu. Ví dụ như người đó thấy cũng là có duyên thầy tu chứ không phải không,
[23:22]mà thấy tự nhiên làm ông thầy tu bộ sống bộ khỏe á, đỡ cực á. Người ta cung kính rồi thôi đi tu cho rồi. Kệ sống giản dị hơn chút mà nó khỏe. Nhiều khi cũng động cơ cũng trật luôn chứ không phải không. Và có nhiều người nói: "Này không biết nó lớn lên nó làm cái gì, sao thấy nó cà bơ cà bơ thôi cho nó đi tu cho rồi." Cũng có khi như vậy nữa. Có nhiều cái trường hợp kỳ lạ. Mà ví dụ như vậy, rồi có có một lần có Phật tử kể thầy hỏi thầy á, nói: "Dạ tụi con là một đạo tràng ở một địa phương, rồi bây giờ tới cái mùa Phật đản cái các đơn vị đều làm cái xe hoa mừng Phật đản. Và mỗi xe hoa như vậy phải ghi tên cái đơn vị của mình,
[24:03]ghi tên à đây là ở huyện nào, quận nào, chùa nào làm xe hoa mà đi diễu trên đường phố để để mừng Phật đản, đại khái như vậy. Và tụi con cũng là một đơn vị cho nên tụi con muốn để tên cái đơn vị mình. Nhưng mà mấy thầy không cho, mấy thầy nói đơn vị tụi con nhỏ, nó không phải là một cái chùa chính thức, không cho. Này không cho con không làm." Thì như vậy cái động cơ mà đi mượn xe hoa là để làm gì? Phải để mừng Phật không? Phải để mừng Phật đản không, hay là để khoe cái tên mình ra? Thấy không? Động cơ trật liền. Bên ngoài cái hành vi thì đúng là đi xe hoa mừng Phật đản nhưng mà động cơ bên trong là gì?
[24:42]Khoe cái tên của đạo tràng mình ra. Đó đó, ta ta bị bị nhầm liền. Mà con người ta thường bị điều này. Chỉ có người nào mà chứng được căn bản của Thánh Tu-đà-hoàn họ không bao giờ bị nhầm bởi điều này. Tức là từ sơ quả trở lên là cái trí tuệ của họ kiểm soát được cái động cơ của họ, không bao giờ có cái làm một đường mà động cơ một nẻo. Chỉ có bậc thánh từ Tu-đà-hoàn trở lên thì hết bị cái này. Còn ví dụ như dù chứng thiền cho cao cho sâu mà chưa chứng được quả Thánh Tu-đà-hoàn vẫn bị điều này, vẫn bị mình lừa chính mình và mình lừa người khác. Làm một đường mà động cơ thẳm sâu bên trong là một một nẻo khác.
[25:29]Khó như vậy chứ không phải là dễ. Nên, khi mà ta nghe nói về điều này, ta sẽ nhìn lại suốt cuộc đời mình từ đây cho tới khi mình chết. Chết xong cũng tiếp tục nhìn nữa, chưa hết đâu vì chết chưa phải là hết. Từ đây cho tới cuối cuộc đời mình cứ xem khi mình làm một việc gì mà cái động cơ thật sự là cái gì, tự mình xét lấy mình. Mà đây chính là cái tu nè, chính là đây là cái tu lớn nè. Đây là cái tu rất là quan trọng, thấy được cái động cơ thật sự của mình trong mỗi việc làm nhỏ nhỏ của mình, mỗi việc làm nhỏ nhỏ của mình, thấy một động cơ thật sự. Ví dụ như vậy, ví dụ như đây như thầy ấy, cái được chư tôn kêu vô phụ trong cái Ban Kinh tế Trung ương,
[26:20]thầy cứ thấy tức cười, tại nào giờ thầy không biết làm kinh tế, nghèo thấy mồ, mà thầy nghĩ thôi chắc cũng là Phật kêu. Thôi kệ, có duyên làm. Rồi cũng chưa được làm cái gì cái các vị kêu phụ cái hậu cần của Vesak là do lo ăn uống cho đại lễ đó, lo ăn uống cho khách, các đoàn khách vãng lai. Rồi mọi người cứ hỏi thầy, các vị các vị tăng á, các vị tăng mà có tiếng tăm đều gọi hỏi: "Kỳ này trong Vesak thầy có đọc tham luận không?" Tức là đọc tham luận tiếng Anh này kia không? Thầy nói: "Không." Nói: "Thầy có thuyết pháp không?" Thầy nói: "Không." Nói: "Thầy làm cái gì?" Nói: "Dạ lo nấu cơm, nấu cơm ăn." Mấy ông cứ trợn mắt mấy ông dòm.
[26:59]Rồi mấy người tè cứ nghĩ rằng thầy là người mà chuyên về văn hóa à thuyết pháp rồi đó, phải làm cái công việc văn hóa, phải diễn thuyết rồi đọc tham luận đồ á, cái việc mà nó thuộc là thượng tầng kiến trúc. Còn đi nấu cơm nó là hạ tầng kiến trúc mà sao thầy làm? Họ cứ ngơ ngơ không biết thầy nói thiệt nói giỡn. Thầy nói thiệt. Mà, mà lòng thầy rất là vui, thầy cũng sợ là Phật tử thấy buồn. Lúc mà ra ngoài Bắc vậy cũng kêu gọi các Phật tử làm tình nguyện viên để đi phụng đi phục vụ khâu hậu cần. Thì mình bên hậu cần thì những Phật tử của thầy cũng làm hậu cần hết, chứ không ai còn nếu mà thầy thuyết pháp thì
[27:32]lúc đó mấy Phật tử của thầy mới đi thuyết pháp hết. Mà vì vì thầy là hậu cần nên nên Phật tử cũng đi hậu cần, lo nấu cơm bưng nước. Thì mới kể một câu chuyện này, thầy mới kể cái nhân quả này mà thầy nói mọi người vui mà hãy phục vụ. Ờ thầy sợ mọi người cứ nói sao bắt làm làm cái chuyện mà mà mà gọi là hạ tầng kiến trúc á. Thầy mới kể chuyện, thầy nói có một lần thầy đến thầy giảng ở một cái công ty xây dựng, công ty xây dựng lớn, giảng cho các cái vị giám đốc, phó giám đốc, trưởng phòng, phó phòng. Thì mình nói: "Quý vị có biết tại sao mà quý vị làm cái nghề xây dựng không, mà lại làm lãnh đạo trong ngành xây dựng
[28:09]không?" Dĩ nhiên không ai biết gì, ngơ ngơ. Thầy mới nói: "Cái nhân quả ngày xưa là chắc là quý vị có cất chùa, hay là cất trường học, cất bệnh viện." Đó, đại khái có liên quan gì, mình có làm cái việc thiện gì trong cái ngành xây dựng á, cho nên đời này cái nghiệp đó biến thành cái nghề, mà mình là những người cao sang trong cái nghề đó, mình là hàng ngũ lãnh đạo: giám đốc, phó giám đốc, trưởng phòng, phó phòng. Và và thầy nói vậy vì mình phục vụ hậu cần cũng vậy. Tại sao kỳ này là chư tôn bắt thầy trò mình đi lo nấu ăn cho người khác? Đố ai biết? Tại vì mình mình sao? Mình thiếu cái phước ở chỗ này.
[28:47]Trong cái nghiệp mình chưa tròn ở cái chỗ này. Cho nên mình phải phục vụ ăn uống người khác để tròn cái nhân quả lại. Tức là ngày xưa mình cứ coi thường cái việc mà thấy người ta phục vụ ăn uống cho mình mình coi thường, mình lo mấy việc ở trên thượng tầng á. Mình ngồi ở bàn tiếp khách phải không? Người ta bưng cơm tới mình ngồi mình nói chuyện vui vẻ, mình không quý mến là cái người họ bưng chén cơm họ hầu mình, mình không quý mến cái việc người nấu cơm cực khổ đưa tới hầu mình, mình không để ý, không quan tâm, không mình chỉ biết ngồi ăn rồi nói chuyện tiếp khách, coi việc ăn là không quan trọng, nên cái nhân quả mình bị thiếu sót.
[29:21]Vì có một lần thầy nhớ thầy cũng dự Vesak, thầy được mời vào trong cái đại yến để ngồi chung ăn với các vị tôn túc, những vị hòa thượng đến từ các nước khác, những vị cả một vua sãi của Tích Lan đã ngồi á. Và mình ăn không cần, ngồi thôi, ngồi vậy vui. Nhưng mà rõ ràng mình không bao giờ quý mến từng cái hộp hạt cơm người ta đem lại, từng món ăn mà người ta nấu cho mình. Nên về nhân quả đó là một sự thiếu sót về đạo đức. Nên vì vậy thầy trò mình bây giờ Phật bắt phục vụ hậu cần nấu ăn cho mọi người mà hết sức là tôn trọng, trân trọng từng chút để cho tròn cái nhân quả của mình. Nên hãy vui mà làm việc việc này, chứ đừng bao giờ có một động cơ gì khác.
[30:02]Đừng bao giờ có cái động cơ là làm để lấy danh, làm lấy tiếng, đừng, bỏ đi, đừng nghĩ những điều đó, mà động cơ của mình là gì? Thật sự là phục vụ ăn uống, làm hậu cần cho cho chu đáo để cho đại lễ được thành công. Chỉ vậy thôi, đừng nghĩ gì khác.
[30:23]Rồi tức cười như thầy á, thầy đi làm giảng sư thì cũng đi chùa này giảng, chùa kia giảng. Có một lần á cái Phật tử ân cần quỳ lạy, lạy xuống mời thầy đi về chỗ con. Nói quá cầm lòng không được cái thầy phải đi. Xe dắt thầy đi cả trăm cây số ngoằn ngoèo vô trong đường, đường làng đường ruộng, vô tới chỗ hết đường đi luôn, đi bộ. Vô tới cái nhà có chút xíu, ngồi, ngồi được mười mấy người. "Dạ thầy giảng pháp cho tụi con nghe." Nhưng mà sao? Cũng không được coi thường. Không được coi thường, không được nói: "Ờ cái chùa này không xứng với tầm vóc của tui há. Tui nổi tiếng rồi bắt tui giảng đây." Không được nghĩ như vậy.
[31:01]Mà cái động cơ của một giảng sư là gì? Là, là hoằng pháp lợi sinh. Và trong cái khung cảnh đó là Phật bắt mình tới chỗ đó để làm chi? Để thử thách lại cái tâm của mình, cái lý tưởng giảng sư của mình. Mình có phải là người giảng sư chân chính không? Hay là người đi tìm danh lợi? Người đi tìm danh lợi tới chùa này: "Thôi, cái này không xứng đáng với tui", bỏ về là chết liền. Đó là không có đạo đức, không có lý tưởng, không có động cơ chân chính. Cho nên những cái điều đó ghê gớm lắm. Mà đây là những điều mà như thầy cũng hay nói với Tăng Ni sinh cũng vậy. Thầy nói với Tăng Ni sinh mà khi học giảng sư á, muốn làm giảng sư cũng vậy, nhớ:
[31:38]đừng nói nhiều, đừng ham nói. Mà khi cần phải nói thì nhiều khi một, hai người mình vẫn phải nói cho, cho, cho tận tình chứ không được coi thường. Thì vậy đó là Phật cho mình giảng. Nếu mà mình có cái lòng được như vậy thì Phật sẽ đưa mình đến cái pháp hội này, pháp hội kia mà thuyết giảng. Còn mình giảng mà cái động cơ không chân chính, cứ là à giá trị tui phải giảng ở tầm cỡ này, tầm cỡ kia thì cái đó cái động cơ không phải là hoằng pháp lợi sinh, mà cái động cơ là gì? So bì, hơn thua, danh lợi. Ta nhớ vậy. Mà cái động cơ bí mật nằm đâu mình không thấy á. Mình không thấy, mình không thấy nó là một động cơ sai.
[32:17]Chết là như vậy, và mình mất cái đạo đức mà không hay. Nói chi tới bậc Tu-đà-hoàn thì mới kiểm soát được cái động cơ bên trong của mình. Tức là tình thì rất ngay mà lý cũng rất là thẳng. Đến như vậy. Còn bình thường chúng ta nhiều khi lý thì coi hay đó mà tình thì, lý thì ngay mà tình thì, thì gian. Người ta thì nghĩa là, nghĩa là là tình ngay lý gian. Bên ngoài thì sai, bên trong thì trật, oan. Nhưng mình ngược lại ạ. Mình thì tình gian lý ngay ạ. Bên ngoài làm việc coi ngon lành, nhưng bên trong động cơ có những mục tiêu bí mật sai lầm ở trong đó, lẫn ở trong á. Cái sự ích kỷ, cái hơn thua, danh lợi trong á, bí ẩn đó đó.
[33:02]Đó là lý do mà mình cứ đọa lên đọa xuống hoài. Mà chết xuống thì không có giấu được với các các, các vị Bồ Tát ở dưới. Những vị như Bồ Tát Địa Tạng mà cai quản địa ngục vậy, mình không che mắt được các Ngài. Nhưng mà các Ngài cũng nhắc nhở cho mình biết để mình tu. Nhưng mà sự thực mình cũng không kiểm soát được vì mình tu chưa, chưa chứng Thánh. Nên rất là nguy hiểm là chỗ mình chưa chứng Thánh. Mình không biết được cái sai, cái đúng, cái động cơ thật ở trong tâm mình khi làm một công việc là cái gì. Mình cứ làm bên ngoài thì coi hay mà động cơ bí mật ở trong toàn là động cơ xấu mà mình không biết.
[33:38]Cho nên mình không vượt lên làm Thánh được. Nên vì thế, ta cố gắng tìm lại cái động cơ căn bản nhất từ ban đầu.
[33:49]Ta cố gắng tìm lại cái động cơ căn bản nhất từ ban đầu. Từ ban đầu, từ việc nhỏ nhất. Giờ hồi tưởng lại cái lúc mình đi học. Là đi học để làm gì? Phát hiện ra mình đi học không có mục đích chính, chính đúng phải không? Hối hận sám hối vì điều đó. Bây giờ lớn lên đi làm vì cái gì? Đi làm kiếm lương, động cơ đó cũng trật luôn. Ráng mà sửa lại cái động cơ. Nói đi làm là để phụng sự cho đời. Còn cái lương thì tùy nhân quả, phải không? Hễ mình có cái nhân quả tốt thì tự nhiên lương cao, mà nhân quả mình chưa đủ tự nhiên lương không cao. Nhưng mà quan trọng là được phụng sự, được cống hiến cho đời. Nói:
[34:31]"Dạ con đâu có thấy cống hiến cho đời, con thấy con phụng sự cho ông chủ không hà." Cứ cống hiến cho ông chủ đó. Vậy chắc chắn ngày đó mình mắc nợ ổng ngày xưa. Cứ cống hiến cho nhiều, trả hết cái nợ đó đi. Tự nhiên mình sẽ có một chỗ khác làm tốt hơn. Cứ làm tận tình không sao cả. Nghĩ như vậy. Rồi bây giờ mình đi chùa cũng vậy. Người đi chùa cái mục tiêu chính, cái động cơ chính để đi chùa vẫn là cái gì? Là giác ngộ, là giải thoát. Nhưng mà nhiều khi mình xem kỹ lại lòng mình, không, thấy không có cái đó. Tại vì mình không hình dung ra giải thoát là cái gì để mình ước mơ, mình cũng không hình dung ra giác ngộ là cái gì để mà mình hướng tới.
[35:13]Cho nên bây giờ hỏi đi chùa làm gì? "Dạ đi chùa cho có phước." Mục tiêu trật rồi. Nói: "Đi chùa gì?" Nói: "Đi chùa cầu nguyện cho nghĩa là ba mẹ con nghĩa là gia đạo được bình an đồ kia nọ, mọi thứ." Mục tiêu đó rất là thấp. Nó không sai lắm, nhưng mà nó chưa phải tới nơi, chưa đúng nghĩa của người đi chùa. Như vậy. Rồi nói: "Ủa, cô tụng kinh Pháp Hoa này để làm cái gì?" Nói: "Dạ con nghe nói kinh này tụng có phước lắm. Tụng một câu chứ phước bằng 3.000 câu của người ta." Vậy rõ ràng không phải. Tại mục tiêu của Pháp Hoa là gì? Là khai ngộ tri kiến Phật. Mà cuối cùng mình tụng mình chả cần hiểu nghĩa cái cái tri
[35:50]kiến Phật là gì để khai, mà chỉ tin rằng có phước. Động cơ đó cũng trật luôn. Cho nên, từ đây suốt cuộc đời còn lại, cái tu hành của ta mà tới giai đoạn cao rồi đó, bắt đầu đi tìm động cơ của mình là cái gì. Mà thầy nói cái này là nó hơi giai đoạn cao rồi. Hôm nay mà thầy nói cái bài mà tình lý này, không nói cho cái người mới tu, mà nói cho cái người đã tu lâu, nói cho những người đã lắng được tâm mình xuống ở trong đạo, nói cho những người đã hiểu qua hết những căn bản của đạo Pháp, ví dụ như hiểu nhân quả là gì, Tứ diệu đế là gì, Bát chánh đạo là gì, lòng tôn kính Phật là gì, lòng từ bi là gì, hiểu rồi, hôm nay mới nghe bài này.
[36:35]Cái bài này nó sâu xa, nó bí mật. Nó làm cái gì nó không lộ ra bên ngoài, nó ẩn ẩn bên trong nhưng mà nó chi phối nhân quả mình rất là lớn. Mà nó chi phối tâm hồn, nghiệp nhân của mình rất là lớn, và nó chi phối con đường tu hành để đắc quả của mình rất là, rất là lớn. Cho nên ai hôm nay mà có duyên nghe cái bài này thì nghĩa là trời đất đã sắp xếp cho mình thuộc lại hơi cao cấp rồi đó mới được nghe bài này đó nha.
[37:12]Mà nghe bài này mình hiểu rất kỹ, rất thấm, tức là thực sự là mình là người Phật tử mà mà đã có bề dày tu tập rồi. Còn nếu nghe bài này mà không hiểu gì hết thì mình bữa nay mình đi lộn pháp hội. Đáng lẽ mình đi nghe ở chỗ khác. Mình đi lộn pháp hội. Không phải bài này không phải dành cho mình. Bài này dành cho những người thật tâm tu hành mà đã có một thời gian dài tu rồi. Cho nên, phải nhìn được vào tâm mình một cách sâu thẳm thì mới nghe bài này được, bài tình và lý này. Cho nên, nhưng mà thầy tin rằng ai ngồi ở đây cũng là được trên chư Phật, chư Bồ Tát, chư Thiên sắp xếp để mình dự cái pháp hội này.
[37:54]Pháp hội này cũng nhỏ bé, không có đông gì lắm, nhưng mà dành cho những người ưu tú. Nghe cái khoái rồi nha. Không, thầy nói thiệt á. Nãy giờ nghe khó không? Khó chứ không phải dễ. Thấy được cái động cơ thật của mình mà cái động cơ thật của mình thường là gì? Thường là của bản ngã, của ích kỷ, của hơn thua, của tham vọng, của hận thù, của đố kỵ. Thường là như vậy. Mà hôm nay, mình cố gắng nhìn thẳm sâu vào những điều đó để mà biết điều chỉnh lại. Ví dụ, việc làm mình tốt rồi đó nhưng mà động cơ nó đi trật, kéo lại, định lại. Việc làm tốt, tại sao việc làm tốt? Bởi vì mình đã là người đã tu lâu rồi, nên thường việc làm mình là tốt.
[38:44]Còn cái người mới tu á, thầy lo sửa cái gì? Thầy lo sửa cái hành vi, phải không ạ? Nói: "Ê, con đừng có nói nặng người khác nha. Con phải nói tử tế." Thì đó là thầy sửa cái hành vi bên ngoài. Nói: "Con có không làm gì thôi con đi đắp đường đi. Coi đường có mấy cái ổ gà con đi lấp lại cho người ta đi." Đó là thầy nói sửa cái hành vi bên ngoài. Đó là những người mới tu, mà tới 5 năm, 10 năm thầy vẫn nói về cái điều này. Nhưng hôm nay, thầy nói cho những người mà đã có cái hành vi bên ngoài tốt hết rồi, nhưng mà động cơ bên trong bắt đầu nó nó chưa phải là tốt như cái hành vi bên ngoài, tức là lý thì ngay mà tình vẫn còn gian.
[39:22]Hôm nay thầy nói cho những người như vậy, tức là những người đã đi qua một giai đoạn dài trong sự tu tập, hành vi bên ngoài ít có bị sai rồi, nhưng bắt đầu tới chỉnh cái nội tâm sâu thẳm bên trong của mình cho đúng luôn. Để chi? Để từ cái động cơ bí mật mình đúng, hành vi mình đúng nghĩa là mình thật sự đi trên con đường chánh đạo, không bị lung lay nữa, không bị thoái lui lại nữa. Đó là lý do mà thầy nói là bài Pháp hôm nay thấy đơn sơ nhưng sự thực là dành cho những người đã qua một thời gian dài tu tập trong Phật pháp chứ không phải là dễ đâu nha. Nên lát nữa mình về mình nói cho mọi người biết nha:
[40:03]"Tui hôm nay tui nghe cái bài Pháp cao cấp nha chứ không phải..." Thí dụ thế này. Bây giờ giúp người thì là sao? Là có có gì? Có công, phải không ạ? Giúp người, giết người có tội, nhưng mà giúp người thì là có công. Đó là cái hình thức như vậy. Và xã hội sao? Địa phương phải gửi cái giấy khen tới cho ông này ổng giúp được người. Là lúc đó ví dụ như nói là có cái cô đó cổ cũng cổ cổ cổ té xuống sông, đang đi trên tàu cổ té xuống sông. Cái ông kia cũng nhảy xuống vớt cổ lên được, ôm cổ được lên được rồi người ta quăng dây xuống kéo được cả hai người lên. Thì như vậy cái ông mà ổng nhảy xuống sông ổng cứu cô gái như vậy là là là sao?
[40:47]Xét trên hành vi là cái gì? Quá tốt, phải không? Giúp người, cứu mạng sống người quá tốt. Nói: "Động cơ, động cơ là sao?" Tới chừng hỏi thiệt: "Thấy mọi người lại coi cô gái đó nhảy, không biết ai xô tao rớt luôn xuống sông. Ai xô tao rớt xuống sông rồi lúc đó là cổ bấu lấy tao, tao cũng bấu lấy cổ. Quýnh quá rồi phải cứu cổ chứ làm sao giờ! Dính theo tao rồi không biết ai quăng dây xuống chụp hai người cứu lên luôn." Tức là ngoài động cơ là buông cô này ra cũng không được, tại vì cổ bấu mình cứng ngắt, phải không? Phải vùng vẫy thì cả hai cùng sống vậy thôi chứ không có gì hết. Nhưng mà không biết ai xô tao rớt xuống theo
[41:20]cổ, chứ không phải là tao nhảy xuống cứu. Nhưng bây giờ là trên hình thức đăng báo rồi tuyên dương là thấy cô gái nhảy bị té xuống sông một ông đã nhảy xuống theo để cứu cô lên, thì hình thức là cứ như vậy, nhưng mà động cơ khác hẳn à. Động cơ: "Không biết thằng nào xô tao luôn chứ!" Thì cái người mà thật sự mà muốn cứu cô gái á là ai? Là cái người xô cái ông này xuống. Thì cái ông đó không ai biết hết. Bây giờ nhưng mà người ta xét, xã hội xét thì cứ xét trên cái gì? Cái lý, tức là xét trên cái hành vi bên ngoài. Còn cái mà Bồ tát Địa Tạng xét thì xét theo cái gì? Cái tình, cái động cơ bên trong.
[41:56]Từng cái động cơ bên trong, à. Nên tới chừng mà nhiều khi bởi vậy nhiều khi là Bồ tát Địa Tạng hay là Diêm Vương xử ngược lại với trần với trên trần gian xử hết. Ừ, ví dụ như về cái ông cái ông mà ổng nhảy xuống cứu cô gái á thì ổng thôi ổng được cái là Mặt trận gửi cái bằng khen, Chữ thập đỏ gửi cái bằng khen, Ủy ban gửi cái bằng khen, phải không? Đủ để chắc treo treo treo trong nhà. Nhưng mà ổng chết xong cái là Diêm Vương nói: "Mày trả bằng khen cho tao." Tức là biết cái tâm người này không phải như vậy. Đó. Mà ta sống trên đời á là sợ là sợ chính cái chính cái động cơ bên trong của mình. Nó như là cái cái
[42:39]cái gọi là "tình ngay lý gian" á. Ừ, tình ngay lý gian, nghĩa là hai hành vi bên ngoài trật lất à, lý gian mà, nghĩa là hành vi bên ngoài trật, nhưng mà động cơ bên trong không phải trật. Giống như nãy kể câu chuyện cái ông kia tự nhiên về nhà thấy ông bạn mình đang bồng người vợ mình bỏ lên giường thì cái gì? Một triệu người phải suy nghĩ chuyện gì? Hai người này có cái bậy bạ nhau phải không ạ? Nhưng mà kia nói: "Không không không! Tao tình ngay lý gian mày. Tao đi tới kiếm mày, vợ mày tự nhiên xỉu đâu té ở trước cửa, tao phải bưng vô không để nhập thổ nó chết rồi mày bắt đền tao." Mà ông kia cũng suốt đời cũng nghi, phải không ạ?
[43:10]Nói gì nói chứ suốt đời cũng nghi, nhìn thấy hình ảnh trước mắt mà. Đó gọi là tình ngay lý gian. Đó có nhiều trường hợp như vậy. À, nhiều lắm. Thôi, mấy giờ mà ngồi mình kể ra thì mệt. Đại khái là cái để ý như vậy.
[43:25]Nên bây giờ khi ta xét người cũng là xét mình. Nhưng bây giờ nói xét người trước. Thấy một người có hành vi tốt rồi thì khoan cho người đó là là tốt, đi tìm cái động cơ người đó rồi hãy công nhận người đó là tốt, nha. Còn mà ta nghe chuyện tốt là nghe đầy tai, báo đăng đầy, mạng lên đầy. Nhưng mà xin từ bây giờ đừng cho ai là tốt hết. Mà phải sao? Tới ngày nào mà ta hiểu được động cơ thật của người đó, hãy cho người đó là tốt. Được không ạ?
[44:02]Mình cũng vậy. Mình cũng làm những điều tốt, cũng đi chùa, cũng làm việc thiện, là ai giúp ai được mình cũng ráng giúp, nhưng mà cũng đừng cho mình là là người tốt cho tới cái ngày mà mình chứng được Tu-đà-hoàn, mình thấy được động cơ thật sự của mình. Lúc đó là không bao giờ có động cơ nào sai lầm nữa, tất cả mọi động cơ đều chân chính, lúc đó hãy cho mình là người tốt.
[44:32]Nghe Pháp mà để điện thoại reo là tốt hay xấu? Đó là xấu. Nhưng mà xét lại cái tình á, động cơ là gì? Phải không? Động cơ nó có mấy động cơ: Thứ nhất, người này lơ đãng quên tắt điện thoại khi nghe Pháp. Thì cái lơ đãng này có khi cũng là một cái tội. Rồi có người là nghĩ rằng là không thầy muốn nói thì nói, mình nghe điện thoại nghe. Thì cái tâm này rất là xấu. Nhưng mà có người động cơ rất là tốt. Ví dụ như nhà mình có người bệnh, phải không? Mình mà mình mến Pháp quá, ráng đi nghe, nhưng mà để điện thoại cho nó reo nhỏ nhỏ để mà vừa nghe nhưng mà lỡ ở nhà mà báo ở nhà mình có chuyện gì mình chạy về liền.
[45:15]Thì mình để điện thoại, cái động cơ này là tốt, mặc dầu là nhìn bên ngoài thấy sai. Cho nên ta không bao giờ xét người mà theo cái hành vi hết, luôn luôn phải tìm cho ra động cơ thật sự rồi hãy đánh giá con người là tốt hay là hay là xấu. Được không ạ? Đó, cũng như vậy, từ đây là như vậy. Mà chính mình cũng vậy. Nên thầy nhắc lại cái đoạn quan trọng của cái bài Pháp này nghĩa là thế này, là: Từ đây ta xét người, từ đây ta xét mình nhớ trên hai phương phương diện: Một là lý là hành vi bên ngoài, hai là tình là động cơ bên trong, nha. Thế gian chê người đó xấu tàn tệ, mình không tin, cho tới khi nào mình tìm ra được cái động cơ người đó hãy cho người đó là xấu.
[46:07]Thế gian khen người đó tốt nức nở, mình khoan tin, cho tới cái ngày mình tìm được cái động cơ của người đó rồi mới biết là người đó tốt hay xấu. Mình cũng vậy, chính mình cũng là cái người mình đi nghe Pháp, đi lễ Phật, tụng kinh, ngồi thiền, làm thiện cũng đừng cho mình là tốt cho tới cái ngày nào mình chứng Tu-đà-hoàn và mình thấy được rõ ràng cái động cơ thật của mình trong mỗi mỗi một việc làm, lúc đó mới biết mình là tốt hay là là xấu. Cái cốt lõi của bài giảng ngày hôm nay là như vậy. Và và cái điều này khi mà xét về cái động cơ thẳm sâu thì nó thuộc về một mức độ trí tuệ tinh tế mới. Do đó thầy nhắc lại một lần nữa là cái người mà nghe được bài Pháp này,
[46:59]cái người mà thực hành được cái bài Pháp này là thuộc về những người Phật tử mà đã đi chùa hơi lâu năm, hơi thật lòng tu tập, có cái bề dày tu tập thực sự. Còn người mới nghe bài này nghe không nổi đâu, nghe là ngủ rồi đó. Dòm dòm coi có ai ngủ không cho thầy biết là cái người mới á. Còn người nào mà nghe bài này mà tỉnh mà nghe tới đâu sáng tới đó, biết người này đúng thật là Phật đưa mình tới nghe cái bài này vì bài này nó hơi cao. Nhớ không, nghe mà thầy giảng suốt bao nhiêu năm thầy nói gì? Thầy toàn nói trên hành vi nhiều phải không ạ? Nên làm điều này nên đừng làm điều kia, làm này đừng làm điều kia, thầy nói vậy toàn là hành vi không.
[47:38]Hôm nay thầy bắt đầu nói vào cái động cơ bên trong, những điều hết sức là tinh tế, những điều vô hình. Mà mình có duyên nghe được bài này thì coi như mình cũng được xếp hạng Phật tử ưu tú, hay mình nói theo ngôn ngữ bây giờ là Phật tử VIP. Mấy người vô đây nghe chứ không phải thường đâu. Chứ không phải thường đâu nha! Bình thường không có tới đây. Nhưng mà coi chừng cái điều này nữa. Ví dụ thế này: Nói
[48:14]"sao anh anh anh anh đánh con anh tàn nhẫn vậy? Đánh nó dữ quá vậy?" Nói: "Không có, tôi phải đánh vậy nó mới nên người." Tức là khi ta nhìn thấy một cái người có cái hành động đánh con nặng quá, mình xót ruột mình mới hỏi. Mình mới hỏi động cơ: "Sao mà anh đánh con anh dữ vậy?" thì người kia đưa ra một cái động cơ chân chính là: "Vì tôi muốn dạy nó nên người." Nghe hợp lý không? Tức là: "Vì tôi thương nó, cho roi cho vọt. Cho nên tôi đánh nó như vậy để cho nó nên người." Thì cái trường hợp này, lý sai, đánh con khốc liệt quá, ác nghiệt quá. Khi mà được truy hỏi cái động cơ, tức là lý gian rồi đó, bây giờ tình có ngay hay không?
[49:03]Thì người này chứng minh rằng mình tình ngay, tức là động cơ chân chính, vì tôi thương nó, tôi muốn nó nên người. Nghe lọt lỗ tai không?
[49:14]Không, không đúng, không hợp lý. Tức là ta ta tự vinh cho mình, tự phong cho mình một cái động cơ chân chính để biện minh cho cái hành động sai.
[49:28]Hồi nãy là ta nói về xét cả hành vi bên ngoài và động cơ bên trong. Nhưng mà có những người họ cũng biết điều này và họ luôn luôn tự cho họ có cái động cơ chân chính để biện minh cho họ có việc làm sai của họ. Ví dụ như có người mới hỏi, nói: "Anh làm gì mà anh bồ bịch tùm lum vậy?" Thì cái hành vi mà bồ bịch nhiều là sai. Thì người này mới đưa ra một cái động cơ bên trong, nói: "Dạ, cái lòng tôi rất là tốt bụng. Cho nên ai thương mình, mình không thương lại thấy nó tội tội làm sao đó. Cho nên tôi không bao giờ nỡ từ chối tình yêu của ai." Tức là cũng đưa ra một động cơ chân chính phải không? Nhưng mà đúng không à? Sai. Sai.
[50:11]Hoặc là trong phim, trong phim ta thấy có một anh hùng, tức là cứ đêm xuống, ban ngày thì đi làm thầy thuốc, làm thầy thuốc Bắc. Đêm xuống cái mang bịt mặt, nhảy phi thân từ nóc nhà này qua nóc nhà kia phải không, vô cái nhà giàu để ăn trộm người ta. Ăn trộm mà hễ ai bắt được là ổng đánh nhăn cù nèo hết, rồi về bắt đầu ổng mới đem tiền đó ổng đem ổng cho những người nghèo. Thì bây giờ như với chính ổng thì ổng nghĩ là đúng hay sai? Ổng nghĩ rằng việc làm thì sai, phải không, đi ăn trộm người ta mà, nhưng mà động cơ là đúng, bởi vì ổng giúp người nghèo. Nên đây có những trường hợp mà ta lại lừa chính ta một lần nữa.
[50:51]Ta tự cho ta có động cơ chân chính để ta biện minh cho cái việc làm sai của mình.
[50:59]Đây là ta tự đặt mình có cái động cơ chân chính. Chứ mà bây giờ nếu nói thật cái ông mà hiệp sĩ đó đó, ông hiệp khách ban đêm bịt mặt đi ăn cướp người ta đó, coi chừng cái việc mà đem tiền cho người nghèo cũng chỉ là một sở thích nhỏ nhỏ. Mà ổng bên trong cái động cơ thật của ổng, cái tình thật sự của ổng, động cơ thực sự của ổng là gì? Vẫn là có máu ăn trộm. Vẫn là có máu ăn trộm. Vì đâu phải đem tiền cho hết người ta, đem cho đâu phân nửa còn phân nửa vẫn bỏ túi mình xài. Cho nên người này bản chất vẫn là ăn trộm, nhưng mà cũng phải đem cho ít, một ít người nghèo để tự tạo cho mình một cái động cơ là chân chính để biện minh cho cái hành vi sai trái của mình.
[51:39]Cũng giống như cái người cha kia đánh con tàn nhẫn, thực ra là người có tính ác độc. Nhưng mà tự đặt cho mình một cái động cơ chân chính là vì thương nó, muốn nó nên người. Ừ, cũng như cái người đàn ông trăng hoa tự đặt cho mình một cái động cơ chân chính là gì? Là thương người, không nỡ từ chối tình yêu của ai. Tự đặt cho mình. Nhớ, đây là ta bị lừa một lần nữa. Hôm nay ta nghe cái bài này rồi, thế là ta biết rằng một hành vi tốt cần phải có bởi một động cơ chân chính. Lý ngay rồi tình cũng phải ngay. Ta biết rồi, nhưng mà khi ta lỡ làm sai thực sự động cơ nó bị sai, nhưng mà ta khôn quá, ta tự cho mình có một động cơ,
[52:29]ta tự lập ra trong ảo tưởng của mình, tự cho mình có một động cơ chân chính để biện minh cho hành vi sai của mình. Nên cái tình ngay này là do ta đặt ra chứ còn bên trong có một lớp thật nữa, cái tình thật sự ta nằm sâu hơn cái đó. Ta coi chừng lại cái này. Nên hôm nay học tới bài này rồi, ta phải coi chừng. Vì cái động cơ thật sự tới khi nào ta chứng Tu-đà-hoàn ta mới thấy chính mình. Chứ còn chưa chứng Tu-đà-hoàn, coi chừng ta vẫn tự ảo vọng đặt ra cho mình một cái động cơ để biện minh cho những việc làm sai của mình. Nhớ như vậy, cẩn thận. Khó chưa? Đến chỗ này rất là khó phải không ạ? Nên hôm nay tuy cái chùa Linh Phước ta không phải là một
[53:13]ngôi đại tự hoành tráng, thiêng liêng gì, chỉ là một ngôi chùa giản dị, vừa vừa, xinh xinh, bởi một người Hòa thượng già, đạo đức, mà dễ thương, dung dị. Nhưng mà nơi đây ta nói một cái bài Pháp rất là, rất là khó hiểu, khó nghe. Bài Pháp dành cho những Phật tử phải có bề dày, đã đi qua, đi qua một cái thời gian tu hành thật lòng mới nghe được cái bài này. Chứ còn không là nghe không hiểu à. Không hiểu à. Mà người nào có duyên nghe bài này cũng là là Phật dắt chứ không phải giỡn. Nên vì vậy, nếu nói rằng là tới Tu-đà-hoàn rồi ta mới có thể tự xét được mình sâu xa. Nhưng bây giờ nói: "Dạ, con chưa chứng Tu-đà-hoàn làm sao?"
[54:06]Nên vì vậy, từ bây giờ ta làm bất cứ việc gì phải xét tới cái tình trước. Nha! Xét tới cái động cơ trước hết.
[54:17]Làm sao cho cái động cơ của ta là chân chính, rồi sau đó mới tính tới cái gì? Cái lý, tức là cái hành vi bên ngoài. Nói như vậy thì dễ, nhưng mà đây là một cái gì? Một bài toán khó cả cuộc đời còn lại của mình, cả cuộc đời còn lại của mình. Nói ví dụ như lát nữa thôi. Lát nữa sau khi tan cái bài giảng, mọi người ra về, rồi có những, có những người chiếc xe bị kẹt bên trong, mình đến mình dắt giùm đi ra. Hành vi đó tốt không ạ? Tốt. Động cơ, coi lại động cơ mình. Từng những việc nho nhỏ như vậy. Rồi hôm đó ta rảnh ta đến chùa ta công quả, quét tước, lau dọn giùm cho Thầy trụ trì của mình. Hành vi thì tốt rồi đó, nhưng động cơ thẳm sâu là cái gì?
[55:12]Hoặc là ta gặp những người trên đời này có duyên rồi ta muốn độ người đó về Phật Pháp. Ta nói chuyện về Phật Pháp cho người đó nghe. Ta nói về nhân quả nghiệp báo, ta đưa những tài liệu cho người đó xem, ta đưa những bài giảng cho người đó nghe. Hành vi tốt rồi đó, nhưng mà động cơ thật sự bên trong là cái gì? Đây là điều mà suốt cuộc đời còn lại ta phải xét. Ta phải xét. Vô số những bài giảng trước đây, Thầy cũng như các vị giảng sư khác, yêu cầu cái hành vi bên ngoài cho tốt. Nhưng từ hôm nay, nơi cái bài giảng này, Thầy yêu cầu cái động cơ bên trong cho tốt, cái điều vô hình, bí mật thẳm sâu ở bên trong.
[55:59]Từ hôm nay Thầy yêu cầu điều này. Tức là việc làm mình đã quen rồi, từ năm năm qua mình đã đi chùa, mười năm qua đã đi chùa, việc làm mình đã chỉn chu rồi. Nhưng từ đây cho tới cuối đời, cứ mỗi một việc xảy đến như vậy, tìm cho thật kỹ cái động cơ của mình là cái gì. Nha! Là cái gì? Đó là, đây là bắt đầu ta bước lên một bước tu mới đó. Mà đây cũng là bài toán rất là khó mà ta phải can đảm lắm mới nhìn thật sự được cái động cơ của mình. Vì nhiều khi khi mà nhìn ra rồi ta bất ngờ, ta bất ngờ tại sao ta xấu như vậy. Tại sao nào giờ ta xấu như vậy mà ta không hay? Mà phải can đảm lắm mới nhìn thấy được cái điều đó,
[56:50]mới nhìn nhận được, mới chấp nhận cái điều xấu mà bao nhiêu năm qua ta bị lừa. Ta cứ tưởng hành vi mình tốt là mình là người tốt, nhưng không, hành vi thì cứ tốt mà mình thì cứ xấu, con người mình cứ xấu, chỉ bởi vì cái động cơ xấu, cái tình nó xấu. Nên đây khi mà hiểu được bài này, ta bước vào một cái bước tu mới, bước vào cái bài toán mới khó hơn ngày xưa gấp mười lần, gấp trăm lần. Nhưng phải ráng tu cho được. Mỗi khi quỳ lạy Phật, động cơ là gì? Mỗi khi thương người, giúp người, động cơ là gì? Mỗi khi lấy bao thơ tiền bỏ vào thùng phước sương, động cơ là gì? Tìm cho ra trong từng hành vi nhỏ nhặt mà suốt cuộc đời còn lại phải như vậy.
[57:42]Mà nếu suốt cuộc đời còn lại mình điều chỉnh được hết động cơ của mình, không bao giờ có một động cơ sai nữa thì hãy chuẩn bị mình chứng Tu-đà-hoàn. Quả Thánh đã tới gần rồi. Bởi vì quả Thánh Tu-đà-hoàn là cái người không bao giờ lầm về động cơ nữa. Mà mình nếu mình chưa chứng nhưng mình quyết tu không bao giờ để một động cơ sai trong một hành vi nào nữa thì quả Thánh đã tới gần với mình luôn rồi. Đến đây ta gọi cái quả Tu-đà-hoàn là diệt trừ được cái kiết sử nghi là chỗ này. Là khi một người mà chứng Tu-đà-hoàn, diệt được cái kiết sử nghi, tức là suốt cuộc đời không bao giờ lầm về cái động cơ này nữa. Không bao giờ lầm.
[58:25]Cái người chưa chứng Tu-đà-hoàn á, có khi làm việc tốt mà động cơ lẫn cái xấu không hay. Nhưng một người chứng Tu-đà-hoàn rồi, làm việc tốt, bảo đảm động cơ tốt thật sự, thật lòng, không có giả dối trong đó, mới gọi là bậc Thánh Tu-đà-hoàn. Nha! Mà nếu mình điều chỉnh được cái động cơ của mình suốt cuộc đời thì quả Thánh Tu-đà-hoàn cũng đã đến gần với mình rồi. Nhớ như vậy. Mà khi mình chết, ra đi hết sức là là thanh thản. Nên đây ta thấy điều này, bây giờ nghe bài này rồi ta quyết tâm tu hành thật lòng, quyết tâm xét từng động cơ của mình trong suốt cuộc đời còn lại thì nó đòi hỏi mình cái gì?
[59:09]Hết sức là đạo đức, hết sức là trí tuệ, hết sức là tinh tế, tràn đầy lương tâm mới xét được cái động cơ bí mật trong mỗi việc làm của mình. Còn nếu mình không đủ trí tuệ, không đủ đạo đức, không đủ sự tinh tế, không đủ lương tâm, mình nhìn không ra được cái động cơ xấu, nó vẫn lừa mình á. Cũng có nghĩa là lừa hết thiên hạ. Mình mình còn bị lừa bởi chính mình mà, cũng có nghĩa là mình đang lừa thiên hạ. Chỉ khi nào mình đủ trí tuệ, lương tâm, đạo đức, sự tinh tế, không bao giờ làm một việc tốt mà lại ẩn giấu một cái động cơ sai nữa, lúc đó mình mới là con người gì? Không lừa chính mình và không lừa mọi người.
[59:56]Mà người như vậy là người gì? Là người như vậy là người tương ứng với tâm của cõi trời, tương ứng với tâm của cõi trời. Mà người như vậy là người gì? Là người con cưng của Phật. Đó, đi đúng trên con đường rồi đó, không thoái lui nữa, vì động cơ bên trong và hành vi bên ngoài tương ứng với nhau. Còn động cơ bên trong và hành vi bên ngoài vẫn trật thì mình chưa tương ứng với các cõi trời, mình chưa phải con cưng của Phật, và việc mà cái đường đạo của mình, cái đạo nghiệp của mình vẫn vẫn còn lận đận, vẫn tới, vẫn vẫn lui, khi tiến, khi khi thoái, như vậy.
[1:00:42]Ta thấy cái xét hành vi bên ngoài thì dễ, nhưng mà cũng dễ đưa đến bất công. Thấy cái người đó làm tốt, ta cứ cho họ là tốt, thực sự đó cũng là một bất công. Vì bên trong có khi họ chưa tốt. Hoặc có khi thấy một người làm việc xấu, rồi cho họ là xấu, nhiều khi cũng bất công, vì nhiều khi động cơ họ tốt. Giống như có cái phim The Last Samurai, người võ sĩ Samurai cuối cùng. Thì anh này ảnh ở một phe khác, ảnh bị bắt bởi phe này, thì hai bên phe đánh nhau bằng gươm mà, giết nhau thùi thụi. Khi mà cái người hầu mới đưa cái anh tù nhân này đến gặp cái người thủ lĩnh Samurai, anh này từ chối không gặp, tôi nói:
[1:01:26]"Tôi không gặp con người ác. Có giết tôi, giết, tôi cũng không gặp." Nói: "Sao anh nghĩ ông đó là người ác?" "Tôi thấy ổng chặt đầu giết người." "Thấy hồi nào?" "Tôi thấy cái ông thủ lĩnh bên kia khi mà thua trận, quỳ xuống đó, ông này ổng cầm dao, cầm gươm ổng chém bay đầu ông kia." Nói: "Anh anh lầm, anh hiểu lầm. Thì trong cái cái đạo võ sĩ đạo của chúng tôi, khi thua thì họ tự sát bằng cách họ mổ bụng mà xem đó là một hành vi anh hùng. Anh thua mà anh không chịu tự sát thì anh là con người hèn nhát. Nên ông kia ổng rất anh hùng, khi trong cái trận đánh này ổng thua cái phe bên tui thì ổng mổ bụng tự sát và tui rất kính trọng ổng.
[1:02:01]Nhưng mà anh biết mổ bụng rồi nó không chết liền. Nó đau khủng khiếp lắm. Cắt ruột rồi nó không chết liền, nằm nó oằn oại đau đớn. Cho nên khi mà người ta mổ bụng rồi, người ta cần ai chặt cái đầu để cho chết liền. Mà cái người mà chặt đầu người ta đó, phải là người người ta kính trọng người ta mới nhờ. Cho nên vì vậy, cái ông thủ lĩnh bên đó ổng rất kính trọng thủ lĩnh của tôi. Đến khi ổng quỳ xuống ổng làm cái nghi thức đó kira gì đó, ổng mổ bụng, nhưng mà trước đó ổng đã khẩn khoản vì ổng kính trọng thủ lĩnh tôi nên ổng nhờ thủ lĩnh tôi chặt đầu. Còn lúc anh vừa đi ngang, anh thấy ông kia cầm gươm chặt đầu,
[1:02:33]anh không biết, cái động cơ nó khác." Cho nên khi ta xét một con người cũng vậy, nhiều khi có những người hành vi xấu nhưng mà sự thật động cơ họ tốt. Và cũng vậy, có người hành vi tốt mà động cơ xấu. Nên chính vì ta cứ nhìn bên ngoài mà không thấy được động cơ bên trong nên cuộc đời này đầy oan ức. Cuộc đời này đầy oan ức. Và ta thấy trên cái tòa án, cái người mà cầm cân nảy mực, ông chánh án ổng cố gắng tìm cho được cái động cơ bên trong để ổng cân nhắc tình tiết mà tăng nặng hay hay giảm nhẹ. Tức là người mà tòa án tốt á, ổng nghe bên luật sư biện hộ, ổng nghe bên công tố kết tội. Ổng nghe hai bên rồi ổng cân nhắc.
[1:03:20]Rồi cả một cái bồi thẩm đoàn cùng bỏ phiếu sau khi nghe hai bên, rồi thì họ mới đánh giá rằng cái tội người này là cỡ bao nhiêu, hay người này bị oan hoàn toàn không tội. Đó là những cái phiên tòa xảy ra một cách rất là cực khổ để xét một người có tội hay không có tội, mà tội nhiều hay tội ít. Nó là cái tâm huyết, công sức, tâm trí của biết bao nhiêu người, nhất là cái ông thẩm phán, ông chánh án rồi, còn với cả cái bồi thẩm đoàn, rồi bên công tố, bên luật sư, cực ghê lắm mới có thể kết tội được một con người. Nên thường là vậy đó mà vẫn bị oan. Có không ạ? Vẫn bị oan chứ không phải là không, vẫn bị bị bị lọt chứ không phải là không.
[1:04:02]Còn vô phiên tòa sở dĩ nói được vì có luật sư, phải không ạ? Vì có luật sư biện hộ giùm. Cho nên ví dụ tôi, bên này nói tôi có tội, nhưng mà người luật sư họ sẽ phân tích điều này, phân tích điều kia, phân tích một hồi thấy ông này cái động cơ nó không phải cái tội nó không phải như vậy như bên công tố nói, nhưng ông thẩm phán, chánh án ngồi nghe hai bên ổng cân nhắc để ổng định tội. Tốn bao nhiêu công sức để kết luận một người có tội hay không. Rồi có cái trường hợp này, hồi khi mà hai ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên được chọn lên làm thống lĩnh tăng đoàn, rất nhiều vị tỳ kheo mà chưa đắc đạo ngạc nhiên, hoài nghi.
[1:04:42]Hai ông này trẻ măng, mới hai mấy tuổi,
[1:04:47]mà mới xuất gia. Còn cái người mà lớn tuổi hơn cả Phật là năm anh em Kiều Trần Như. Rồi chứng A La Hán rồi. Sau đó nữa là sau đó nữa là sau đó nữa là cả ngàn người tu sĩ của đạo thờ lửa Ca Diếp, vân vân. Những người đó đều lớn tuổi đời, tu trước, lớn tuổi đạo, nhưng mà tại sao không được chọn làm thống lĩnh tăng đoàn lại chọn hai ông trẻ măng? Thì Đức Phật mới giải thích. Đức Phật nói Ngài làm gì cũng có tình, có lý. Ngài mới kể về cái nhân quả xa xưa, việc này việc kia mỗi người phát nguyện như thế nào, rồi cái nhân quả đưa đến ngày hôm nay. Nên Phật biết, nhưng Phật không nói rằng hai người này là có năng lực.
[1:05:35]Phật không nói tài mà Phật chỉ nói cái nhân quả đời xưa. Nên Ngài nói cái động cơ sâu xa đến ngày hôm nay đưa đến cái việc mà Ngài chọn hai người này làm làm thống lĩnh tăng đoàn. Ngài không nói, nhưng mà cho đến khi mà hai người này nắm quyền thật sự, lúc đó đại chúng mới nể. Đại chúng thật sự là ngài Xá Lợi Phất cực kỳ trí tuệ, tuổi còn nhỏ mà quán xuyến, nhìn công việc rất là sắc bén. Ngài Mục Kiền Liên thì thần thông tràn ngập. Như vậy lúc đó mới nể. Còn ban đầu Phật cũng chỉ giải thích bằng cái nhân quả, là ý là Phật nói rằng việc Phật làm là hợp tình, hợp lý. Đó, hợp tình là bởi vì nhân quả đời xưa, còn hợp lý thì Phật không nói.
[1:06:16]Đến khi chúng biết rằng là năng lực của hai người này rất giỏi, lúc đó mới gọi là hợp lý. Còn cái hợp tình là chính là nhân quả của vô lượng kiếp ngày xưa. Đó cái chuyện như vậy thì chuyện của Phật làm cho ta và ta ta khó hiểu. Mà trí tuệ của Phật thì thôi, mình chỉ vâng lời thôi. Ta nói như trong tu sĩ cũng vậy, cái giới luật của tu sĩ cũng vậy, nó cũng có tình, có lý trong đó đó. Cái lý là đừng có phạm sai lầm, nhưng mà cái tình là để giải thoát, để yêu thương, để hóa độ. Nên có vị có vị thiền sư được khen là sư vì người, giữ giới rất tinh nghiêm. Tức là ổng ngài giữ cho ngài không có phạm sai lầm, nhưng mà động cơ của ngài là gì?
[1:07:07]Để vì người, vì cho chúng sinh có niềm tin với đạo. Đó là động cơ. Còn có người giữ giới không có phạm sai lầm nên để làm gì? Để bắt lỗi người khác, cố chấp, khó tính. Thành ra hai ông giữ giới, nhưng một ông thì chúng sinh yêu mến, tăng được niềm tin với đạo, còn ông thì người ta không dám tới gần vì ổng ỷ ổng giữ giới rồi ai đụng gì ổng cũng bắt lỗi, ổng đưa ra điều luật này, điều luật kia, ổng bắt bẻ người ta, kết tội người ta, cái người ta mệt quá. Còn một vị thì ngài giữ giới tinh nghiêm nhưng mà để cho người ta yêu thương, mến phục và đến chùa để được hóa độ. Hai động cơ khác nhau.
[1:07:50]Thôi, nghỉ ngang đây là hợp tình hợp lý.
[1:07:58]Nếu mà thầy nghỉ sớm hồi nãy là tình ngay mà lý gian, nên thầy ráng lết tới bây giờ để cho nó cũng gọi là hợp tình hợp lý nha. Thôi thầy chúc quý Phật tử an lành, có một mùa Phật đản rất là đẹp. Nên năm nay ta lại đăng cai Vesak Liên Hiệp Quốc, nên vì vậy ta hãy ráng từ đây cho tới ngày lễ Phật đản, ta làm nhiều việc có ý nghĩa để cúng dường lên lên Đức Phật, lên đại lễ Vesak, lên lên giáo hội. Bằng cách gì? Bằng cách là nhắc mọi người biết rằng đang có một đại lễ Phật đản Liên Hiệp Quốc xảy ra trên đất nước mình. Nhắc mọi người biết cái gì? Là đến ngày sinh của Đức Phật. Nhắc mọi người biết điều gì?
[1:08:41]Mọi người, ta có Phật trong cuộc đời này thật là là một hạnh phúc lớn nha.