[0:12]Hôm nay thầy nói về đề tài: một nét nhỏ của văn hóa Á Đông là lễ độ.
[0:23]Trong cái thế giới ngày hôm nay, khi mà cái sức mạnh về kỹ thuật của Tây phương càng ngày càng đưa con người chúng ta đi gần lại, cái nếp sống người Tây phương là thăng hoa,
[0:40]cái nếp sống mà người ta nghiêng nhiều về vật chất, về tiền bạc, trong đó con người luôn luôn cạnh tranh nhau khốc liệt. Trong đó con người trở nên ích kỷ hơn, có vẻ cá nhân hơn là đúng. Trong đó con người cảm thấy cái mối tương quan giữa mình với mọi người không còn quan trọng nữa.
[1:05]Có vừa rồi một lần đi trên chuyến xe đò thì gặp hai vợ chồng người Mỹ, thì khi mà ngồi nói chuyện thì mới hỏi là: hai ông bà có con không? Thì hai người nói: chúng tôi không có con, bởi vì nếu mà có con chúng tôi không thể đi du lịch, chúng tôi phải đưa rước đi học, phải lo ăn lo khóc. Rồi mới hỏi: như vậy hai ông bà nghĩ cái tuổi già như thế nào? Nói: chúng tôi đi nhiều nơi qua bên Á Đông thấy như vậy, cần có con để nó nâng đỡ tuổi già, nhưng chúng tôi không nghĩ như vậy. Chúng tôi nghĩ mọi việc tự mình lo lấy. Chúng tôi đi làm về, mỏi thì mở ti vi ra chúng tôi tự nấu ăn, không thì đi làm chúng tôi đâu cần có ai.
[1:57]Nhưng thầy mới nói quan điểm của Việt Nam chúng tôi, quan điểm Á Đông thì vô cùng tôn trọng chữ hiếu. Chữ hiếu là người con cái phải biết kính trọng và chăm sóc cha mẹ đến tuổi già. Và chúng tôi gọi đó là bổn phận thiêng liêng. Ông ta nói: đúng, ngày xưa bên Tây phương chúng tôi cũng có những cái vấn đề đó. Nhưng ngày hôm nay mọi sự đã thay đổi, cái tư tưởng con người đã thay đổi. À cái điều đó không cần thiết nữa. Thế nhưng chúng ta phải nói rằng, chúng ta sống giữa cái thế giới này, chúng ta sống giữa cuộc đời này, giữa mọi người thì là cần tương quan tốt đẹp giữa con người với nhau. Và cái ý nghĩa hạnh phúc để chúng ta sống trong cuộc đời này có nghĩa
[2:52]là chúng ta tìm lại được cái tình thương yêu giữa con người và con người, tìm được mối liên hệ tốt giữa mọi người với nhau. Đó, chúng ta gọi nôm na là good relationship, liên hệ tốt đẹp giữa mọi người trên thế giới này. À chúng ta cũng cần cầu. Cho nên là còn khi mà chúng ta quan niệm rằng chúng ta tự lo lấy mọi việc, không cần có sự tương quan với mọi người thì vô tình chúng ta rơi vào một cái trạng thái ích kỷ. Đây là sự sụp đổ của cái thế giới ngày hôm nay. Hai ông bà ban đầu thì gật đầu gật đầu, chắc không hiểu nữa, nhưng mà khi mình nói đúng lý thì họ cũng chấp nhận, họ không cãi được. Qua cái câu chuyện đó mình thấy cái quan điểm Đông phương nó còn tiếp tục đúng.
[3:42]Vì bằng cớ là hai vợ chồng người Tây phương đó, họ nói chuyện với thầy, họ mang cái quan điểm của họ nói chuyện, và tới thầy họ không đủ sức cãi nữa. Thì chứng tỏ rằng cái lẽ phải của Đông phương về cái lòng hiếu, về giữ gìn cái tương quan tốt đẹp với mọi người vẫn là một cái điều đúng, một nét siêu việt mà chúng ta cần phải giữ gìn. Như ta biết đất nước Singapore là một cái đảo rất nhỏ, không có tài nguyên nhiều, nhưng là con rồng của châu Á. Người dân đó rất giỏi, đất nước rất giàu, an toàn và học vấn, trình độ văn hóa rất cao. Một lần thầy gặp một cô người Singapore, thì thầy nói rằng là: tôi rất khâm phục đất nước của cô,
[4:31]bởi vì đất nước không có tài nguyên mà có thể giàu mạnh như vậy. Thì cô đó mới nói rằng: vâng, sở dĩ chúng tôi tiến bộ được là bởi vì chúng tôi có những người lãnh đạo giỏi. Thầy kể tên ra: có phải người Thủ tướng trước của bạn là Lý Quang Diệu? Bảo rằng: đúng, chính ông ấy mấy mươi năm lãnh đạo giữ gìn cái truyền thống Á Đông trong cái đất nước Singapore. Và đến ngày nay cũng vậy, những người lãnh đạo Singapore vẫn tiếp tục kêu gọi thanh niên Singapore sống theo truyền thống của Á Đông, không có chạy theo những cái tư tưởng tân tiến của Tây phương, trong đó họ giữ gìn cái nề nếp gia đình, trong cái sự thương yêu, lễ độ, tôn ti trật tự, để làm gì?
[5:14]Họ nói đó chính là sức mạnh để làm quốc gia hùng cường, chứ không phải cái vật chất hay cái kỹ thuật theo kiểu của Tây phương mà có thể đem tới hạnh phúc. Cho nên ngày hôm nay chúng ta thấy, khi mà quan hệ giữa con người càng ngày càng dễ dãi, cái tôn ti trật tự bị phá vỡ, con người bớt có lòng tôn trọng lẫn nhau thì bạo lực xảy ra, tội ác xảy ra.
[5:42]Đó là cái điều mà sụp đổ của thế giới hôm nay, nếu chúng ta không biết giữ gìn cái giá trị của truyền thống Đông phương. Cho nên hôm nay thầy muốn trao đổi về vấn đề lễ độ, một cái nét văn hóa rất đẹp của Á Đông. Cái ý nghĩa của lễ độ là gì? Thưa Thầy, ý nghĩa
[6:06]của lễ độ là... dạ thưa thầy con nghĩ chưa ra.
[6:15]Ai ai có câu trả lời? Thầy mời chú Chánh Huệ. Dạ, cái câu này hôm rày con bị thầy sửa riệt à. Con... Bằng hành động. Thưa quý vị, cái ý nghĩa lễ độ là biểu lộ cái lòng tôn trọng đối với mọi người. Trong cái việc mà biểu lộ lòng tôn trọng đối với mọi người, thì nó có nhiều cái khía cạnh: trong lời nói, trong giao tiếp, trong cử chỉ và trong sự chào hỏi. Như cái ví dụ như là trong sự chào hỏi, người Nhật khi mà gặp nhau họ chào sao? Họ xuôi hai tay thẳng mình, họ cúi đầu rất thấp. Họ rất là chịu khó. Rất chịu khó. Và cả ông giám đốc cũng chào như vậy đối với người công nhân của mình. Thầy nói cái đó là một nét đẹp văn hóa này cực kỳ.
[7:06]Người lớn mà họ không nghĩ mình người lớn, họ không còn cảm giác tự cao nữa, họ xuôi hai tay cúi gập đầu để chào cái người công nhân của mình khi sáng đi vào trong sở làm. Còn công nhân chào lại thì chuyện bình thường. Còn các quốc gia mà theo đạo Phật nguyên thủy như là Thái Lan, Lào, Campuchia, Miến Điện thì người ta ảnh hưởng đạo Phật khi người ta gặp nhau người ta chào là chắp hai tay lại chào, đứng xuôi chào nhau cái. Đó, hoặc là thầy thấy cái cách này hay: khi khách đến họ chắp tay lại cúi đầu chào quý khách, rất là lễ độ, biểu lộ lòng tôn trọng mọi người. Còn mình gặp nhau mình chào sao?
[7:52]Cái đầu. Nhe răng cười, hoặc là mừng rỡ: "Ơ! Khỏe không? Giỏi!". Đó. Cho nên thấy, còn những người Việt Nam mình nếu mà chào, rồi sau này thầy thấy cũng bớt hay rồi. Cái đầu cứng quá, cũng có nghĩa là cái ngã mình nó lớn quá, cái lòng tự cao lớn quá, mình không cúi đầu trước người khác, tức là không có sự tôn trọng người khác. Mà khi mình không tôn trọng người khác có nghĩa là người ta... người ta đánh giá mình không cao. Như vậy, chúng ta thấy cái lễ độ mà đúng nghĩa, trong cái chào hỏi thôi chứ chưa nói sang khía cạnh khác. Mình cúi đầu xuống biểu lộ sự tôn trọng mọi người, tức là mình thấy mình nhỏ bé trước mặt mọi người.
[8:38]Trong đạo Phật gọi là triệt tiêu cái ngã mạn, bớt cái bản ngã. Còn nói theo đời bình thường là mình hạ cái lòng tự cao mình xuống, mình không còn nghĩ mình hơn người khác nữa, bởi thế ai mình cũng có thể cúi đầu chào. Ngay cả thầy thấy nhìn ti vi thấy người Nhật họ chào nhau thầy cũng cảm thấy thầy hổ thẹn. Vì sao? Vì thấy ông giám đốc già, gặp người công nhân trẻ, người công nhân cúi đầu chào ông, ông cũng cúi đầu chào lại. Trong khi thầy, có khi người lớn hơn thầy chắp tay cúi đầu chào, cái người nhỏ hơn chắp tay cúi đầu chào thầy, có khi thầy chắp tay lại thầy chào lẹ, có khi thầy tự nhiên cười, có khi thầy gật đầu một cái giống như đứa con.
[9:23]Nên đó là mình thấy truyền thống Việt Nam chúng ta sau này thấy cái nghi thức chào hỏi hay là cái lễ độ, tức là cái lòng tôn trọng mọi người đã giảm sút. Giờ chúng ta suy luận tiếp nữa. Thí dụ như khi mà chúng ta biết tôn trọng mọi người, thì có bao giờ mình nỡ nói nặng người đó? Hay là mình mắng người đó, hiếp người đó không? Có không? Không, phải không? Rõ ràng như vậy, cho nên từ nhỏ nếu mà chúng ta đã tập được cái lòng thương yêu mọi người, cái lòng tôn trọng... bằng cái lễ độ, thì lớn lên mình không nỡ nói nặng ai, mình không nỡ đánh ai, hay giết ai.
[10:09]Còn nếu... bây giờ ngày hôm nay mà chúng ta thấy bạo lực lan tràn bởi vì con người không có lòng tôn trọng lẫn nhau nữa. Mà rõ rệt nhất là những quốc gia bị Âu hóa.
[10:25]Bên Tây phương thì bạo lực tràn lan là điều quá rõ rồi phải không? Trên báo chí cũng nói như vậy, mà trong phim ảnh cũng như vậy. Con người gặp nhau là bắt tay, bắt tay là biểu lộ sự thân tình, chứ không biểu lộ sự tôn trọng. Vì không tôn trọng, cho nên bạo lực lan tràn, họ giết nhau dễ dàng quá. Trong phim cũng như vậy mà nơi xã hội bạo lực hiện rõ. Rồi những quốc gia mà ảnh hưởng Tây phương, những quốc gia mà cái lễ độ, cái lễ phép Á Đông biến mất như là Hồng Kông... bây giờ cái lễ người ta không còn những cái nghi lễ nữa thì bạo lực xuất hiện rất nhiều. Rồi Việt Nam mình ngày nay nó đang có nguy cơ, hiện nay bạo lực đang lan tràn.
[11:10]Như thầy trông coi cái vùng Vũng Tàu - Bà Rịa vậy đó, thời gian gần đây có những cái vụ án khủng khiếp. Họ giết người như giết con gà, nghe thấy đau lòng. Như bốn thanh niên kia chọc ghẹo một cái người yêu của một cái anh chàng nọ, cái anh chàng phản ứng. Bốn thanh niên kia rượt cái anh chàng kia, đè ra cắt giựt cái tay, giựt cái chân, rồi bỏ đi, trước mặt bao nhiêu người không ai dám can. Anh chàng nó bị giựt, giựt đứt, giựt đứt gân thành phế luôn, cái tay bị dị tật. Rồi một anh chàng lái xe hơi đi á, mấy anh chàng kia chạy chen lấn, giành giật xe không cho xe chạy. Anh chàng phản ứng, kêu dừng lại.
[11:49]Vừa kêu dừng lại, rút dao đâm chết tại chỗ, bạo lực lan tràn. Rồi vô trong bệnh viện, ba người chạy vô cấp cứu, trong đó có một người bị hạ huyết, máu me. Bác sĩ đang phải lo cho người đó. Ba người kia hung hăng nhào vô đòi xô bảo vệ vô rượt đòi đánh bác sĩ, chém tá lả, đập đầu tan nát hết trơn phòng cấp cứu, bác sĩ phải trốn chui trốn lủi. Bây giờ là những cái bạo lực lan tràn giống như trong phim ảnh. Nó đang xâm thực cái đồng thời đó là những người mà nào giờ không hề biết cúi đầu chào ai, không hề có cái lòng tôn trọng con người. Có những quốc gia mà nếu cái nét đẹp Á Đông còn giữ gìn như cái lễ độ, chúng ta thấy trong cái giao tiếp họ nói
[12:35]chuyện với nhau rất là nhẹ nhàng, nhã nhặn. Nhiều khi trong lúc mà bàn cái việc làm ăn căng thẳng, họ phải đấu giá, phải đấu trí với nhau để giành nhau từng cái lời á, nhưng mà lời nói họ nhã nhặn, đàng hoàng, êm ái, chứ không có mà đỏ quạch con ngươi rồi to tiếng la lối. Không khi nào la lối. Còn cái nghi thức chào hỏi, thấy nó cũng có nhiều cái biểu lộ.
[13:06]Có một số nước ở châu Phi, họ gặp nhau họ chào bằng cách mở miệng ra lè lưỡi. Cái biểu lộ vậy đó. Cứ mỗi lần biểu lộ sự kính phục ai, hay gặp người lớn hay người quyền quý, cứ gặp nhau là lè lưỡi ra. Ở đây tụi con có học võ? Ai học võ? Trong nhà võ chào nhau... Có môn phái đều có một cái thế chào khác nhau phải không? Như Thiếu Lâm... hoặc là Thích Gia đạo chào cái thứ gì đó. Nhưng mà thầy thích cái võ Vovinam của Việt Nam. Họ chào để bàn tay lên trái tim nè, cúi đầu một cái, biểu lộ rằng là bàn tay thép và trái tim từ ái. Còn cái cúi đầu xuống là lòng tôn trọng mọi người. Trong các lối chào thì môn võ Vovinam là có lối chào ý nghĩa nhất và đẹp nhất.
[14:02]Nhưng mà tụi con đừng bắt chước cái lối chào đó mà người không học võ người ta cười nghe. Bây giờ, trong cái câu nói cũng vậy, khi mà người nước ngoài mà học tiếng Việt Nam thì cái điều khổ sở nhất của họ là học đại từ. Bên nước họ không biết ai nói về tôi á, hoặc là chữ "you" nói về bạn hết trơn. Ông nội mình cũng nói là "you", mà con mình cũng kêu là "you". Còn qua xứ Việt Nam khó quá. Gặp ông là kêu ông, mà gặp cháu là kêu cháu. Chữ cùng chữ "ông", không biết nói cho ai, không biết là ngôi thứ nhất hay ngôi thứ hai. Thì cái đó là cái rắc rối khi người ta học tiếng nước mình, nhưng cũng có cái hay là cái tôn ti trật tự. Chúng ta để ý cái này.
[14:55]Hiện nay bên Tây phương có cái luật là cha mẹ không được ngược đãi, đánh đập con cái.
[15:05]Tụi con có nghe không? Có nghe. Nếu mà cha mẹ đánh con hoặc gọt cái lưng mấy đứa nhỏ là coi như cảnh sát bắt, lần sau bị phạt tù. Thầy có gặp một số người Việt kiều ở nước ngoài về họ than phiền. Họ nói rằng họ không thể dạy con được. Nó có những cái điều nó sai chỉ được thuyết phục bằng lời nói. Nó nghe không nghe tùy nó, không thể bắt được, không bắt buộc theo ý mình được. Mà mình biết là nguy hiểm. Lớn lên nó nóng giận, nó giận càn cảm tính của nó, nó không bao giờ nhẫn ai. Bước hơn bước muốn nói người ta không nghe rồi nó thua. Và lớn lên nó đi vào con đường tội lỗi, Âu hóa, cá nhân, ích kỷ, rồi không căm hiểu danh dự nữa.
[15:47]Nên họ rất thích một cái nếp sống ở Việt Nam hơn. Trong đó còn giữ được một chút nào cái tôn ti trật tự, con cái hãy biết vâng lời cha mẹ. Thì cái vấn đề nào cũng vậy, nó cũng có cái tương đối, không hoàn toàn tuyệt đối. Người ta nhìn nhiều khía cạnh. Ví dụ thế này: nhiều khi người ta nhìn thấy người cha mẹ ngược đãi con cái, đánh đập con cái quá nhiều. Cứ bắt con theo ý mình, giống như là tiêu diệt cái cá tính của nó. Họ cảm thấy đó là một điều bất công của người lớn đối với con nít nên họ cần phải ban hành đạo luật không được ngược đãi. Chẳng hạn. Thì bây giờ mình hỏi: trong trăm người cha mẹ mà vô lý, bất công hành hạ con cái là số ít hay số nhiều?
[16:35]Số rất ít. Còn đa phần thì cha mẹ vẫn khôn ngoan hơn con cái bởi vì đã sống, sống nhiều kinh nghiệm hơn và thương yêu con cái. Nhưng người ta đâu hiểu cha mẹ còn có một cái tục lệ là "thương cho roi cho vọt", đánh con nhưng mà nước mắt ứa ra từng hàng. Cái trái tim quặn thắt chứ đâu phải là sung sướng. Nhưng vẫn phải đánh để mà con biết sợ, chấp nhận một cái luân lý bằng cái sự sợ hãi trước hết đã. Bởi vì khi nó còn nhỏ nó chưa đủ lý luận để phân biệt phải trái, thì trước hết bắt nó chấp nhận cái lẽ phải bằng sự sợ hãi. Nghĩa là không được ăn cắp đồ người khác, ăn cắp là bị đòn, nhưng chưa cần biết là cái tai hại của nó, đòn cái đã.
[17:21]Không được chửi thề, không được hỗn hào với người lớn. Nếu làm như vậy thì ăn đòn đau đớn, thì nó phải tuân thủ những điều đó bằng cái sự sợ hãi trước. Thì cái điều đó có cái lợi, có cái hại. Cái hại là nếu như là trẻ em bị ngược đãi, bị tiêu diệt cá tính, nhưng cái lợi là nó có cái nề nếp ngay từ đầu. Khi thầy bước vào gia đình nào vậy, thầy thấy thứ tự anh chị và em, ví dụ người anh sai người em mình đi pha nước giùm cái ly, đứa em đi pha liền thì chắc chắn gia đình đó là gia đình rất tốt.
[18:01]Tức là người nhỏ biết nghe lời người lớn, có cái sự nhường nhịn, chịu đựng, lễ độ, có cái nề nếp thì nó đỡ rối loạn cái kỷ cương. Cũng có khi người anh, người chị mình không đúng lắm đâu, cũng có khi vậy, có khi ăn hiếp em mình, ỷ là lớn ăn hiếp nó, hoặc là việc nặng việc nhẹ chửi mắng tí xíu. Cũng có những gia đình mà thầy gặp, thấy người anh vào cư xử với em của mình ỷ lớn hơn bắt đầu sai làm chuyện trong gia đình: "Mày không đi tao đánh đòn mày luôn", hoặc là "Mày láo tao đập mày chết bây giờ". Cũng có những cái câu nói như vậy. Nhưng mà nó có cái dở là cái dở nơi người anh, nhưng mà cái hay là nếu người em chịu đựng được
[18:46]thì vẫn thấy đây là một cái rèn luyện rất tốt. Vì sao? Vì trong cái nhẫn nhục, chịu đựng đó, chúng ta bước ra cuộc đời đầy cạm bẫy, đầy nghịch cảnh, đầy thủ đoạn, bất công, chúng ta chịu đựng được. Hôm qua, thầy gặp hai anh chị bạn, người Phật tử. Hai anh chị có tới than với thầy về đứa con của họ. Muốn gởi vào chùa đứa con trai. Hai anh chị có hai đứa con: đứa trai, đứa gái. Thầy giống như là mở cái nút mà gỡ rối tơ lòng được, cho nên có ai có chuyện gì cũng tới tâm sự. Con học không được cũng lại than với thầy, hỏi ý kiến thầy. Nói là nó có một cái suy nghĩ thế này: nó hiểu bài nó mới học, chứ không học vẹt.
[19:32]Khi trả bài nó đứng lên nó nói theo cái hiểu của nó, thì cái điều đó nó không ăn khớp với những câu mà giáo viên dạy học nên đôi khi bị điểm thấp. Rồi trong lớp nó có cái chuyện gì nó không chịu đựng được, bất công, như cô giáo mà công bằng, không công bằng nó không thèm học, hoặc là lớp trưởng mà ăn hiếp nó nó bất phục, bỏ luôn. Đại khái như vậy. Thì thấy những cái lý do đó là không thể chấp nhận được. Có đúng không? Học sinh. Cái thứ nhất mà nó nó cứ cho rằng là hiểu là được, không cần học thuộc, thì mình thuyết phục nó bằng cái này. Thì bây giờ nó đã lớn rồi, mình thuyết phục bằng cái này: Cái khả năng trí não của con người nó trên ba vấn đề:
[20:17]thứ nhất là hiểu nhanh, thứ hai là suy luận giỏi và thứ ba là nhớ được nhiều. Như vậy con học bài là để rèn luyện cái trí nhớ, phát triển cái bộ não này. Thế chứ hiểu là mới được một trong ba khả năng thôi, còn hai cái là suy luận cho giỏi và nhớ cho kỹ, con phải tập thêm bằng cách học thuộc lòng, chứ đừng có vì chủ trương rằng cứ hiểu là được, không cần học. Còn cái thứ hai, mà nói rằng nó có vẻ bất phục tùng trước cái bất công của người khác, thì nên khuyên nó: Cuộc đời là như vậy, con phải đôi khi phải chấp nhận chịu đựng và tha thứ. Nhưng những cái sự việc xảy đến là hãy bằng cách là ta bỏ qua đi, quên đi những cái người ta không tốt với mình, cứ đối xử tốt với họ.
[21:08]Còn cô giáo có thiên vị thì cũng thông cảm. Có khi là vì lý do thân tình nào đó, bà con người quen biết gì đó, thôi thì thông cảm và tha thứ hơn là chấp nhất. Tập tánh như thế, sau này con bước vào cuộc đời thì nó nhiều gấp bội lần những cái con phải chịu đựng trong nhà trường. Con người ta ác độc hơn nhiều, họ tệ bạc hơn nhiều. Và con phải đủ cái lòng chịu đựng, thương yêu và tha thứ. Nếu từ nhỏ mà mình chưa có cái lòng chịu đựng, tha thứ, nhẫn nhục và tôn trọng mọi người thì lớn lên bước vào cuộc đời mình sẽ bị bẻ gãy, trở nên cô lập, cô độc, không có thể làm được cái gì cả. Bởi vì cuộc đời vốn lại như vậy, nó đầy những cái gian ngoa, xảo trá và ác độc.
[21:58]Mình cứ chịu đựng, trong đó mình cứ tha thứ vậy thôi, để giữ lại cái tình thương yêu giữa cuộc đời này mà nó đã quá nhiều ác độc rồi. Chúng ta thấy thế này: Ví dụ như con là trong một cái môi trường, ở trong một cái lớp, lớp ví dụ như là ba chục người học. Ví dụ như thầy nói, hai chục người không có thiện cảm với mình, rồi năm, mười người còn lại thì không có lập trường rõ ràng. Bây giờ thế nào? thái độ của tụi con là gì? Thái độ của tụi con là gì? Hả? Ví dụ 50 người bây giờ là ảnh hưởng cái mặt sống cá nhân, ích kỷ, nói năng hỗn xược với mọi người, không tôn trọng ai, thậm chí thầy cô giáo cũng không biết tôn trọng.
[22:47]Còn 50 người còn lại thì không có lập trường rõ ràng, nghe đâu thì theo đó. Thì bây giờ tụi con là người mà có ý thức, có lập trường, có đạo đức, biết tới chùa, nghe pháp, thì cái thái độ của tụi con là gì?
[23:08]Nó dữ, mình dữ lại, phải không? Nó cương, mình cương lại, để mà ta so thử ai hơn. Như vậy là mình chỉ là đóng góp thêm cái ác vào cuộc đời này, chẳng được lợi gì. Cái quan trọng là trong cái môi trường mà cái ác nó thắng thế như vậy, nhưng mình phải giữ một cái gì để mà đóng góp được một chút thiện vào trong
[23:34]cuộc đời. Cái gì mà mình phải đóng góp? Đó là gì? Là cái tình thương yêu, là sự tôn trọng mọi người. Bây giờ thầy trở lại vấn đề. Tôn trọng mọi người, hồi nãy thầy nói sơ một cái chào hỏi, bây giờ ta trở lại nói. Cách đây khoảng mấy năm thầy có đọc bài báo. Có một phụ huynh nào đó dắt đứa con gái, mà cái hôm chuông vào bữa ăn trưa thì mình thấy ghé nhà bà... Đó là tiệm tạp hóa. "Ủa, con không thưa dì Út, con mua gói bột ngọt?" Thí dụ vậy, tới tiệm tạp hoá. "Nhưng mà sao con không chào bả?" Bác phàn nàn...: "Ủa, đi bán hàng đâu chào, mở cửa bán lấy tiền thôi." Bác... đúng không? Cái người viết bài báo thấy đau lòng
[24:22]trong cái thế hệ hôm nay khi mà cái lòng tôn trọng người khác không còn nữa. Bây giờ thế hệ đi nhập gia tùy tục này, làm trường nào cũng... Bây giờ thấy thế này đi: "Đi thưa về trình", tức là phục hồi lại truyền thống Á Đông, mà tiến tí nữa chúng ta là phải phục. Cho nên hồi mà cái thế hệ của thầy còn trẻ như tụi con á, thì điều đó được nhắc nhở kỹ lưỡng trong gia đình cũng như trong nhà trường. Nên lớp trẻ rất ngoan ngoãn. Còn trường hợp mà đứa nào hỗn xược thì tự có, thậm chí do cái gia đình mà một là Trừ những trường hợp cha mẹ hư, nuông chiều con cái hoặc là bận rộn việc kinh tế, còn gia đình bình thường thì
[25:07]luôn luôn được giáo dục kỷ luật kỹ, được nắm cái giềng mối trong gia đình. Nhưng mà thời gian này những thế hệ của tụi con bây giờ thì cái điều đó nó tiêu rồi, bây giờ mới đến một hồi. Trong cái lời nói với nhau, cái gì biểu lộ sự tôn trọng? Cái gì biểu lộ sự tôn trọng? Có ai suy suy nghĩ không? Khi mình nói chuyện, cái gì biểu lộ sự tôn trọng ở trong lời nói?
[25:44]Mời. Thưa thầy, nói đầu câu phải luôn có ở người. Cảm ơn nghe.
[25:54]Đó là một ý. À đầu câu nó có tiếng thưa tiếng dạ chứ không nói suông. Bây giờ từ nhỏ tới bé, thấy tụi nó không có tiếng dạ, thưa thưa với ai hết trơn. Cứ nói ai nói gì ở dưới nhỏ nói ừ không à. Cứ kêu làm gì nói ừ. Nhưng mà người lớn nói con phải dạ nghe con.
[26:19]"Ừ." Thì cái tiếng dạ tiếng thưa là một cái nét đẹp của cái ngôn ngữ Việt Nam. Một cái khác để nói nữa là: Chịu lắng nghe người khác cách tôn trọng. Một khi mà người họ phát biểu một cái ý kiến gì thì có thể có những điều hay để mình học hỏi, nên mình kiên kiên thầm lắng nghe mà tìm hiểu cái hay trong đó. Và khi người ta cần nghe thì nếu có mình phải trình bày cái ý kiến của mình một cách khiêm tốn. Có một lần thì gặp một anh chàng, lúc nào cũng có cảm tưởng rất giỏi và gặp ai cũng nói mà nói, nói những cái kiến thức, những hiểu biết của anh ta mà nói trong cái thái độ vênh vênh tự đắc. Thì cái người hiểu người ta thấy rằng:
[27:01]Cái kiến thức này không có
[27:06]gì đặc biệt, nhưng anh ta cứ tưởng rằng biết những điều đó là quá giỏi. Đây cũng là một cái dở. Cho nên khi mà mình lỡ mà có ai hỏi ý kiến gì về mình á thì mình trình bày với thái độ khiêm tốn. Một thái độ mà khi mình càng giỏi, càng biết nhiều thì cái câu nói của mình càng phải cẩn thận, càng phải giữ gìn cho nó lễ độ. Chứ còn mình thấy mình biết nhiều mà nói hát, trong lòng khởi lên một cái sự tức, sự nhục. Nó không có hay. Còn cái cái trường hợp mà khi nghe người ta nói, có những người họ nói mà đôi khi trường hợp mình gặp người nói quá nhiều, nói quá nhiều, tụi con có gặp chưa? Gặp ai? Gặp thầy hả?
[27:51]Nói tới hoài.
[27:56]Là khi mà mình gặp một người mà nói nhiều á, thì cái thái độ nói nhiều thì tụi con cứ tập cái tánh kiên, kiên cái này, cứ ngồi lặng lẽ lắng nghe. Nghe mà như không nghe, không được phản kháng, đó cũng là một sự tôn trọng người khác. Thấy không? Lặng, thấy tụi con cũng lịch sự nha. Hôm đó như thầy bệnh, thì thầy nằm trên giường thì nghe một cái ông, ổng qua ổng nói chuyện đạo Phật, thì ông này ổng giỏi lắm. Hồi đó nói mệt ghê thì được nằm, tại vì... trị bệnh mà. Ổng nói khát tới chừng thầy mở mắt ra thì ổng biến đi đâu mất tiêu rồi. Gần ba tiếng đồng hồ luôn á. Thấy ổng nói ghê, rồi thầy cũng chịu.
[28:36]Hối hận hoài mình thiếu lễ độ nữa. Nhưng nói chứ ổng nói hay nhưng mà sao thấy thì cái miệng thì bọt bọt mép nó sùi, cũng là một cái bất lịch sự, không tôn trọng người khác. Trong cái lời nói nó còn nhiều cái vấn đề, mà cái thái độ mà khiêm tốn, sự nhã nhặn thầy không biết diễn tả như thế nào.
[29:00]Thầy không biết diễn tả như thế nào cho nó cụ thể, nhưng mà tụi con chỉ nhớ cái điều này: Khi nghe mình cũng có sự lắng nghe, tôn trọng và khi nói mình trình bày sự nhã nhặn, lễ độ, lúc nào cũng xuất phát từ cái tâm tôn trọng người khác thì tự nhiên cái câu nói của mình cũng phát ra một cách nhã nhặn. Đó cũng là cái lễ độ. Như cái này nữa, thì giờ hồi khi thầy học lớp ba, trường trường Tân Thái. Thì cô giáo thì dạy nhiều điều về cái lễ độ lắm các bạn. Thầy không có nhớ hết, mà sau này chỉ nhớ có một cái suốt đời này luôn. Lúc tôi ngồi trên cái bàn cô giáo dạy về cái lễ phép trong gia đình, trong trường học, trong xã hội. Thì cô nói:
[29:43]Khi mà người lớn đưa mình cái gì, mình phải đón bằng hai tay. Khi mình đưa cho người lớn cái gì, mình cũng phải đưa bằng hai tay. Đó, thầy nhớ cái điều đó và thầy áp dụng được. Đến giờ, thì khi thầy vào chùa, thì cái luật trong chùa... đưa cho thầy. Dạ đưa cho người lớn, người thầy tu á, khi nhận của ai nhận bằng hai tay, đưa cho ai đưa bằng hai tay. Quý vị thấy nó đã giống nhau ở điểm nào? Là tôn trọng mọi người. Tụi con lúc nãy đưa bằng mấy tay? Mười ngón.
[30:22]Có một cái ha, phong tục Á Đông á, ví dụ như vầy: sáng nay thầy cũng mắc cỡ á. Sáng nay thầy đi cái bụng đói bụng, chưa ăn được. Thầy ghé nhà anh bạn của thầy, nói bây giờ anh em đi kiếm cái tô để ăn, rồi vô chùa ngồi ghế đá ăn. Cứ ngồi ăn trước mặt đông người quá, thầy cũng hơi mắc cỡ. Không mời ai ăn được. Mà theo tục lệ của Việt Nam mình á, người lịch sự đó. Khi mình ăn cái gì mình phải mời mọi người. vì nếu mình ăn mà mình không mời được á, nó là một cái gì nó vô lễ và nó thiếu tôn trọng mọi người. Hôm đó thì nghe có câu chuyện của cả anh này từ lâu. Từ chưa trước giải phóng á, anh là làm ở bên Mỹ,
[31:01]thì anh đi khoan địa chất, anh bắt cái trưởng khoan lấy phòng đất lên để gửi về cái cơ sở họ xét nghiệm cái khoáng sản của Việt Nam. Thì anh là quá trường dẫn người Việt Nam đi. Hôm đó bỗng nhiên có cái lệnh là phải đi về Mỹ. Thì vội vàng quá thì anh vác cái đồ kề nhau, nhưng ta chỉ khi đã vô trong vùng rừng sâu đó, họ đã hoang. Tới trưa rồi cái ông người Mỹ cái ông mở đồ hộp đang ngồi ông coi vợ mình, không nói gì với anh hết. Thì lúc đó cái phong tục Việt Nam mình những cái đồ đó là gì? Là sự khinh bỉ tột độ. Và anh em cũng rất là dữ quá. Ông ngồi cái nhìn ông đi ăn một mình không nói ra. Ồ, chạy tới anh đấm anh đá túi bụi Mỹ, Mỹ, ơ,
[31:47]làm cái gì, làm cái gì? Mỹ lớn con nói vô, siết chặt cặp cổ này, quăng lên xe jeep chạy lái về luôn. Lái về rồi cái cái nhà Mỹ mới tìm hiểu ra thì người ta mới giải được Bên Việt Nam, khi mình ăn cơm rồi, có người mà mình không mời, đó là một sự khinh bỉ tột độ. Người ta chỉ áp dụng việc đó trong chúng ta. Chớ còn có một chuyện khác, dù mình mời lơi, theo kiểu người Bắc, ở đây có ai người Bắc xin lỗi thì xin lỗi trước. Dù mời lơi, cũng phải mời một tiếng. Còn người Nam mời là mời thiệt, đứng kế bên. Tới bưng bát: "Ở nhà tôi ăn cơm rồi". Hồi nhỏ thầy cứ bị lầm hoài. Vì thầy sống thiệt tình á, thì vô tới ai mời thầy mà thầy không ăn thì thấy kỳ.
[32:31]họ mời tới nhà của ai người ta lại còn đi thăm thổ nữa.
[32:39]Trong đạo Phật, thì cái mà lễ độ để biểu lộ lòng tôn trọng với người khác là cực độ. Thầy thấy vào trong thiền á là cái lễ độ, không biết học được cái giáo lý gì, nhưng mà cái lễ độ để biểu lộ lòng tôn trọng với người khác thì là cực độ. Ví dụ như khi thầy đến với vị thầy của thầy, thầy muốn thưa chuyện gì, rồi mặc áo y nghiêm chỉnh, thì quỳ xuống đảnh lễ thì đầu sát đất, chứ không phải là chỉ cứ chào bình thường và giơ tay, "Này chào bạn!", không phải, hoặc là cúi đầu chào bình thường, mà cái câu chuyện trang trọng, thầy quỳ xuống đảnh lễ, đầu cúi sát đất dưới chân của thầy mình là biểu lộ lòng tôn trọng cực độ.
[33:27]Và đối với huynh đệ đồng môn vậy, khi mình có chuyện gì muốn thưa quan trọng, việc mà ảnh hưởng chung tới chùa, cho cá nhân mình, thì tới cái giờ cơm, mà toàn thể đại chúng ngồi trên ghế quá đường đó, thì mình ra trước, quỳ xuống, cúi đầu sát đất để lạy toàn thể đại chúng. Đó, nên trong đạo Phật, những cái nghi thức như vậy là để diệt mất cái lòng tự cao của mình luôn. Khi mình biết tôn trọng, cúi đầu trước người khác, thì mình không còn thấy mình là ai nữa. Bởi vì cái ngã mạn hay cái tự cao của mình nó cũng khủng khiếp lắm, nó không phải vừa, mà nếu mình không có cái phương pháp nào đó, không có cái tư duy đúng và những cử chỉ đúng,
[34:10]Thì những cái đó cũng phát sinh, không có gì kiềm chế được. Cho nên chúng ta, cái sự lễ độ thể hiện được trong ba việc: thứ nhất là trong ý nghĩ, là biểu lộ, là luôn luôn biết kính trọng người khác. Thứ hai là trong lời nói, biết dạ biết thưa, nói một cách nhẹ nhàng và êm ái và biết lắng nghe người khác. Thứ ba là trong cái hành động, là biết cúi chào, đưa nhận bằng hai tay. Đi qua trước mặt người khác thì mình sao? khẽ cúi đầu như thể là mình xin lỗi vậy đó. Tại vì người họ đang ngồi, cái tầm nhìn về phía đó, mình đi ngang qua thì nó có cái gì nó vô lễ, mình cúi đầu xuống để nhận cái lỗi của mình.
[34:55]Ta thấy cái nét đẹp của văn hóa đó. Trong đạo Phật cũng vậy đó, mà Đông phương mình cũng vậy, khi mình đi ngang trước người khác luôn xúc động như vậy, nhất thời xin lỗi vì mình đã điên lên, băng bó. Có những cái thiên phương Đông mà chúng ta phải giữ gìn. Bây giờ ví như
[35:21]mình đến mình tiếp xúc với một người nào đó mà họ nói chuyện với mình cà giựt, nói chuyện với mình cái kiểu như trơ tráo, nghe tụi con dùng cái chữ cà giựt, không biết cái chữ cà giựt đây có đúng không, mà còn thiếu tôn trọng thì cái ý nghĩ mình cảm thấy sao ở trong lòng mình? Cảm thấy sao?
[35:46]Khi mình gặp một người mà họ nói năng với mình một cách vô lễ, thiếu tôn trọng thì cái cảm giác trong lòng mình như thế nào?
[35:57]Có ai nói gì không? Buồn, coi thường. Ủa, sao cái này hay vậy ta? Con học lớp sáu hả? À, sao không tôn trọng con? Đây là giỏi. Khi mà mình không được tôn trọng, đúng là mình có một cái gì đó phiền lòng thì ngược lại, mình đến với một người mà họ tôn trọng mình, họ nói năng nhã nhặn, lắng nghe ý kiến của mình trong thái độ tương kính, trân trọng thì mình cảm thấy thế nào? Cảm thấy thế nào? Vui, vui chứ phải không? Thì như vậy, nếu người ta tôn trọng mình thì mình vui, thì bây giờ mình sẽ đối xử với mọi người như thế nào? Tôn trọng phải không? Như vậy, cái tôn trọng mọi người chính là ban phát niềm vui, phải không?
[36:51]Đó. Bây giờ, chưa có làm được gì cho cuộc đời này, cho xã hội, bởi vì mình còn đi học, mình chưa thể là giống như là những người thợ xây đi xây ngôi nhà mới gì đó, hoặc là chưa thể làm những cái việc lớn lao giúp đời, giúp cho xã hội, trong cuộc đời. Bây giờ, cứ trong cuộc sống hằng ngày, mình biểu lộ lòng tôn trọng đối với mọi người, cũng lại là ban phát niềm vui cho tất cả, thì đó cũng là đóng góp quan trọng, cái đóng góp quan trọng không phải là chuyện nhỏ.
[37:27]Dĩ nhiên cái mà Còn là lễ độ trên hình thức, trên cử chỉ hoặc là cái lời nói, đôi khi nó cũng có cái sự giả vờ, chứ không phải là không. Nhưng mà thầy muốn nói ở đây là cái lễ độ thật sự, phải đi tìm cái ý nghĩa sâu xa của nó là lòng tôn trọng mọi người, chứ nó không có cái giả vờ. Cách đây mấy năm, thầy có đọc một bài báo là một cái gia đình người Do Thái ở bên Mỹ. Bên Mỹ là cảnh giác bất cứ người nào bất kỳ, khi nghe tiếng bấm chuông ngoài cửa, người nhà họ mở hé cái cánh cửa, kiếng nhỏ nhìn ra, thì ổng thấy một thanh niên người Việt Nam chắp tay lại cúi đầu chào ổng theo kiểu của đạo Phật. Tức là người này muốn gạt, muốn xin cái gì đó,
[38:12]nhưng mà cũng chứng tỏ mình là người, người Á Đông, người đạo Phật, ổng thấy ổng tin, ổng mở cửa. Ổng mở cửa thì chàng thanh niên cười rất là tươi và lách vào. Lách vào xong thì con súng kè cái bụng ông ta, miệng vẫn còn cười tươi mà khẩu súng kè cái bụng. Đúng là, đúng là hai người bị bứt vô đây. Thì kỳ đó là một cái vụ án khủng khiếp bên Mỹ, khống chế cả gia đình đó, bắn người, giết người, hãm hiếp con gái, rồi sau khi cảnh sát tới là làm náo động cả đường phố ấy. Lúc đó là họ phải gọi đội đặc nhiệm, đội SWAT tới mà bắn chết tại chỗ những người thanh niên đó. Thì cái nghi lễ mà ông đi dùng cái bắt chước
[38:53]cái nghi thức của Á Đông thì đó chỉ là cái giả vờ, nhưng mà trường hợp đó thì mình không nói. Đó là thủ đoạn của những người cướp bóc thôi. Ở đây mình nói chuyện với nhau là nói trên cái sự thật là chúng ta sống giữ lại cái truyền thống của Á Đông trên nhiều khía cạnh. À cái chú trọng nhất là cái lễ độ, cái tiếng dạ, tiếng thưa, cái đầu cúi chào. Như vậy hôm nay, từ ngày hôm nay chúng ta gặp nhau như vậy để nói chuyện, chỉ muốn rằng tụi con tìm hiểu lại, giữ gìn lại, trân trọng lại cái nét đẹp của văn hóa Á Đông của Việt Nam là cái lễ độ mà biểu lộ trong việc cái chào hỏi, cái lời nói, sự giao tiếp.
[39:36]Từ đây về sau, mỗi lần mà mình gặp người khác mình chào thế nào? Kể từ hôm nay, khi tụi con nghĩ tụi con kể từ hôm nay người khác vào rất
[39:51]là lịch sự. Chúng ta, thực ra thầy vẫn thích như ngày xưa thầy còn nhỏ nha, thầy còn nhỏ mà có khách tới ba mẹ, khoanh cái vòng tay cúi đầu chào thì vẫn yêu quý cái hình ảnh đó mà bây giờ khó tìm lại được. Khi mình càng lớn cái đầu nó càng cứng, không cúi xuống nữa. Bây giờ mà nếu thầy ra đường mà thầy thấy tụi con lớn như vậy gặp thầy cô mình mà cúi đầu chào thì thầy hạnh phúc lắm. Tại vì hồi đó thầy như vậy nè, cái lớp của thầy là như vậy. Chứ lại đi chơi trên đường phố mà thấy người thầy giáo mình đi ngược chiều lại, lập tức khoanh tay lại cúi đầu, cúi đầu lại rồi chào.
[40:29]Hôm nay chúng ta hiểu được cái giá trị của Á Đông trong cái tôn ti trật tự, người nhỏ biết phục tùng, vâng lời người lớn. Mặc dầu có thể là Chưa hẳn là người lớn đúng hẳn, nhưng mà cái đúng của mình là cái gì? Là cái biết vâng lời, thứ hai là cái biết tôn trọng. Đó, chúng ta cùng nhau giữ gìn lại, duy trì lại, phục hồi lại cái truyền thống Á Đông mà truyền thống đó rất gần gũi với đạo Phật. Có cái điều đó để lại. Trong thời gian còn lại một chút, tụi con có thể đặt câu hỏi, có gì mình trao đổi với nhau. Có ai hỏi gì không? Mời!
[41:16]Hỏi hay phát biểu cũng được, đôi khi mình có cái gì hay đó, mình nói
[41:25]ra cho các bạn cùng nghe. Dạ thưa thầy, con thấy ở trong bạn bè lớp hoặc là những người xung quanh nói như trong gia đình hay là mình đi ra ngoài mà gặp nhau mà mình thấy vòng tay, mình chào, mình thưa hay là những cái phong rất là rất là theo như người ta là cũ á nhưng mà cho nó là phong kiến. Chúng ta phải cần làm sao mà xóa bỏ cái chế độ phong kiến đó đi, những cái tập tục phong kiến đó đi. Thì theo thầy, mình phải mình giải thích như thế nào để người ta hiểu được? Cái gọi là phong kiến á hả?
[42:01]Phong kiến có nghĩa là gì? Thì nói cái mà tôn ti trật tự. Trong một xã hội, trong gia đình cũng có những kẻ người lớn, người nhỏ. Và người nhỏ phải phục tùng người trên thì cái điều đó đúng. Nhưng mà khi cái sự phục tùng đó đến quá mức là người lớn mà thấy mình là lớn mà áp đặt xuống người dưới nó quá đáng, mà người nhỏ vẫn phải buộc lòng phải chấp nhận, thì nó bắt đầu một cái chuyện gọi là phong kiến. Ví dụ như chồng chúa mà vợ tôi, thì đồng ý là vợ chồng bình đẳng, nhưng cần có một sự tôn trọng lẫn nhau. Người vợ tôn trọng chồng, chồng quý mến, thương yêu vợ. Nhưng mà đến mức người chồng phải là dùng đến cái chữ ăn hiếp,
[42:51]hoặc là cha mẹ mà áp đặt con cái một cách quá nặng nề, thì nó trở thành phong kiến. Còn dưới cái mức độ ăn hiếp đó, thì thầy gọi đó là cái nề nếp, cái tôn ti trật tự mà đó là một cái nét đẹp của Á Đông. Thì cái nghi lễ cũng vậy nữa. Cái nghi lễ mà mình gọi nó là cái quá đáng, khi nào mà nó chỉ còn là hình thức, chỉ biểu lộ một sự nô lệ thì gọi nó là phong kiến. Ví dụ như một người đầy tớ đến trước mặt chủ mà phải quỳ xuống, hôn chân chủ mình, lau chân chủ mình, thì những cái mà biểu lộ không phải còn biểu lộ sự tôn trọng nữa, mà biểu lộ sự nô lệ thì gọi là phong kiến. Còn cái chào hỏi nó không phải biểu lộ sự nô lệ mà biểu lộ sự
[43:45]tôn trọng thì mình không gọi đó là phong kiến mà mình gọi Mình gán cho nó cái phong kiến mà sự thật chưa đến mức độ đó. Cho nên tụi con phải để ý, phải phân biệt thật rõ khi nào gọi là phong kiến và khi nào gọi là một nét đẹp của Á Đông. Chỉ gọi nó là phong kiến khi mà cái hình thức nó vượt khỏi cái nội tâm. Tức là cái hình thức biểu lộ sự cung kính đó nó vượt khỏi cái sự cung kính mà nó đi đến trở thành sự nô lệ. Tức là con cái, ví dụ bị giết mà cũng phải nghe lời cha mẹ mình thì cái đó quá đáng, gọi đó là phong kiến. Tức là chồng buộc vợ mình phải chấp nhận là những cái bất công, những cái hà khắc của người chồng, nó trở thành sự nô lệ, chỉ gọi là phong kiến.
[44:33]Còn à, như cái truyền thống người phụ nữ Nhật, họ vẫn cảm thấy là phục vụ chồng là một hạnh phúc của họ thì không gọi là phong kiến. Bởi vì đó là hạnh phúc mà đó là sự tôn trọng thì không gọi là phong kiến. Cho nên ra đường mình gặp nhau, mình biểu lộ sự tôn trọng đó bằng cái sự chào hỏi, đó, nét đẹp Á Đông, không phải là phong kiến. Ngày xưa đó, quan niệm của vua là con trời, thay trời trị dân, một người quan hoặc là người dân đến trước mặt vua là phải phủ phục, cúi đầu lạy trước đầu rồng. Bởi vì phủ phục trước uy quyền của ông, trước uy quyền thôi, chứ không phải là phủ phục trước cái nhân cách, trước cái đạo đức, mà chỉ phủ phục trước
[45:20]uy quyền và cái sự sợ hãi, thì cái đó mình gọi là phong kiến. Tại sao? Bởi vì cái hình thức đó nó biểu lộ sự nô lệ, biểu lộ phần của sự nô lệ. Nó quá đáng gọi là phong kiến, nhưng nó dưới cái mức quá đáng đó, nó gọn lại, nó đúng như cái sự tôn trọng của cái nội tâm mình, nghĩa là cái hình thức và nội tâm giống nhau thì thầy không cho đó là phong kiến, mà thầy cho đó là một cái nét đẹp của Á Đông. Được không quý vị? Dạ được.
[45:49]Cho nên chúng ta gặp nhau, chúng ta chào, đó là một cái nét đẹp Á Đông. Mà nó phát đi ra nhiều cái hay sau này nữa. Là mình sẽ thấy, khi mình biết tôn trọng mọi người thì mình sẽ nguyện cái cuộc đời mình sẽ phục vụ cho mọi người. Mình sẽ lớn lên làm gì lợi ích cho xã hội, chứ không phải chỉ để kiếm tiền làm giàu cho bản thân. Mà khi mình biết tôn trọng mọi người như vậy, thì mình không nỡ nói nặng họ, không đánh đập họ, không hãm hại họ. Mà bằng gì? Bằng cái sự chào hỏi từ lúc nhỏ. Cái lòng tôn trọng đó, thấy thì nó bình thường, mà cái lợi nó rất là lớn. Chúng ta đừng coi thường, đừng đánh giá nó là vô tri.
[46:28]Khi mình chưa phải là nô lệ, với mọi người, với mọi người mà mình biết thương yêu và tôn trọng mọi người bằng cái thể chế đó.
[46:45]Thưa thầy, có hai tư tưởng cho rằng khi mà mình giao tiếp với một người lớn tuổi thì có thể là nhìn thẳng vào mặt người đó, hoặc là có thể là nhìn quay lơ đi chỗ khác khi mà nói chuyện với người đó. Vậy thì trong cái tư tưởng của người Việt Nam mình bình thường thì nói là khi mà nói chuyện, giao tiếp với ai thì mình phải,
[47:12]có thể là mình nhìn thẳng vào người đó, mà cũng có cái cách nghĩ là khi mà mình...
[47:22]nhận lỗi hay là gì đó thì mình có thể là nhìn quay đi chỗ khác. Vậy thì cái khi mà lễ độ biểu hiện qua cái việc mà nhìn với không nhìn thì thầy như thế nào? Hỏi hay chưa? Thầy thích những người sâu sắc như vậy. Hỏi. Thầy nói cho con nghe là, trước khi thầy trả lời, thầy cũng muốn một bạn khác trả lời cho bạn, tên gì? Tên gì thầy quên rồi? Minh. Ừ. Trước khi thầy trả lời cái cái cái ý kiến này thì cũng muốn nghe một ý kiến của bạn nào, để thử coi trong kinh nghiệm cuộc đời của tụi con về cái nhìn như thế nào. Thì ai sẽ trả lời giùm cho bạn bên kia? Về cái nhìn. Nên nhìn thẳng hay nên là quay đi, hay nên nhìn xéo qua lại? Mời. Vâng.
[48:16]Dạ kính thưa thầy, theo như con nghĩ là khi mình nói chuyện
[48:26]với người khác là mình phải coi như là nhìn đối diện với những cái người
[48:34]mà mình nói chuyện. Nhưng mà cái cách nhìn của mình thì không phải là nhìn chằm chằm, nhìn thẳng vào người ta, mà nhìn với cái sự trìu mến. Có nghĩa là mình chứng tỏ là cái sự tập trung theo dõi những cái câu chuyện mà người ta muốn nói với mình. Tại vì theo như mà con nghĩ thì đôi mắt là biểu hiện cái cửa sổ của tâm hồn, cho nên là, cho nên là mình phải biết nhìn như thế nào đó, chứ không phải là người ta nói rồi cái mình nhìn rồi hoặc là mình nhìn lơ chỗ khác. Như vậy là mình không có biểu hiện cái sự tôn trọng. Và khi người ta nói chuyện với mình, người ta lại cảm thấy rằng là người ta bị gọi là xúc phạm. Dạ. Cảm ơn con.
[49:19]Thấy vậy mà con mắt nhìn
[49:24]vậy mà con có đôi mắt cũng đẹp. Con nói được cái ý, tức là mình khi giao tiếp mình biểu lộ sự tôn trọng, phải không? Và sự lắng nghe. Đó. Và con nghĩ rằng, cái mình nhìn thẳng là biểu lộ sự tôn trọng và sự lắng nghe, theo dõi, chăm chú. Cái gốc là nằm ở chỗ đó, chứ không phải là mắt. Thì đó, ánh mắt thì nó có hai loại: có một người mà có cái ánh mắt họ rất là dễ mến, mình nhìn vào đôi mắt người ta, người ta thấy cả một sự bình an. Tâm hồn và sự thương yêu, sự tôn trọng. Thế thì, thì mở cái mắt ra mình nhìn á, thì mình nhìn thẳng vào mặt người ta nó nghe nó dễ chịu. Nhưng có những người mà về tâm hồn chưa được
[50:11]chuẩn bị về sự bình an, về sự thương yêu và tôn trọng, mà khi mình nhìn thẳng vào mắt ai thì... cũng nghe cái bài nhạc. Nhìn thẳng vào mắt người ta thấy cái gì nè? Không giữ được con mắt đẹp, nhưng mà con mắt sân si và hung dữ để hù người ta. Âu yếm nhìn anh, anh phát run. Nghiến răng, trợn mắt, liếc qua liếc lại xong rồi gườm gườm người ta cái âu yếm nhìn anh, anh phát run. Trường hợp mà người có cái đôi mắt mà âu yếm nhìn anh, anh phát run thì... thì về mình sửa lại cái tâm hồn của mình, để khi mình nhìn người ta thì nó mới biểu lộ cái lòng thương yêu, trìu mến, sự bình an, một sự bình an người ta không thấy khó chịu.
[50:51]Còn đôi mắt của một người mà nóng nảy, tham vọng, tự cao, mình nhìn thẳng vào người ta người ta rất khó chịu. Cho nên cái ánh mắt biểu lộ ra do tâm hồn mình đã được chuẩn bị hay chưa là thứ nhất. Cái thứ hai nữa là khi mình nhìn thẳng người ta đó mà mình chưa đạt được trạng thái từ bi như một thiền sư thì cái nhìn thẳng sẽ gây cho người ta sự khó chịu như một sự đối kháng. Cái này để tụi con tập thiền một thời gian tụi con sẽ thấy như thế này. Khi mình nhìn thẳng vào đôi mắt người khác, tự nhiên hai cái luồng mắt nó chạm nhau là có sự chiến đấu. Nhìn hồi lâu nó hơi gây khó chịu. Trừ trường hợp một người có sức định, thì họ nhìn người khác mà họ thu cái nhãn
[51:34]lực của họ lại, không có cái chống đối, mà họ thoả mãn, thú vị. Cái... ánh mắt của người kia nhìn vào, nhìn vào mắt mình giống như là giọt nước rớt vào đại dương, người kia sẽ không thấy khó chịu. Khi mình nhìn lâu bởi vì không có chống đối, đôi mắt mình giống như một cái biển cả, và người kia trước mặt mình họ nhìn mình họ chỉ như một giọt nước rớt vào. Mình nhìn họ mãi, nhìn mãi, họ không khó chịu. Mình không khó chịu, họ không khó chịu, cả hai cùng thấy dễ chịu, là người có cái định sâu thì nhìn được điều đó. Khi nhìn người khác mà tâm không suy nghĩ, tâm rộng ra nè, thì lúc đó tâm hồn và đôi mắt mình như cái biển rộng.
[52:11]Người kia nhìn mình họ như cái giọt nước rớt vào, rớt mãi, rớt mãi không bao giờ đầy, nên không có chống đối, phải không? Với người thường khi mình chưa được như vậy, thì đôi khi mình nhìn để biểu lộ sự chăm chú như con nói, mà đôi khi mình hơi lảng đi một chút, ờ tại vì mắt mình nó còn chưa có cái định á, mình không có nhìn lâu đâu. Với lại cái biểu lộ lắng nghe, chăm chú thì cảm thấy có một cái năng lượng, niềm bình an. Khi ngồi gần á, khi ngồi gần với nhau để nói chuyện thì cũng quen, hơi cúi đầu, hơi nghiêng về phía họ, như cái tai mình đưa về phía đó, biểu lộ lắng nghe chăm chú, họ cảm thấy được tôn trọng.
[52:48]Và đôi khi mình nói thì nhẹ, mình nói thì hơi cúi xuống, tai người đó ghé vào, hướng về là tai mình ghé vào đó, mình biểu lộ tôn trọng. Và như vậy, như là mình hỏi han các bạn trả lời, cái quan trọng là lòng tôn trọng, sự chăm chú lắng nghe, và cái ánh mắt thì có khi nhìn, có khi coi và điều đó nó biến chuyển linh hoạt tùy theo tâm hồn của mình, và tùy theo bối cảnh, tùy theo cơ hội đều được. Thì bây giờ,
[53:31]tập thể thao hả ta?