[0:11]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:23]Nam Mô
[0:27]Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:37]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:51]Xin mời quý cô ngồi xuống. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Quý cô có làm bài lần trước chưa? Đã làm. Làm chịu khó làm rồi giảng thì cũng sẽ hay. Hồi nãy nghe vừa nghe mấy cô tập giảng á thì cũng mừng. Nay chúng ta học cái bài Khiêm Hạ. Thì trên con đường mà tu tập thành vô lượng cái công hạnh, vô lượng cái đạo đức, nó có ba cái tâm hạnh ban đầu quan trọng nhất. Rồi từ đó vô số những cái tâm hạnh khác mới có thể xuất hiện được. Đó là lòng tôn kính Phật. Thứ hai là lòng từ bi. Và ba là tâm khiêm hạ. Những người nào mà đã nghe cái băng Đạo Đức Người Tu thì chắc biết điều này. Còn nhưng mà vì đây học cái phần về đạo đức thì chúng tôi phải nói lại.
[1:46]Thành là ba cái tâm này thành như là ba cái nền tảng, ba cái chân kiềng mà trên đó chúng ta mới có thể đặt lên vô số những cái công hạnh khác. Chúng ta muốn tu hạnh nhẫn nhục, muốn sống cuộc đời vị tha, là muốn có cái trầm tĩnh, muốn có đối xử bình đẳng, vân vân, vô số cái công hạnh khác thì ba cái này phải cho vững. Trên bước đường tu hành về sau thì chắc chắn là chúng ta sẽ càng lúc càng thu hoạch được nhiều cái công đức lành, là tích lũy được nhiều cái thắng phước, rồi dần dần đạt được nhiều cái thành công. Đó là chắc chắn nếu chúng ta cứ kiên nhẫn mà tu hành thì những điều đó phải xảy tới.
[2:30]Nhưng mà thường á cuộc đời nó có cái nghịch lý là cái thành công lại là cái chuẩn bị cho sự thất bại. Cuộc đời này nó như vậy, nó là một cái cái vòng lẩn quẩn mà không ai có thể thoát ra được. Chúng ta cứ nhìn vào cuộc đời rồi sẽ thấy. Ví dụ như là những cái triều đại vua chúa hồi xưa đó, trong những cái giai đoạn đầu, những cái vị khai sáng cái triều đại là những người rất tốt. Hoặc một vài cái cái cái vị vua kế theo cũng như vậy, họ là những người minh quân, làm được nhiều điều tốt đẹp cho đất nước của họ. Nhưng mà rồi cứ đến những cái đời con cháu về sau thì toàn là những ông vua hư hỏng, làm cái mất phước,
[3:14]rồi triều đại đó phải biến mất, nhường cho một cái triều đại khác. Nó có cái cái vòng lẩn quẩn mà tại sao? Thì nó có cái nguyên nhân của nó. Chính trong Phật pháp cũng như vậy. Khi Đức Phật xuất hiện vậy là bắt đầu khai sáng một cái tôn giáo mới. Đó là thời đại hoàng kim. Vì các chư Tăng sống cuộc đời rất là mẫu mực, tốt đẹp, từ cái giới hạnh, oai nghi cử chỉ cho đến những cái tâm chứng đều là vượt bậc so với người thường. Rồi sau cái thời Phật cứ lui dần lui dần về sau thì cái Phật pháp suy tàn dần. Rồi thỉnh thoảng lại có những cái vị chân sư xuất hiện làm cho Phật pháp hưng thịnh trở lại được một thời gian mạnh.
[3:55]Nhưng mà đợi những cái đời kế theo lại bắt đầu làm cho suy tàn. Nó cứ như vậy, cứ như vậy. Đó là mình nhìn vào nhiều người, nhiều thế hệ trong một cái một cái dòng, một cái phái. Còn nơi chính con người mình nó cũng như vậy nữa. Lúc mà chúng ta thành công là lúc chuẩn bị cho cái sự thất bại. Nhưng tại sao vậy? Tại sao kỳ cục, sao thành công rồi không thành công tiếp mà lại sẽ trở thành thất bại? Thì đây đây là cái nghịch lý. Nó không phải nghịch lý, mà nó có nguyên nhân. Mà nguyên nhân nhân của nó nằm ở trong tâm của mình, nằm trong tâm của mình. Là cái tâm kiêu mạn. Từ trong cái ngã chấp sâu kín chúng ta có một cái
[4:42]nghĩa là cái bản năng chấp ngã đó, nó luôn luôn nó xuất hiện cái khuynh hướng phi đạo đức, đó là cái kiêu mạn. Mình dùng cái chữ kiêu mạn, trong đạo mình gọi là ngã mạn, ở ngoài gọi là tự cao, kiêu căng này vân vân đó, mình dùng chung là gọi là kiêu mạn. Thì cái kiêu mạn á cái định nghĩa nó là nó là một cái tình cảm thấy mình hơn mọi người và thích thú chấp giữ, tôn sùng, ca ngợi, cố thủ, chấp thủ cái đó. Chấp thủ nghĩa là cái nó là một cái tình cảm. Nó là một cái tình cảm, nó là một cái tình, một sự thích thú, sự khoái trá khi mà thấy mình hơn người khác. Ờ nó là làm cho người ta cảm thấy thích thú,
[5:30]sung sướng, thấy hạnh phúc khi mình được là hơn người khác. Đây là một cái tình cảm. Cái mà mình hơn người khác á thì nó là chuyện của cuộc đời, tại vì có khi mình hơn, có khi mình thua, chuyện bình thường thôi. Và khi mình hơn người khác thì mình cũng biết mình hơn người khác. Khi mình thua mình cũng biết là mình thua người khác, thì cái biết đó là bình thường. Nhưng mà đi theo cái biết đó, nó có một cái tình cảm đi theo. Cái tình cảm đó là sự khoái trá, khoái trá. Hiển nhiên cái khoái trá, cái thích thú nào cũng gây cho người ta cái cảm giác như là mình được hạnh phúc, như là mình được hạnh phúc.
[6:10]Cái khoái trá, cái thích thú khi mình thấy rằng, có khi mình thấy cũng trật lất à, có khi mình thua người ta mà mình thấy mình hơn người ta. Nhưng mà khi mình thấy như vậy, thấy là mình hơn người ta thì nó xuất hiện một cái cảm giác. Thì cái cảm giác này gọi là cái kiêu mạn, cái bịnh, cái bịnh nằm ở đây. Thì cái này á nó phá tan hết tất cả mọi công đức. Bản thân nó thì chưa phá đâu. Nghĩa là khi mà mình thấy mình hơn người khác, rồi mình khoái trá vì mình hơn người khác, cái khoái trá đó mới ban đầu thì nó chưa làm mình mất phước liền. Cái khoái trá đó bắt đầu nó mới đánh vỡ tất cả những cái khả
[6:48]năng khác, những cái cao quý khác trong con người mình, những cái đức tính tốt đẹp khác trong con người mình. Từ đó nó mới bắt đầu sinh sinh chuyện này nọ. Rồi khi những cái đức tính tốt của mình biến mất hết thì mình mới làm những điều tổn phước rồi bắt đầu mới suy tàn. Mình nói kể lại chầm chậm chút đi. Bây giờ ví dụ, ví dụ như là có cô nào đó à làm bài được tới chín điểm, chín điểm rưỡi. Tôi xin lỗi, bữa nay có vài người cái bài mà được chín điểm bị mất nha. Nên bài ai bị mất tức là người đó được chín điểm. Tôi để bị người ta lấy mất, họ thấy mấy bài chín điểm họ lấy mất coi rồi họ không trả lại.
[7:24]Tôi tôi cũng rất là phiền lòng vì có những cái sơ suất như vậy nên tôi xin lỗi. Là có những người làm bài được tới chín điểm, chín điểm rưỡi, thậm chí có người có thể làm bài được 10 điểm. Thì rồi ừ cái khả năng mình có rồi mình giảng thuyết cũng hay, rồi mình thấy người khác không bằng mình, cái chuyện ấy bình thường. Nhưng mà bắt đầu mình có cái khoái trá, cái thích thú vì cái mình hơn người khác. Cái đó gọi là cái tình cảm kiêu mạn nó xuất hiện. Thì cái kiêu mạn nó xuất hiện á nó bắt đầu nó mới phá ra những cái công đức khác, những đức tính khác. Là thường là nào giờ cái khả năng của mình là cái ý chí để giữ
[8:04]để giữ cho mình trầm tĩnh, không nóng nảy thì khi mà cái kiêu mạn có á bắt đầu nó đánh vỡ qua cái trầm tĩnh, đánh tan cái trầm tĩnh trong tâm mình trước. Nó làm cho cái nóng nảy xuất hiện ra. Rồi ví dụ như là nào giờ mình sống cuộc đời thanh bạch, trong sạch nhưng mà khi cái kiêu mạn nó có mà nó mạnh quá thì nó cũng làm việc ở trong đầu mình hay trong tâm, bắt đầu nó mới đánh qua cái khả năng mà giữ gìn sự trong sạch, làm mất nó đi. Thế là mình không còn khả năng giữ sự trong sạch nữa, bắt đầu đi vào ô nhiễm. Ô nhiễm thì nó nhiều cái lắm, nhưng mà mình nói tổng quát như vậy. Thì khi mà mình là người nóng nảy nè, là mình là người ô nhiễm nè,
[8:45]thì bắt đầu cái hành vi và lời nói bên ngoài làm bậy từ từ. Làm bậy là mất phước. Mất phước rồi sau này mình khi phước đã hết rồi thì tài năng biến mất. Rồi khi tài năng biến mất rồi, con người mình không còn giá trị nữa. Cái phước nó sinh ra cái tài năng là cái nhân quả rất rõ, nhân quả rất rõ. Tôi nói thêm chút xíu, hồi trước tôi có giảng trong cái băng ơ cái bài Sống Thiền dựa vào một bài trong báo Giác Ngộ đó. Khi người ta làm được nhiều việc phước thì những cái khả năng tinh thần nó xuất hiện. Như cái câu chuyện có một cái ni sư đó ngộ được đạo, nhưng mà rồi không chịu công quả cho trọn vẹn nên về sau không thể thuyết pháp được.
[9:27]Tôi có một người huynh đệ, vừa rồi tôi mới gặp lại cách đây mấy ngày. Thì lúc này ông thầy đó là đang là giảng sư ở một cái tỉnh miền Tây. Mà cái có lẽ là cũng được nhiều người mến, giảng chắc cũng hay. Thì tôi gặp lại, tôi cũng nói thẳng luôn, tôi nói: "Ngày xưa không ai nghĩ thầy có thể giảng pháp được." Vì hồi ở trong chúng với nhau thì ông thầy này học rất kém. Học rất kém. À và thấy mình học kém nên thầy không chịu học, nhưng mà siêng công quả cho chúng thôi. Chuyện gì cực khổ cũng siêng năng, không có từ nan. Đắp đường, may đồ cho huynh đệ, bơm nước, tưới cây, cái gì cực khổ cũng làm. Mà tôi thấy ông thầy ổng cứ siêng năng làm quá
[10:09]mà không chịu học, nên tôi cứ khuyến khích. Thời đó thì viết vở gì cũng còn ít lắm, chứ không có nhiều như bây giờ. Tôi lựa mua một cuốn vở thiệt đẹp, mua một cây viết thiệt đẹp, tôi viết cái dòng tôi tặng thầy để khuyến khích thầy ráng học, ráng bỏ thì giờ học chứ bớt làm, thấy ông làm vậy là cũng đủ rồi. Nhưng mà rồi ổng cũng không không có học nhiều, ổng cũng chỉ làm thôi. Thì sau đó thì tôi tôi ra khỏi chúng, thì huynh đệ rất là lâu năm không gặp lại. Sau này mới nghe ông là ông cũng rời chúng luôn, vì cái nhân duyên gì đó ông cũng rời chúng. Đi học khóa giảng sư mấy năm rồi về một cái chùa ở miền miền Tây.
[10:49]Tự nhiên người ta cúng rồi mọi chuyện nó thành tựu suôn sẻ, bắt đầu đi giảng pháp mà người ta mến và thành công đi giảng rất nhiều. Cái chuyện đó là chuyện ngoài sức tưởng tượng, không ai trong chúng có thể tin điều đó. Tại vì nhiều người giỏi hơn thầy đó mà vẫn chưa giảng pháp được, mà ông thì giảng được. Nên khi mà gặp ông thầy đó tôi nói: "Thiệt ngày xưa không ai nghĩ thầy có thể giảng pháp á. Nhưng mà chính cái phước đã làm thành cái trí." Chính cái phước đã làm thành cái trí. Mình phải siêng năng công quả rồi mà những cái khả năng khác mở ra từ từ, mở ra từ từ. Nên cái đời sống vị tha rất là quan trọng, bài Thương người chúng ta sẽ học về đó.
[11:26]Thì ở đây cũng vậy, khi mà cái kiêu mạn nó xuất hiện trong tâm mình thì nó đánh vỡ từ từ những đức tính tốt. Khi mà những đức tính tốt mất rồi, bắt đầu mình mới làm chuyện tầm bậy. Và khi mình làm chuyện tầm bậy thì mình bị tổn phước, và khi mình tổn phước thì những cái khả năng, những cái trí tuệ, thông minh của mình nó nó rơi xuống luôn, rơi tiêu tan luôn. Đó là cái cái tiến trình của nó, cái tiến trình mà cái kiêu mạn đã phá vỡ cái công đức như thế nào mà nơi con người mình thôi, nơi cái con người mình khi mà kiêu mạn xuất hiện là bởi cái thành công thì nó đã chuẩn bị cho cái sự thất bại. Vì vậy, chúng ta phải chuẩn bị cái tâm khiêm hạ rất kỹ
[12:07]để chờ đợi chờ đợi cho cái ngày thòng thành công nó đến. Bây giờ thì chúng ta chưa thành công lớn, chưa có gì đặc biệt. Mình những cái thành công đến với mình chỉ là những cái chuyện nhỏ nhặt nhưng mà mình phải chuẩn bị vì một ngày sau này, biết đâu mình sẽ đạt được một cái thành công rực rỡ thì đó, đó là lúc chuẩn bị chuẩn bị chuẩn bị tiêu đời của mình vì cái kiêu mạn sẽ khởi lên. Còn những cái triều đại đó cũng vậy đó, cái ông vua đầu tiên, những ông vua đầu tiên là những người mà họ đi lên từ cái cực khổ, gian khó nên họ sống cuộc đời khiêm tốn. Vì cái quá khứ, cái quá khứ thấp kém của họ vẫn còn nên họ biết giữ mình.
[12:50]Nhờ vậy họ còn cái đức. Nhưng mà đến những đời con cháu về sau, mở mắt sinh ra là đã có người quỳ, người lạy, người hầu, người hạ, lớn lên trong cái sự xưng tôn của mọi người, tức là sự kính trọng của mọi người nên không bao giờ có cảm giác mình nhỏ được nữa. Đó là những cái vị vua chúa, những hoàng tử, công chúa về sau. Từ hồi thuở bé là không bao giờ biết cái cảm giác mình là người nhỏ bé là gì nữa. Luôn luôn có cái cảm giác mình là hơn thiên hạ. Và chính cái tình cảm kiêu mạn đó đó làm cho những cái đức tính tốt biến mất dần dần. Nên những cái đời vua đầu tiên là những người văn võ song toàn.
[13:26]Vua Lý Thái Tổ giỏi ghê gớm lắm. Những đời vua đầu như chúng ta điển hình như vua Lý Thái Tổ thôi. Văn giỏi, võ cực kỳ giỏi. Vua Lý Thái Tổ đó, ổng là con người mà nhảy qua nóc nhà là chuyện bình thường. Rồi là những cái chuyện mà binh toán, ừ võ học, toán số, tướng số, y học, y lý gì biết hết. Nên những cái đời thái tử gần gần, những đời hoàng tử mà gần vua Lý Thái Tổ Lý Công Uẩn á là những người được học những điều đó rất giỏi, rất giỏi, ảnh hưởng của đạo Phật nữa, thêm những cái vua cha truyền lại. Nhưng đến những đời vua sau thì do phước hết rồi, vì cái kiêu mạn nó xuất hiện từ nhỏ, lớn lên không còn khả năng học được những khả năng của vua
[14:04]cha, của tổ tiên nên mới bị có những cái đời nhà Trần họ mới lấn đi luôn. Còn một vài vị hoàng tử mà trốn được cái họa của nhà Trần mà đi sang Đại Hàn á, đi sang Triều Tiên, họ làm nên những chức tướng quốc ở bên đó, làm công trận rất là lẫy lừng. Thì thời nhà Trần cũng vậy á, những vị vua đầu tiên cực kỳ giỏi, ngoài cái là mộ đạo Phật, mộ đạo Phật là hơn cả những người xuất gia những cái thế hệ đầu tiên, họ là những người văn võ song toàn, cực kỳ giỏi. Nhưng đến những đời về sau thì cái những cái khả năng nó biến mất do cái kiêu mạn xuất hiện từ nhỏ, họ biến mất, họ sống trong vinh quang nó quen rồi.
[14:41]Và đến bị Hồ Quý Ly hất đi, để giành à giành cái cái cái ngai vàng. Thì cái đạo Phật mình cũng vậy, vào những thời đại mà Phật pháp hưng thịnh thì vua tới quan tới dân đều tôn sùng Phật pháp, đều tôn trọng tăng ni. Sống trong một cái không khí mà cái người xuất gia đi đâu cũng được người ta lễ bái, tôn sùng, thờ phượng thì tâm mình sao? Mình không giữ nổi đâu, mình không giữ nổi là do mình không có chuẩn bị cái tâm khiêm hạ cho kỹ nên mình không giữ được điều đó. Và cũng giống như mấy ông vua này kia vậy đó, những cái vị chân sư đầu tiên xây dựng cái Phật pháp, đem uy tín cho Phật pháp tràn lan hết,
[15:24]làm cho từ vua tới dân đều phải kính trọng thì những đời tăng ni về sau tu không nhiều nhưng mà được hưởng những cái điều đó, sống trong không khí đi đâu ai gặp mình cũng tôn kính nên nó mang cái gọi là cái cái mặc cảm tự tôn hay mình gọi là cái kiêu mạn, cái đó nó nó tồn tại trong lòng mình, bắt đầu nó mới phá đi, nó phá những cái đức tính tốt trong lòng mình hết. Nên cái cái người tăng ni mà khi sống qua được cái giai đoạn Phật pháp hưng thịnh, bắt đầu cái khả năng, cái đức tính, những cái tính tốt của họ mất dần, mất dần hết vì cái cái tình cảm kiêu mạn. Họ không còn là người giữ được giới hạnh thanh tịnh,
[16:02]à không là những người trầm tĩnh, đạo đức, không còn là những người từ bi nữa mà lần lần trở nên những người tham lam, ích kỷ, giành giật lẫn nhau, nói xấu, chỉ trích, vu khống lẫn nhau, đủ điều hết. Và khi những điều tổn phước, những điều đó nó tổn phước thì cái tài năng, cái khả năng, năng lực tu hành, năng lực nhiếp tâm của họ mất dần, mất dần. Và lúc đó, đạo Phật bước sang giai đoạn suy thoái là vì không còn người tu tốt nữa, không còn người chân tu nữa thì lúc đó cái hậu quả là gì? Hậu quả là mọi người họ chê bai, gièm pha, phỉ báng Phật pháp. Đó, như vậy. Đó là cái giai đoạn đó. Thì lúc đó có thể có một vị Bồ Tát nào ở trên cõi trời đó thấy
[16:41]vậy mới động tâm và phát nguyện xuống để chấn hưng lại. Thì đó, thường thường là như vậy, là vì chúng ta may mắn là còn có những vị Bồ Tát á, lúc nào cũng theo dõi nên thấy Phật pháp suy tàn quá thì sẽ thị hiện xuống. Chúng ta cũng cầu mong như vậy. Thì còn hiện nay mình là đang suy hay đang hưng Phật pháp của mình nè, hiện nay nè? Suy hay hưng? Phật pháp mình hiện nay nó cũng chưa hẳn là suy mà cũng chưa hẳn là hưng. Chưa hẳn là hưng là vì thế này, vì không phải ai cũng tôn thờ Phật pháp. Có nhiều người cũng gièm pha, phỉ báng lắm, phải không? Nhiều cán bộ cũng cũng không có ưa lắm, còn đời mà hưng á là mấy vua quan là đều là tôn thờ hết.
[17:23]Ông vua ổng tôn thờ nên quan lật đật tôn thờ theo để lấy lòng vua. Nhưng mà thời bây giờ thì mình không được cái cảnh đó. Rồi cái người đời cũng vậy, thì có người hiểu thì cũng tôn sùng đạo Phật, có người cũng chê bai cho nên nó chưa có hưng. Suy thì cũng chưa có suy hẳn, vì sao? Vì còn có tăng ni tu, tuy cũng có nhiều người làm những điều sai lầm nhưng cũng còn rất nhiều người làm những cái điều tốt. Nên đây là cái giai đoạn nó lững lững lơ lơ. Lững lững lơ lơ thì bây giờ cái bổn phận của chúng ta là để cho Phật pháp nó nó nó suy luôn hay là nó hưng trở lại? Hưng trở lại, phải không? Và cái đây là trách nhiệm của tăng ni đó, mà trách nhiệm này nặng chứ không có dễ.
[18:06]Làm cho từ cái mà nó lững lững lơ lơ mà nó nó nó hưng trở lại, khó lắm. Khi mà nó suy rồi á thì mình làm không nổi đâu. Phải là Bồ Tát mới xuống mới làm nổi chứ mình làm không nổi, nhưng bây giờ nó chưa có suy hẳn, nó đang lững lững lơ lơ thì mình mỗi người góp một tay có thể làm được. Mà bắt đầu bằng cái gì? Muốn làm thì chúng ta phải bắt đầu làm cái gì trước? Bắt đầu làm cái gì trước? Bắt đầu xây chùa trước, đúng không? Hả, hay là sao? Chứ làm gì? Đạo đức, giỏi, đúng rồi. Tức là mỗi người phải tu tập đạo đức trước từ nơi lòng mình cái đã, từng người, từng người như vậy. Thì thì từ từ Phật pháp hưng trở lại
[18:44]chứ không có phải là mình đứng lên mình la làng, đi đầu này kêu gọi, đầu kia kêu gọi cho Phật pháp hưng lại, không phải đâu. Chính mình phải mà tu dưỡng đạo đức như mình thầm kín như vậy nhiều năm như vậy. Nhiều năm như vậy rồi bắt đầu tự nhiên tự nhiên khiến mình sẽ nói lên được cái tiếng nói của mình từ nơi cái tâm tu của mình. Mình tu hành tha thiết đi, cho nó thuần đi, tự nhiên sẽ có lúc bắt đầu mình nói lên tiếng nói. Mà cứ nhiều người ví dụ ở đây gần cả trăm cô như vậy, sau này cứ tu dưỡng đạo đức cho sâu dày, thành 100 giảng sư mà đi ra khắp nơi mà nói riết, nói riết rồi người ta cũng phải phải chán quá rồi
[19:20]người ta cũng phải tu theo thôi, nói vậy. Nói vậy chứ nghe nói hoài mệt quá, thôi đành phải tu theo. Đó, thì nó cũng làm cho Phật pháp mình nó nó nó hưng thịnh trở lại. Mà chúng ta muốn nói thuyết phục được người khác, chính mình phải làm trước, mình phải làm trước. Từng cái thanh lọc nội tâm của mình cho nó trong sạch, giữ gìn từng cái khiêm hạ, phát huy phát triển từng chút từ bi, mỗi ngày cứ một chút chút như vậy. Nó thành cái đạo lực trong tâm mình thì sau này cái lời nói mình ra nó mạnh ghê lắm mà làm cho người nghe bị thuyết phục, họ cảm thấy họ không thể không thể yên được nữa, phải thực hành.
[19:56]Đó, đó là do sức mạnh của sự tu hành. Còn nếu mình chỉ học hiểu thật nhiều rồi nói lại, cái người nghe chán lắm, nghe tự nhiên họ không có sức thuyết phục thì có lẽ là vì hai lý do. Lý do thứ nhất á là mình không có kinh nghiệm thực hành á, cái lời nói mình mình nói không kỹ, mình nói về cái thực hành nó không kỹ nên người ta không biết đường để thực hành theo. Còn mình có kinh nghiệm thực hành á, mình nói nó kỹ hơn thì người ta nghe người ta thực hành được. Cái thứ hai nữa là khi mình thực hành nó thành một cái chất trong con người mình, nó thành cái lực rồi thì tâm mình nó có cái lực. Khi mình ngồi trước mặt người ta mình nói,
[20:34]nó đánh vào tâm người ta dữ, đánh người ta làm lung lay cái tâm người ta. Nên người ta đang từ một con người không có từ bi, mình nói một lát người ta thấy tao phải tập từ bi, không thể ở yên được, là do chính cái tâm mình nó truyền sang như vậy. Còn mà nếu mình chưa từng tu tập từ bi, mình nghe Phật nói tu từ bi rồi mình cũng đi mình giảng lại, cái người nghe không ép phê, không nhúc nhích. Ờ thì cũng biết ờ đạo Phật có đạo tứ vô lượng tâm, có từ tâm thương yêu chúng sinh thì cũng hay thiệt rồi thôi về nhà. Mấy người Phật tử về nhà rồi cũng tiếp tục tối nay coi bóng đá cá độ tiếp. Hôm nay ai thắng? Hôm nay ai thắng?
[21:12]Huynh đệ tử chắc rành lắm. Còn quý quý cô, quý thầy mình cũng vậy, nghe những lời giảng mà từ một cái tâm hồn rỗng thì mình cũng chả thèm thực hành nữa. Nên vì vậy chúng ta muốn mà làm cho Phật pháp hưng lại thì chính mình từng người từng người phải tu dữ, tu từng chút, kiểm soát tâm mình từng chút, thấy được cái sai mình từng chút từng chút như vậy. Đây là những cái điều mà chúng ta cái kiêu mạn nó làm cho chúng ta có những cái này đi. Là sao thấy mình hơn người khác nè? Đây là những điểm mà thấy nè: Thường là mình hơn người khác về tài năng. Đây là cái điểm chính của cái kiêu mạn á, mình hơn người khác về tài năng.
[21:49]Là cái mình giỏi hơn, mình giảng hay hơn, mình làm việc giỏi hơn. Trong cái môi trường, ví dụ như trong một cái lớp ca sĩ thì thấy mình ca hay hơn người khác, rồi trong họa sĩ thấy mình vẽ giỏi hơn người khác, trong thầy giáo đi dạy học thì thấy mình dạy hay hơn những thầy cô khác, rồi ví dụ như làm giảng sư thì cảm giác mình giảng hay hơn giảng sư khác. Đại khái là cái tài năng hơn. Cái thứ hai là hơn người khác về địa vị. Cái này nó quan trọng lắm nhưng mà coi vậy chứ nó chỉ đứng hàng thứ hai. Là ví như trong chúng đi, mình là người trưởng thì mình vẫn có cái kiêu mạn vì mình được làm trưởng.
[22:26]Hoặc là những người cán bộ ngoài đời cũng vậy, họ làm cái chức gì thì họ vẫn có cái kiêu mạn vì cái địa vị của họ. Nên hồi nãy mình nói cái triều đại vua chúa đó cũng vậy đó, họ bị cái kiêu mạn về địa vị mà phá hư hết á. Rồi cái kiêu mạn về bằng cấp. Khi mình học mình đạt được những cái bằng rồi mình cứ lúc nào mình cũng, ví dụ mình lỡ mình đạt được cái bằng tiến sĩ đi, thì trong đầu mình lúc nào cũng có cái chữ tiến sĩ trong trỏng, đi đâu mình cũng cảm giác mình là tiến sĩ, người kia chưa phải tiến sĩ. Cái cảm giác nó vậy, nó đeo đẳng đeo đẳng cái bằng cấp như vậy. Rồi cái tuổi tác. Đây là cái mà ai cũng phải bị hết nè, trừ những người chết non thôi.
[23:05]Những người chết non thì không bị, chứ người nào mà không bị chết non là đều bị cái kiêu mạn về tuổi tác phá tan hết. Rất là nguy hiểm. Thường thường khi mình còn nhỏ đó thì mình gặp ai cũng là anh, là chị, là chú, là bác, là ông, bà. Mình lớn lên chút thì bắt đầu có em nè. Mình lớn từ từ mà tới chừng mình già rồi cái toàn chung quanh mình con cháu không à. Đó đó. Nên mình dù mình không muốn, mình vẫn bị cái kiêu mạn về tuổi tuổi tác. Dù mình không muốn đâu. Mình là người cũng chẳng phải là người tự cao gì chi cho lắm đâu á. Nhưng mà cứ người chung quanh ai cũng tôn trọng mình vì tuổi tác, thế là nó xuất hiện một cái kiêu mạn âm
[23:43]thầm tự nhiên trong lòng mình và làm cho mình hư. Đây là cái cái đau. Nên người đời có nói là: Già sanh tật, đất sanh cỏ. Nghĩa là sao? Nghĩa là hễ người già thì phải sanh tật, cái chuyện đó nó tự nhiên bình thường giống như đất phải sanh cỏ. Mà sự thật nó không phải tự nhiên, không có sự gì tự nhiên đều có nguyên nhân hết trơn á. Người già sanh tật cũng có nguyên nhân chứ không có chuyện mà tự nhiên giống như đất sanh cỏ đâu. Cái nguyên nhân tại mình không thấy thôi. Cái nguyên nhân của nó là do cái kiêu mạn của tuổi tác đó. Khi thấy mình lớn, người chung quanh mình nhỏ, đó cái kiêu mạn này cũng phá tiêu mình luôn, làm cho bắt đầu mình chướng.
[24:22]Những cái đức tính tốt dễ thương hồi mình còn trẻ nó mất. Hồi mình còn trẻ mình đối với ai mình cũng bao dung, độ lượng, tha thứ, khiêm tốn, nhẹ nhàng, từ ái, từ tốn đồ mấy cái dễ thương đó, ừ. Nhưng bắt đầu mình lớn tuổi mà mình có cái kiêu mạn về tuổi tác rồi, tự nhiên thấy mình sanh tật. Gặp gì cũng la, cũng cự, nự đồ, cái nhăn, bỏ cơm hổng thèm ăn, đủ chuyện hết. Cái con cháu chịu không nổi là do cái kiêu mạn của tuổi tác nó phá mình. Đó đây là cái mà đáng sợ, ai cũng phải bị hết, ai cũng sẽ bị hết. Người bị trước, người bị sau nếu mình từ bây giờ không tu cái tâm khiêm hạ, không chuẩn bị bằng tâm khiêm hạ.
[25:00]Tôi xin lỗi quý quý Ni sư già già nha, nói không biết có đụng chạm thì xin xin xin cho tại hạ thứ lỗi.
[25:08]Còn quý cô trẻ trẻ thì phải chuẩn bị, phải chuẩn bị. Đến khi mình già mình cũng sẽ bị nếu bây giờ mình không tu cái tâm khiêm hạ. Như bản thân tôi cũng vậy, thì tôi thì hay có mấy cái tài vặt. Hồi hồi xưa thì mình cũng biết làm thơ, cũng biết đánh đàn, cũng biết ca hát rồi soạn nhạc được nữa. Không biết có nên giới thiệu không. Và và cái băng nhạc mà tôi soạn á thì bên Thành hội họ làm vừa xong đang phát hành ở Xá Lợi, dạ. Thì nên tôi có những cái tài vặt như vậy, rồi cứ chút chút như vậy, nên đôi khi cũng dễ xuất hiện trong tâm mình cái tự hào. Cái kiêu thì nó chưa thành nhưng mà cái tự hào nó có.
[25:51]Sau cái bài này chúng ta sẽ học một cái bài, những bài sau có một lần chúng ta sẽ học cái tâm tâm tự hào, tâm tự hào bí mật á. Cái kiêu mạn là cái thô, còn cái tâm tự hào bí mật nó ngấm. Lúc nào chúng ta sẽ phân tích kỹ, nếu có dịp hôm nay nói luôn. Thì tôi cũng vậy, tôi cũng là người dễ bị những cái đó lắm. Nhưng mà tôi cũng nhờ cái pháp khiêm hạ mà tôi sẽ trao đổi với quý cô đây, nhiều lúc phải giữ lấy mình, phải giữ lấy mình bớt. Nhưng nó không hết đâu. Cái kiêu mạn, cái tự hào đó mình có tu rất nhiều vẫn không hoàn toàn bứng được gốc nó nha. Nó chỉ kềm, đè nó xuống nằm ở dưới để cho không tạo nghiệp thôi, chứ nó vẫn nằm im.
[26:29]Đến khi nào mới thực sự hết được cái mạn này? Ai biết? Mình tu đến khi nào mà hết luôn, bứng được cái gốc của tự hào đi luôn? Ai học ở trường cao cấp, trường cơ bản đâu, nói nghe coi. Tới A-la-hán mới hết. Khi tới A-la-hán, phá được năm hạ phần kiết sử, nhớ không? Đây là nói đúng bài bản đó. Phá được năm hạ phần kiết sử trong đó có cái gì? Mạn, nhớ không? Nhớ không? Đó, thì cái đó tới đó, tới vị A-la-hán mới thực sự bứng được cái gốc kiêu mạn, tự hào chứ không phải là đơn giản đâu. Còn bây giờ chúng ta tu tập cái tâm hạnh khiêm hạ ngày hôm nay chúng ta nói là kềm nó lại, giữ nó lại thôi, không cho bung ra thôi, chứ nó vẫn còn nằm im đó.
[27:17]Giây phút nào mình không tỉnh giác nó vẫn khởi lên chút chút chút chút. Còn mình không tu thì nó khởi rất là mạnh. Đó về tuổi tác. Rồi trong sâu kín mình á, mình luôn luôn mình muốn mình được mọi người tôn trọng, được mọi người tôn trọng.
[27:35]Đây là cái tâm lý, một cái bản năng rất bình thường. Ai cũng mong được mọi người tôn trọng. Chúng ta đến cái chỗ nào mà không được người khác tôn trọng thì mình không đến nữa, mình không đến đó nữa vì mình cảm thấy khó chịu, cái cảm giác khổ đó, thọ khổ đó, cảm giác khó chịu. Mình đến nơi nào mà được người ta tôn trọng thì mình thấy dễ chịu. Đây là cái tâm lý tự nhiên của tất cả mọi người, của tất cả mọi người, ai cũng bị như vậy hết. Và vì lý do này mà chúng ta phải tôn trọng mọi người là vậy đó. Cái bài này chúng ta nói nói lấn qua một chút. Vì tất cả mọi người đều cần được thương yêu và tôn trọng,
[28:14]cho nên cái người tu đạo đức, người tu dưỡng đạo đức là người phải biết thương yêu và tôn trọng mọi người. Chúng ta học cái bài tâm từ vừa rồi để chúng ta tập thương mọi người, chúng ta học cái bài khiêm hạ để chúng ta tập tôn trọng mọi người. Vì ai cũng cần điều đó hết. Chúng ta không có tiền để cho mọi người, mà có khi chúng ta chưa có pháp để cho mọi người, chúng ta cũng chưa làm được cái gì giúp đỡ mọi người, thì chúng ta chỉ cho họ hai điều trước: là sự thương yêu và lòng tôn trọng, cũng làm cho mọi người cảm thấy an vui, hạnh phúc. Đó là điều tự nhiên nha, đó là điều tự nhiên. Như người Phật tử cũng vậy, khi họ hướng về chùa
[29:01]thì Đức Phật không tiếp xúc trực tiếp được mà chỉ tiếp xúc trực tiếp với Tăng Ni. Tăng Ni luôn luôn là chỗ dựa cho Phật tử. Mà muốn mình được là chỗ dựa, là tàn cây che cho Phật tử thì mình phải có lòng thương yêu rất là lớn. Người xuất gia vậy phải tu tập cái tâm từ bi thật là vững chắc, sâu rộng. Người ta chỉ nương tựa nơi có bóng dáng của từ bi thôi. Và chúng ta là người xuất gia, mình phải là chỗ tựa cho người khác nên lòng thương yêu của mình phải rất là lớn, phải rất là lớn. Mình không được mà tiếp tục duy trì cái tâm hận thù, ganh ghét, ích kỷ, hẹp hòi được, không thể được. Phải phá vỡ, phải tu tập lòng thương yêu rất là nhiều.
[29:47]Và thêm nữa là sự tôn trọng. Khi người Phật tử đến chùa mình cũng vậy, mặc dù họ là cư sĩ mà theo cái luật, nói là theo luật chứ tôi cũng không có tin lắm, thì người cư sĩ là người dưới người xuất gia. Mà đó là cái bổn phận của người cư sĩ khi họ tôn trọng người xuất gia. Là bổn phận của họ, còn bổn phận của người xuất gia là gì? Là tôn trọng và thương yêu họ trở lại. Thường thường á chúng ta bị lầm ở chỗ này là chúng ta xem cái việc mà người cư sĩ tôn trọng người xuất gia là chuyện chuyện quy luật, còn chúng ta không cần tôn trọng lại họ là chúng ta sai nữa nha, đó là sai 100% đó. Cái việc mà người Phật tử hiểu đạo tôn trọng người xuất gia thì
[30:33]họ đã đúng đạo rồi, họ đã làm được cái bổn phận của họ rồi. Còn cái việc người xuất gia chúng ta phải tôn trọng họ trở lại, đó là đạo đức và cũng là bổn phận. Nhưng mà chúng ta chúng ta quên cái bổn phận của chúng ta. Chúng ta cứ xem cái người cư sĩ đến thừa sự mình, tôn trọng mình, lễ lạy mình là chuyện bình thường, còn mình không cần phải đáp lại là một chuyện sai hoàn toàn nha, sai sai rất nặng đó. Nên chúng ta phải thay đổi thái độ lại. Khi người cư sĩ đến, mình vẫn phải tôn trọng họ vì họ là một con người. Và hễ là con người thì đáng được tôn trọng và đáng được thương yêu. Chúng ta phải thay đổi cái lối đối xử lại.
[31:11]Vì có nhiều chùa tôi thấy đến thấy họ đối xử Phật tử coi thường lắm, đó là cái sai đó. Chỉ có ưu ái với một vài người nào giàu có và hay cúng dường giúp đỡ thôi, đó là cái sai rất nặng. Nên cái người nào đến chùa vậy, mình phải tôn trọng. Và nhất là cái người nghèo, người bệnh, người có tật. Những người đó họ mặc cảm lắm. Họ đến chùa họ không dám nói chuyện với ai hết, họ ngồi ở góc khuất xa xa đâu đó. Đi nghe pháp cũng ngồi xa xa đâu đó và họ không được ai chú ý hết. Cái người tu phải đủ đạo lực để nhìn thấy họ. Điều này chúng ta sẽ nói nhiều trong cái bài bình đẳng. Vài lần tới chúng ta sẽ giảng về cái bài đó thì nói lại.
[31:48]Ở đây chúng ta nói sơ sơ. Thì khi học tâm khiêm hạ này chúng ta thấy á mình tôn trọng huynh đệ của mình, tôn trọng sư trưởng của mình, còn phải tôn trọng những người cư sĩ. Đó là bổn phận đó. Chứ còn thái độ mà xem thường cư sĩ là một cái mất đạo đức đó nha, coi chừng đó. Và chúng ta còn một cái bệnh nữa trong cái kiêu mạn nó đưa ra là muốn được người khác vâng lời. Muốn được người khác vâng lời. Đây là cái tham vọng về quyền lực, cũng là một cái bản năng rất sâu kín của con người. Mà cái bản năng này nó đặt cuối nhưng mà lại là nguy hiểm nhất á. Chính vì tham vọng quyền lực mà người ta đã giết nhau không thương tiếc.
[32:29]Ở những cái mức độ bình thường như những người dân bình thường á, mình có tranh giành nhau thì cũng có chửi qua chửi lại vài tiếng, hay nói xấu nhau vài điều chút đỉnh không quan trọng. Nhưng mà khi cái quyền lực càng lên cao rồi từ từ thì chúng ta thấy nó không có đơn giản nữa. Như ở mấy cái nước, nước mình thì chắc không đến nỗi, nhưng mà mình nói ở những nước khác á, thì khi mà họ lên tới cái đỉnh cao quyền lực ở cái cấp độ trung ương rồi đó, thì sơ hở một chút là mất mạng sống liền, là bị thủ tiêu giết liền. Mình thấy cái quyền lực nó đi đôi với cái tai họa. Là ở đó người ta không có, giết nhau không có thương tiếc.
[33:06]Hễ là người đó mà cần triệt là giết liền, vì cái quyền lực của ở cái mức độ trung ương á khủng khiếp và cái tham vọng, cái sự tàn ác của con người cũng rất là dữ dội. Còn ở mức độ thấp thì cái ác độc nó thấp hơn. Cuộc đời là như vậy, cuộc đời là như vậy. Cho nên cái tham vọng về quyền lực là cái ghê gớm. Mà ở mức độ nhỏ đó thì chúng ta cũng thích được người khác vâng lời. Thích được người khác vâng lời, đó cũng là một dấu hiệu của tham vọng quyền lực. Người tu á, người tu mà đúng á thì thích vâng lời người khác để diệt cái ngã của mình, diệt cái ngã của mình. Còn cái người không biết tu thì thích người khác phải vâng lời mình.
[33:45]Đó là dấu hiệu của kiêu mạn, của ngã chấp và của tham vọng quyền lực. Và từ đó thì tội lỗi phát sinh, tội lỗi phát sinh. Nó chút chút, nhỏ nhỏ. Như hôm trước tôi có nói là khi mình vào chùa tu mà trong cái giai đoạn mình còn làm sư đệ thì đó là cái hạnh phúc, đó là hạnh phúc. Nhớ không? Đến khi mình làm sư huynh mà sai người ta được rồi, tôi nói cuộc đời bắt đầu là bất hạnh đó, bắt đầu thiệt thòi mà không biết. Và chính vì mà để chứng tỏ cái hơn của mình, người ta đã mưu hại, tranh giành, xâu xé với nhau. Đó, từ cái này mà tạo thành vô số tội lỗi. Nghĩa là ở mức độ chưa có nặng á, ví dụ chưa thành sự ác
[34:26]độc để mình chưa có tạo cái nghiệp nặng, thì nó đã tàn phá cái công đức, những cái đức tính tốt trong tâm mình. Còn ở mức độ nặng mà lộ ra bên ngoài thì mình làm nhiều chuyện ác độc để sau này mình đọa địa ngục luôn. Cái người mà kiêu mạn á, tham vọng, kiêu mạn thì dễ dễ tạo thành nhiều cái nghiệp rất là ác độc. Còn mà khi chưa có tạo thành nghiệp á thì tự nó đã phá tan những cái đức tính tốt ở trong tâm mình. Ngay cái ý niệm mà tự cho mình hơn người khác đã là ngã mạn rồi. Mà nhiều khi nó là sự thật, nhiều khi nó là sự thật. Một lát mình nói lại. Như hồi nãy chúng ta nói đó là khi mà chúng ta có cái kiêu
[35:10]mạn xuất hiện trong tâm thì nó làm cái ô nhiễm phát sinh. Cái ô nhiễm nó thể hiện ra năm điều, năm điều gọi là ô nhiễm. Thứ nhất là nóng nảy. Cái bài nóng nảy chúng ta sẽ học sau. Thứ nhất là nóng nảy. Nóng nảy khác với căm hờn nha. Căm hờn, sân hận nha, vẫn khác, cái nóng nó khác. Thứ nhất là nóng nảy. Thứ hai là tham ái. Thứ ba là tham dục. Thứ tư là tham vật chất. Thứ năm là chuộng hình thức. Đó là năm cái dấu hiệu của sự ô nhiễm. Thứ nhất là nóng nảy. Khi mà chúng ta ngã mạn á, thì có những lúc chuyện trái ý mình không kềm được, mình sẽ xuất hiện cái sự nóng nảy. Ví dụ như là để chúng ta so sánh, không phải cái người tu là lúc nào cũng xề xòa,
[36:06]buông xuôi, thụ động nha, không phải mà lừ đừ như ông từ vào đền, không phải. Họ có trách nhiệm với cuộc đời nhưng mà không nóng nảy. Ví dụ như gặp chuyện người khác họ lầm lỗi, làm chuyện sai, mình phải rầy, phải la. Nhưng cái cách rầy la của một người không nóng nảy nó khác, cái người nóng nảy nó khác. Cái người nóng nảy á, họ la á, mình thấy họ mất bình tĩnh, phản ứng mạnh. Còn cái người không nóng nảy đó, họ nghiêm, họ vẫn mặt họ vẫn nghiêm dữ lắm, nhưng mà họ họ làm mặt ngầu, nhưng mà họ kiểm soát được tâm họ, họ chỉ làm cho người kia sợ để không có được lầm lỗi, để mà mà có cái ấn tượng phải nhớ mà mà không có dám lầm lỗi nữa.
[36:50]Thì đó là người bậc thầy có trách nhiệm. Khi có người khác mà lầm lỗi họ họ họ nghiêm mặt lại. Nghiêm mặt thấy một cái uy, phải sợ. Nhưng không phải nóng. Còn cái người nóng á, nhiều khi la người ta không sợ. La người ta không sợ, mặt thì không nghiêm, mà thấy dữ, thấy nóng, thấy loi choi, thấy lóc chóc, mà thấy phản ứng mạnh, mà người ta thấy vậy á người ta không cũng chẳng sợ, không sợ. Còn cái người mà họ không nóng vậy mà họ nghiêm, họ ngầu mặt lại một cái mình sợ liền, không có dám làm nữa. Quý cô có gặp như vậy chưa? Đã thấy hai cái trường hợp như vậy chưa? Có chưa? Có phải không? Ai vậy?
[37:25]Ai ngầu, ai nghiêm, ai ấy? Cho nên ở đây cũng vậy, ví dụ sau này quý cô lớn lên cũng sẽ có đệ tử, thì mình tập cái tâm mà không nóng nảy cũng là cần thiết lắm. Sau này chúng ta sẽ nói, nhưng mà nhờ cái khiêm hạ thì mình mới giữ được sự trầm tĩnh. Còn nếu mình kiêu mạn thì mình sẽ nóng, là mình la đệ tử la oang oác à, la y như gà nó nó sau khi mà nó bỏ xong cái trứng vậy, y như vậy. Thì đệ tử coi cái nó không có sợ. Cái mất bình tĩnh của mình người ta không sợ. Còn cái im lặng, nhìn một cái thôi là người ta sợ hết hồn. Nhưng mà cái đó không phải cái sân, không phải cái nóng. Cái thứ hai là tham ái.
[38:01]Tham ái với tham dục nó hơi khác nhau một chút. Tham ái là mình tự nhiên mình thương người khác, mà thương tình yêu nam nữ đó, là tham ái đó. Tự nhiên mình thấy thương yêu, nhớ nhung người khác. Ở đây mấy cô có chưa? À quên, xin lỗi, không phải... tưởng đâu biết... giống mấy Phật tử ở dưới kìa. Phật tử ở dưới chắc rành, chứ mấy cô chắc không có. Mấy Phật tử là hễ là cái tham ái mình thương một người nào đó. Thì đại khái là tham ái. Còn tham dục là ham thích về cái nhục dục xác thịt. Cái này nhiều khi nó không cần tham ái nó vẫn có tham dục. Có trường hợp hai cái này nó khác nhau.
[38:37]Ví dụ ở ngoài đời, như là mấy ông hay bị á, là khi đi mua bán, mà báo hay đăng gọi là mua bán dâm á, nghĩa là họ không có tình thương yêu, nhưng mà họ vẫn, cái nhu cầu của xác thịt họ vẫn họ vẫn mua bán, giải quyết, thì đó gọi là tham dục mà không có tham ái. Hai cái đó khác nhau, tham ái, tham dục. Có những trường hợp tham ái đưa tới tham dục, nhưng có những trường hợp tham dục không cần có tham ái. Nghĩa là thường thường ví dụ đời sống bình thường của nam nữ họ lớn lên họ thương nhau, rồi thành vợ thành chồng, tức là từ cái tham ái rồi đưa tới tham dục. Nhưng có những trường hợp thì không có tham ái mà người
[39:10]ta vẫn đòi hỏi về xác thịt thì gọi là tham dục. Thì ở đây hai cái đó nó khác nhau. Thì cái kiêu mạn khởi lên thì hai cái đó từ từ có nha, hai cái đó từ từ có. Đây là những người mà mình hay nói xấu, không biết có mích lòng không. Thôi đừng có nói tên ai hết trơn, đừng nói hàng... Đại khái có những người họ tu một cái tông phái à họ dễ có thần thông, mấy cô hiểu sao thì hiểu, không nói thẳng ra, mắc công mích lòng. Họ tu một cái tông phái mà nó dễ xuất hiện thần thông, nhưng mà do họ không có cái nền tảng tu tập tâm khiêm hạ kỹ, cho nên khi họ có thần thông, họ chữa bệnh được, rồi thế nọ cái họ kiêu mạn.
[39:46]Khi họ kiêu mạn rồi thì năm cái ô nhiễm này xuất hiện. Mình thấy những người đó dễ nóng nảy và dễ rơi luôn vào tham ái, tham dục. Mình nhìn thấy rõ lắm. Thì cái này mình không nói thẳng ra ai. Quý cô tự suy nghĩ thì sẽ hiểu rõ hơn, vì nếu tôi nói thẳng ra nhiều khi mích lòng. Rồi cái tham vật chất, nghĩa là có thể trước kia mình là con người sống thanh bạch, đơn giản, nhưng mà từ khi mình kiêu mạn là từ từ bắt đầu mình thấy tiền bạc là quan trọng. Thấy tiền bạc, vật chất quan trọng, mình thích tích lũy nhiều tiền bạc. Ví dụ trước kia mình chưa có kiêu mạn á, mình dễ buông xả, có tiền cái mình hay bố thí, mình cho, không cần giữ trong túi.
[40:24]Sống ngày nay biết ngày nay, không cần biết ngày mai, nghĩa là ngày mai thôi để Phật lo, còn ngày nay mình có tiền mà thấy người khác cần, móc ra cho liền, bố thí liền. Nhưng mà đến khi mình có kiêu mạn, tự nhiên mình thấy tích lũy tiền là coi bộ cũng hay, thích giàu có lên. Đó là dấu hiệu của cái ô nhiễm. Và thứ năm là chuộng hình thức. Chuộng hình thức là ví dụ như trước kia đó, khi mình còn khiêm hạ đó, mình chỉ thấy cảm thấy thôi đơn giản, sống đơn giản là được rồi. Nhưng mà khi mình có kiêu mạn khởi lên, tự nhiên mình thấy thích đẹp, khi mặc đồ phải thích cho đẹp, vừa hay vừa chịu, ở cái nhà phải cho đẹp, đi chiếc xe phải cho đẹp, vân vân.
[41:03]Đó, những cái dấu hiệu đó đều là dấu hiệu của ô nhiễm. Những cái này thì người đời không có tội, người đời không có tội tại vì người người đời thì không ai bắt lỗi, làm được thì tốt mà không được thì thôi. Nhưng mà người tu thì thấy nó kỳ. Người tu mà bị năm cái ô nhiễm này thì thấy nó nó không không đáng. Do đó chúng ta phải đề phòng, đề phòng để giữ được tâm khiêm hạ. Hễ giữ được tâm khiêm hạ ngày nào thì năm cái ô nhiễm này nó còn tránh xa mình một chút, tránh xa một chút thôi chứ không phải tránh xa luôn. Còn ngày nào mình đánh mất cái khiêm hạ thì năm ô nhiễm đó nó sẽ bao vây quanh mình liền, bao vây quanh mình.
[41:40]Nên vì thế người tu là phải tu dưỡng cái tâm khiêm hạ suốt đời để chúng ta đề phòng cái ngày nào đó mà khi mình được một cái gì đó cái kiêu mạn nó sẽ khởi lên. Mà cái này mình phải tinh tế nhìn trong từng chút từng chút của cuộc sống. Lát nữa chúng ta nói mỗi chút mình thấy cái cái cái kiêu mạn này nó khởi lên như thế nào phải thấy. Hôm trước chúng ta nói cái đỉnh cao của trí tuệ trong đạo Phật là gì? Hình như cũng chưa nói cái từ này nhưng mà đại khái như vậy. Ai nhớ? Cái đỉnh cao của cái gọi là trí tuệ trong đạo Phật là cái gì? Ai giơ tay lên nói đi. Cư sĩ biết lên nói cũng được nữa. Đỉnh cao của cái gọi là trí tuệ trong đạo Phật là gì?
[42:30]Cái này quan trọng lắm nè, nó là đỉnh cao á, mình không biết thì mình đâu có hướng về nó để mình tu tập, để mình tu tập ra mấy cái đỉnh không cao không hà. Mình phải kiếm cái đỉnh cao nhất để mình nhắm tới, còn không là mình nhắm mấy cái đỉnh mà nó không cao nhất, nó thắp thấp là mình đi không tới đích á. Cho nên chúng ta đặt cái câu hỏi này nghiêm túc, mọi người phải biết là cái đỉnh cao của trí tuệ trong đạo Phật á, ai biết giơ tay lên đi?
[42:55]Có tính trả lời không mà thấy nhấp nhổm ra nữa hả? Quý cô, cái này quan trọng lắm á. Biết có ai học qua cao cấp chưa cà? Đâu, đứng lên cho nhìn mặt coi, để chiêm ngưỡng dung nhan coi. Ai đâu? Có không? Ai rồi, xin vui lòng đứng lên đi. Ai hả? Ai mà mất tích rồi? Phải có người cao cấp mới hiểu được cái này, chứ cái người mà thấp thấp không hiểu nổi cái câu này đâu. Không ai trả lời tôi nói luôn: Vô ngã là đỉnh cao của trí tuệ trong đạo Phật. Chúng ta đừng có tưởng cái gì khác nha, đừng có đại thừa, siêu thượng thừa, thập địa thập gì, mấy cái đó chỉ là những từ rỗng thôi. Cái thực sự là trí tuệ vô ngã là đỉnh cao của đạo Phật.
[43:43]Có những người tu thiền khi vừa chứng được sơ thiền tưởng mình đã chứng được vô ngã. Khó như vậy, vì cái người mà chứng được sơ thiền tự nhiên giống như họ lọt vào luôn trong cái hố thẳm không còn đáy nữa, giống như buông tay đi luôn, buông tay của ngàn vạn trượng, không còn thấy mình nắm giữ cái gì, mình chấp cái gì hết. Nhưng mà thực sự mới sơ thiền, thì thấy mình không còn gì hết trơn, nghĩ là mình đã được vô ngã, vô pháp rồi, nhưng xin thưa bản ngã vẫn còn tồn tại rất lớn vì mới sơ thiền. Nên cái vô ngã rất là khó, nên chúng ta thấy người chứng được vô ngã vĩ đại ghê gớm, người đó đã trở thành toàn thể vũ trụ,
[44:20]không có đơn giản, đó là đỉnh cao của trí tuệ đạo Phật. Thường thì chúng ta cũng tu tập quán vô ngã, ví dụ khi mình ngồi thiền thì mình quán à: cái thân này là hư ảo không phải của ta; những cái ý tưởng này, những tư tưởng vọng tưởng, cái tâm của mình này cũng không thật có, chỉ là hư dối không phải là của ta. Mình quán như vậy để mình tu tập gọi là tu tập tâm vô ngã để mình hướng về cái đỉnh cao. Thì tu như vậy cũng rất là tốt chứ không phải không, nhưng không có căn bản. Không căn bản. Vì muốn tu tập tâm vô ngã, mình phải khéo léo đi xuyên qua tâm khiêm hạ trước, phải khéo léo đi xuyên qua tâm khiêm hạ trước thì mới có căn bản.
[45:04]Mới vô mình tu mình đi thẳng vào tâm vô ngã luôn là thấy thân này không phải thật là ta, tâm này không phải thật là ta để tu tập tâm vô ngã thì tu vậy cũng hay đó, nó cũng nhẹ người mình, cũng có thể nhiếp tâm được chứ không phải không, nhưng mà vẫn không căn bản vì cái kiêu mạn vẫn tồn tại. Đây là điều rất là lạ. Tôi nói ra điều này có nhiều người chắc không tin. Nhiều người không tin nói là: Quán vô ngã thân này không phải ta, tâm này không phải ta làm sao còn kiêu mạn? Vậy mà vẫn còn kiêu mạn. Cho nên tôi nói là tu vô ngã mà không tu cái tâm khiêm hạ trước là không căn bản. Tu khiêm hạ là tu làm sao?
[45:39]Là tu thấy mình thấp kém, tầm thường hơn người khác, hơn mọi người. Nó không có vô ngã, nó không có đạt được cái đỉnh cao vô ngã, chỉ thấy mình thấp hơn người khác thôi, bé hơn, nhỏ hơn, mình là tầm thường như cỏ rác thôi. Tu vậy á mà nó căn bản, ừ, căn bản. Rồi sau đó mình mới tu tới tâm vô ngã thì rất là căn bản. Còn cái người mà tu thiền cũng nghe mấy thầy dạy quán vô ngã, quán thẳng luôn vô ngã mà không đi qua cái tác ý khiêm hạ thì không căn bản. Thấy mình nhẹ nhàng rỗng rang đó, nhiếp tâm kiểu đó vẫn được rỗng rang nha, nghĩa là ngồi quán thân này không phải thật, tâm này không phải thật thì vẫn
[46:17]được rỗng rang, thanh tịnh đó, nhưng cái kiêu mạn thầm kín vẫn tồn tại. Nên phải đi qua tâm khiêm hạ mới có căn bản. Bây giờ chúng ta tu tập tâm khiêm hạ như thế nào? Thì như hôm trước nói là hôm trước mà khi chúng ta tu tập tâm từ bi á thì chúng ta phải tu cái gì trước? Thứ nhất phải làm sao trước? Phải... phải cầu Phật gia hộ, phải không? Có đọc bài lại chưa? Phải cầu Phật gia hộ trước. Nghĩa là bất cứ công hạnh gì cũng phải dựa trên nền tảng lấy cái phước tôn kính Phật mới có. Khi chúng ta tôn kính Phật rồi thì từ đó nên chúng ta lợi dụng mình đã có cái tâm tôn kính Phật thì mình cầu Phật gia hộ cho mình giữ được tâm khiêm
[47:04]hạ, thành tựu được tâm khiêm hạ, chứ tự mình không làm được gì đâu. Nếu không có Phật gìn giữ, mình rất dễ tác ý kiêu mạn, rất dễ tác ý kiêu mạn. Hôm trước nè, bây giờ hỏi lại coi có thuộc bài không nè. Khi chúng ta cầu nguyện Phật như vậy là có phải mình đã đi sai với cái cái cái nguyên tắc của đạo Phật là phải tự mình thắp đuốc lên mà đi không? Có sai không? Tại sao không sai? Thuộc bài không? Hả? Tại sao? Thuộc bài không? Bây giờ không có nói lại mất thì giờ, phải không? Nghe lại cái băng cũ. Tức là chúng ta tránh hai cực đoan: Một cái cực đoan là chấp ngã tự kiêu cho rằng tự mình làm nên mọi việc, không nhờ ai, đó là cái chấp ngã thầm kín;
[47:50]và cái cực đoan thứ hai là trở thành nô lệ, cái gì cũng cầu xin thần thánh á, tới nỗi ăn uống gì cũng cầu xin hết, đó là làm nô lệ. Còn cái trung đạo là cái gì? Là cái biết cái ngã này hư ảo không có thật, nhưng mà vẫn chịu trách nhiệm lấy việc làm của mình, đó là cái trung đạo. Và chúng ta đi cái trung đạo này cho nên chúng ta cố gắng tu tập vì đó là trách nhiệm của mình nhưng chúng ta biết cái ta không thật cho nên vẫn cầu nguyện Phật gia hộ cho mình. Đó là trung đạo. Hôm trước nói rồi, hôm nay nhắc sơ lại một chút. Nên chúng ta tu tập tâm khiêm hạ cũng vậy là chúng ta cũng cầu Phật gia hộ trước.
[48:27]Mỗi khi chúng ta lễ Phật chúng ta phát nguyện vì chúng ta biết cái kiêu mạn nó nguy hiểm như vậy nên chúng ta cầu xin Phật gia hộ cho con nghĩa là mãi mãi từ kiếp này sang những kiếp khác con luôn luôn giữ được tâm khiêm hạ, thấy mình thấp kém, nhỏ bé hơn mọi người. Mình phát nguyện như vậy mỗi ngày thì Phật lực và cái phước của mình, công đức gia hộ thì mỗi khi mình có cái chuyện gì để mình kiêu mạn tự nhiên mình được nhớ liền, nhớ lại, sực nhớ lại là nhờ Phật gia hộ đó chứ không phải tự mình đâu. Thứ hai nữa là khi tọa thiền. Khi tọa thiền thì phải tác ý à quán mình như cỏ rác, như cát bụi. Nghĩa là ngồi mình ngồi mình nghĩ là mình chỉ là cỏ rác, chỉ là cát bụi thôi.
[49:15]Cái này làm được không? Làm được không? Làm được chứ hả? Có một lần có cái cô đó, cô Phật tử đó, cô lên chùa thì cô bị bị bệnh về về tâm thần kinh. Nghe nói một thời gian cô bị tâm thần kinh khá nặng. Thì tôi nhìn cô rồi tôi tôi đoán đại, đoán mò, tôi đoán mò tôi thấy rằng cô bị cái tâm thần này là do kiêu mạn, lúc trước kia cái kiêu mạn nặng quá cho nên bị tâm thần. Biết cái nguyên nhân thì mình chữa được thì tôi mới khuyên cô là: Bây giờ con hãy hãy ngồi hãy nghĩ mình như là cỏ rác á. Qua vài ngày sau gặp lại tôi mới hỏi là: Con có quán như vậy không? Cổ nói: Con làm không được. Tại con thấy mình là con người với tự nhiên nghĩ mình là cỏ rác làm sao được.
[50:00]Thì tôi mới nói: Nghiệp con nặng quá, nghiệp con nặng, chứ người khác là người ta làm được, người khác mà thầy dạy người ta làm được liền, mà con cái ngã con cứng quá cho nên con không có chịu thấy mình là cỏ rác. Mà đúng đó là cái nguyên nhân mà để xuất hiện bệnh tâm thần. Sau khi tôi nói rằng tại cái ngã con cứng quá mà con không quán được thì cổ hình như cũng nghe lời. Thì một thời gian sau cũng bắt đầu cổ thực hành được, ngồi thiền cứ nghĩ mình như cỏ rác, như cát bụi, bắt đầu bệnh tâm thần hết luôn. Hết rồi cái đi làm việc bình thường trở lại. Thấy đúng cái công đức nó rõ ràng nó chữa, hễ đúng nguyên nhân là nó chữa được cái bệnh liền.
[50:36]Thì chúng ta ngồi thiền cũng vậy. Mình ngồi thiền mình thấy mình như là cỏ, như rác, như cát bụi vậy. Và mình nhớ nghĩ đến cái công đức của Phật bao la vời vợi không thể đo lường được. Thí dụ ngày hôm nay mình có làm được một chút xíu công đức gì đó, có tụng thời kinh, có bố thí, có cúng dường hay là có làm được những việc thiện gì cho được to to gì đi thì so với Phật không có thấm thía gì hết á, không thấm thía gì. Công đức của Phật như biển cả mênh mông mà mình như một cái hạt cát nho nhỏ không đáng kể. Ví dụ như cái thời mà Đức Phật xuất hiện cuối cùng để làm Phật thì mình thấy là Đức Phật dạy được bao nhiêu người biết Phật pháp?
[51:19]Dạy được bao nhiêu người? cũng chẳng được bao nhiêu người trong cái thời đó vì thời đó dân số còn ít. Ngài chỉ lẩn quẩn ở cái vùng Nepal qua tới phần Đông Bắc Ấn Độ một chút rồi thôi, chứ không có đi xa cũng không đi hết đất nước Ấn Độ của ngày hôm nay. Nhưng mà không phải như vậy. Nhưng mà sự thật trong cái thế giới vô hình của chư Thiên, Ngài đã độ rất nhiều, Ngài đã độ rất nhiều. Và vô lượng kiếp trước, vô lượng vô biên kiếp trước, trong vô số những cái hóa thân, những đời, những kiếp, Ngài cũng đã lặn lội, độ không biết bao nhiêu chúng sinh, đã làm không biết bao nhiêu công đức. Nên trong kinh Đại Thừa mà cái phẩm Phổ Hiền mà tán Phật mà nói đó là:
[52:00]Ta xem khắp trong tam thiên đại thiên thế giới này không thấy có chỗ nào mà không có mà Phật không đã từng bỏ thân mạng vì chúng sinh. Nghĩa là cái sự hi sinh của Ngài đối với chúng sinh là vô lượng vô biên mà chỉ có vị Bồ Tát mới hiểu được điều đó. Chúng ta đó, cái lòng kính Phật cạn cợt vì mình không có trí tuệ như Bồ Tát. Cái vị Bồ Tát nhiều đời nhiều kiếp cũng tu theo Phật nên hiểu được công hạnh của Phật, nên các ngài, cái lòng kính trọng của vị Bồ Tát đối với Phật thật sự mới là tuyệt đối, mới là vô lượng vô biên, còn mình có tu tâm tôn kính Phật gì gì chứ nó cũng cạn cợt lắm. Chúng ta nhớ 10 hạnh Phổ Hiền không?
[52:41]Phổ Hạnh Thập Hiền, Phổ Hiền Thập Hạnh đó. Thứ nhất là gì? Nhất giả là gì? Lễ kính chư Phật, phải không? Nó nói nghĩa là Ngài đặt ra 10 cái công hạnh rất là quan trọng nhưng mà hạnh đầu tiên là xin thưa cứ tôn kính Phật giùm cái đã. Nó là căn bản của mọi công hạnh. Cho nên cái điều mà như tôi nói trong cái cái loạt bài về cái tâm lý đạo đức cũng phải lấy cái cái tôn kính Phật làm căn bản, không thể khác hơn được, không thể khác hơn được. Còn chúng ta đặt ra những cái hạnh gì đó, ví dụ mình đặt mình tu Lục độ Ba-la-mật đi, là nhất là gì? Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, thiền định gì đó phải không? Vân vân.
[53:15]Trong đó vẫn thiếu cái tôn kính Phật, vẫn không căn bản đâu. Mỗi vị nhìn mỗi cái khác nhau trong kinh Đại Thừa đó, nhưng tôi vẫn ca ngợi cái kinh Phổ Hiền nhất là vì lấy cái lòng tôn kính Phật là căn bản. Mà tại sao Ngài làm như vậy? Vì Ngài hiểu Phật, Ngài có trí tuệ hiểu được Phật. Thì ngày nay chúng ta không được hoàn toàn như Ngài, nhưng chúng ta phải tin, chúng ta hiểu điều đó, mặc dù không thấy hết. Nhưng khi ngồi thiền mình thấy mình như cỏ rác, mà phải hiểu rằng công đức của Phật, trí tuệ của Phật, phước của Phật vô lượng vô biên. Hiểu được như vậy rồi mình mới thấy mình nhỏ bé, chứ còn mình không hiểu được điều đó mình cứ tưởng mình lớn.
[53:52]Mình cứ nhìn những người chung quanh rồi mình làm được vài điều gì hơn họ rồi mình cứ tưởng mình hay lắm. Nhưng mà do mình hiểu được công đức của Phật vô lượng vô biên, mình mới thật sự thấy mình nhỏ bé như cát bụi. Chứ còn mình không hiểu điều đó mà nói mình như cát bụi chứ nhiều khi mình gượng gạo mình nói hổng tin, hổng tin mình là cát bụi đâu. Mình chưa tin, tự nhiên mình có quán mình là cỏ rác, là cát bụi mình không tin lắm đâu. Tại mình nhìn qua thấy chung quanh mình thì mình thấy mình vẫn còn hơn nhiều người. Chỉ khi nào mình hiểu được Phật, hiểu công đức của Phật, của Bồ Tát vô lượng vô biên thì
[54:24]mình mới thật sự thấy mình không đáng là hạt bụi của Phật, không đáng. Thì lúc đó mình mới khiêm hạ được. Khi mình có đạt được những cái kiến thức, hiểu biết đặc biệt gì thì mình phải tỉnh táo. Mình phải thấy rằng là những cái hiểu biết của mình so với chư Thánh thật sự nó cũng rất là cạn cợt, chưa phải là trực giác do tâm chứng. Như bây giờ chúng ta học đi, chúng ta vào trường chúng ta học, học là thấy cái thân này nó là vô thường, là hư ảo, cái vạn pháp này là không có thật, như trong cái Tứ Niệm Xứ đó. Thân là gì? Thân là bất tịnh, phải không? Tâm là... tâm vô thường, pháp là... thọ là... Thọ là khổ.
[55:12]Nên mình quán như vậy. Thì cái mình quán như vậy mình thấy hay không? Hay không? Hay chứ, hay không? Nên mới gọi là pháp tu Tứ Niệm Xứ mà các sư bên Nam Tông rất là ca ngợi. Thì ngày nay mình cũng học được điều đó, mình cũng tu được điều đó. Nhưng mình phải hiểu điều này, hiểu thêm điều nữa là cái đó do mình được học rồi mình có thực hành chút đỉnh chứ chưa chứng được điều đó, chưa thật sự chứng được điều đó trong tâm mình. Mình chỉ tin, mình lặp đi lặp lại trong tâm mình để mình bớt phiền não, bớt vọng tưởng, chứ chưa có chứng được. Nên đừng có nghĩ rằng mình đã thực hành điều pháp đó là thấy mình hay.
[55:55]Mới một cái kiến thức đó vẫn còn rất là cạn, so với cái việc mà cái tâm chứng vô biên của chư Thánh thì mình không có đáng kể gì hết. Chúng ta nhớ cái chuyện mà ngài Bố Đại Hòa Thượng không? Nhớ không? Chắc có đọc qua phải không? Tức là Ngài là một thị hiện, Bồ Tát Di Lặc thị hiện thành một cái ông già mập bự, vác cái túi vải trên vai, lúc nào cũng tươi cười, đùa vui với con nít, mà thần thông phép lạ thì thì phải nói là siêu phàm. Cho đến ngày mà Ngài mất thì Ngài mới đọc lên bốn cái câu kệ. Bốn câu kệ gì ai nhớ không? Đúng không? "Di Lặc chân Di Lặc, hóa thân thiên bách ức, thời thời thị thời nhân, thời nhân thường bất thức".
[56:43]Nghĩa là Di Lặc chính là Di Lặc, cái hóa thân này ra vô số vô biên thân trong khắp thế giới, lúc nào cũng chỉ dạy cho mọi người, nhưng mọi người không thể biết được, không biết được thân phận của Ngài. Chúng ta thấy một vị Bồ Tát là vậy đó. Ngài hóa thân vô lượng vô biên cõi, nhưng mà đến với mình mà mình không hay, mình không hay. Có khi có Bồ Tát Di Lặc ngồi đâu đây mình không biết nữa, coi chừng á. Nhưng mình không biết được. Thì chúng ta nghĩ đó, từ một người mà có thể phân thân ra muôn triệu thân vào các loài súc sinh, vào trong địa ngục, vào cõi Chư Thiên, vào trong loài người để hóa độ, thì cái tâm chứng của một
[57:25]người như vậy so với mình, mình ngồi thiền được một, hai giờ mình thấy mình sao? Mình với vị đó mình so sánh cỡ nào? Ví dụ vị đó mười phần thì mình được mấy phần? Được năm phần không? Thế được mấy phần? Nên mình ngồi mình nghĩ như vậy rồi mình mới thấy là mình dùng cái chữ "cát bụi" là hoàn toàn chính xác, không có không có dư, không có phải là cường điệu, mà đúng là như vậy. So với vị Bồ Tát mà có thể hóa thân ra vô lượng cõi, mình ngồi đây ì ạch tu, ngồi ngồi thiền chưa được ngày nữa thì phải biết rằng dùng cái chữ mình là cát bụi thì hoàn toàn chính xác. Thì bây giờ mình hiểu được một chút kiến thức gì,
[58:01]học được một vài giáo lý, một vài bài kinh nào, ví dụ mình nghe giảng trong một ngày mùa hạ mình được một bộ kinh Kim Cang, hoặc mình đi nghe giảng với thầy một năm mình được một bộ Pháp Hoa, hoặc một bộ Hoa Nghiêm thì hổng là cái gì hết á, hổng là cái gì, không đáng kể. Đừng có mang cái đó thành một cái tự hào trong tâm mình, rồi cho mình: "À, tôi đã học được nhiều kinh điển", để thành cái kiêu mạn, là một cái nguy hiểm. Rồi có trường hợp như mình có một công đức gì từ quá khứ hoặc từ một cái sự nỗ lực của hiện tại, mình giỏi hơn những người chung quanh mình, giỏi hơn. Giỏi hơn về cái gì? Ví dụ như là mình đạt được phước nhiều hơn nè,
[58:41]nên Phật tử đến mình có thể quý mến hơn, cúng dường nhiều hơn. Hoặc là mình học, mình được kết quả tốt hơn, điểm cao hơn, đạt được những bằng cấp tốt hơn những người trong chùa mình. Ví dụ mình đã tốt nghiệp cơ bản hay cao cấp gì đó mà những người chung quanh mình chưa đạt được, vân vân, thì mình phải khéo tác ý, chứ nếu không là mình sẽ rơi vào cái kiêu mạn. Mình phải tác ý làm sao? Khi mình hơn người khác mình phải tác ý làm sao? Sư cô, đứng lên cái bàn đầu ở giữa đó. Ví dụ khi mình giỏi hơn những người chung quanh thì mình phải làm sao để đừng có kiêu mạn? Đứng lên đi. Nghe thầy chỉ phải đứng lên liền.
[59:25]Thấy mình còn thấp kém. À, cảm ơn. Ai có bổ sung không cô? Lên nói đi, lên đây nè, nói nhỏ không nghe. Dạ thưa Thầy, kính thưa Thầy,
[59:47]khi mình giỏi hơn huynh đệ, con tác ý mong rằng huynh đệ đó giỏi hơn mình, để mình không khởi lên cái tâm kiêu mạn. Nói gì? Huynh đệ sẽ hơn mình hả? Nói khi mình giỏi hơn huynh đệ thì mình phải làm sao? Dạ thưa Thầy, kính thưa Thầy, khi mình giỏi hơn huynh đệ, mình đều phải ý... mình tác ý nghĩ rằng, ờ, mong huynh đệ đó giỏi hơn mình. Ừm. Dạ. Cảm ơn sư cô. Ai có ý ý kiến gì thêm không? Mời sư cô. Mô Phật, kính bạch sư phụ, à khi mình giỏi hơn huynh đệ thì mình cũng phải cầu Phật lực gia hộ cho huynh đệ được giỏi cũng như mình luôn ạ. Dạ.
[1:00:26]Cũng giống vậy, cảm ơn. Có ai có ý kiến gì nữa không? Ai có ý kiến gì nữa không? Không hai câu trả lời vừa rồi là tôi rất là mừng á. Rất là mừng. Có ai có ý kiến gì thêm không, vì vẫn còn vài ý thêm? Mời mời cô. Đứng đây đi.
[1:00:47]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch thầy, khi mà mình thấy mình giỏi hơn huynh đệ, đó là một cái cái cảnh, một cái nhìn mà thấy rõ hơn nhưng mà so với cái người khác á thì mình chưa chắc gì giỏi hơn. Tại vì khi mà đứng trước một người giỏi á thì mình thấy mình là giỏi, nhưng còn từ những cái người trên nữa sẽ hơn mình. Thì một cái ngắn một cái dài là cái ngắn á là để so với lại cái dài nhưng mà ngắn dài tốt xấu tất cả đều sai. Ghê ha. Ngắn, dài,
[1:01:26]tốt, xấu đều sai, ghê chưa? Bát Nhã quá chừng. Kéo giùm cái micro. Nói chung là quý cô cũng cũng rất là có trí tuệ, vì nói những điều cũng rất là đúng, đó là nói những câu đúng với đạo đức á, đúng như vậy đó. Ví dụ như mình khi mà thực sự mình giỏi hơn huynh đệ mình, mà đó là một điều không thể phủ nhận. Có một lần tôi hỏi thì một vị sư trả lời là mình tác ý là thấy mình tha dở dở hơn, tôi nói đó không phải là sự thật. Đạo Phật là đạo của sự thật, nó như thế nào mình phải thấy đúng như vậy. Mình giỏi hơn thì đúng là giỏi hơn rồi, không có còn chối cãi gì được nữa hết á, nhưng mình phải phải hiểu thêm những điều này:
[1:02:02]Thứ nhất là như sư cô nãy nói là mình còn dở hơn vô số người khác. Cái thứ nhất. Cái thứ hai mà so với chư Thánh á thì mình đúng là hạt bụi luôn. Cái thứ ba nữa đó, nếu mình vì cái giỏi hơn chút xíu này mà khởi tâm kiêu mạn thì sau này sẽ đọa tiêu luôn. Đó là ba cái hiểu. Và thêm một cái tâm nguyện như hai sư cô nói là mình cầu cho huynh đệ giỏi hơn mình. Cái cầu cho huynh đệ giỏi hơn mình này cái này rất là hay. Vì sao? Vì nó sẽ diệt được cái tâm đố kỵ của mình một ngày nào đó nó sẽ xuất hiện. Nào giờ mình có thói quen tự nhiên mình thấy mình giỏi hơn người ta chuyện đó bình thường nè. Đến lúc nào đó có người giỏi hơn mình tự nhiên mình khó chịu,
[1:02:39]mình mất cái địa vị của mình từ trước, mình mất cái vị trí là là là giỏi nhất của mình, mình sẽ khó chịu, mình sẽ đố kỵ. Và khi mình đố kỵ, mình tạo nhiều cái nghiệp cũng cũng tàn độc lắm. Cho nên mình cứ thầm cầu nguyện là cho huynh đệ giỏi hơn mình hết, mình cầu nguyện một cách chân thành như vậy thì đến một ngày sau này có một người nào đó giỏi hơn mình, mình sẽ thấy nó là tự nhiên và mình vui mừng. Mình diệt được cái tâm đố kỵ của mình. Tâm đố kỵ khủng khiếp lắm. Sau này mình sẽ học tới nó. Rồi, cảm ơn quý sư cô trả lời cũng rất là hay. Đó là nhìn về phía mình là mình thấy giỏi hơn, rồi khi mình nhìn một người nào đó,
[1:03:14]ví dụ trong chúng như vậy có người họ tệ quá đi, họ dở quá đi, mình phải tác ý làm sao? Ví dụ cũng có người hay người dở, mình cũng hay hơn một chút hay là mình dở hơn một chút thì nó bình thường lắm, bình bình bình nhau, nhưng có những người họ rất là tệ, họ rất là kém. Thì mình sao? Người đó mình dễ khinh thường họ lắm á. Nhưng mà mình khinh họ cái mình mai mốt mình đọa, mai mốt mình bị y như họ luôn, mình cũng lãng lãng, tàn tàn, khờ khờ như họ luôn. Thì bây giờ mình gặp trường hợp đó mình phải làm sao? Quý cô có cái ý gì hay lên nói cho mọi người nghe đi. Chứ tôi bí rồi đó thiệt á. Tôi nghe tới câu này tôi bí.
[1:03:52]Ai có câu gì hay lên trả lời nè. Thì có những người mà họ có những cái phước gì nó kém quá đi. Họ rất là dở, vụng về, dở rồi học hành không được, thế nọ. Thì mình hơn được một vài người thường thường mình thấy mình vinh dự. Còn mấy người đó thì mình không có so sánh nữa tại họ quá tệ. Nhưng mà mình rất dễ khinh thường họ. Đó là cái tự nhiên. Giống như mình đi trên đường mình khinh mấy người ăn mày vậy đó. Đó cũng là những cái tác ý nó mang tội dữ lắm. Nhưng bây giờ mình phải làm sao để tránh cái tội nè? Mời mời... Mô Phật kính bạch thầy, thưa thưa kính bạch thầy. Khi mình thấy người ta quá dở trong cái tâm,
[1:04:34]có nhiều chuyện cái gì cũng quá dở quá, con nghĩ thầm đầu tiên ví dụ như ta thiếu phước, thiện hạp hồi đêm nên mình thấy đó là mình quán, cho nên rằng là rất là thương, thương thật sự và cầu nguyện ở trên cho Phật gia hộ cho thoát những tai nạn, mà tinh tấn tu trì để sau
[1:04:55]này họ tiến bộ. Ừ hén. Vị sư nói rất là đúng. Nó đúng rồi tôi không có nói gì phải thêm nữa ha. Đúng là mình phải thương họ, mình dùng cái tâm bi, mình xót xa trước cái cái cái cái bất hạnh của họ và mình cầu nguyện cho họ giỏi lên, rồi nếu được nữa thì mình tìm cách dìu dắt cho họ, tạo điều kiện cho họ làm phước, rồi mình dạy dỗ họ từng chút, chứ đừng có bao giờ có tâm khinh thường họ. Đó là đúng. Ừ. Bây giờ đây là dấu hiệu của tâm khiêm hạ xuất hiện nè. Thứ nhất là lễ độ. Cái lễ độ không á thì chưa chắc có tâm khiêm hạ, nhưng mà hễ có tâm khiêm hạ thì chắc chắn có lễ độ. Vì nếu mà không có tâm khiêm hạ, người ta vẫn có thể lễ phép với nhau được
[1:05:40]trên cái lịch sự và trên cái cái phong tục, cái văn hóa vẫn có thể được. Gặp ai mình cũng dạ thưa là được, nhưng mà bên trong mình có khi mình vẫn là một con người kiêu căng. Nhưng mà nếu mình có tâm khiêm hạ thì luôn luôn đưa đến thái độ lễ độ chân thành. Cái thái độ mà lễ độ đó là gì? Do nơi người khiêm hạ là do mình có lối nói năng nhẹ nhàng, khiêm tốn, cái thái độ mình tôn trọng mọi người. Cái lời nói hay kèm theo những tiếng dạ, thưa, vân vân. Những cái thái độ mà tôn trọng mọi người á, người ta nhìn người ta biết liền à. Nhiều cũng ngồi nói chuyện với nhau, bình thường mà không tôn trọng, ví dụ cũng cái những cái từ
[1:06:25]y như vậy nhưng mà mình tôn trọng hay không tôn trọng người ta biết liền. Khi nói chuyện với nhau một người đó mình tôn trọng họ, mình chăm chú hơn, lắng nghe hơn. À rồi khi mình nói chuyện mình hay dạ, hay thưa hơn. Mình đưa cái gì đưa bằng hai tay, dù là huynh đệ với nhau.
[1:06:47]Dù là huynh đệ với nhau trong chùa mình cũng tập đưa cái nhận cái gì cũng bằng hai tay chứ đừng đưa một tay, dù mình người đó là sư đệ của mình cũng cũng tập đưa bằng hai tay cho nó quen. Cái người tu mà những cái hạnh chút chút nó phải để ý rồi cũng làm cho mình trở nên khiêm tốn hơn. Mình tập như vậy để giữ mình lại cho khiêm tốn chứ đừng ỷ mình làm lớn rồi mình đưa gì đưa một tay. Như nãy tại tôi đưa micro đưa một tay là tại với với nữa, xin lỗi nha, không phải là tại... Tôi cũng ráng tập lắm nhưng mà bị cái với với mới đưa vậy đó thành một tay. Rồi nói chuyện với ai cũng phải nói bằng tiếng dạ, thưa.
[1:07:19]Khi gặp gỡ mình phải biết chào hỏi. Cái lớp trẻ bây giờ tôi không biết làm sao cha mẹ không chịu dạy. Mấy đứa trẻ gặp người lớn chào hời hợt, dở. Như cái thế hệ của tôi gặp người lớn là phải khoanh tay cúi đầu đàng hoàng á. Còn bây giờ con nít á cái đó tôi không biết tại sao, mà nhất là sau những năm giải phóng á hình như là do quan niệm người cứ sợ phong kiến, nhà trường không dạy rồi cha mẹ cũng thờ ơ lo ăn lo uống lo làm ăn không dạy sao, mà bây giờ thấy mấy đứa trẻ giờ không có lễ độ. Là cái thiệt thòi cho chúng á. Vì cái lễ độ bên ngoài dần dần nó ảnh hưởng lại cái tâm khiêm tốn bên trong là mình biết tôn trọng mọi người. Ừ.
[1:07:56]Thấy người Nhật mà thời xưa đó họ chào rất là hay phải không? Mình nhìn thấy không? Hai tay họ khép xuôi, họ cúi gập cái người họ xuống. Đó là người xưa thôi người giờ hết rồi. Bây giờ mà lớp trẻ Nhật giờ nó quậy tưng bừng hết trơn. Nó không còn có cái lễ nghĩa vì rồi họ giàu quá rồi, đạo đức mất hết. Họ tự mãn với cái thành công về kinh tế của họ và đánh mất hết những đức tính tốt từ từ, đó cũng là cái cái bài học cho chúng ta á. Mình phải xưng hô cẩn thận nữa nha, phải cẩn trọng. Người miền Nam hay bị cái tiếng "thằng" với tiếng "con". Người miền Nam hay bị á. Tiếng kêu tên người ta được rồi, thêm "thằng", "con" ở trỏng.
[1:08:35]Thấy họ nhỏ hơn mình hay là bạn bè mình, thí dụ tên Hùng thì kêu "thằng Hùng". Nói "Hùng" được rồi. Thấy người ta tên Hoa nói "con Hoa". Nhưng mà cái đó nó làm cho cái người thứ ba, tức là nhân vật thứ ba đó, cái đại từ ở ngôi thứ ba giống như là bị mình khinh rẻ và lúc đó mình có cảm giác như mình hay hơn người ta. Nhất là cái "nó" nữa. Nó Người Việt Nam mình có cái tệ mà tôi nghĩ chắc mình bị tổn phước nhiều, nhất là những diễn viên điện ảnh hay bị mình kêu "thằng", "con", "nó". Ngay cả khi người đó đóng vai Đường Tăng, người ta cũng kêu "thằng", "thằng Đường Tăng". Nhất là diễn viên người ta lớn tuổi cỡ nào cũng bị kêu bằng "con", bằng "thằng".
[1:09:13]Đó là một cái kém văn hóa của người Việt Nam mình, kém ghê gớm lắm mà tôi không biết làm sao mà để sửa được. Cho nên là không biết Phật tử dưới đó có bị không? Mấy Phật tử dưới đó đó. Có không? Thú nhận trước bình minh đi. Nên mình tránh, mình xưng hô. Ví dụ như đây là tại người lớn, ví dụ như lúc đó cái người diễn viên họ hai mươi mấy tuổi thôi thì cái người mình coi mình bốn mươi mấy tuổi cái mình kêu: "À, cái con này cái thằng kia". Nhưng mà cái đứa con của mình nó mới mấy tuổi mà nó bắt chước kêu thằng, con, kêu diễn viên điện tử là thằng, con cái đó làm cho nó hư đi, làm nó không biết tôn trọng người lớn.
[1:09:45]Cho nên đó phải cẩn thận. Đó là người đời mà tới người tu mình cũng bị luôn. Tôi không hiểu tại sao nữa. Tôi không hiểu tại sao có những chùa là mấy thầy lớn kêu mấy người nhỏ cũng bằng "thằng" luôn. Rồi cái bên Tăng thì khi kêu mấy cô Ni bằng con luôn. Tôi nói một điều không thể chấp nhận được. Tại sao người ta có thể mà mà mà mà mà mà hớ hênh, sơ hở đến cái độ như vậy. Rồi kêu bằng nó nữa. Thế là cái người sau lưng mình kêu bằng nó luôn. Có lần tôi gặp hai ông thầy... ông thầy đó thì tôi biết là hai ông thầy đó quen nhau, họ cũng ăn học với nhau lâu đời lâu kiếp rồi, cũng từng làm việc với nhau, ra trường cũng làm việc với nhau.
[1:10:23]Mà khi tôi nói chuyện về ông thầy kia thì ông thầy này kêu: "Ôi cái thằng đó!" Thì tôi cũng ngồi giữ mình im lặng, không có dám biểu lộ thái độ gì hết. Nhưng mà tôi biết đây là một cái sai lầm lớn. Mà không phải một mình ông thầy đó bị, nhiều ông thầy cũng bị như vậy luôn. Họ sau lưng nhau họ xưng hô với nhau những cái lời những cái lời lời bất nhã, nghĩa là không có nhã nhặn. Rồi ừm có một cái cô đó bị, hồi trước cổ bên Khất Sĩ. Nói mấy cô đừng mất lòng, chứ tôi thấy Khất Khất Sĩ thì cũng có hạnh lắm. Nhưng mà không biết cái cô đó sau khi lên chùa tôi tu, xin tu thì khi nói chuyện về một người khác, người nhỏ hơn mình, kêu bằng con.
[1:10:59]Tôi rầy liền, nói không có được. Mà mấy cô ở bên Khất Sĩ qua đều như vậy hết, tôi không hiểu tại sao nha. Tôi nói: "Ủa, Khất Sĩ là nó có hạnh lắm mà sao kỳ vậy? Sao mà kêu cái người sau lưng mình kêu bằng con, con đó con kia?" Tôi rầy dữ dội lắm, thì tôi mới hỏi ra, thì hỏi là: "Tại vì thầy con ở gần mấy thầy Bắc Tông nên thầy con bị ảnh hưởng." Còn đổ thừa qua mấy ông thầy Bắc Tông. Thì mà cái chùa Bắc Tông mà bị ảnh hưởng thì tôi biết. Thì tôi biết cái chùa đó mà tôi nhớ lại đúng, cái chùa đó là bị như vậy. Cái chùa đó rất nổi tiếng. Cái chùa, tôi không muốn nói tên nha, cái chùa đó cực kỳ nổi tiếng
[1:11:31]ở trong nước và cả thế giới nhưng mà vẫn có lối xưng hô kiểu đó. Xưng hô người dưới mình kêu bằng nó, bằng con này cái nọ. Nhất là người Tăng kêu người Ni đồ vậy. Chúng ta thấy cái người Phật tử họ không chấp nhận điều đó đâu. Cái người Phật tử ví dụ như cái ông thầy đó là người mà họ kêu thầy họ xưng con, họ không bao giờ muốn cái ông thầy đó đó bị ông thầy khác kêu bằng nó. Phật tử đúng không? Phật tử dưới đúng không? Nên khi thấy mà một ông thầy này kêu ông thầy kia bằng nó, bằng thằng này cái nọ là không chấp nhận, đối với cô như vậy. Mà tôi không hiểu tại sao mình để cái sơ hở nó xảy ra, không hiểu được.
[1:12:05]Rồi còn có cái chuyện này nữa là kêu mày tao nữa. Không biết quý quý quý cô có bị cái đó không? Trong chùa Khất Sĩ có bị không? Không hả? Tôi biết có một ngôi chùa Khất Sĩ bị đó. Là thầy mà kêu đệ tử là mày tao đó. Rồi à mấy cụ, nhất là mấy thầy ngoài Huế mà bên Bắc Tông đó: "Mi, tao", "mi, tao". Là cũng là một lối ảnh hưởng của cái phong kiến gì rớt vào trong chùa, tôi không hiểu được. Nhưng điều đó hoàn toàn không nên. Người tu đối với nghĩa là xưng hô với nhau phải có cái gọi là là lễ độ, chân thành không nói rồi, nó phải có văn hóa và có lịch sự nữa. Chúng ta xem lại các kinh Nikaya chúng ta thấy.
[1:12:45]Xem kinh Nikaya chúng ta thấy là những vị tôn giả ngang hàng với nhau và người lớn xưng với người nhỏ vậy, gọi là hiền giả. Ngài Xá Lợi Phất ngài là thượng thủ trong chúng, nhưng mà gặp những vị tỳ kheo khác ngài cũng gọi: "Này hiền giả", như thế này. Nghĩa là nói rất là đàng hoàng lễ độ. Chúng ta thấy đó là người có văn hóa, mà đúng là tư cách của bậc Thánh á là như vậy á. Nghĩa là đối với ai cũng tôn trọng hết. Còn mình gặp, nhiều khi gặp quý thầy quý cô chả biết quý thầy cô đó thọ giới gì rồi, sa di hay tỳ kheo không biết, cứ kêu thầy, kêu sư cô luôn cho nó xong chuyện. Gặp người già già thôi cứ kêu ni sư luôn cho nó xong chuyện.
[1:13:19]Là cứ tôn trọng, cứ tôn trọng thôi, chừng nào biết rõ rồi tính sau. Sửa thì từ từ tính sau biết, nhưng mà thôi cứ tôn trọng. Cứ như vậy. Cho nên khi mình nói chuyện với Phật tử về quý thầy đó, mình phải cẩn thận nha. Ví dụ như là bây giờ tôi, tôi nói chuyện với một Phật tử về một ông thầy khác thì tôi vẫn nên gọi cái chữ thầy. Ví dụ tôi ví dụ ông thầy, có một ông thầy nào đó tên là Minh Minh Minh Trí gì đi, thì tôi nói chuyện với Phật tử, tôi nói về ông thầy đó tôi phải gọi là: "À thầy Minh Trí như thế này, thầy Minh Trí như thế kia", phải có chữ thầy ở đầu. Chứ để mình chứng tỏ là mình tôn trọng cái người thứ ba.
[1:13:58]Hoặc là mình nói về một sư cô nào đó thì nói với Phật tử thì tôi vẫn phải nói là: "À sư cô đó như thế này, sư cô đó...", nói thêm pháp danh. Ví dụ sư cô Liên a, ở đây có tên Liên gì đẹp nhất ta? Tự nhiên Liên Huệ, ví dụ vậy. Nên là: "Sư cô Liên Huệ thế này, sư cô Liên Huệ thế kia", chứ không được dùng cái chữ Liên Huệ không. Vì sao? Vì mình người Phật tử tôn trọng người xuất gia thì mình phải biết tôn trọng lẫn nhau, không có được mà kêu trỏng. Nhất là kêu con, thằng, nó là điều nghĩa là người người đời cũng đã là sai rồi chứ đừng nói người tu mình. Mà đây mình bị đó nha. Nên quý quý cô mà gặp ai ráng nhắc người ta sửa, đừng để tình trạng nó xảy ra.
[1:14:35]Một cái dấu hiệu nữa là mình biết lắng nghe ý kiến của người khác.
[1:14:42]Khi mà tâm khiêm hạ nó xuất hiện, mình biết lắng nghe ý kiến người khác. Khi mình nói chuyện hễ người ta nói cái gì mình cũng luôn luôn muốn bác á là mình đã bị kiêu mạn rồi đó. Ở đây mình có gặp ai như vậy chưa? Hễ ai nói gì ra cũng gạt ngang cái, gạt ngang cái phản đối liền cái đã. Ở đây quý cô có thấy như vậy chưa? Có có thấy ai như vậy chưa? Có thấy không? Nếu không là cũng là là nhường nhịn như vậy là tốt, chứ tôi đã từng gặp rồi. Tôi người người người tu thì ít bị, người tu ít bị, nhưng mà người đời á, có lần tôi cũng gặp người như vậy, hễ mà ai nói gì ra họ cũng bác ngang một cái cái đã.
[1:15:18]Thì những người đó là cái cái kiêu mạn rất là lớn. Người đó là là kiêu lắm. Còn khi mình đã khiêm hạ rồi đó, ai nói cái gì mình cũng lắng nghe cái đã. Dĩ nhiên chưa chắc là người đó nói đúng hết. Nhưng mà do mình khiêm hạ nên mình biết lắng nghe, và khi mình lắng nghe có khi mình nghe được những điều rất tuyệt vời. Như hôm trước là chúng ta nói cái học à không không có nói ở đây, nói ở chỗ khác. Khi mình học là không phải chỉ học trong sách vở không mà học trong cuộc đời nữa. Những lúc mình tiếp xúc với người hơn mình, với người dưới mình, nghe những điều này những điều kia mà nếu mình biết khiêm hạ đó, có nhiều khi mình học được
[1:15:52]những điều rất tuyệt vời mà ở những nơi khác không có, ngay cả trong kinh không có mà trong cuộc đời trong kinh nghiệm tu hành của mình cũng không có nữa. Mà nhiều khi nghe những câu chuyện mà người ta nói mình nghe mình lại học được điều này điều kia rất là hay. Và phải biết lắng nghe, mà muốn biết lắng nghe người khác là mình phải có cái tâm khiêm hạ. Còn mình bị kiêu mạn che tâm rồi là lúc nào mình cũng phủ nhận như người khác nói, phủ nhận hết ý kiến người ta. Mình cẩn thận điều đó. Ở đây chắc hy vọng là quý cô quý Phật tử không không bị, nhìn mặt thấy ai cũng hiền lành hết, không đến nỗi.
[1:16:25]Một cái dấu hiệu của sự khiêm hạ đó là dễ nhìn thấy ưu điểm của người khác. Dễ nhìn thấy ưu điểm người khác. Chứ mình mắc cái bệnh là hay nhìn khuyết điểm người ta lắm. Hễ người ta nhúc nhích cái người ta sai cái gì dòm thấy liền. Cái người đó sao mà mặt mày xấu, môi trề, mắt thâm rồi mũi cong rồi gì, mắt lác hay gì, hoặc là thấy tham rồi thấy sân rồi thấy dở nhìn biết liền à, nhúc nhích biết liền. Nhưng mà còn những cái ưu điểm thầm kín người ta mình nhìn không ra. Đó là do mình có cái kiêu mạn đó. Bởi vì cái kiêu mạn nó luôn luôn làm cho mình muốn rằng người khác phải dở và mình giỏi. Đó cái muốn đó đó, chính cái muốn tội lỗi đó đó mọi
[1:17:02]người, là muốn người khác dở, muốn mình giỏi nên không có thấy được cái ưu điểm của người khác. Còn khi mà mình có được cái khiêm hạ rồi, cái khiêm hạ nghĩa là mình thấy mình thấp bé rồi, dễ nhìn ra được cái hay của người khác. Và khi mình nhìn thấy được cái hay của người khác thì chuyện gì xảy ra kế tiếp? Chuyện gì xảy ra? Khi mà mình thấy được cái hay của người khác thì lòng mình dễ xuất hiện một cái tán thán, phải không? Khen. Và khi mình tán thán người khác rồi thì cái nhân quả nó xuất hiện theo nữa là cái gì? Là cái gì? Thì cái hay của người khác nó rớt vào trong mình, nó dính vào trong mình, mình sẽ từ từ xuất hiện được cái hay đó.
[1:17:43]Nên cái người khiêm hạ có lợi lắm, từ từ họ được nhiều cái hay ghê theo, họ nhìn người khác hay họ cảm phục, họ tán thán. Cái người khiêm hạ như vậy đó. Còn cái người kiêu mạn mà thấy người khác hay ai khen là ghét rồi đó. Còn cái người khiêm hạ thấy người khác hay mình cảm phục. Chính cái cảm phục chân thành đó làm cho cái cái cái ưu điểm người khác rớt vào trong lòng mình. Ví dụ như bây giờ mình nói mình cái người đó trong cuộc sống họ có cái trầm tĩnh. À chỉ một điểm đó thôi, mình thấy mình có cái cảm phục, mai mốt mình cũng được trầm tĩnh. Rồi mình thấy người huynh đệ mình siêng năng công quả
[1:18:16]hay lo cho huynh đệ, mình thấy có cái cảm phục, cảm phục cái hạnh đó, mai mốt tự nhiên mình cũng sẽ thành cái người như vậy, cũng hay lo cho huynh đệ mình. Ừm. Rồi ví dụ như mình thấy một người nào đó họ có cái uy đức tự nhiên trong cuộc sống mà ai đến gần cũng tự nhiên bị cuốn hút để tu theo. Mình nhìn thấy được cái điều đó mình nể họ, mình cảm phục à cái uy đức tự nhiên của người này thật là đặc biệt thì không kiếp này chứ đến kiếp sau mình cũng sẽ được cái điều đó. Là do mình cảm phục cái ưu điểm của người khác nên mình từ từ mình xuất hiện. Mà cũng phải do đầu tiên là do cái tâm khiêm hạ. Cho nên tâm khiêm hạ nó giống như là cái trũng sâu vậy á,
[1:18:53]bao nhiêu nước ở đâu cũng đổ về hết, những cái hay người khác từ từ đổ về. Như Lão Tử nói á là tại sao biển cả lại làm vua của trăm sông? Bởi vì biển thấp mà sông cao nên các sông đều đổ dồn về biển. Nên tại sao mà chúng ta học được những cái hay người khác? Vì mình thấy mình thấp hơn mọi người nên những cái ưu điểm của người khác lần lần tập trung lại nơi mình hết. Còn hễ mình kiêu mạn mình đứng lên như ngọn núi là từ từ tràn chảy ra hết, nơi mình chỉ còn ngọn núi đá khô khan không có gì hết. Trong khi mình tu tập tâm khiêm hạ thì mình cẩn thận cái điều này là cẩn thận với những pháp môn độc tôn.
[1:19:32]Nghĩa là khi mình học đạo với những pháp môn, ví dụ người tu Tịnh Độ mà cho Tịnh Độ là hay nhất, không cái nào bằng, cũng là một lối độc tôn. Hoặc là cái người tu Thiền cho rằng Thiền mới thật sự là chánh tông Phật dạy, nghĩa là cái pháp môn mà của đàn anh, của người lớn, người trưởng thành, của người trí thức, chứ còn Tịnh Độ là nhà quê, của mấy bà già, thì tư tưởng đó cũng là độc tôn. Rồi cái trong cái Thiền vậy, nhiều cái cách dụng công mà có người dùng cái dụng công nào đó để mà ca ngợi, chê bai các dụng công khác là dở, là không bằng, cũng là một cái độc tôn. Thì cái pháp môn mà độc tôn đó nó có những cái hại gì?
[1:20:07]Thứ nhất á, nó làm cho đệ tử của cái người đó hư hỏng hết toàn bộ, hư hết. Hễ mình mà gặp ông thầy đó mình tu theo là cuộc đời mình coi như bất hạnh, bất hạnh. Vì sao? Vì cái độc tôn luôn luôn làm cho người đó kiêu mạn, kiêu mạn bởi pháp môn, kiêu mạn bởi tông phái. Và cái kiêu mạn á làm cho phước mình bị bị suy sụp trầm trọng, bị suy sụp trầm trọng. Mà ở đây không phải tại cái người đệ tử khởi mà tại ông thầy ổng mớm, ông thầy ổng cứ bơm riết cái tư tưởng đó vô, nói chỉ có pháp môn mình là hay nhất, à con tu theo thầy là con hay hơn mọi người khác ở nơi khác. Người ta vốn là một người chưa phải kiêu mạn
[1:20:45]mà bị cái pháp môn ông thầy dạy làm cho kiêu mạn, thế là công đức bị tiêu tan luôn, là tại ông thầy. Nên mình phải cẩn thận mình lựa. Mình đến đâu mình học đạo thì mình phải coi cái pháp môn đó có đưa đến cái từ ái, có đưa đến sự khiêm hạ hay không hãy tu theo. Nếu pháp môn đó mà thiếu hai cái đó là mình đừng có tu theo. Tôi nói ví dụ cái mà không có từ ái thế này: hễ là mình tu pháp môn đó một thời gian, tâm mình trở nên gọi là bất động, thì thôi mới đầu nghe thì cũng chưa biết. Cái bất động chưa chắc sai hay đúng nha, để mình nghe thêm chút nữa. Hễ mà cái nghịch cảnh đến mình mà mình bất động thì đúng.
[1:21:21]Thấy người khác đau khổ mà bất động là sai à. Thì đó bắt đầu người tu theo pháp môn đó đang đi dần vào sự thờ ơ, lãnh đạm. Cái này hôm trước nói rồi phải không? Nói rồi, hôm nay nhắc lại chút. Đó, thì đó là một pháp môn sai mình không tu nữa. Họ nói dù họ ca ngợi họ cao tới mây xanh, họ nói họ là tối thượng thừa, nhưng mà làm cho mình trở nên thờ ơ, lãnh đạm với con người thì pháp môn đó sai. Tu làm sao đó mình thấy cái người khác khổ mình xót xa, người đó tu đúng. Đó là người tu đúng. Đó, chứ không phải đơn giản đâu. Mà cái chỗ này thường thường người nữ hay người nam? Hôm qua tôi có giảng bài tôi ca ngợi người nữ dữ lắm.
[1:21:59]Vì người nữ có sẵn những cái tính, vô tình lại có sẵn cái tính tốt vậy. Thấy cảnh khổ người khác dễ xót xa, người nam vậy chớ mấy ông lại lại trơ trơ à. Nên người nam thường bị nhược điểm hơn. Rồi, kế tiếp là coi cái pháp môn đó có đưa đến sự độc tôn, tự cao hay không? Nếu ông thầy đó ổng dạy pháp môn tu hành mà thấy ổng chê đồ này, ổng chê đồ kia là mình biết mình theo ổng mình xuống địa ngục luôn. Là thế nào mình cũng bị cái tự cao. Nên khi mà thấy cái pháp môn nó đi con đường mà thiếu cái từ ái nè, thiếu cái từ cái cái khiêm hạ là thôi mình cũng đảnh lễ ba lễ rồi lui ra đừng bao giờ trở lại nữa.
[1:22:32]Còn mình đến với pháp môn nào thấy ông thầy đó ổng có tâm bi mẫn, hoặc là ổng cũng khuyên mình giúp đỡ, thương yêu người khác, mình thấy đúng được cái căn bản rồi. Cái thứ hai nữa là thấy ổng không có chê ai. Khi dạy mình pháp môn này nhưng ông vẫn dè dặt, vẫn cố gắng ca ngợi cái ưu điểm các pháp môn khác thì mình thấy ông thầy này đã có cái căn bản rất vững, mình có thể cúi đầu đảnh lễ, đi theo một con người như vậy được. Đó đó, vì cái pháp môn đó căn bản đi đúng, không làm mình mất đạo đức. Các bậc tông sư thường tự đề cao pháp môn của mình, đó thì chúng ta thấy nè: mấy ông tông sư mà tự đề cao mình đó, thì trước mắt thấy tín đồ, đệ tử rất đông.
[1:23:15]Rất đông. Nhưng mà rồi phát sinh cái tâm tự hào, rồi sau đó hư hoàn toàn hết. Mình cứ để ý nhìn thấy, mấy ông giáo chủ ngoại đạo bây giờ mà thành lập khắp nơi trên thế giới hết đạo này tới đạo kia, hết giáo phái này tới giáo phái kia đó, giai đoạn đầu đệ tử rất đông. Tại vì ổng nói trên mây xanh không à. Nói ta là Thượng đế nè, ta là người của Thượng đế sai xuống, ở trần gian này không ai bằng ta. Nghĩa là cứ cứ ca ngợi mình trên mây xanh đi, cứ nói xạo thiệt nhiều đi. Rồi cứ người ta theo, một đồn mười, mười đồn trăm, từ từ rồi nhiều người theo theo rất đông. Rồi sau đó bắt đầu nó tan vỡ, hư hỏng, nên là tiếng xấu không còn gì để nói nữa hết.
[1:23:53]Đó là cái như vậy đó. Mà gần nhất chúng ta thấy có một gì đó? Có một vị ở bên Mỹ đó, Vô Thượng Sư gì đó, cũng là con người tự nói mình trên mây xanh, rồi cũng nhiều người tin theo rất đông, nhưng rồi đây chuẩn bị hư hỏng, tan tành không còn gì nữa. Chúng ta cẩn thận những vị tôn sư. Nên những cái pháp môn á mà ông thầy ổng đúng á, giai đoạn đầu ổng rất ít người. Tại vì ổng không bao giờ đề cao ổng hết. Ổng nói thấp thấp, nên ít người theo lắm. Chỉ những người nào rất sâu sắc mới hiểu để đi theo. Những người sâu sắc mới thấy ông thầy này ổng không nói gì về ổng nhiều, nhưng mà trong cuộc sống cũng như là những lời dạy nho nhỏ
[1:24:27]mà thấm, mình thấy mình có lợi ích, thế là mình đi theo. Mà người như vậy hiếm lắm. Cho nên ông thầy đó ban đầu ít đệ tử, nhưng mà càng về sau càng chắc, càng về sau càng vững. Hễ đông mà vững mà chuyện đó rất lâu dài thì đó là đúng. Còn ban đầu mà theo rần rần rần rần coi chừng. Nhất là tự khen mình trên mây xanh mà để cho người theo cho đông là mình kết luận liền là ông thầy đó trật liền, tà liền. Còn những bậc thầy chân chính luôn luôn là nói những lời dè dặt và những người theo ban đầu ít, nhưng mà từ từ theo nó vững, đó là đúng. Đó là cách mình cũng đánh giá. Còn cái về quả báo thế này: kiêu mạn thì nó là sự trở ngại rồi,
[1:25:03]nó khiến công đức mình bị hạn chế, không tiến đến vô lượng vô biên được. Không tiến đến vô lượng vô biên. Ví dụ như mình tu tiến đến được cái mức độ công đức nào đó, mình khởi tâm kiêu mạn thì bắt đầu đứng ngang đó lui lại. Ví dụ mình đạt được cái mức độ định, mình tự hào thì từ từ mất cái định lui lại, không tiến được nữa thì không có chứng đạo hoàn toàn. Còn vô số những điều khác, ví dụ một người tu phước đi, tu từ từ họ ban đời này họ làm phú thương, đời sau họ làm quan huyện, đời sau làm quan tỉnh, sau leo tới tới vua luôn đi, làm vua luôn. Nhưng mà do làm vua kiêu mạn cái đời sau rớt xuống
[1:25:38]làm thường dân, rớt xuống làm quan lại từ từ lại. Nghĩa là cứ lên rồi xuống, lên rồi xuống do cái tâm kiêu mạn. Nó làm công đức của mình không đến vô lượng vô biên được. Còn Bồ tát, do triệt được cái tâm kiêu mạn nên công đức đến vô lượng vô biên luôn. Nghĩa là leo từ từ từ làm tới vua rồi làm tới vua luôn cõi trời luôn, làm vua cõi trời rồi từ từ làm vô lượng điều lợi ích chúng sinh trở thành Bồ tát thành Phật luôn, đó là vậy đó. Thì trong cái tu tập cũng vậy. Chúng ta được cái định, đừng kiêu mạn mà vẫn tiếp tục biết mình còn dở, biết mình có thể bị thối đọa, lúc nào cũng dè dặt, cẩn thận, tôn trọng mọi người, kiểm soát từng trong ý nghĩ nhỏ
[1:26:14]thì cái định nó tiến thêm chút nữa, tiến thêm chút nữa, từ từ nó bước tới. Nó rất là cẩn thận. Nên khiêm hạ mình còn giữ được ngày nào thì công đức của mình còn tiến được ngày đó. Tới ngày nào đó mình còn có thể làm người xuất gia, mình còn có thể tu hành chân chính là do còn giữ được tâm khiêm hạ. Nếu đánh mất tâm khiêm hạ thì từ từ những cái tốt đã có mất dần, mất dần, tan vỡ hết. Giữ được tâm khiêm hạ thì đời sau mình được địa vị cao nè, được tài năng lớn nè, các đức hạnh dễ phát triển nè. Ba cái đó: được địa vị cao, được tài năng lớn, các đức hạnh dễ phát triển. Cái ngã chấp nó mỏng nhạt từ từ để cho mình tu vô ngã đó.
[1:26:54]Chứ tu vô ngã mà không tu khiêm hạ là dở, phải tu vô tu khiêm hạ trước. Khiêm hạ và từ bi hỗ trợ cho nhau rất nhiều vì hai đều làm cho nhẹ ngã chấp. Nghĩa là cái cái từ bi cũng làm cho mình nhẹ ngã chấp. Do nhẹ ngã chấp nên mình dễ khiêm hạ. Mình tu tập khiêm hạ cũng làm nhẹ chấp ngã, và khi mà nhẹ chấp ngã thì mình cũng dễ khởi được cái tâm từ bi thương yêu mọi người, đó đó. Mà ngã chấp nhẹ rồi thì vô lượng vô số các công hạnh các các đức hạnh khác nó có thể phát sinh được. Mà mình thấy mình có một cái gì tự hào khởi lên thì phải sực nhớ lại mình chỉ là cỏ rác, cát bụi thôi. Mình dùng cái câu đó để đối trị cái tâm kiêu mạn của mình.
[1:27:36]Nhiều khi mình được ai khen cái gì, ví dụ nữa quý cô mà được đi giảng pháp hay, có đệ tử đông này kia nọ, người ta khen mình cái gì thì phải sực khởi lên cái câu liền là mình chỉ là cỏ rác, là cát bụi nè để đối trị. Dùng cái đó mà để để để chuẩn bị cho những cái thành công sắp tới của mình.