[0:47]Tựa đề hôm nay là Quê hương tâm linh. Chúng ta dùng cái chữ Quê hương tâm linh nghĩa là chúng ta đã dành cho cái đời sống tâm linh của mình một cái tình yêu mến đặc biệt, một cái trách nhiệm đối với cái quê hương tâm linh đó và một sự gắn bó lâu dài cả đời của mình tận trong cái tâm tưởng thẳm sâu của mình. Vì vậy mà chúng ta đã gắn cái chữ quê hương vào trong cái trong cái thế giới của Phật pháp mà chúng ta đang tu hành. Vì chúng ta đã quá yêu mến cái cái đạo lý, cái Phật pháp mà chúng ta được tắm mình trong đó, được sống trong đó nên chúng ta đã gọi đó cũng là một quê hương của ta, một quê hương song song với một cái quê hương đất nước
[1:31]mà máu thịt của cha ông ta đã đổ xuống để giữ gìn đến ngày hôm nay. Thì cũng vậy, chúng ta có một quê hương tâm linh mà biết bao nhiêu người đã đổ mồ hôi, nước mắt, có khi kể cả máu để giữ gìn cho đến ngày hôm nay mà chúng ta còn cái đạo lý, chúng ta được tắm mình trong đó. Chúng ta yêu mến biết là bao nhiêu cái quê hương tâm linh này. Vì sao vậy? Bởi vì nếu quê hương đất nước cho chúng ta một mảnh đất, một bầu trời, những người đồng bào thương mến thì quê hương tâm linh vậy, cũng cho chúng ta ánh sáng, đường đi, chân lý, lẽ phải để chúng ta không rời xa khỏi cái giá trị của con người. Nếu chúng ta không có quê hương tâm linh này, chúng ta không có cái đạo lý này,
[2:18]chúng ta sẽ lạc loài giống như một người tha hương không có quê hương để tìm về. Còn ở đây chúng ta có quê hương để chúng ta sống trong đó nên chúng ta không lạc loài khỏi quê hương của mình, nghĩa là không rời xa khỏi giá trị của con người để chúng ta được làm một con người đầy ý nghĩa. Vì sao vậy? Bởi vì nếu ngày nào đó chúng ta rời khỏi cái đạo lý, chúng ta sống sai với đạo lý, chúng ta ích kỷ, nhỏ mọn, lừa đảo, gian tham thì chúng ta từ từ bị khinh bỉ, không còn là một con người đúng nghĩa, một con người có cái trí tuệ, có cái tri thức, có cái tấm lòng để mà sống giữa đời với cái trách nhiệm và tình thương yêu với nhau nữa.
[3:07]Cho nên quê hương đất nước cho chúng ta bầu trời và mảnh đất, quê hương tâm linh cho chúng ta đường đi, cho chúng ta lẽ phải. Cả hai đều khiến chúng ta thương yêu biết là bao nhiêu trong cuộc đời của mình. Nên chúng ta dùng chữ quê hương tâm linh là để nói đến cái tình cảm sâu đậm đó. Nhưng mà trước hết vậy, để chúng ta hiểu sâu cái nghĩa quê hương tâm linh, chúng ta nói với nhau cái ý nghĩa quê hương là gì cái đã, ha. Quê hương là gì? Bây giờ hỏi coi chừng có nhiều người bí rồi nha. Quê hương là gì? Vâng, có người nói là chùm khế ngọt. Người này hơi ham ăn khế.
[3:52]Quê hương là chùm khế ngọt cho ta leo qua nhà hàng xóm hái mỗi ngày. Thứ nhất:
[4:03]Quê hương là nơi ta sinh ra, phải không? Là nơi ta sinh ra. Nên thường thường chúng ta sinh ra ở đâu thì chúng ta gọi đó là quê hương của mình. Dĩ nhiên là có cái ngoại lệ, có ngoại lệ là nhiều khi quê mình ở Hà Nội mà mẹ mình đi giữa đường đẻ mình đâu ở ngoài Đà Nẵng thì lúc đó không biết gọi quê hương ở đâu không biết. Nhưng mà thường thường là cha mẹ mình sống ở đâu thì sinh mình ra ở đó, mình gọi đó là quê hương bởi vì gắn bó với cả cái cộng đồng, họ hàng, thân quyến của ta. Thứ hai: Quê hương là gì? Quê hương là nơi ta có những người thân yêu như cha mẹ, anh chị em, những người đó luôn luôn chờ đón ta quay về khi ta đi xa. Đúng không?
[4:46]Chúng ta suy nghĩ điều đó đúng không? Tức là quê hương ta là nơi mà chúng ta có những người thương yêu mình thì nơi đó là quê hương, phải không? Cái ý nghĩa thứ nhất có vẻ là vật lý, vật chất là nơi ta sinh ra, cái định nghĩa đơn giản. Nhưng mà cái định nghĩa thứ hai nó thuộc về tinh thần là nơi mà ta có nhiều người thương yêu chờ đợi mình khi mình đi xa. Còn nếu mình đi xa mà không ai chờ mình hết thì coi chừng đó không phải quê hương mình, đúng không? Cho nên có những người vậy, ví dụ như nhiều khi họ sống ở Hà Nội đi, không biết họ sống sao ở đó không ai thương hết trơn. Rồi cái họ lang thang đi vào Nam, thì vào Nam cái họ thay
[5:28]đổi cái cuộc sống của họ lại, họ sống tốt làm sao đó. Thì ví dụ như họ đến cái vùng Biên Hòa, Đồng Nai, họ sống tốt cái bắt đầu người chung quanh thương mến họ, thương mến, ai cũng thương họ hết. Rồi cái một lần nào đó họ lại đi quay về Hà Nội. Quay về Hà Nội cái họ thấy sao ai cũng thờ ơ, bà con chẳng ai nhớ tới họ hết, nhưng mà ở ngoài ở Đồng Nai đó, ngày nào cũng gọi điện, gửi thư ra: "Sao chừng nào anh vào? Chừng nào anh vào, chúng tôi nhớ anh." Thì bỗng nhiên họ cảm thấy quê hương là ở đâu? Ở Đồng Nai mất tiêu. Đó như vậy, quê hương là nơi mà ta có những người thương yêu ta chờ đợi ta. Quý Phật tử đồng ý không? Đồng ý nha.
[6:03]Ví dụ chùa ta cũng vậy, cũng là một cái quê hương. Bởi vì khi ta rời khỏi chùa, ở chùa ta huynh đệ, thầy ta lúc nào cũng chờ đợi ta về, phải không? Như vậy. Còn nếu mình sống sao không biết mà mình đi khỏi chùa người ta mừng quá, người ta cúng ăn mừng luôn thì chùa đó không phải quê hương mình. Ý nghĩa thứ ba là cái ý nghĩa này rất là là là tế nhị. Quê hương là nơi nào? Là cái nơi mà ta sẽ tìm về nương tựa khi mà ta không còn chỗ nào để sống được nữa.
[6:35]Và là một nơi ta sẽ rất hãnh diện khi ta đem về đó sự thành công, chiến thắng của ta. Cái ý nghĩa quê hương thứ ba này rất là là... Nghĩa là chúng ta có thể đi rời quê ta để chúng ta đi sinh sống, đi làm ăn nhưng mà đi bán hết tài sản rồi, làm ăn không thành công thì còn một chỗ để ta về lại mà mọi người không xua đuổi, không hắt hủi ta, đó là quê hương của ta. Nơi người đó sẵn lòng chờ đón ta, giúp ta dựng lại cuộc đời từ ban đầu lại. Nghĩa là khi ta rời quê hương ta đi, ta đem theo mớ tài sản với cái hy vọng là sẽ làm giàu rồi trở về thăm quê lại. Nhưng mà cái số ta xui hay là đời trước ta ít có làm phước
[7:15]gì đó không biết, đi trắng tay luôn rồi không còn sống ở xứ người được nữa thì chỉ có một chỗ để ta quay về, đó là quê hương, là những người thân quyến chung quanh ta nào giờ, họ thương yêu ta, đùm bọc ta, giúp đỡ ta dựng lại cơ nghiệp từ con số không ban đầu lại. Đó là quê hương của ta. Đồng ý không? Đồng ý. Đó chính là quê hương của mình, nên nếu người nào mà không có chỗ đó thì người đó không có quê hương. Tức là khi thất bại rồi là đâm đầu xuống sông luôn á, thì người đó không có quê hương để quay về. Cho nên chúng ta vậy, chúng ta phải có một cái quê hương như vậy. Bởi vì không phải ai cũng thành công,
[7:48]có những khi ta cũng thất bại thì có một chỗ để ta quay về và có những người nâng đỡ ta, thương yêu ta, chờ đợi ta. Và thứ tư: Quê hương là gì? Quê hương là một nơi mà ta sẽ nghĩ đến bổn phận của ta phải vun đắp khi ta đã có sự nghiệp lớn. Có một lần vậy, tôi gặp một cái anh đó, anh người gốc Đà Nẵng thì khi vào Nam anh anh ra Bắc rồi anh vào Nam, anh thành công, anh trở nên giàu có thì chúng tôi mới hỏi anh là: "Khi anh giàu có như vậy thì cái điều đầu tiên anh nghĩ đến là làm gì?" Anh nói: "Anh sẽ về lại Đà Nẵng, anh xây dựng một cơ sở gì đó mà không có tính cách là lợi nhuận làm ăn, mà cái cơ sở đó có tính cách là giúp đỡ học sinh và
[8:32]sinh viên của Đà Nẵng." Chúng tôi hết sức là tán thán. Tôi nghĩ anh này có quê hương, phải không? Anh này có quê hương. Tức là một người mà khi thành công thì tìm nghĩ đến cái quê hương của mình để vun đắp, để xây dựng lại vì đó là nơi mà mình đã xuất phát, mình ra đi. Đó như vậy, chúng ta có những ý nghĩa quê hương mà nó vừa nghĩa là vật chất, vừa có tính cách tình cảm, vừa có tính cách bổn phận như vậy thì đó là quê hương. Tuy nhiên, quê hương chúng ta cũng có nghĩa tương đối theo từng cái mức độ. Ví dụ như bây giờ cùng sống nhau ở Hà Nội, cái mình gặp nhau hỏi: "Quê chị ở đâu? Quê bác ở đâu?" Mình trả lời sao?
[9:12]Đều cùng ở Hà Nội hết thì bắt đầu mình trả lời: "À, quê tôi ở Đông Anh", phải không? "Quê tôi ở Gia Lâm, quê tôi ở Diễn", ở Cầu Diễn, "ở Cầu Giấy" gì đó, vân vân. Có cái chữ Nhổn nữa. Ngộ quá, trong Nam ra thấy cái quê có cái tên Nhổn, không biết tên gì. Mà cái tên ngộ ghê. Thì đại khái, nếu cùng ở Hà Nội á thì họ xé nhỏ cái mảnh đất ra để nói là: "À, quê tôi ở vùng đó." Nhưng mà nếu cái người Hà Nội mà đi vào trong Nam thì người ta hỏi: "Quê anh ở đâu?" thì còn trả lời là ở Đông Anh hay ở Diễn, ở Nhổn nữa không? Không, mà trả lời là: "Hà Nội." À, và bây giờ một người Việt Nam mà đi sang Âu châu, người ta hỏi:
[9:49]"Quê ở đâu?" thì trả lời sao? "Ở Việt Nam." Đó như vậy, cũng là một chữ quê hương nhưng mà tùy theo cái đối tượng, tùy theo khung cảnh, hoàn cảnh, chúng ta trả lời khác nhau, phải không? Nhưng mà tuy nhiên, chúng ta có một cái chữ quê hương không bao giờ sai, dù chúng ta ở trong nước hay ở ngoài nước, quê hương ta là ở đâu? Việt Nam, phải không? Đó, mình ở trong nước Việt Nam nhưng mà hỏi: "Quê hương là gì?", mình trả lời: "Việt Nam", không sai. Hoặc là ra nước ngoài hỏi: "Quê hương ở đâu?", "Quê hương tôi là Việt Nam", không sai. Mà có một cái điều thế này, ví dụ một người có thể đi ra nước ngoài làm ăn rồi thất bại
[10:24]rồi họ có một chỗ để quay về, đó là Việt Nam của họ, vì ở đó sẽ có đồng bào, những người họ hàng giúp họ lại từ cái cuộc sống ban đầu đơn giản nhất. Nói tới cái tình quê khó nha, mình hôm nay không có thời gian tại vì lát nói qua tâm linh nên không có phân tích nhiều. À, ví dụ ngày nào đó mình mình chế được đĩa bay, mình bay vào vũ trụ, mình bay xa vào các thiên hà rồi mình gặp gỡ những người ở vũ trụ, người ta hỏi mình quê ở đâu, mình trả lời sao? Quê tôi là một cái hành tinh ha, mà chúng tôi gọi là Trái Đất. Đó là nơi mà chúng tôi rất là yêu thương và chúng tôi cũng hết sức là ngu xuẩn đã phá hoại gần tiêu cái môi trường này luôn.
[11:06]Mình trả lời như vậy là chính xác. Chúng tôi vừa yêu thương mà vừa phá hoại. Quê hương đất nước chúng ta có vài cái cái đặc tính như thế này: là một cái đất nước mà chúng ta đang sống, chúng ta có cái chủ quyền độc lập, nơi mà chúng ta có những đồng bào cùng áp dụng một hệ thống luật pháp. Cái định nghĩa đó là định nghĩa chuẩn xác về luật. Nơi mà có những đồng bào cùng áp dụng một hệ thống luật pháp, chứ chúng ta nói là cùng ngôn ngữ và chủng tộc tại vì những dân tộc ít người á nhiều khi nói tiếng khác ta, nhưng mà ở đâu ở không biết, nhưng mà cùng áp dụng một hệ thống luật pháp thì đó là đồng bào ta, là quê hương ta.
[11:43]Hoặc là gần hơn nữa là những đồng bào mình nói chung một ngôn ngữ ha, như người Việt Nam ta nói chung ngôn ngữ mà có thể mỗi miền hơi trại trại đi chút xíu. Chuẩn nhất là Hà Nội ta, dễ thương nhất là Hà Nội ta, nghĩa là trau chuốt nhất là Hà Nội ta, ví dụ vậy. Thật ra chúng tôi mê giọng Bắc, không biết. Cười. Thành thử mỗi lần gặp người Bắc cái hay nói trại trại giọng Bắc cái đâm người ta ghét, người ta nói mình sao kỳ, nhưng mà sự thật vì cái lòng yêu thích giọng Bắc. Rồi, quê hương là nơi chúng ta có những người chung huyết thống, cùng cái diện mạo hình vóc. Người Việt Nam chúng ta giống nhau điểm là người nhỏ nhắn,
[12:22]da vàng, mũi tẹt, tóc đen, chỉ trừ những người khoái nhuộm tóc một chút, vân vân. Cái hình vóc giông giống nhau, nhỏ nhắn, thể lực kém, chúng ta bị cái nhược điểm đó. Chúng ta chung một bề dày lịch sử hào hùng và cay đắng. Chúng ta chung một nhau một cái lịch sử hào hùng và cay đắng. Đầu tiên cay đắng trước hào hùng sau, hào hùng trước cay đắng sau, là sao vậy? Nước mình nhỏ cái bị người ta ăn hiếp hoài, hết nước này tới nước kia ăn hiếp hoài, khổ. Cái đến mình phải quật cường, phải đấu tranh. Đấu tranh đã đời cái mình chiến thắng, hay mình hào hùng. Hào hùng được ít bữa cái thôi mình chia tay,
[12:54]mình chia rẽ với nhau, không đoàn kết nữa, cái người ta lại nhảy vào người ta ăn hiếp mình tiếp. Con người ta kỳ vậy á, không biết người Việt Nam mình sao. Chứ nếu mà trong cái thời bình yên mà ta đoàn kết được với nhau thì có lẽ Việt Nam ta giàu lắm, tại người mình vốn thông minh, chúng ta thông minh. Chúng ta còn một điểm chung nữa. Nãy giờ là những cái điều chung để gọi là quê hương ta, còn điểm chung nữa đố ai biết. Chúng ta chung một ước mơ về một tương lai huy hoàng rực rỡ cho đất nước mình, có không? Đồng ý không? Rồi, vỗ tay nha.
[13:31]Đây là cái điểm cuối, điểm chung nhau cuối như vậy. Đó là quê hương mà ta phải có bổn phận thương yêu, gìn giữ, vun đắp. Thì cái bổn phận đối với quê hương cũng rất là thiêng liêng mà ta sẽ không còn danh dự hay phẩm giá nếu ta phản bội hay ruồng bỏ. Chúng ta nói quê hương để lát mình nói qua quê hương tâm linh nó cũng có những trách nhiệm nặng như vậy á, nên mình nói dài dòng chút. Là nếu mà cái người nào mà phản bội quê hương hay ruồng bỏ quê hương, người đó không còn phẩm giá hay danh dự nữa, bị người ta đời đời kết tội. Nếu mà phản bội nhỏ thì kết tội nhỏ, phản bội lớn kết tội lớn, mà nếu ở tầm mức là chính trị lớn thì lịch sử đời đời bêu xấu.
[14:12]Cho nên quê hương là cái gì thiêng liêng. Là chúng ta có thể cương quyết đối với kẻ thù, nhưng mà đối với quê hương ta phải nhũn nhặn, phải yêu mến, phải quỳ xuống. Bổn phận là vậy. Cho nên chúng ta còn nhiều cái tấm gương lớn về anh hùng trong đất nước mình mà không bao giờ phản bội quê hương, dù là bị đe dọa bởi cái chết hoặc là bị cái bả vinh hoa nó dụ dỗ mà vẫn kiên cường bất khuất, như là chúng ta có nhân vật anh hùng Trần Bình Trọng vậy. Con người đó một hoàng thân rất là giỏi, chiến đấu rất là anh hùng, nhưng bị lọt vào bẫy địch, bị địch bắt tiêu. Bởi vì ông có cái thần thái rất là đẹp, gương mặt ông rất là đẹp mà
[14:49]tài giỏi, nên Thoát Hoan mới dụ, Thoát Hoan mới dụ là ông thấy cái người bởi vì người Việt Nam thường thường là nhỏ con, mà ông Trần Bình Trọng ông cao lớn như một thiên thần, mặt mày đẹp rực rỡ á. Cái khí vũ mà đánh võ rất là giỏi, tài năng trí tuệ, nghĩa là Thoát Hoan nhìn thấy là mê liền. Nói là dưới tay ổng không biết bao nhiêu là tướng tài, nhưng cái tay nào cũng là tay bặm trợn thô bỉ, chỉ có mình gặp Trần Bình Trọng, bắt được Trần Bình Trọng ngồi đó mà nhìn như một thiên thần, ổng mê quá. Ổng nói: "Dưới tay mình mà có một cái tay tướng giỏi như thế này thật là là mới là đẹp cho cái quân đội mà mà bá chủ bách chiến bách thắng không." Mới ra sức ổng dụ, nói:
[15:24]"Bây giờ nếu ngươi theo ta, ta cho ngươi một cái chức vương luôn." Chức vương rất là lớn. Chức vương là bằng như hoàng thân mới được chức vương. Ông nói: "Ta thà làm quỷ đất Nam còn hơn làm vua đất Bắc." Câu nói đời đời để lại làm cho bao nhiêu trái tim Việt Nam ta phải rúng động, làm cho bao nhiêu người muốn phản bội quê hương không dám phản bội. Nhưng mà sự thật có những con người tệ lắm, nhiều khi nước ngoài về cho mười ngàn đô sẵn sàng phản bội đất nước luôn. Có những người đã bị như vậy. Những người đó quên mất cái bài học của Trần Bình Trọng. Vì giống như một đứa con vậy, khi mà nó bất hiếu,
[15:58]nó ruồng bỏ cha mẹ nó thì cái tội rất là nặng, bị người đời nguyền rủa. Vì sao vậy? Vì cha mẹ ta chính là quê hương của ta. Lớn lên có thể là cha mẹ ta có cái quan niệm khác với ta, vì người già mà, họ sống trong thời đại khác, ta lớn lên ta sống ở thời kỳ hơi khác. Nhưng mà vì thời kỳ khác, vì quan điểm khác, lối sống khác, sở thích khác mà ta nói nặng lời với cha mẹ ta, ta thờ ơ với cha mẹ ta, không nuôi dưỡng, không kính trọng cha mẹ ta thì người đó bị người đời nguyền rủa. Tội bất hiếu rất là nặng, tiệt... luật pháp có thể không xử, người ta chỉ góp ý thôi, nhưng mà chết rồi chắc chắn đọa địa ngục.
[16:34]Đừng nói địa ngục là sự đe dọa, hăm dọa con nít nha, địa ngục có thật. Ai hiểu địa ngục chỉ là cái trí tưởng tượng hay địa ngục chỉ là sự tượng trưng, người đó hiểu sai. Sự thật có một địa ngục. Địa ngục cụ thể đàng hoàng ở cõi bên kia của cõi chết, nơi đó để xử những người mang tội mà luật pháp trên thế gian này xử không hết tội, về đó xử tiếp. Thì cũng vậy, một đứa con mà bất hiếu, luật pháp có thể không xử, chỉ trách thôi, nhưng mà chết xuống địa ngục xử liền, xử xử đầy đủ, xử nghiêm chỉnh luôn. Do đó cái đạo lý để làm một con người đúng nghĩa, con cái phải có hiếu với cha mẹ mình, đó là bắt buộc.
[17:12]Không được nói hỗn, không được nói nặng lời với cha mẹ mình. Mà chẳng những không được nói hỗn, nói nặng lời với cha mẹ mình, cha mẹ ta còn dạy con rằng: bất cứ đối với người lớn nào lớn tuổi hơn ta, đáng anh, đáng chị ta, đáng cha, đáng chú, đáng mẹ ta, ta đều phải lễ độ, không bao giờ được nói xẵng giọng, không bao giờ được nói hỗn hào. Cái đạo lý đó là cái văn hóa quý của người Việt Nam ta, nhưng mà ngày nay đang bị thương tổn rất nặng. Quý Phật tử có thấy điều đó không? Nhiều... nay có những đứa trẻ gặp người lớn ngoài đường mà nói hỗn láo, nó xẵng giọng. Chúng ta đang mất một cái văn hóa rất là đẹp của đất nước ta.
[17:47]Cho nên ngày hôm nay, mỗi người chúng ta phải dựng lại cái văn hóa đó. Là quý Phật tử mình biết đạo, mình phải dạy con mình điều này rõ ràng, dạy từ trong nhà. Ngay ví dụ mình giàu có mình có thuê người làm thì buộc con mình phải nói năng lễ độ với người làm, vì đó là người lớn tuổi hơn. Cái văn hóa của ta đặc biệt là vậy đó, chỉ cần người đó lớn tuổi hơn là ta phải lễ độ. Chưa tức chưa nói đến những cái khía cạnh khác, đây là cái đẹp mà các đất nước khác không có, ta có mà ta đang bị mất dần dần. Ngày hôm nay ta không được quyền để mất điều đó, phải xây dựng lại. Cho nên các bậc cha mẹ ở đây, các bậc anh chị ở đây phải về dạy
[18:28]con, cháu mình, dạy em mình, mỗi khi gặp một người lớn, dù là người xa lạ, nhưng mà người đó đáng tuổi anh, đáng tuổi chị, chú, bác, cha, mẹ, cô, dì của mình thì phải hết sức lễ độ. Mà cái người thấy càng già chừng nào thì phải càng hết sức kính trọng chừng nấy, vì người đó đáng ông, đáng bà của mình. Đó là đạo lý làm người và đó là quê hương ta đó, quê hương ta. Cũng giống như một người học trò bất nghĩa mà ngược đãi thầy cô mình thì tội cũng rất là nặng như vậy. Ví dụ như thầy cô mình đi dạy mình thì cũng ăn lương, ăn lương và đôi khi dạy thêm thì cũng phải nhận thù lao. Đúng là như vậy, bởi vì đời sống mà.
[19:05]Nhưng cái công mà dạy cho chúng ta nó lớn hơn cái đồng tiền mà thầy cô nhận được, chúng ta phải nhớ điều đó. Cho nên dù chúng ta có kính trọng thầy cô của ta bao nhiêu, dù chúng ta có trả tiền, có đóng học phí, nhưng mà có kính trọng thêm nữa vẫn không bao giờ đền đáp được cái ơn nghĩa mà thầy cô đã dạy dỗ chúng ta. Bởi vì sao? Bởi vì cái công lao dạy dỗ nó lớn hơn tất cả những số tiền cộng lại. Cho nên có những người học trò nào mà suy nghĩ lầm mà cho rằng: "À, tôi đi học tôi đóng tiền, tôi không cần phải kính trọng thầy cô, đối với thầy cô là sòng phẳng như mua bán", đó là mất dạy. Những người đó là bị nguyền rủa, người đó là phản bội quê hương đó.
[19:46]Người đó đánh mất cái văn hóa cao đẹp của Việt Nam mình. Người đời thì nguyền rủa thôi nhưng chết, địa ngục xử người đó. Đó là điều có thật. Cho nên vì vậy, chúng ta phải hiểu những cái giá trị nó sâu hơn đồng tiền nhiều. Đừng ỷ mình bỏ vài đồng tiền ra rồi muốn nói gì nói, muốn xử gì xử, không được. Đồng tiền không nghĩa lý gì đâu, tiền bạc không giá trị đâu. Chính cái tâm hồn, cái nhân cách, cái công lao, cái ân nghĩa, cái đó giá trị không bao giờ chuộc lại được. Ví dụ như thế này, ví dụ như có một lúc nào đó chúng ta khốn khổ thì một người nào đó không nói cái họ chúng ta đến chúng ta nhờ một người
[20:22]nào đó giúp đỡ mà chúng ta đã cạn kiệt rồi, cái người kia hỏi là: "Bạn cần bao nhiêu?", cái người này trả lời là: "Hãy giúp tôi một triệu, tôi chỉ cần một triệu để thoát qua cơn này", người kia đưa một triệu. Rồi sau đó người kia thoát qua được cái mối nạn gì đó, rồi từ từ vực lại, làm ăn lại từ từ đến khi giàu có lên cả tỷ đồng. Thì bây giờ đền ơn cái người một triệu là bao nhiêu thì vừa? 2 triệu được không? Lời 1 triệu rồi gì nữa? Vừa chưa? Không bao giờ vừa, phải không? Bởi vì cái đó không phải mua bán, mà là cái ơn nghĩa giúp đỡ, chính cái ơn nghĩa đó là vô giá. Thì bây giờ mình không được quyền đem 1 triệu hay 2 triệu mà
[21:00]đến mình tròng mặt cái kịch, cái mình quay lưng bỏ đi. Thứ đó vô văn hóa, không được. Mà phải lâu lâu đem một món quà, lâu lâu đem món quà và suốt cả cuộc đời không bao giờ được quên cho tới ngày mình chết. Cái người nào mà sống được như vậy thì cái người đó là một con người đúng nghĩa. Đó là con người Việt Nam đúng nghĩa, con người biết ơn, cái biết ơn của mình đến vô hạn. Chứ không phải mình chịu ơn một lần rồi đền ơn ta cái xong rồi phủi lưng quay đi, con người đó bạc, không phải người tốt. Dù người ta giúp mình một lần, hạn chế, nhưng cái ơn, cái chữ ơn nghĩa mình phải xem là vô hạn. Họ giúp mình một lần, mình nhớ ơn suốt cuộc đời,
[21:37]trả ơn suốt cuộc đời, phải sống như vậy. Và sống trên đời phải chịu cực như vậy. Rồi có nhiều người mới hỏi chúng tôi, tu theo thầy cực quá, thầy bắt làm đủ thứ trò, đủ thứ chuyện, thầy bắt tạo phước, bắt công đức, phải nhớ ơn, đền ơn, đáp nghĩa tùm lum. Tu theo thầy cực quá. Tu theo mấy chỗ khác khỏe, gì cũng không hết, phủi hết trơn. Nói đúng, nếu khi sống chúng ta vất vả như thế, ngày chúng ta nhắm mắt lìa đời, chúng ta đi một cái rột liền, mất tiêu liền, khỏe, thanh thản ra đi liền. Hãy xem, hãy xem đến cái giờ phút đó đó mới biết là ai đã sống đúng, ai sống sai. Còn cái người mà sống nhàn nhàn á, tới ngày chết, chết không được,
[22:13]nằm một chỗ hoài không chết, lăn qua lộn lại, bệnh tới bệnh lui hoài không chịu chết. Đến khi mà người thân của mình họ chán mình luôn mà mình không chịu chết, bởi vì người đó sống một đời nhàn nhàn, không làm gì hết. Còn một người sống một đời vất vả, cực khổ, sống đúng, sống ân nghĩa, sống tình nghĩa, sống làm bao nhiêu điều phúc thiện, tới ngày chết, xuôi tay đi một cái một đi liền. Và họ đi về một nơi nào? Nơi nào có rất nhiều người thương yêu, kính trọng họ, bởi vì lúc họ sống trên đời, họ đã sống rất đúng, sống rất tốt. Nó là như vậy, nó công bằng. Cho nên ai tu theo chúng tôi phải cực, cực mà không được than,
[22:53]than là bị bị rầy, nói trước vậy đó nha, nói trước để cho lựa.
[23:00]Thí dụ như vợ chồng cũng vậy, bất nghĩa mà đối xử tệ bạc với nhau cũng là một cái tội nặng. Những tội đó chúng ta không quy thành cái tội hình sự ghê gớm, nhưng làm ta không còn phẩm giá làm người, bị mọi người khinh bỉ, và sau khi chết là chúng ta sẽ chịu cái hình phạt xứng đáng ở thế giới bên kia đó. Cũng vậy, cái tội mà ruồng bỏ hay phản bội quê hương á, nó làm ta mất cái phẩm giá làm người. Chúng ta có một cái ví dụ thế này: ví dụ có một cái người là đơn sơ là họ họ lớn lên ở Việt Nam, rồi họ đi qua nước ngoài họ học. Học xong cái họ thành tài. Họ thành tài rồi họ không về nước nữa. Tại bên đó thấy họ giỏi quá, cái những công ty nước ngoài
[23:41]lớn mời họ ở lại để mà làm việc, trả lương hậu. Cái lương đó nó gấp 100 lần nếu họ về Việt Nam. Chính vì vậy họ ở lại bên đó họ phục vụ, sống một đời sung sướng. Thì như vậy họ có tội không? Luật pháp thì không kết tội họ, vì đó là quyền của họ, nhưng mà lương tâm họ kết tội họ, cái đạo lý kết tội họ. Nên có một cái công ty ở trong miền Nam, có công ty này lạ lắm, cái ông này ổng ổng mở công ty, rồi khi mà những nhân viên nào mà ổng thấy giỏi thì ổng chịu chi phí cho người đó đi nước ngoài học. Mà khi tiễn người đó đi, ổng chỉ nói một câu, ổng nói, "Qua bên đó đi học xong, nếu anh em mà
[24:33]không chịu quay về để làm việc với công ty, mặc dù là công ty bỏ tiền ra, không chịu quay về làm việc với công ty nữa, mà ở bên đó làm để được lương cao hơn, thì chúng tôi không cần anh em nữa. Bởi vì sao? Bởi vì chúng tôi không cần những con người bất nghĩa." Ổng nói một câu gài một câu cuối cùng rất là đau, thế là dù bên kia ai mời bao nhiêu lương cũng quay về để phục vụ với đồng lương thấp hơn. Mà Việt Nam ta đang cần những người người như vậy, những người học thành tài ở nước người, nhưng mà quay về để phục vụ đất nước với đồng lương thấp hơn. Chúng ta đang tìm những con người đó. Chính những con người mà có nghĩa khí,
[25:08]trung kiên đó đó, người đó mới góp tay xây dựng được cái đất nước Việt Nam này lên. Còn nếu không có những con người đó, những con người mà dám từ bỏ quyền lợi mình ở nước ngoài để về phục vụ đất nước với đồng lương thấp, thì đất nước ta sẽ mãi mãi là đất nước nghèo, vì không có đủ người tài, không đủ có người có cái tâm. Chúng ta đang thiếu điều đó nhiều lắm. Nãy giờ mình nói mình không có rầy ai hết trơn nha, mình tâm sự thôi nha, đừng trách tôi tội nghiệp. Còn trường hợp một cái người mà bị giặc bí mật mua chuộc, bí mật làm tay sai cho ngoại bang để mang tội phản quốc, thì cái tội này sao? Nặng ha! Nhà nước biết được, xử liền.
[25:44]Chết xong coi chừng bị xử một lần thứ hai nữa. Cái tội phản quốc thì nặng, thôi bây giờ mình bỏ cái đó. Bây giờ chúng ta nói qua quê hương thứ hai của chúng ta là quê hương tâm linh. Quê hương tâm linh của chúng ta tên gọi là gì? Quê hương tâm linh của chúng ta đó, là quê hương thứ hai của chúng ta, tên gọi là gì? Là Phật pháp, nha, Phật pháp chính là quê hương thứ hai của chúng ta, là quê hương tâm linh của chúng ta, chịu không? Nha, đừng đòi đạo Thiên Chúa nha, Thiên Chúa quê hương của ai, phải quê hương mình. Ví dụ như là quê hương đất nước của ta thì có cái cụ thể là giang san, có chủng tộc, có đồng bào;
[26:21]quê hương tâm linh chúng ta thì có cái gì? Hử? Quê hương chúng ta, quê hương tâm linh chúng ta có nguyên một hệ thống đạo lý, phải không? Chính cái hệ thống đạo lý mênh mông, bát ngát, kỳ vĩ của đạo Phật đúng là dệt thành một giang san thực sự. Chúng ta có quyền tự hào về điều này. Ở các tôn giáo khác giáo lý rất ít, giáo lý rất ít. Nghĩa là nhiều, có những tôn giáo chỉ có một cuốn vậy thôi, một cuốn kinh vậy thôi, là hết rồi. Mà nếu mà giở cuốn kinh đó mà mổ xẻ từng trang, từng chữ thì có khi chúng ta phải bỏ hết, bỏ gần hết, không xài được á, vì vô lý. Vào cái thời đó vô lý. Là một cuốn kinh dày như vậy mà đem ra nếu phân tích
[26:59]khách quan ra là bỏ, xé gần hết, không xài được. Còn trong đạo Phật chúng ta, nguyên cả một cái tạng kinh lớn mênh mông, nối tiếp đời này qua đời kia, mà từng chữ, từng câu hầu như là hợp lý hết, làm cho những người mà tri thức lớn nhất trên thế giới đều phải nghiêng mình kính phục. Nghĩa là cái hệ thống đạo lý trong đạo Phật của ta như vậy, nghĩa là chúng ta bỏ cả đời học không hết được cái uyên áo của Phật giáo, Phật pháp. Nghĩa là chúng ta chỉ nắm một số giáo lý căn bản rồi chúng ta tu hành, rảnh rảnh nghiên cứu thêm. Quan trọng là tu và làm lợi ích chúng sinh thôi. Rồi từ từ đi cả một đời chúng ta thấm được, chứ nếu một người nào đó bỏ cả một
[27:36]đời nghiên cứu cũng không hết, không hết mà mất thời gian không tu được. Vì vậy, chúng ta chỉ nghiên cứu một số giáo lý căn bản, rồi sau đó thực hành, rồi từ từ mình nghiên cứu thêm. Thì chính cái hệ thống đạo lý mênh mông đó, kỳ vĩ, lạ lùng, tuyệt vời đó dệt thành một cái giang san tâm linh để cho chúng ta sống trên đó, và cái giang san này thật là không có biên giới. Quê hương đất nước chúng ta còn có biên giới, chứ còn quê hương tâm linh này quả thật không biên giới, không biên giới. Và ở nơi quê hương đất nước chúng ta có đồng bào thì ở quê hương tâm linh này chúng ta có đồng gì? Đồng đạo, đúng, chính xác, đồng đạo.
[28:16]À, những người đồng đạo này dễ thương không? Dễ thương hơn đồng bào nha. Tại vì sao? Đồng bào ta nhiều khi có những người xấu họ cũng cà chớn lắm, gặp mình nhiều khi còn hỗn, còn chửi tùm lum. Còn đồng đạo ta thì không. Vì sao vậy? Vì vì có đạo lý. Chính vì có đạo lý nên ta gặp nhau ta phải kính trọng nhau, tử tế, nhã nhặn với nhau, thương yêu nhau chân thành. Nên chúng tôi hay nói câu này mà nhiều người ghét á, chúng tôi nói cái đạo đức nó quan trọng hơn là tình ruột thịt. Khi chúng tôi nói câu này nhiều người giận, mà sự thật. Vì sao vậy? Chúng ta hãy nhìn nhan nhản trên đời là có những anh em ruột nhưng mà dám chém nhau vì giành gia tài, có không?
[29:02]Nhưng mà khi những người mà những người nhiều khi người dưng nước lã, nhưng mà cùng có một đạo đức thì nhiều khi còn sao? Còn nhường nhịn với nhau, chia sẻ với nhau, giúp đỡ nhau, phải không? Nên chỉ nhìn đó thôi nên chúng tôi kết luận đạo đức đẹp hơn là cả ruột thịt nữa. Đấy, nên chính vì vậy chúng ta thấy nếu mà chỉ là một quê hương đất nước mà không có một quê hương tâm linh để nâng đỡ, để che chở, để phủ trùm thì quê hương đất nước ta sẽ mất nhiều thứ lắm đấy, sẽ hổng chân nhiều thứ lắm. Vì vậy, chúng ta cần có một quê hương tâm linh là vậy. Vì bên cạnh cái đồng bào, chúng ta có đồng đạo. Mà chính cái tình đồng đạo này cộng với tình đồng bào chung với nhau như
[29:42]thế này, chúng ta ấm áp nhiều hơn, hạnh phúc nhiều hơn nhiều lắm. Rồi chúng ta có gì nữa? Chúng ta có thầy trò, chúng ta có huynh đệ, chúng ta có đền, chùa, chúng ta có Đức Phật, chúng ta có tiếng chuông chùa thong thả khi chiều buông, chúng ta có mái chùa cong vươn lên khi mà ánh trăng vừa vừa mọc. Chúng ta có hương trầm bay xa hòa với cái hoa ở bên ngoài đồng nội, phải không? Chúng ta có tiếng tụng văng vẳng, tiếng mõ vang vang mỗi khi mỗi khi hoàng hôn thả xuống chân đồi. Chúng ta có những giờ phút mà chúng ta quỳ xuống trước bàn Phật, chúng ta dâng lên Đức Phật cái lòng thiết tha, tôn kính của mình.
[30:31]Chúng ta có những giờ phút mà chúng ta ngồi thiền, trầm lặng, bất động, xoay vào nội tâm mình, hóa giải bản ngã mình và tìm thấy trong đó cái niềm hạnh phúc vô biên. Quê hương tâm linh của chúng ta là như vậy, có nhiều điều đẹp lắm. Đồng ý không? Rất là đẹp nha, rất là đẹp vậy. Nên biết bao nhiêu điều trong quê hương tâm linh này mà ta phải thương yêu, phải giữ gìn, phải bảo vệ, phải vun đắp. Quê hương tâm linh nó cho ta cái giá trị tinh thần, cho ta cái đạo lý sống, sự thăng hoa trong tâm hồn. Vì đất nước ta đó cho ta một chỗ để chúng ta sống, để chúng ta lớn lên làm người, cũng để chúng ta thương yêu bởi vì
[31:15]cái tình dân tộc, vì cái xương máu của cha ông, vì cái ước mơ đến tương lai. Nhưng mà sự thật, song song với quê hương đất nước đó, chúng ta có một quê hương tâm linh đi theo để thổi vào quê hương đất nước đó cái cái đạo lý, cái sự thăng tiến của tinh thần. Sở dĩ mà chúng ta có những cái văn hóa đẹp chính là bởi chúng ta cũng có quê hương tâm linh vậy. Sự thật á nói thật á thì người Nam và người Bắc á có những cái văn hóa khác nhau lắm, chứ không phải không đâu. Tuy là Việt Nam, nhưng mà khi mà không biết sao ông bà mình tràn vào trong miền Nam để lập lập nghiệp, mở đất, rồi dần dần cái đời sống ở miền Nam, miền Tây cái cái văn hóa bị thay đổi.
[32:01]Chúng tôi là người hay tò mò. Hồi nhỏ thì có khi sống với những người miền Bắc, chúng tôi thấy có cả một cái văn hóa lạ. Rồi đến khi sau này về tìm về được cái cội nguồn của quê hương ở miền Bắc này, ở Hà Nội này, rồi gặp gỡ nhiều Phật tử miền Bắc và chúng tôi cũng cảm nhận ra cái văn hóa đặc biệt rất là đẹp đẽ của cha ông ta. Mà chúng tôi nghĩ rằng chính nhờ cái văn hóa này mà ta đã giữ được đất nước, dù nhiều lần chúng ta tưởng như là mất nước. Chúng ta có cái văn hóa đặc biệt lắm trong cái cư xử, trong cái lối sống và đặc biệt là cái cái cái cái giọng nói đó. Giọng nói người miền Bắc rất là hay.
[32:47]Tôi nói đây không phải nịnh hoài đâu, không phải nịnh. Mà nhiều khi quý Phật tử mình là người miền Bắc rồi mình coi thường, chứ như chúng tôi vì tôi cũng là cử nhân Anh văn. Khi học tiếng Anh vậy, chúng tôi phải học ngữ âm, phân tích từng cái phát âm li ti lúp chúc lúp chúc cái gì, vì lúc mà học trong đại học họ phân tích kỹ lắm. Lưỡi làm sao, răng làm sao, phát âm cái môi đủ thứ màn hết. Thì khi mình đem cái đó quay vào lại để mình phân tích cái phát âm của người Việt Nam thì chúng tôi mới thấy cái cái phát âm của miền Bắc mà nhất là Hà Nội thật là độc đáo, thật là hay, nó tách biệt ra khỏi những ngôn
[33:18]ngữ khác và làm thành cái độc đáo riêng. Độc đáo riêng để khi ví dụ như bây giờ có một cái quốc gia nào đến nó xâm lược ta nhưng mà nghe giọng nói, bỗng nhiên mình có cảm thấy là cái đất nước đó không bằng mình. Họ nói xí xồ xí xào đó, nghe cái phát âm nó không đẹp bằng dân tộc ta, mình có cái tự hào dân tộc mà nhiều khi mình đánh họ, nổi lên đánh họ chạy dài, giành lại đất nước ta. Có khi chỉ vì cái phát âm ngôn ngữ ta thôi. Nhiều khi tôi có suy nghĩ vậy, không biết tôi suy nghĩ có trật không biết. Thí dụ như ngày xưa có người Trung Hoa qua chiếm mình, mình nói với nhau những cái câu đẹp như thế này,
[33:50]cái ngôn ngữ mình phát âm đẹp thế này, coi người Nam nói không giống, không đẹp. Mình đẹp tới này, còn cái người Tàu họ nói xì xồ xào nghe khó chịu, trong lòng mình có chút khinh họ và thế mình quật cường mình oánh lại. Có khi cha ông ta đã vì một lý do một trong những lý do để giành lại đất nước là ngôn ngữ đó, cái giọng phát âm đó, có như thế chứ không phải không đâu nha. Có không? Phật tử có tin điều đó không? Có nha. Chúng ta phải vậy giữ cái giọng miền Bắc này cho hay, mà nhất là giọng Hà Nội nghe mê, rùng rợn liền.
[34:22]Thì có những cái văn hóa đẹp của cha ông ta để lại mà sự thực những văn hóa đó cũng xuất phát từ nơi Phật giáo chứ không phải là không đâu. Chúng ta có hai cái nguồn đạo lý để dệt thành cái đất nước ta, thành cái văn hóa đất nước ta là Nho giáo và và Phật giáo. Và ngoài ra chúng ta còn có một cái số đền thánh. Đền thánh là những cái vị mà danh nhân chúng ta mà hiển thánh như thần tiên á, chúng ta thờ cũng tạo thành một cái văn hóa của dân tộc. Như vừa rồi vậy, chúng tôi giảng cái bài Thiền học cuối cùng cho cái trường của Tăng Ni, chúng tôi có kể một cái câu chuyện về việc mà vua Hùng Vương nhường ngôi lại cho Thục Phán An Dương Vương.
[35:00]Và chúng tôi nói đó là một cái đẹp kỳ lạ của lịch sử ta mà trên thế giới chưa từng có một đất nước nào thứ hai làm được điều đó. Hôm nay kể lại một chút nha, xíu. Thì lúc đó đó, đời vua Hùng Vương thứ 18, ngài không có con trai, chỉ có một con gái là Mỵ Mỵ Nương, Mỵ Nương. Còn Mỵ Châu là con của vua An Dương Vương. Thì mới kén rể thì hai người giành nhau là Sơn Tinh và Thủy Tinh. Chữ tinh ngày xưa là thần tiên nha, chứ tinh không phải yêu tinh như bây giờ. Bây giờ mà ai mà 3 tháng không tắm mình kêu là hôi như hôi như tinh. Nhưng mà hồi xưa chữ tinh có nghĩa là thần thánh, cho nên là Sơn Tinh, Thủy Tinh.
[35:38]Thì lúc kết cuộc chúng ta biết là ai giành được? Sơn Tinh giành được, cho nên Sơn Tinh về kinh đô để làm rể ở đó luôn, phụ với vua cha trị vì đất nước. Lúc đó kinh đô của ta nằm ở đâu? Ở cái vùng Đền Hùng, Phú Thọ bây giờ đó, lúc đó kinh đô rất là lớn. Thì ở bên gần Ai Lao có một quốc gia nhỏ của cái Thục Phán. Thục Phán mới nghe tin là vua Hùng Vương không có con trai, mà Thục Phán giỏi ghê lắm, giỏi khủng khiếp lắm. Thục Phán là nhảy từ ngọn đồi này qua ngọn đồi kia, một mình địch địch muôn người. Thục Phán giỏi lắm. Nên Thục Phán mới nghe nói bên nước Việt Nam này không có vua không có con trai nữa mới cất quân qua đánh.
[36:15]Đánh 4, 5 lần đều không thành công, vì sao? Bởi vì ổng cực kỳ giỏi về võ công, về khí công, về nội công. Nhưng mà đụng phải vua Hùng Vương là Sơn Tinh là có phép nè, vua Hùng Vương là có phép nè, Mỵ Nương là có phép. Ngày xưa các đời vua Hùng đều là thần tiên, không phải người thường nha. Cho nên chúng tôi đến cái chỗ mà Đền Hùng chúng tôi coi viện bảo tàng mà vẽ vua Lạc Long Quân mặc khố đó, chúng tôi nói những nhà sử không biết lịch sử của ta. Mới vẽ vua ngày xưa Lạc Long Quân mặc khố, ngày xưa Lạc Long Quân là ông tiên, có phép, mặc đồ rất là trang nghiêm, đẹp đẽ. Cứ hiểu, suy luận kiểu mà sử đó,
[36:50]cứ càng ngày xưa là càng man rợ, sơ khai là hiểu lầm á. Ngày xưa cha ông ta là thần tiên không, các đời vua Hùng là thần tiên có phép hết. Đó. Cho nên lúc đó là khi mà Thục Phán đem quân qua đánh thì đánh không lại, tại gặp bên đây triều đình là toàn mấy người có phép không. Đánh bốn lần không được, Thục Phán rút về. Thục Phán mới viết bức thư qua xin lỗi. Bức thư nói như thế này: Quốc thư nói là Thục Phán không phải là người ác tâm mà muốn đi xâm lăng đất nước người khác, mà chỉ vì thấy phía bắc chúng ta một cái đất nước lớn quá, nó cứ đe dọa ở phía nam. Mà ở nước nam này mấy nước nhỏ nhỏ chút chút, nhỏ chút đánh sao lại?
[37:24]Cho nên Thục Phán muốn là dùng võ lực để kết hợp nhiều quốc gia lại thành quốc gia lớn làm đối trọng với phương Bắc, là cũng vì bảo vệ độc lập thôi chứ không phải là vì tham vọng. Nên nhưng mà đánh không được bởi vì gặp phải thần tiên cho nên xin lỗi, sám hối. Thì khi vua Hùng Vương đọc cái bức thư đó, chữ đó viết hồi xưa chứ không phải giống chữ giờ, vua Hùng Vương mới đưa bức thư đó cho Sơn Tinh là con rể mình coi, nói: "Con đọc bức thư này con nghĩ thế nào?" Sơn Tinh đọc xong bức thư mới nói thế này: "Thưa cha, cha con ta đều có phép thuật thần tiên. Ta có cả cái bầu trời, cả thế giới này để sống, không cứ gì một đất nước nhỏ bé này.
[37:59]Nếu cái tay này biết hối hận, biết sám hối mà có cái lòng như thế cũng là lòng tốt. Tức là muốn kết hợp nhiều nước để thành đối trọng đối với phương Bắc là ý tốt. Thôi ta nhường nước cho nó." Vì cái con rể đồng ý nên vua Hùng Vương mới sai sứ sang gọi vua Thục Phán về. Thì Thục Phán về mới quỳ lạy trước vua Hùng Vương, xin lỗi. Thì vua Hùng Vương mới dặn thế này: "Nay nghĩa là vì cái ngươi biết xin lỗi và cái ý ngươi cũng tốt, cho nên ta như các con rể của ta đồng ý nhường cái đất nước này cho ngươi. Nhưng ngươi phải có một cái lời thề là vĩnh viễn giữ gìn cái đất nước này sao? Tốt đẹp, độc lập, hưng thịnh, thịnh vượng,
[38:39]có đạo lý." Thì Thục Phán lạy dập đầu xuống cái đất mà ình ình ở dưới đó, thề. Và khắc một cái lời thề lên đá, cái đá to hơn cái chùa Đình Quán mình, nhưng mà ngày nay đá bị mất, cho nên mình làm lại cái đá nhỏ nhỏ để ở Đền Hùng. Chứ ngày xưa cái đá thề lớn khiếp lắm, khắc chữ, một loại chữ lạ. Khắc là thề đời đời giữ gìn đất nước này. Bởi vì trên thế giới này không hề có một ông vua nào kêu một người lân bang lại cho luôn một cái đất nước. Trên thế giới chưa có, chỉ Việt Nam ta có à. Điều đó trong sử có thật. Sau khi làm lễ tuyên thệ hết thì vua Hùng Vương nè, Mỵ Nương và Sơn Tinh cưỡi mây bay về trời.
[39:16]Một cái truyền thuyết rất đẹp và có thật. Ngày xưa cha ông ta là thần tiên. Cho nên là chính vì chúng ta có cái tín ngưỡng á là chúng ta có tổ tiên mình là thần tiên nè. Sau này chúng ta có thêm cái Nho giáo từ phương Bắc, chúng ta có Phật giáo từ Ấn Độ làm thành cái văn hóa rất là đẹp. Và sau này thì cái những truyền thuyết về thần tiên chỉ còn lại trong tâm tưởng, trong truyện kể, chúng ta không thấy đó là một cái nguồn sống. Rồi cũng như cái Nho giáo lần lần gọi là bị mai một và chúng ta chỉ còn lại cái gì? Phật giáo thôi. Và ngày nay Phật giáo phải kiêm luôn cả ba cái nhiệm vụ của các của các kia.
[39:52]Nghĩa là Phật giáo phải giữ gìn cái tín ngưỡng thờ thần thánh của quê hương ta. Cho nên chúng ta thấy vào các chùa miền Bắc hay có một cái đền thờ Mẫu hay Thánh á, bởi vì đó là cái tín ngưỡng dân gian ta, ông bà ta thần tiên của nước ta chứ không phải là vô căn cứ. Và Phật giáo cũng phải gánh vác luôn cái đạo lý của Nho giáo để dạy người ta sống đẹp, sống đúng, sống có tôn ti trật tự giữa cuộc đời này. Bây giờ chỉ còn Phật giáo và Phật giáo phải gánh vác hết những điều đó. Và đúng như vậy, Phật giáo ngày hôm nay là quê hương tâm linh của ta mà chúng ta phải thương yêu, chúng ta phải bảo vệ. Nếu người nào cũng vậy mà vô trách nhiệm đối với Phật pháp thì mang tội nặng.
[40:32]Cũng giống như là một người đã ruồng bỏ quê hương mình, bất nghĩa đối với quê hương mình vậy. Thì đối với Phật pháp cũng như vậy. Chúng ta phải có bổn phận bảo vệ giữ gìn đạo pháp này. Còn nếu người nào thờ ơ với Phật pháp thì kiếp sau cái tội mà nhẹ nhất là thế này, kiếp sau đầu thai vào một chỗ không có Phật pháp nữa. Không có Phật pháp nữa thì mình làm gì? Khi không có Phật pháp nữa thì ta không có con đường để sống cho đúng, cho đẹp. Và nếu chúng ta khát khao tâm linh, chúng ta sẽ gặp phải một cái đạo tà, một cái đạo tà tầm bậy tầm bạ liền. Nếu chúng ta hiểu, nhiều khi chúng ta hiểu đơn giản
[41:10]đạo là chỉ tu hành hiền lành, không có nhọc công lo lắng việc đời, hiểu vậy là hiểu trật á. Vì sao vậy? Vì đạo chính là cách để sống ở giữa đời. Mà cách sống giữa đời là sống như thế nào? Sống vừa tích cực vừa thanh thản. Nếu ai mà biết sống vừa tích cực vừa thanh thản, người đó sống với sống đúng với đạo Phật. Mình nghe hai câu ngược nhau: "Ủa, sao vừa thanh thản lại có vẻ giống như nhàn nhàn mà tích cực thì hơi bận bận. Vậy thì sao vừa tích cực mà vừa thanh thản?" Tích cực là thế này: Tích cực là chúng ta lúc nào cũng bận tâm để thương yêu con người, lo lắng cho con người. Thanh thản là gì? Thanh thản là đối với bản thân mình mình không có tham
[41:57]lam, không mong cầu gì cho mình, nên mình thanh thản. Nên cái người nào mà ví dụ như nói tôi không mong cầu gì cho mình, tôi sống thanh thản rồi cũng chẳng lo cho ai thì người đó con chim có một cánh à, phải không? Hoặc là người nào rất là tích cực để mà lo cho mọi người, thương yêu giúp đỡ mọi người nhưng trong đó cũng gởi gắm vào đó những cái tham vọng của chính mình thì người đó tích cực nhưng mà không thanh thản thì cũng chỉ là con chim có một cánh, không thể bay vào bầu trời được. Nên cái sống đúng chính là sống vừa thanh thản vừa tích cực. Là siêng năng, bận tâm, tận tụy lo cho cuộc đời,
[42:36]lo cho mọi người, nhưng mà rất thanh thản là gì? Là vì không lo gì cho mình cả, nên lòng rất là nhẹ. Chúng ta nặng lòng bởi vì chúng ta lo cho mình thôi. Còn chúng ta lo cho người thì tuy có bận mà lại không nặng lòng, lòng rất là thanh thản. Mà ai sống được như vậy là người đó sống đúng với đạo, sống đúng với đạo. Đạo cho ta điều đó, chứ không phải đạo chỉ cho ta một cuộc sống nhàn nhàn đâu. Ai sống nhàn nhàn người đó sống sai rồi đó, không đúng đạo. Chịu không? Đồng ý phải không? Đồng ý nha. Cho nên chúng ta phải sống như vậy, vừa tích cực vừa thanh thản là đúng với đạo lý đó. Thật ra, bước khởi đầu á thì đạo nào cũng đưa ra cái chiêu
[43:16]bài giống nhau là ăn hiền ở lành, thờ phụng thần thánh. Cho nên nhiều khi mình cứ nói: "Ôi đạo nào cũng tốt", chúng ta bị gạt á. Nếu mà nói đạo nào cũng tốt là chúng ta bị gạt đấy nhé. Bởi vì sao? Bởi vì bước đầu á đạo nào nói giống giống nhau á là ăn hiền ở lành, thờ phụng thần thánh, giống, nhưng mà sự thực, bước sâu vào một chút rồi là các giáo lý đó khác nhau muôn trùng vạn biệt. Khác vô cùng khác luôn. Thậm chí có những cái đạo mà chủ trương giết người để truyền đạo. Đó, nghĩa là mới ban đầu thì mình nghe nói: "Ủa, đạo nào cũng tốt." Bước vô là chết nha, không được, không đơn giản đâu. Cho nên chúng ta đừng bao giờ bị gạt bởi cái chiêu bài là đạo
[44:00]nào cũng tốt, đạo nào cũng dạy người ta ăn hiền ở lành. Đừng bị gạt bởi câu đó nữa, mà phải tìm hiểu cái chiều sâu về sau. Vì sao? Vì có những đạo mà khuyến khích tín đồ họ giết người để truyền đạo. Hoặc là có những cái đạo mà khuyến khích tín đồ họ vì phục vụ tôn giáo mà phản bội quê hương. Có luôn. Có không? Có luôn. Cho nên vì vậy, ban đầu thì nói vậy nhưng về sau là khác hết. Chỉ có đạo Phật của ta thôi. Ban đầu nói ăn hiền ở lành. Nhưng mà càng đi về sau thì sao? Thì càng hiền lành hơn nữa, càng tích cực, can đảm, tận tụy mà không bao giờ có cái việc mà giết người để truyền đạo và cũng như không bao giờ vì phục vụ cho đạo mình mà phản bội quê hương.
[44:46]Nghĩa là cái người của đạo Phật á càng yêu mến đạo chừng nào thì càng yêu mến quê hương mình chừng nấy. Chỉ có đạo Phật thôi. Cho nên mình ngồi đây mình giống như mình phân biệt đạo này đạo kia, nhưng thực sự là vậy. Phải đau lòng mà nói như vậy, mặc dầu chúng ta vẫn quý trọng tôn giáo bạn nhưng mà sao? Nhưng mà ta vẫn chỉ chọn đạo Phật là để chúng ta theo là vì vậy. Bởi vì đây mới thực sự là quê hương tâm linh của ta. Đây là cái đạo cho chúng ta con đường sống rất là chân chính, ổn định và tốt đẹp. Chắc chắn đưa đến những quả phúc lớn lao ở mai sau, ở kiếp này và những kiếp khác. Vì vậy là chính vì lý do đó mà chúng ta khẳng định
[45:26]với lòng mình là vĩnh viễn, mãi mãi đi theo con đường của Phật dạy để làm gì? Để chúng ta được con đường sống đúng, để chúng ta được tiếp tục yêu thương cái quê hương của mình. Vì đạo Phật là như vậy. Các đạo khác coi vậy chứ không bằng. Ừ. Đạo Phật chúng ta thật sự là cái đạo hiền lành á, chân chất vì cái giáo lý nhân quả từ bi. Có cái nhân quả có từ bi nghĩa là ai gieo nhân gì gặt quả đó, rất là công bằng, rất là công bằng. Có lần chúng tôi nói á thế gian này có ba cái sự công bằng, nghĩa trong vũ trụ này có ba sự công bằng. Sự công bằng thứ nhất là do con người lập ra, sự công bằng thứ hai là do thần thánh lập ra,
[46:09]và sự công bằng thứ ba là do luật nhân quả. Sự công bằng thứ nhất do con người lập ra là gì? Tức là con người lập nên luật pháp. Luật pháp là cũng là gì? Cũng là muốn công bằng phải không? Tức là ai làm tội thì phải phải phạt, rồi còn ai làm làm điều tốt thì được tuyên dương. Như vậy là có công bằng không? Công bằng, con người muốn công bằng nên con người đã lập ra một luật pháp công bằng. Nhưng mà cái sự công bằng của con người còn rất nhiều kẽ hở, phải không? Cho nên có những người đã luồn qua lách lại luật pháp để làm chi? Để mới làm gây tội được. Mà nhiều khi luật pháp không xử được. Chúng ta nghe chuyện những vụ án bên nước ngoài,
[46:44]có những cái tay giết người rành rành nhưng vì thuê luật sư quá giỏi cãi bay trắng án luôn. Cho nên luật pháp của con người đặt ra không thật sự công bằng lắm, mặc dù con người rất muốn công bằng nhưng còn rất nhiều kẽ hở. Cái công bằng thứ hai là thần thánh ở trên trời á. Những vị này có thần thông, có con mắt thiên nhãn nhìn biết hết mọi điều thế gian. Nghĩa là ai làm tội giấu con người được nhưng không thể giấu thần thánh được, phải không? Cho nên vì vậy là thần thánh cũng xử con người. Nghĩa là người nào tốt thì phù hộ để cho người đó được nhiều may mắn, còn người nào tệ thì phạt người đó,
[47:17]làm cho người đó cũng phải gặp nhiều cái bất hạnh trong cuộc sống. Nhưng mà cũng không công bằng tuyệt đối. Vì sao vậy? Bởi vì ở thế gian này á thì con người ta biết hối lộ quan chức để mà luồn lách luật pháp thì trong cái thế giới thần thánh cũng có những người biết hối lộ thần thánh. Thật sự như vậy đó, là vì sao? Là ví dụ như là có những người tín đồ một cái đạo nào đó họ đến họ cứ dâng lễ, họ quỳ họ lạy, họ năn nỉ cái ông thần thánh đó thì làm thần thánh cũng động lòng nha chứ không phải không đâu, cũng động lòng. Nghĩa là biết cái thằng này á nó cà chớn, nhưng mà nó tới cứ năn nỉ mình hoài,
[47:53]nó nay nó cúng nải chuối, mai nó cúng cặp đèn cầy, nay dâng bó hoa, rồi nó bỏ vào thùng lễ ít tiền cái nọ, cái thấy tội nghiệp cái hổng nỡ phạt cái biết nó ở nhà nó cà chớn. Khổ vậy, nên thần thánh cũng động lòng, cũng không hoàn toàn tuyệt đối công bằng mặc dù biết hết. Ở thế gian á thì quan tòa không biết hết, phải nhờ bên công tố đó thì kể tội, bên luật sư bênh vực. Ông ngồi ở giữa ông ngồi ông tính tính tính đến hồi ổng theo ai không theo, ổng không biết. Nhưng mà thần thánh thì khỏi cần, dòm biết liền. Nhưng mà bị cái tay này nó năn nỉ, nó ngồi nó lạy lục miết, cũng động lòng cũng kềm lại không phạt nó, vẫn có thật.
[48:26]Nhưng mà luật nhân quả thì đừng hòng. Tức là cái công bằng thứ ba này là sự công bằng tuyệt đối của vũ trụ. Ví dụ có một tay đó làm tội, quan tòa xử thua, trắng án, lại năn nỉ thần thánh, thần thánh che chở luôn, nhưng được một thời gian thôi. Lúc nào đó rồi luật nhân quả vẫn ra tay xử bình đẳng luôn, xử sòng phẳng luôn, không sót một tội nào hết. Cho nên phải đợi tới cái công bằng thứ ba này mới là sự công bằng tuyệt đối của vũ trụ. Lúc đó mới thấy. Và ở đây đạo Phật chúng ta là ngay từ ban đầu là dạy cho con người cái công bằng thứ ba này là luật nhân quả, sự công bằng tuyệt đối. Và chính vì tin vào cái sự công bằng tuyệt đối này, cho nên chúng ta làm sao?
[49:06]Phải ráng mà sống cho tốt. Bởi vì sao? Bởi vì mình biết rằng, nếu mình sống xấu á, mình có tạm thời mình năn nỉ ông quan tòa, có tạm thời mình năn nỉ ông thần thánh, nhưng mà một lúc khác nhân quả vẫn xử mình sòng phẳng luôn. Nên đạo Phật chúng ta hay, ưu việt hơn tất cả những tôn giáo khác là chỗ đó đó, không lệ thuộc vào con người, không lệ thuộc vào thần thánh, mà lệ thuộc vào một cái luật vô hình, công bình, khách quan và tuyệt đối đúng. Do đó ai nấy ráng giữ mình. Đạo Phật chúng ta là vậy, chúng ta ráng giữ mình từng chút không dám làm bậy, không dám nghĩ xấu cho ai, không dám hờn trách ai, không dám hại ai.
[49:44]Mà nếu giúp ai được cái gì đều ráng mà, ráng mà giúp. Đạo Phật ta là vậy, quê hương tâm linh của ta là vậy. Hiện nay á, thì cái tình hình hiện nay là đạo Phật của ta á bị các tôn giáo bạn cạnh tranh rất nhiều. Chúng ta dùng chữ tôn giáo bạn chứ không bao giờ nói tôn giáo địch nha. Tôn giáo bạn, tôn giáo bạn chúng ta lúc nào cũng cạnh tranh. Có những người họ đến gặp cái tăng ni họ cho tiền, nói hạ bàn thờ Phật xuống đưa cái thần thánh họ lên, họ cho tiền. Trong miền Nam có, không biết ngoài Bắc có không? Khủng khiếp vậy. Và nhiều khi biết đó là đệ tử Phật, biết cái đó là tín đồ của đạo Phật, cái họ đưa người con gái tới họ dụ người con trai trong gia
[50:23]đình đó, cho mê mẫn xong họ bắt muốn lấy thì phải theo đạo. Có nữa. Mà đạo Phật chúng ta thì không có cái phương sách gì để để mà mà phản ứng đối phó lại hết, mà chúng ta hiền á, nào giờ mình bị hiền quá đi, cho nên cái hiền nhiều khi cũng không có hay lắm. Nếu mà so sánh một cách khách quan về đạo lý á, nói không đạo nào bằng đạo Phật, nói thẳng một câu vậy. Giờ họ có mích lòng mình cũng chịu thôi. Bởi vì đó là một sự sự thật khách quan, mà các nhà khoa học, các trí thức trên thế giới đều công nhận, không một đạo nào bằng đạo Phật nổi hết. Nhưng mà về cách tổ chức thì đạo Phật làm sao? Mình thua xa các đạo khác.
[50:58]Các đạo khác họ có một hệ thống tổ chức tinh vi để mà họ truyền bá, mà bên ta thì lại lại không. Họ lần lần họ xâm nhập họ biến cái đạo Phật qua thành đạo của họ. Cho nên nếu mà ta không giữ vững được đạo lý của đạo Phật trong lòng mình, thì ta sẽ bị chia rẽ, bị phá hoại. Chúng ta không giữ vững được đạo lý trong lòng mình là làm sao? Ví dụ, bây giờ có một người nào đó họ đến họ đưa chúng ta, họ nói bây giờ tôi cho anh 1.000 đô anh bỏ đạo Phật đi. Thì bây giờ đó, nếu mà mình giữ vững được đạo lý thì mình không bị lung lay bởi 1.000 đô này, phải không? Còn nếu mình không giữ được đạo lý, mình có tham,
[51:35]mình thấy cái tiền nó quan trọng hơn đạo, mình bỏ đạo mình để theo đạo khác. Như vậy là mình đã bị cái tham nên mình mất đạo.
[51:46]Hoặc là có người đến họ đưa mình 5.000 đô, nói bây giờ anh đứng lên anh chống cái ông thầy đó giùm tôi. Thế mình chả biết ất giáp gì, người ta cho tiền đứng lên chống, mà chống một người mình không biết người đó tội gì, hoặc chỉ nghe đồn bậy bạ. Thì đó cũng là vì tham tiền mà làm sai, nên vô tình làm tay sai cho cho người ở ở một cái đạo khác, ở một cái thế lực khác. Vân vân, nhiều chuyện lắm. Cho nên nếu mà ta không giữ được đạo lý, chúng ta bị tham, chúng ta bị ganh tị, bị đố kỵ thì chúng ta sẽ làm những điều mà chúng ta phản bội lại quê hương tâm linh của mình, cũng như phản bội lại quê hương đất nước của mình.
[52:22]Bây giờ cái người đệ tử Phật á phải có hai cái tính chất. Một á là vừa hiền lành nhưng mà vừa có cái dũng lực. Hiền lành để chúng ta tắm mình trong cái điều thiện của đạo lý, còn cái dũng lực để chúng ta bảo vệ cái quê hương tâm linh của mình không bị ai bí mật chen vào phá hoại. Các nhà xã hội học á họ có một cái khám phá rất là ngạc nhiên thế này, là khoa học kỹ thuật tiến đến đâu thây kệ, con người ta vẫn cần tín ngưỡng, lạ lùng như vậy. Có một thời gian dài người ta nghĩ rằng, khi một ngày nào đó khoa học kỹ thuật tiến bộ vượt bực rồi người ta bỏ hết tôn giáo. Nè, bởi vì tôn giáo là mê tín gì đó ai biết,
[53:00]nhưng mà sau này họ mới ngạc nhiên, không có. Khoa học tiến đâu tiến, con người ta tin cứ tin, vẫn cần tín ngưỡng. Nên bây giờ họ bắt đầu họ thay đổi quan điểm lại. Và thậm chí có nhiều cái thế lực chính trị, thế lực xấu, họ xem tôn giáo như là một vũ khí để họ muốn chống phá một đất nước nào, họ dùng đến lực lượng tôn giáo. Rồi vấn đề trở thành nghiêm trọng, không còn đơn giản nữa. Và vì vậy, khi mà họ muốn dùng tôn giáo như một vũ khí tiến công để lôi kéo quần chúng, kích động nổi loạn, phá hoại một đất nước, thì lúc đó đạo Phật hiện ra như một thế lực thanh bình, đẹp đẽ để giữ gìn đất nước.
[53:39]Nè đây là một điều lại là một điều nữa, là chúng ta thấy một cái hay của đạo Phật một lần nữa, là khi mà tôn giáo bị lợi dụng để trở thành lực lượng chính trị, thì lúc đó đạo Phật lại hiện ra, chính là một cái chiến sĩ hòa bình, làm cho đất nước nó ổn định lại, tốt đẹp lại, không bị lung lay, không bị người ta phá hoại. Chính vì điều đó mà chúng ta phải hiểu cái trách nhiệm của mình, là chúng ta phải kiên cường hơn, mạnh mẽ hơn, là chúng ta bảo vệ quê hương tâm linh của mình, tức là bảo vệ quê hương đất nước của mình, mà chúng ta bảo vệ quê hương đất nước của mình cũng tức là bảo vệ quê hương tâm linh của mình. Đồng ý không? Đồng ý nha.
[54:24]Đó, cho nên chúng ta phải kiên cường, mạnh mẽ, chớ điều ngày hôm nay cái sự đe dọa về phía tôn giáo lại rất là căng thẳng, rất là căng thẳng, nên chúng ta phải bảo vệ quê hương tâm linh của mình là vì vậy. Mà muốn kiên cường, muốn mạnh mẽ để bảo vệ quê hương tâm linh của mình, cũng tức là bảo vệ quê hương đất nước, thì chúng ta phải làm gì? Thì chung quanh ta ai mà chưa hiểu đạo lý thì ta phải giúp cho họ họ hiểu. Nhìn chung quanh mình ngay trong gia đình mình cái đã, ai chưa hiểu phải làm cho người đó hiểu. Bạn bè mình ai chưa hiểu phải làm cho người đó hiểu bằng mọi giá. Láng giềng mình ai chưa hiểu phải làm cho người đó hiểu đạo.
[55:01]Đó là bổn phận của ta. Đó là điều mà chúng ta báo đáp lại cái quê hương đất nước của mình, cũng giống như là đền đáp lại cái quê hương tâm linh của mình. Còn nếu người nào nghĩ mình biết đạo rồi thôi, ai sống chung quanh biết không biết không cần, là người đó vô trách nhiệm. Mà vô trách nhiệm sau này kiếp sau mình không có đạo để sống nữa đó. Sở dĩ mà chúng ta có duyên với Phật pháp, chỉ bởi vì đời trước chúng ta có nhiệt tình truyền bá cho ai đó, đời này mình được cái phước mình biết Phật pháp rất là sớm. Còn nếu mà chúng ta thờ ơ, thì sau này mình biết đạo rất là muộn, tức là mình đã phạm rất nhiều sai lầm trong cả quãng đời trẻ
[55:37]của mình, rồi đến sau này mình mới biết đạo muộn màng, rồi mất công phải chuộc lại, phải làm phúc, phải sám hối. Còn nếu kiếp này chúng ta nhiệt tình truyền đạo cho những người chung quanh mình, thì đời sau mình được cái phước là biết đạo rất sớm, nhiều khi sáu, bảy tuổi biết đạo rồi, thế là suốt quãng đời cho tới ngày mình chết, mình chỉ làm điều đúng mà thôi. Mà cả bảy, tám chục năm mà làm điều đúng thì kết quả là sao? Đời đời sinh vào những nơi hạnh phúc, an lành, tốt đẹp, và quả vị thánh lần lần xuất hiện trong tâm hồn của ta. Đó là cái hệ quả tất yếu thôi. Và cái điều cuối cùng nữa, chúng ta nhắc nhở nhau nữa,
[56:17]là chúng ta phải tinh tấn tu tập thiền định. Là vì sao vậy? Bởi vì chỉ trong cái những giờ phút mà tâm chúng ta thanh tịnh bởi thiền định, thì chúng ta mới nhận ra được vô số cái lợi ích mà Phật pháp đã cho ta. Nghĩa là chúng ta có nhiều điều hạnh phúc lắm, như khi chúng ta thương yêu được con người, chúng ta cũng hạnh phúc, chúng ta nhẫn nhục trước một câu nói xúc phạm, chúng ta đã có một cái hạnh phúc, chúng ta rửa một cái chén, bưng một mâm cơm để hầu hạ một con người bình thường nào khác, chúng ta cũng đã có hạnh phúc. Tức là khi chúng ta sống đúng đạo lý là hạnh phúc đến với ta từng chút, từng chút rồi.
[56:59]Nhưng mà tất cả không có cái gì bằng được thiền định. Nghĩa là chúng ta chăm bón những hạnh phúc khác, những đạo lý khác để cuối cùng phải thành tựu được thiền định. Chính những giờ phút mà yên lặng trong thiền định, tâm chúng ta thanh tịnh, chúng ta mới nhận ra biết bao nhiêu là hạnh phúc, biết bao nhiêu là lợi ích mà mà Phật pháp cho chúng ta. Hiểu như vậy là chúng ta mới biết yêu thương, quý trọng để bảo vệ cái quê hương tâm linh của mình. Hôm nay chúng ta trao đổi với nhau một vài cái quan điểm, một vài ý kiến, chứ hôm nay không phải thành một bài pháp, đạo lý hẳn hoi, trong đó nhắc nhở rằng tất cả chúng ta,
[57:43]Phải có cái tinh tấn tu tập theo lời Phật dạy để chúng ta thấy được cái giá trị của đạo Phật. Và sau đó chúng ta có cái kiên cường để gắn bó, thương yêu và bảo vệ quê hương tâm linh của mình, cũng như bảo vệ quê hương đất nước của mình. Xin chúc cho mỗi người là một chiến sĩ để sống theo đạo và bảo vệ được đạo pháp này mãi mãi. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[58:29]Cứ mỗi lần nhớ tới quê hương, thời gian trôi mang theo nhiều nỗi nhớ.
[58:40]Cứ mỗi lần gió bấc heo may, gợi trong ta bao nhiêu điều kỷ niệm.
[58:50]Quê hương ơi, bao năm tháng cách xa, vẫn âm vang trong lòng ta tiếng chuông chùa ngân nga.
[59:55]Cứ mỗi lần nhớ tới quê hương, thời gian trôi mang theo nhiều nỗi
[1:00:05]nhớ.