[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:13]Hôm nay thì chúng ta nói về đề tài là Đạo Phật ở trong đời sống gia đình. Thì trong đời sống gia đình, chúng ta có nhiều mối quan hệ: quan hệ cha mẹ, con cái, rồi vợ chồng, anh em, bạn bè, rồi công việc làm, vân vân. Ở đây, là con người sống trong cuộc đời, ta phải nhận sự tương quan, chằng chịt, ràng buộc giữa mọi người với nhau. Thì ở đây là cái sự góp ý của quý thầy để chúng ta đem cái đạo lý vào trong cái cuộc sống. Bởi vì đạo, đạo là gì? Đạo tức là cuộc sống, chứ đạo không phải là chuyện ở trên mây hay ở cái rừng cao, núi thẳm nào, mà thật sự đạo là cái chất liệu để ta sống, để chúng ta làm được một con người đúng nghĩa.
[1:16]Trước khi muốn nói điều này, chúng tôi muốn nhắc lại, vì thường thì ở chùa chúng tôi có cái lệ vào đêm giao thừa, thầy trò ngồi bày trà bánh ra ăn uống và nói chuyện đạo.
[1:35]Thì tôi nhắc lại một vài cái ý mà tôi đã nói với những đệ tử ở hôm đó thì thấy nó có lợi: là chúng ta đã biết cái lý tưởng của đạo Phật là giải thoát, vượt khỏi tham ái, vượt khỏi luân hồi sinh tử. Đó là lý tưởng không thể thay đổi, không thể nói khác được. Đó là cái căn bản không thể nói khác được khi chúng ta đến với đạo Phật, học nơi đạo Phật. Tuy nhiên, điều này không đơn giản.
[2:11]Thí dụ như, ví dụ như là một người bị mắc nợ cho một cái gia đình giàu có, rồi phải mang thân mình đi làm thuê. Thì bây giờ người đó làm lụng cực khổ trong cái gia đình đó, rồi có người mới cho biết là: "Anh, tại sao phải mang thân làm lụng cực khổ trong cái gia đình này như vậy? Hãy bỏ mà ra đi." Thế anh kia nghe như vậy chợt thức tỉnh và muốn bỏ ra đi. Nhưng có ai cho bỏ ra đi không? Có bỏ ra đi được không? Được không ạ? Không được. Tại còn mắc nợ mà. Nợ đâu ai cho mình bỏ đi, phải không? Thì muốn ra đi phải làm sao? Phải hết nợ cái đã. Hết nợ nghĩa là mình làm cho cái gia đình đó, đổ ra cái công lao gì đó nó nhiều hơn cái mình ăn uống của
[3:10]họ, nhiều hơn cái mình ăn, mình mặc của họ, rồi cái dư dần dần dần dần mình trả hết nợ, người ta mới cho mình ra đi. Thì cuộc đời cũng như vậy. Khi chúng ta gặp được đạo Phật thì nghe đạo Phật nói rằng: Cuộc đời này là bể khổ, tất cả mọi cái phấn đấu của chúng ta trong cuộc đời này như một giấc chiêm bao thôi, như dã tràng se cát. Khi nhắm mắt buông tay thì chẳng đem gì theo được. Cứ lo ăn, lo mặc, phấn đấu cực khổ suốt một đời, tại sao không dừng lại, tu hành giải thoát vượt khỏi thế gian này? Và đôi lúc, chúng ta thấy mệt mỏi với cuộc đời này, cũng muốn bước ra khỏi cuộc đời, cũng muốn đi tìm sự giải thoát.
[3:56]Nhưng có thể giải thoát được hay không? Có thể ngay đây vừa hiểu được điều đó, nghe đạo Phật nói như vậy, rồi ngay đó vứt bỏ cuộc đời liền, lên non cao rừng thẳm tu hành một mình một bóng rồi chấm dứt luân hồi sinh tử luôn, được không? Chắc chắn là không. Vì nếu được thì mọi người ở đây giải thoát hết rồi. Tại vì tất cả những người ngồi đây đều là những người đã từng nghe Phật pháp rất nhiều, cũng đã từng huân tập trong lòng mình cái lý tưởng giác ngộ, giải thoát. Nhưng mà không phải ai cũng làm được, phải không? Từ xưa đến giờ, cái số người mà bước ra được khỏi cuộc đời này rất là hiếm hoi. Vì sao?
[4:40]Vì chưa hết nợ với cuộc đời. Cho nên cuộc đời vẫn ràng buộc mình mãi, không thể thoát ra được. Đây là cái điều chúng ta phải nhớ điều đó. Cho nên không phải ai nói là muốn giải thoát đều có thể bước ra đi tu giải thoát liền, phải xong nợ với cuộc đời. Hay nói một cách khác, là người mà muốn giải thoát, muốn đi vào cái tâm linh sâu thẳm, phải có phước rất lớn, phải có công đức rất lớn mới có thể đi vào cái tâm linh giải thoát được, chứ không đơn giản. Chứ không phải là chúng ta không có làm phước nhiều, chưa từng làm lợi ích cho ai mà đã lật đật quay vào cho bản thân mình để đi tìm cái gọi là giải thoát, giác ngộ, không bao giờ được hết.
[5:25]Giống như một người mắc nợ phải làm công để trả nợ thì không thể bước ra khỏi cái gia đình của người chủ nợ khi mình chưa có xong nợ thì cũng vậy, cuộc đời này là như vậy. Đây là cái tiền đề rất căn bản cho những loạt bài giảng sắp tới, quý Phật tử phải nhớ điều này. Và như vậy, khi mà chúng ta càng có lý tưởng giải thoát trong đạo Phật thì chúng ta càng phải hết sức đối xử tốt đẹp với cuộc đời này, càng phải hết sức cố gắng làm lợi ích cho mọi người để huân tập công đức cho chính mình và mới lấy công đức đó mà đi tìm được cái tâm linh giải thoát, chứ không có dễ được. Đây là tiền đề quan trọng, căn bản quý Phật tử phải nhớ.
[6:08]Mà khi mình nhớ được cái điều này, mình không có lầm lạc hướng đi và không có vội vàng. Ông bà chúng ta có câu nói là: "Đi vòng một khắc, đi tắt một ngày", nghĩa là gì? Nghĩa là theo kinh nghiệm á, nếu như mình muốn đi từ làng này qua làng kia thì nhìn nhìn cái hướng đi nó thẳng bên đó đó, nhưng mình đâm thẳng thì đi luôn một ngày. Còn cái làng ngay tay mình chỉ nè, nhưng mà đi vòng thì cái con đường vòng lại là một con đường dễ chịu, nó ít có cái đồi dốc, gai góc, ghềnh thác. Thì cũng vậy đó, chúng ta cái mục tiêu giải thoát trước mắt, nhưng mà mình nhắm vào đó để đi tìm cái thiền định, tâm linh giải thoát, đi không tới.
[6:52]Mà chính đi vòng, đi xuyên qua công đức, đi xuyên qua đạo đức, đi xuyên qua việc làm vị tha, cả một đời sống đầy lợi ích cho mọi người thì chúng ta mới đến được cái mục tiêu giải thoát của mình. Đó là cái tiền đề quan trọng. Tôi nói điều này như một cái tâm sự, như sức khỏe tôi thì kém, cho nên cái việc mà ở trên núi đi lên đi xuống vì việc chùa hoặc là đi giảng thì nhiều khi mệt lắm, rất là mệt. Có một lần tôi mệt quá, mệt quá, một buổi trưa nắng, đi trên núi xuống đi xe đường xấu nữa, cái xuống tới thành phố thì trời nó nắng đổ. Tới bến xe rồi phải xách cái túi đi một đoạn ra mới ra tới ngoài đường để đón xe đi.
[7:35]Tôi mệt quá, tôi chợt khởi cái ý niệm là: "Tại sao mình phải cực khổ như thế này?" Nhưng mà ngay sau đó tôi hối hận liền, vì lúc đó là mình vừa mình vừa đánh mất cái lý tưởng của mình, cái ích kỷ nó vừa khởi lên khi mình nghĩ cho bản thân mình. Vì sao? Vì vô lượng kiếp Đức Phật ai xin đầu cho đầu, ai xin tay xin mắt thì cho hết. Ngài vô lượng kiếp Ngài hy sinh vì chúng sinh không bao giờ biết mệt mỏi, không than van một câu. Mình ngày nay là đệ tử của Đức Phật thì việc mình làm nó chưa được một hạt cát so với Ngài, mà có một lúc nào đó vì cái mệt mỏi mình đã chợt thối tâm thì thật không xứng đáng.
[8:17]Nghĩ đến điều đó rồi tôi tự sám hối rồi tiếp tục dang nắng đón xe đi tiếp, không dám than nữa. Và sống trong cuộc đời này là như vậy, chúng ta phải suốt trong cuộc đời mình hy sinh làm lợi ích cho mọi người mà không bao giờ được than mệt. Bây giờ trở lại, Chúng ta xuất hiện giữa cuộc đời này là mang theo cái nghiệp từ vô lượng kiếp, cho nên chúng ta phải sống trong cuộc đời này với nhiều mối quan hệ chằng chịt, ràng buộc không thoát ra được. Mà muốn thoát ra được thì phải hết nghiệp, mà muốn hết nghiệp thì phải, phải sao? Phải trả nghiệp. Vừa trả nghiệp mà vừa gầy cái nhân xuất thế, đây là điểm khác nhau lát chúng ta sẽ trở lại.
[9:06]Bây giờ chúng ta nói đến cái quan hệ gia đình mà tất cả chúng ta đều phải chịu ở trong đó, đều phải đứng ở trong đó. Quan hệ gia đình mà chúng ta phải đứng vào. Thôi bây giờ mình nói từ buổi ban đầu. Mong muốn cái thành lập gia đình là gì? Là có vợ, có có chồng, phải không? Là chúng ta sống trong cuộc đời này, trừ những người nghĩa là
[9:30]xuất gia đi tu thì không có lập gia đình, trừ những người nghĩa là không có cái duyên, không biết kiếp trước gieo nhân gì mà đời này tự nhiên không lập gia đình được, cho nên cứ phải là độc thân, trừ những người nghĩa là không thích lập gia đình phát nguyện ở vậy nuôi heo thì thì không nói. Còn hầu hết chúng ta, mỗi người đều phải như là có cái nghiệp, cái duyên chịu cuộc sống hôn nhân gia đình. Và trong cái cuộc sống hôn nhân gia đình này, như Đức Phật nói: Không có cái gì ràng buộc bằng ái dục. Rồi chúng ta bước vào đó, chịu đựng sự ràng buộc khủng khiếp của ái dục. Ở cái thuở ban đầu, hôm nay ta nói chuyện thì đa số quý Phật tử là người
[10:18]lớn tuổi, cho nên nói chuyện này nhiều khi quý Phật tử nghe nhàm, chỉ có những người nào trẻ trẻ như kia thì nghe còn hơi lưu tâm một chút. Nhưng mà thôi các cụ cứ nghe, có gì đóng góp thêm cho chúng tôi. Đầu tiên là
[10:35]do cứ cho như bình thường là bắt đầu từ một cái tình yêu rồi tiến đến hôn nhân. Cứ tổng quát là như vậy, nhưng mà thực sự nó có nhiều cái lắt léo lắm. Có những người lấy nhau chỉ vì gia đình, rồi có những người lấy nhau vì trong lúc cảm thấy trống trải quyết định đại, vân vân nhiều lý do lắm. Nhưng mà thôi cứ cho là từ tình yêu mà đến với nhau đi. Nhưng mà tại sao người ta yêu nhau để cưới nhau? Tại sao mình chọn người đó? Tại vì người đó, nói như cụ á thì ngạc nhiên ngờ ngợ việc bởi vì cụ lớn tuổi. Nhưng mà với như với cái người trẻ tuổi ngồi dưới kia thì là nhìn thấy khác, tại vì ảnh quá đẹp trai, quá dễ thương, ví dụ vậy.
[11:19]Không lấy được anh là đời em gì đó coi như là chết nửa cuộc đời, ví dụ vậy.
[11:30]Và thế là ta tin rằng tin rằng cái người kia đem được hạnh phúc đến cho mình, phải không? Tin được người kia đem được hạnh phúc đến cho mình với những cái đức tính gì đó, thấy người đó có vẻ mạnh dạn, xốc vác, đầy đầy đàn ông tính, vân vân. Nhưng rồi người nam nhìn lại người nữ cũng vậy, thấy cái người kia là một cái chỗ dựa cho cuộc đời của mình. Khi mình phải bươn chải vất vả thì mình về thì đây sẽ là một người vợ hiền, nơi mà mình có thể quên được cái cuộc đời vất vả bên ngoài, tìm được cái ấm áp, cái dịu dàng gì đó, vân vân. Nghĩa là cái người này nhìn thấy nơi người kia những cái ưu điểm,
[12:10]nhưng mà trên cái căn bản là có thể đem được hạnh phúc đến cho mình. Nghĩa là cái căn bản của nó là gì? Là sự ích kỷ. Là sự ích kỷ. Chúng ta yêu người đó, thương người đó ngoài cái duyên nợ thúc đẩy từ quá khứ, nhưng nó vẫn có cái cái bản chất ích kỷ trong đó là vì người đó sẽ đem được hạnh phúc đến cho mình. Người đó có nhiều cái ưu điểm nên chúng ta chọn họ. Và nguyên nhân của đau khổ này là gì? Là là do cái gì? Tứ diệu đế nói rồi, là ích kỷ. Nên tất cả cái mà chúng ta gọi là gia đình, là hạnh phúc, là hôn nhân, không ngờ chúng ta đã đặt nó trên nền tảng của sự ích kỷ. Và thế là đau khổ tiếp nhau mà xuất hiện, nối nhau mà bước ra,
[12:59]làm cho cái cuộc sống hôn nhân thường là không êm ả, thường là không êm ả. Hiếm có người nào có được cuộc sống hôn nhân hạnh phúc thực sự, đa số đều có chuyện này có chuyện kia. Phải không các cụ? Rồi coi như là đó là mình nói trên tâm lý. Trên cái tâm lý là chúng ta đã chuẩn bị để tạo nên đau khổ bởi cái ích kỷ của mình. Khi chúng ta chọn một người là chúng ta nghĩ vì mình được hạnh phúc căn bản đó. Cái thứ hai nữa là do cái nguyên nhân từ quá khứ là duyên nợ lẫn nhau mà tạo thành. Hai người lấy nhau là vì có duyên có nợ, có duyên có nợ. Mà trong cái nhân quả, có một cái nhân quả thế này mà đây là điều rất là cay đắng.
[13:47]Cái luật nhân quả nó quy định một điều mà mình nếu mà mình hiểu ra được thì mình mới thấy nó vô cùng cay đắng. Thường thường á chúng ta hiểu về luật nhân quả như thế này, là khi chúng ta làm khổ cho người đó thì sau này chúng ta sẽ chịu cái quả báo gì? Đau khổ, phải không? Khi chúng ta đem được niềm vui đến cho người đó thì sau này chúng ta nhận được quả báo là là hạnh phúc. Nhưng không ngờ chúng ta thấy còn có một quy luật nữa: Khi chúng ta mắc nợ người đó thì sau này chúng ta sẽ phải sẽ phải thương yêu người đó. Đây là một quy luật của nhân quả: Khi chúng ta mắc nợ người đó thì sau này chúng ta phải thương yêu người đó.
[14:33]Đây là quy luật hết sức cay đắng, hết hết sức nghiệt ngã. Và trong hai người đến với nhau, người nào thương nhiều thì người đó mắc nợ nhiều. Bây giờ quý Phật tử nhìn lại mình, phải xét lại bản thân mình đối với người bạn của mình, với người bạn đời của mình, mình thương nhiều hay người kia thương mình nhiều thì sẽ biết ai mắc nợ ai nhiều. Cái người mà họ là chủ nợ đó, người mà chủ nợ đó, tức là bây giờ hai người gặp nhau rồi thương nhau, bây giờ ví dụ như là cái người nam mắc nợ đi, người nữ là chủ nợ thì người nam gặp người nữ rồi thương say đắm, thương tha thiết, thương da diết, thương thương riết.
[15:23]Còn cái người nữ thì tỉnh queo à, nhưng mà rồi cũng chấp nhận lấy, lấy để đòi nợ. Vì nhân quả thúc đẩy mà, thành vợ chồng với nhau. Còn cái người nam bị mắc nợ cho nên là nghĩa là lo rồi đi chợ, giặt đồ rồi đi làm về nuôi mà mà chưa hết chuyện thì nhiều khi là còn bị vợ nạt, la nữa, la mà không dám cãi lại. Nghĩa là cái nợ nó như vậy nó hiện ra đó, mà không hiểu tại sao. Có chừng về tới bạn bè lại hỏi: Anh làm gì mà anh sợ vợ quá vậy? Anh làm gì anh thờ bà vậy? Nói: Thôi kệ, vợ tôi tôi sợ, sợ vợ ai đâu. Rồi cũng không thể nào bỏ, không thể làm gì khác hơn được, nó chính là nợ đó. Không giải quyết được, không giải thích được, mình không thể lý giải.
[16:03]Và có thể cái người nghĩa là bước ra ngoài là uy quyền hiển hách, nhưng về nhà bị mắc nợ cái người vợ mình, thế là vợ nói gì phải nghe, làm bao nhiêu tiền phải đưa ro ro. Đó là cái thái độ nợ vợ, nghĩa là xa một chút là nhớ chịu không nổi, vân vân. Thì ngược lại cũng vậy, ví dụ như là người vợ là người mắc nợ mà người chồng là chủ nợ thì mình sẽ thấy cái thái độ hai người khác nhau liền. Là lúc đó cái người vợ cứ thương yêu tha thiết đối với chồng, lo lắng cho chồng từng nét mặt, từng bữa ăn, từng miếng quần miếng áo, mà ông chồng ổng vì là ổng chủ nợ cho nên ổng đâu có thương nhiều. Ổng không thương nhiều thì ổng làm sao?
[16:39]Ổng làm sao? Nhất là lúc này mà ba cái quán cà phê ôm là nó mở ra đều đều nữa rất là khổ. Vợ chiều mình á thì thoắt người ta ít có biết suy nghĩ theo cái đạo lý là cảm động: À, vợ thương yêu mình thì mình phải làm sao xứng đáng, không? Vì không biết đạo lý nên không biết suy nghĩ, chỉ biết hưởng thụ thôi, mà nhất là mình là chủ nợ nên không có thương vợ nhiều, rồi cứ thoải mái mà bay bướm. Cho nên thường thì cái người phụ nữ thích lấy chồng giàu, người ta nói có câu là: Đem lửa thử vàng, đem vàng thử đàn bà, đem đàn bà thử thử đàn ông. Mấy người đó thuộc bài đó. Nên thường á thì người phụ nữ hay ham vật chất, còn người đàn ông thì ham sắc đẹp,
[17:26]thì người phụ nữ hay chọn người đàn ông có phước, dễ làm ra tiền, giàu sang. Nhưng đó là cái lầm. Cái người mà họ giàu sang họ làm phước nhiều, đời trước thì họ đã làm phước rất nhiều và có thể họ đã ban ân cho mình rất nhiều, và mình là người mang nợ, bây giờ mình lấy họ để trả nợ. Và vì họ phước nhiều quá nên nên bản thân mình không đủ để thỏa mãn họ đâu. Đó là lý do mà chúng ta nhận định sơ về cái thái độ tình cảm theo cái nhân quả. Còn một điều này nữa, có một điều này nữa là vì chúng ta nói đến một mức độ cao hơn một chút, là với những người Phật tử biết suy nghĩ là biết nhân quả. À, khi mình sống trong đời sống vợ chồng thương yêu nhau
[18:12]thì chúng ta thương yêu nhau và cái thương yêu nhau này chúng ta hiểu nó là duyên nợ, là duyên nợ quá khứ, là nhân quả của quá khứ lặp lại, bây giờ phải gặp nhau là lý do thứ nhất. Cái thứ hai nữa là do bản năng ái nhiễm của tất cả chúng sinh. Nơi tất cả chúng sinh nó tiềm tàng trong từng cái tế bào, từng cái tế bào của da, của thịt, của não mình nó đều tiềm tàng, thúc đẩy cái ái dục. Cộng cái duyên nợ quá khứ nữa, cộng với cái bản năng ái dục nơi cơ thể, nơi tâm lý sinh lý của mình nên nó đưa đến tình yêu. Ta hiểu điều đó, chúng ta là Phật tử chúng ta hiểu điều đó. Và như vậy khi mà chúng ta thấy mình thương yêu người bạn của mình
[18:52]rất là đằm thắm, rất là tràn đầy, rất tha thiết thì điều đó sai hay đúng? Sai hay đúng? Đâu có gì đâu sai, phải không? Thiệt. Ví dụ sống trong đời sống vợ chồng mà mình thương được người bạn mình trọn tình, chân tình, chung thủy thì điều đó rất là tốt, không có gì để sai nếu nhìn theo cái đạo đức của con người bình thường. Nhưng mà vì chúng ta là Phật tử thì chúng ta hiểu được rằng, hiểu được rằng cái tình thương yêu đó là tình thương yêu, tình thương yêu gì? Thuộc loại gì? Thuộc loại vị kỷ. Nó không phải là cái lòng từ bi, cái đại bi mà Đức Phật dạy cho chúng ta, phải không? Và như vậy, thì trên cái quan hệ của con người thì cái tình thương đó không có lỗi.
[19:47]Nhưng nếu nhìn vào Phật pháp thì nó là sự ràng buộc, nó là nguyên nhân của đau khổ, nguyên nhân của đau khổ. Chúng ta phải hiểu điều đó. Và chúng ta phải làm gì khi thấy mình thương yêu người bạn mình rất tràn trề, rất tha thiết thì phải làm gì? Bớt thương lại, phải không? Không bớt thương được đâu, vì nó là nhân quả. Mình thương yêu tràn trề là vì có nợ nên bây giờ mình xóa nợ không được, chính nhân quả nó thúc đẩy mình phải thương do mình mắc nợ. Và ở đây là mình chuyển chứ không phải là trốn. Chuyển là cái gì? Là mỗi khi mình thấy lòng mình thương cái người bạn mình quá thì mình nên niệm Phật, ngồi lắng tâm lại niệm Phật
[20:27]và nguyện lòng mình thương yêu tất cả chúng sinh. Nghĩa là cũng không có nói là mình không thương yêu người bạn mình, phải không? Không có nói. Vì nói điều đó là sai nhân quả. Nhưng mình phát nguyện thêm một cái tâm bên cạnh là nguyện lòng thương yêu tất cả chúng sinh. Chính cái lòng từ bi này nè, nó lại hóa giải bớt cái cái lòng ái nhiễm, cá nhân, vị kỷ. Đó là cái phước. Cái tâm từ bi nó tạo cho mình một cái phước, nó làm nhẹ bớt cái ái nhiễm của cuộc đời.
[20:57]Mà đây là nhân quả, đây là nhân.
[21:01]Nói cái điều này đối với mấy cụ già thì nó không có nghe không có không có hấp dẫn lắm, vì sao? Vì đến cái tuổi của mấy cụ á, cái tình thương của ngày xưa nó chìm mất tiêu hết rồi, phải không? Đến cái tuổi này sống với nhau chỉ là vì cái nghĩa mà sống thôi, chứ còn những cái rạo rực, nghĩa là cái gì kêu bằng cái gì? Cái bồng bột, cái sôi nổi, cái rạo rực của cái ái tình yêu thời trẻ nó bay mất hết rồi, cho nên mấy cụ nghe cái này không có không có thấm lắm. Nhưng mà những cái người còn trẻ trẻ thì nghe điều này có thể hiểu được, phải không? Là trong cái tuổi mà mình thương yêu người bạn mình rất tha thiết thì chúng ta hãy nhớ thêm một điều
[21:38]này, là hôm nay chúng tôi nhắc, là chúng ta phải nguyện lòng thương yêu tất cả chúng sinh. Lúc đó ngồi mình quán tưởng từ bi, thương yêu tất cả chúng sinh để gieo cái nhân mới nó kèm thêm cái quả cũ, cái nhân cũ. Là cái nhân quả quá khứ nó thúc đẩy mình cái tình yêu cá nhân, vị kỷ thì bây giờ mình tác động, tác ý cái ý niệm từ bi để gieo thêm cái nhân mới mà tách cái tình yêu đó ra. Vì khi mình thương yêu nhiều có nghĩa là mình thuộc loại người nặng tình cảm, thì bây giờ mình chuyển cái tình cảm đó sang đến tất cả chúng sinh. Thì là mình gieo cái nhân mới để chuẩn bị cho sự giải thoát mai sau.
[22:14]Tức là mục tiêu chúng ta nói chuyện với nhau trong những loạt bài này đó là thế này: là chúng ta sống trong cuộc đời để trả nợ, làm trọn bổn phận mình, đối xử tốt mình với cuộc đời và chuẩn bị để bước ra khỏi cuộc đời. Đó là chúng ta nói với nhau vậy. Thì ở đây, bắt đầu từ cái một cái nguyên tắc thứ nhất là khi chúng ta thương yêu người bạn mình trọn tình, thấm thiết thì bên cạnh đó mỗi ngày hãy lắng tâm lại 5, 10 phút, rải lòng từ bi thương yêu của mình đến với tất cả chúng sinh. Quý Phật tử làm được không? Được không? Mấy vị trẻ trẻ nè đang còn thương yêu thấm thiết nè, còn mấy cụ già thì dễ rồi phải không?
[22:58]Khỏi cần thấm thiết gì hết. Nghĩa là bây giờ ngồi lại thương yêu chúng sinh được liền. Thế còn ổng thì một là ổng chết mất, hai cũng già cù khù củ lủ khủ rồi, hết hấp dẫn rồi phải không? Giờ ổng cũng rồi cho nên là không có gì phải bận tâm tới ổng. Bây giờ chỉ còn lo tu hành và theo như lời quý thầy dạy là từ bi thương yêu chúng sinh dễ, còn những người trẻ vì sự cái ràng buộc ràng buộc của luyến ái. Bây giờ trong cái cuộc sống gia đình chúng ta nói tổng quát là hoặc là chúng ta được hạnh phúc hoặc là có sóng gió không hạnh phúc. Chứ không phải là ai sống trong cái cuộc sống gia đình cũng đều suôn sẻ, đều yên vui hạnh phúc đâu, phải không?
[23:42]Bước đầu khi chúng ta lập gia đình, nói chúng ta là quý vị chứ không phải có tui trỏng trỏng đâu nha. Bước đầu khi mà quý Phật tử lập gia đình thì mình đều hy vọng, mình đều hy vọng là mình sẽ xây dựng được một tổ ấm yên vui hạnh phúc. Nhưng rồi cuộc sống nó không như mình nghĩ là có người thì được hạnh phúc, có người không được hạnh phúc. Trước hai điều đó chúng ta sẽ xuất hiện hai cái tâm trạng. Với cái người mà được hạnh phúc thì mình sẽ xuất hiện cái tâm trạng là đắm nhiễm. Đắm nhiễm là chìm trong cái niềm vui hạnh phúc gia đình không còn biết gì nữa. Nghĩa là sống bên người mình thương yêu,
[24:23]cùng nhau xem video, hai vợ chồng nào mà biết âm nhạc, văn nghệ một chút thì có khi cùng nhau hát karaoke, rồi rảnh rảnh thì đi Vũng Tàu chơi, à vân vân, làm ăn gì đó rồi hy vọng là sinh những đứa con ngoan, học giỏi. Thế là mình thấy đời mình như thần tiên. Và mình xem trong đó là tất cả, không còn nghĩ gì khác, niềm vui là đây, thiên đường là đây, hạnh phúc là đây, còn cõi trời, cõi Cực Lạc thôi để già rồi tính sau. Đó là trường hợp mà gia đình hạnh phúc. Còn trường hợp gia đình không hạnh phúc nghĩa là cứ gây gổ thì bên người thì vợ lớn, vợ bé, người bồ bịch lung tung, ăn nhậu về đánh vợ, đập con.
[25:01]Có khi bài bạc đem về chôm đồ nhà đem bán bớt, vân vân, nghĩa là đầy đau khổ như địa ngục. Nghĩa là gây gổ, nói xấu rồi nhau, vu khống, chỉ trích, vân vân đủ thứ chuyện thì lúc đó mình phát sinh tâm trạng gì? Tâm trạng gì? Chán nản, phải không? Lúc ai rủ đi tu là đi liền đó. Rủ đi tu đi liền, đời là bể khổ, tình là dây oan, vân vân. Mà thấy Phật nói đúng liền. Nhưng mà nếu mà ổng về ổng đối xử tốt quá, bữa nay tự nhiên ổng đổi tánh ổng về ổng nói: "Em mình ơi, nấu cho anh miếng canh ngon". Cái tự nhiên thấy: "Đời bớt khổ". Phật coi chừng nói sai, thôi thôi khoan đi tu đã, từ từ. Nghĩa là cuộc sống của chúng ta vậy đó.
[25:43]Cái hạnh phúc cái đời sống gia đình nó ràng buộc, nó chi phối tâm trạng chúng ta và chúng ta bị dao động trong đó. Hoặc là đắm nhiễm nếu gia đình mình yên vui hạnh phúc, hoặc là chán nản đau khổ, có khi đòi tự tử nếu gia đình mình không vui không yên vui không hạnh phúc, đầy bất trắc đau khổ. Thì bây giờ chúng ta là người Phật tử, chúng ta là người Phật tử thì thái độ chúng ta trước những cái hạnh phúc và đau khổ trong đời sống hôn nhân gia đình là làm sao? Hồi nãy cái nguyên tắc thứ nhất là khi mình thương yêu người bạn mình thì hãy phát nguyện thương yêu chúng sinh, nguyên tắc thứ nhất. Và đây là nguyên tắc thứ hai là trước hạnh phúc cũng như sóng gió của
[26:27]đời sống gia đình, chúng ta phải có thái độ, cái tâm trạng gì? Vui vẻ trả nghiệp và phát nguyện bước ra, bước ra khỏi cuộc đời, bước ra khỏi luyến ái này. Dù gia đình chúng ta hạnh phúc hay không hạnh phúc, người Phật tử phải dõng mãnh điều này. Nhớ như vậy, người Phật tử phải dõng mãnh điều này. Nghĩa là vui vẻ trả nghiệp và phát nguyện bước ra khỏi ái dục. Mấy cụ già thì khỏe thôi, bước ra khỏi ái dục khỏe thôi, giờ cũng hết rồi, hết hơi rồi. Có cái tuổi trẻ nè, tuổi trẻ mà làm được điều này mới có giá trị. Dù cho gia đình chúng ta hạnh phúc chúng ta vẫn làm tròn bổn phận của mình trong gia đình và phát nguyện bước ra khỏi ái dục,
[27:16]phát nguyện thương yêu chúng sinh, phát nguyện đi tìm con đường giác ngộ giải thoát, vẫn tiếp tục đến chùa tu tập, học hỏi giáo lý để trang bị cho mình một cái đời sống tràn đầy đạo lý. Vừa áp dụng vào trong đời sống gia đình, đối xử với bạn mình, với cha mẹ, với con cái mình, nhưng vẫn âm thầm chuẩn bị cho mình một sự tu tập vượt thoát lên trên tất cả. Đó là cái thái độ chân chính của người Phật tử. Thứ hai nữa, nếu gia đình mình đầy đau khổ, sóng gió, một lát nữa thì chúng ta mới nói đến vấn đề ly dị hay không ly dị theo quan điểm đạo Phật. Bây giờ chúng ta cứ cho như là không không ly dị, cứ cho là cuộc gia đình mình không hạnh phúc,
[27:58]trắc trở, không vui, chứ không quá đáng để gọi là ly dị, để phải đến nỗi ly dị thì cái thái độ của người Phật tử chân chính là gì? Cũng vui vẻ trả nghiệp, chứ không có cái thái độ bi quan, sầu muộn, tiêu cực, chán nản, bởi vì thái độ chán nản không phải thái độ của người Phật tử. Thái độ của người Phật tử là cái sức chịu đựng rất cao, sức chịu đựng rất cao để trả nghiệp. Chúng ta không có phước để hưởng cái niềm vui trong gia đình mà phải chịu đau khổ thì thái độ của người Phật tử là đầy nghị lực, đầy ý chí để chịu đựng trả nghiệp mà vẫn tâm nguyện thoát khỏi cái thế gian để mà tiến tu giải thoát.
[28:44]Nghĩa là dù thế nào, dù gia đình mình hạnh phúc hay đau khổ thì lý tưởng giải thoát không bao giờ được bỏ rơi. Đó là tâm của người Phật tử chân chính. Ở đây cái điều này nó hơi khó, nó hơi khó cho các Phật tử mà còn trẻ tuổi. Vì sao? Vì sự thúc đẩy của cái tình yêu, của cái thể xác làm cho chúng ta khó nghĩ rằng chúng ta có thể tiến tu giải thoát được. Còn những người lớn tuổi thì đã đã chán chường, đã mệt mỏi, à đã
[29:20]đã bình thản rồi, cho nên mình đi chùa à tiến tu mình thấy có ý nghĩa. Mình thấy không bận tâm gia đình nên dễ hướng về đạo, dễ dành cái cuộc đời còn lại lúc tuổi già cho đạo. Nhưng mà những người tuổi trẻ trong cái cuộc sống gia đình như vậy mà vẫn nuôi được lý tưởng giải thoát là điều rất khó và rất là quý. Và nên làm điều đó, quý Phật tử nên cố gắng ngay khi tuổi mình còn xuân, sức mình còn khỏe. Vì sao? Vì nếu như vậy là mình tích lũy được công đức lâu dài hơn, dày hơn. Tới đến khi cũng như là mình 60 tuổi, 70 tuổi như các cụ ở đây thì mình đã huân được cái công đức khá vững rồi. Còn đến đợi như đến khi chúng ta lớn tuổi,
[30:05]60 tuổi, 70 tuổi hết hơi, hết có yêu thương gì nổi rồi, thì lúc đó mới hướng về đạo thì công đức nó còn mỏng lắm. Nó không có bao nhiêu công đức để mang cho qua kiếp sau. Còn nếu ngay khi còn trẻ mà phải duyên phải nợ để lập gia đình thì trong cái đời sống gia đình đó, dù hạnh phúc hay đau khổ, chúng ta vẫn phải có thái độ nghĩa là vui vẻ trả nghiệp và giữ vững lý tưởng giải thoát để bước ra khỏi cái ái dục. Đây là cái lời nhắn gửi thứ hai của quý thầy đến với quý Phật tử. Quý Phật tử phải cố gắng điều này. Cái nói điều này nếu nói suông qua quý Phật tử sẽ bỏ qua, không xem trọng nó đâu. Nhưng quý thầy nhấn mạnh tới lui như vậy để quý Phật tử nhớ,
[30:51]tác tâm là trong đời sống gia đình dù hạnh phúc vẫn hỷ, vẫn hãy thắp sáng lên lý tưởng giải thoát của mình. Ở đây nhiều khi như quý thầy nhìn thoáng qua chứ vẫn có thể biết được gia đình hạnh phúc hay không. Có thể quý thầy vẫn đánh giá được. Nhưng mà dù hạnh phúc thì quý thầy vẫn khuyên quý Phật tử phải hãy nuôi dưỡng cái lý tưởng giải thoát để bước ra. Đó là cái lời nhắn gửi thứ hai. Bây giờ cái thứ ba. Cái thứ ba này chúng ta nhắc lại cái điều hồi nãy: là muốn bước ra khỏi cuộc đời thì phải đối xử tốt với cuộc đời này. Người mà không có phước không thể giải thoát được. Và như vậy cái chỗ mà chúng ta làm phước đầu tiên là với ai?
[31:38]Là với với gia đình mình. Đó, cho nên mình là người Phật tử, à có khi mình là người chủ nợ. Ví dụ như quý Phật tử đây mình kiếp trước á, cái người chồng, người vợ mình mắc nợ mình, cho nên đời này họ đối xử tốt với mình và mình thường là ở không để mà mà hưởng thôi. Ở không lo việc nhà chút đỉnh, chẳng những ở không lo việc nhà mà còn được đưa xâu chìa khóa giữ túi tiền nữa, muốn chi tiêu gì tự do nữa. Nghĩa là chúng ta được nhiều cái ưu thế do chúng ta kiếp trước là chủ nợ. Nhưng mà bây giờ mình là người Phật tử thì mình phải hiểu điều này. Hiểu vì sao? Cái sự hưởng thụ lại đưa đến mắc nợ trở lại.
[32:19]Là bây giờ mình cứ thoải mái mình hưởng rồi mình sẽ mắc nợ kiếp sau trả lại và sự ràng buộc tiếp tục. Chỉ có người chủ nợ mới được tự do, chứ con nợ không được tự do. Tôi ví dụ không nói vợ chồng, bây giờ nói hai người bạn với nhau thôi, anh A, anh B với nhau. Ví dụ như kiếp trước á anh A mắc nợ anh B 500.000, ví dụ con số như vậy. Tới kiếp này gặp lại, ảnh phải đối xử tốt với anh B, tại lúc trước là ảnh mắc nợ bằng lòng thương yêu mà, anh B đối xử thương ảnh, giúp cho ảnh có số tiền 500.000. Kiếp này gặp lại anh B tự nhiên ảnh khởi lòng thương yêu, mến thương người bạn mình và giúp đỡ trở lại.
[32:58]Thì theo nhân quả sẽ giúp đỡ lại bao nhiêu? Giúp bao nhiêu? Thường là cái số tiền giúp lại á nó tăng gấp bội lần và thành khoảng ba bốn triệu luôn, năm sáu triệu chứ không phải 500.000. Thì như vậy anh B làm sao? Ảnh bị mắc nợ trở lại, cũng bằng tình thương yêu. Rồi kiếp sau làm sao? Anh B phải kiếm anh B anh A mà trả nợ. Thì đời sống vợ chồng cũng vậy. Ví dụ như kiếp này cái ông bạn mình ổng mắc nợ mình, ổng nuôi mình, ổng lo cho mình đủ thứ hết. Cái mình ỷ, ỷ: "Chồng tôi thương tôi lắm", nên cứ yên tâm mà hưởng. Hưởng cho đến già chết xong thì lúc đó là mình đã mắc nợ lại ổng gấp mười lần mà ổng đã mắc nợ mình rồi mình không hay. Đó là nhân quả.
[33:45]Rồi kiếp sau làm sao? Kiếm ổng lạy lục mà cưới ổng để mà trả nợ. Đó là nhân quả. Rồi gặp ổng nữa là ổng lúc ổng trả nợ hết rồi ổng gặp mình ổng tỉnh à, hết nợ ổng đâu có thương nữa. Nhưng mà lúc đó mình phải lạy: "Anh là lẽ sống của đời em. Không có anh là mặt trời đã tắt, hoàng hôn đã buông xuống." Ổng nói: "A, nhưng mà tôi không có đồng nào sao cưới cô?" "Em bao tất cả", ví dụ vậy, "nuôi anh suốt cuộc đời" vân vân vậy để trả nợ lại. Đó là sự ràng buộc. Thì bây giờ mình là người Phật tử, đặt trường hợp mình là chủ nợ, nghĩa là chồng mình đang trả nợ cho mình thì mình phải sao? Phải sao? Mình có ngu dại mà mình ở yên để hưởng cho hết không? Rồi mắc nợ lại không?
[34:30]Thì phải làm sao? Phải tiếp tục làm chủ nợ nếu mình muốn tu giải thoát. Nghĩa là làm sao? Ổng đang trả nợ mình chứ mình lại vẫn đối xử tốt với ổng, vẫn lo lắng cho ổng, đúng không? Đó là khôn ngoan. Cái người mà không hiểu sâu á nói: "Trời ơi, sao mà ái nhiễm làm chi dữ vậy? Lo mà tu mà giải thoát đi, cứ mà lo cho ổng hoài." Nhưng mà không, cái người đó là nhìn không sâu. Ngay khi đang còn dư nợ như vậy mình cố gắng mình vẫn giữ vai trò chủ nợ, vẫn tiếp tục lo cho người bạn của mình chứ không để cho ổng lo cho mình quá đáng. Thì như vậy mình không mắc nợ và lúc mà đến lúc nào đó mình có cái duyên mà bước vào đạo,
[35:10]mình lại thảnh thơi bước đi liền, không bị ràng buộc, không bị kéo lại. Có câu chuyện này mà có cái bác, bác cư sĩ ở dưới Long Xuyên ổng nói mà tôi phải khâm phục. Nói rằng đạo Phật chủ trương là chỗ giải thoát là không thiện không ác, không phước không tội. Ổng nói: "Không phải, không đúng đâu. Cái người mà làm phước mới được tự do, còn cái người làm tội không được tự do. Ví dụ như là mình có phước được giàu, bây giờ mình được tự do: một á là mình thích mình chọn cái mình hưởng cái giàu sang đó, phải không? Hai là mình chọn cái nghèo thì mình đem tiền cho hết thì mình được nghèo, phải không? Còn mình không muốn cho mình giữ lại mình được giàu.
[35:55]Vì mình có phước mà, nên mình được tự do chọn lựa. Còn cái người mà mắc cái tội phải nghèo thì được chọn lựa không? Muốn giàu được không? Không được, phải chịu nghèo thôi. Bây giờ ví dụ như một người có cái phước được sống lâu, nhưng bây giờ họ không thích sống nữa thì sao? Cứ tự tử mà chết. Phải không? Họ được tự do. Muốn sống lâu thì sống lâu, không muốn sống lâu cứ tự tử mà chết. Họ được tự do chọn lựa. Còn cái người không được phước sống lâu thì bây giờ họ có được chọn lựa không? Phải chịu chết yểu, muốn sống lâu đâu được. Phải không? Cho nên cái người làm phước, có phước là người tự do, còn người tạo tội là người bị ràng buộc."
[36:37]Cũng giống như trên cuộc đời này khi mà chúng ta không tạo tội thì chúng ta không bị bắt ở tù, được tự do đi tới đi lui làm này làm kia. Còn nếu chúng ta tạo tội thì chúng ta phải bị mất tự do. Thì nhân quả cũng vậy, nhân quả cũng vậy. Cho nên thái độ của một người Phật tử hiểu nhân quả là không bao giờ để cho người khác lo lắng cho mình mãi. Đó là một thái độ khờ dại, khờ dại. Chỉ có những người không hiểu Phật pháp, không hiểu nhân quả mới để cho người khác lo cho mình. Còn người hiểu Phật pháp, hiểu nhân quả thì luôn luôn đem cái cuộc đời mình để thương yêu, lo lắng cho người khác. Dù cái người kia mắc nợ mình, những chúng sinh đó mắc nợ mình á
[37:20]mà mình vẫn thương yêu, vẫn lo lắng giúp đỡ họ chứ không có để cho họ lo cho mình. Thì như vậy nó vừa là lòng từ bi mà vừa là vừa là khôn. Vì mình phải làm cho người ta mắc nợ mình, mình phải là chủ nợ thì mình mới được tự do về sau. Còn mình có mắc nợ ai rồi phải trả. Nghĩa là năm kiếp, 50 kiếp, 500 kiếp vẫn phải gặp lại người đó để trả nợ. Còn mình khôn ngoan thì mình cứ cứ cho vay cho nợ thôi. Mình tự do không thèm đòi thôi, phải không? Mình là có phước, mình là chủ nợ thì mình được tự do. Không thích đòi, không đòi ai hết, cứ tạo phước cho người này giúp người kia, không đòi ai hết, chỉ được tự do để tu thôi, để tu hành thôi.
[38:05]Còn mà mình ngu, mình ngu si không hiểu Phật pháp, mình thích hưởng, thích người ta cho mình, lo cho mình. Mà đây là cái bệnh của những người ích kỷ, dễ vui, nhất là những cô gái đẹp. Có những cô ỷ cái sắc đẹp của mình thấy đàn ông đến với mình ga-lăng, chiều chuộng, cung phụng, thích, tự hào. Nhưng không ngờ đó là chết. Đó là sự khờ dại của tương lai. Rồi những người đàn ông cũng vậy, có những người đàn ông may mắn rớt vào hũ nếp là cưới được vợ giàu rồi cứ phè ăn chơi. Đó là điều khờ dại, người không hiểu Phật pháp. Vì người hiểu Phật pháp là suốt cuộc đời sống hy sinh, lo lắng cho người khác chứ không để cho người khác phải lo cho mình.
[38:54]Cho dù chúng ta được thương yêu, dù chúng ta được người bạn của mình hết sức tử tế với mình, thì mình vẫn phải, cũng phải tử tế trở lại và tử tế nhiều hơn họ tử tế với mình nữa. Nhưng mà ai có nói mình gì đó kệ, ai có nói mình: "Sao mà ái nhiễm quá, thương chồng, thương vợ, thương con quá, không lo tu", kệ họ, mình đang hiểu con đường của mình, mình phải hiểu được nguyên tắc là: Phải đối xử tốt với cuộc đời mới bước ra khỏi cuộc đời được. Muốn hết nợ với cái người chồng, người vợ của mình, phải đối xử tốt với họ mới có thể sau này bỏ họ được. Nên quý Phật tử nhớ câu này nha, muốn bỏ vợ, bỏ chồng thì phải đối xử tốt với họ, rồi mới bỏ được để đi tu.
[39:36]Nghe câu này lạ không? Nhưng mà đó là chân lý. Đó là chân lý. Chứ không phải là muốn đi tu là cứ ruồng rẫy, thờ ơ, lạnh lùng với cái người bạn của mình mà nói là để đi tu, đó là sai lầm. Như chúng tôi thì có mấy cô Phật tử, tu riết rồi cứ lúc nào cũng muốn bỏ chồng, bỏ con đi tu, lúc nào cũng hăm chồng, hăm con, nói: "Thôi tôi đi tu, tôi lên núi tôi tu với thầy". Mỗi lần lên kể tôi nghe là tôi rầy, tôi rầy, lần nào lên là tôi cũng rầy, nói điều đó sai lầm, không hiểu đạo. Nói như vậy thì làm cho cái ông chồng ổng ghét thầy luôn nữa, vô tình ổng ghét luôn. Mà ghét đạo luôn nữa. Nói cái đạo này ở đâu mà cứ phá vỡ gia đình, phá vỡ hạnh phúc người ta mà.
[40:17]Nói vậy. Cho nên nói hiểu đạo là phải muốn bỏ chồng, bỏ con thì phải lo cho chồng, lo cho con trọn vẹn. Mà mình lo càng nhiều thì mình càng bỏ đi sớm được, còn mà lo sơ sơ hoặc là thờ ơ, lạnh lùng thì càng bị ràng buộc trở lại. Đó là cái chân lý đó. Quý Phật tử nghe tôi kể già già về, chiều nay về ráng lo cho ổng nha. Ráng nhớ. Đó là điều thứ ba nhắc nhở, phải không? Chúng ta thấy á, chúng ta học được đạo lý nơi đạo Phật là không phải là để áp dụng ở trong chùa, mà chính là đem về nơi gia đình mình mà áp dụng. Có nhiều người Phật tử học đạo, nhưng mà do học không tới, cho nên cứ bị mâu thuẫn giữa đạo và đời, mâu thuẫn giữa đạo và đời.
[41:06]Người thì như sống đạo thì thấy sao mình cứ kẹt ở trong cuộc đời, sao sống với gia đình rồi sao đủ thứ chuyện phải lo toan làm ăn, đối xử rồi đủ thứ. Muốn tu mà rồi không được, mà cứ lơ lơ lửng lửng đời không đời, đạo không đạo, riết rồi người ta phê bình. Nói mày á, đời cho ra đời, đạo cho ra đạo nghen. Các con có nghe người ta phê bình vậy không? Có không? Đó, đừng lơ lơ lửng lửng nữa mà mà mà không có làm ăn gì được. Thà tu, tu quách đi, còn ở ngoài đời lo làm ăn đàng hoàng. Nhiều người có cái phê bình đó dữ lắm chứ không phải không. Lý do tại sao? Lý do tại mình không đem được đạo lý vào trong cuộc đời.
[41:42]Hễ mình về nhà cái mình sống lại phàm phu, lơ lơ lửng lửng không có áp dụng được đạo lý. Vô chùa thì tốt lắm, ngoan ngoãn, về nhà cái quên đạo lý liền. Cái bị người ta phê bình. Còn nếu mình gan dạ đủ sức, đem đạo lý vào trong gia đình sống rất nghiêm túc, rất từ ái, rất vị tha, rất nhẫn nhục, thì có ai dám phê bình mình không? Thì họ sẽ thấy ồ, đạo Phật là ánh sáng soi cho thế gian này. Hễ đạo Phật đến chỗ nào thì chỗ đó được yên vui, hạnh phúc. Trong gia đình xuất hiện một người theo Phật pháp thì gia đình tự nhiên ấm cúng hơn, yên vui hơn. Phải làm như vậy đó. Cho nên quý Phật tử nhớ điều đó.
[42:18]Cái là gia đình là nơi mà mình áp dụng những đạo lý của mình đã học. Chứ không phải đạo lý để áp dụng mà đối xử với quý thầy. Không phải là chỉ vô rồi thôi phập phập thì lạy, gặp quý thầy cúng dường, ra khỏi chùa coi như không có gì hết, trở lại cái thói quen của mình, đó là sai lầm. Trong cái cuộc sống gia đình, điều mà làm cho chúng ta
[42:44]đổ vỡ, đau khổ, nó có cái nguyên nhân là sự ích kỷ hoặc là lòng ích kỷ. Tất cả chúng ta khiến lúc đó mình thương yêu, mình lo lắng cho cái người bạn của mình. Chứ còn nếu không có nợ, mình không lo người kia mà mình ích kỷ lo tìm cái vui riêng cho mình. Nó có hai trường hợp mà cái ích kỷ đó lộ ra. Một á, là mình là người chủ nợ, nên mình không có thương người bạn mình lắm, rồi do cái ích kỷ chi phối, cái là mình tranh thủ được lúc nào mình tìm vui, hở một cái là mình tìm vui, đó là những ông chồng phải lấy vợ bé, rồi phải đi ăn nhậu, vân vân, và đó là những người vợ mà lo đi đánh bài, lo vui bạn bè mà quên
[43:30]chồng, quên con, vì mình là người chủ nợ, đó là trường hợp thứ nhất. Trường hợp thứ hai là mình đã hết nợ, nghĩa là mình trả nợ một thời gian năm năm, cái bỗng nhiên nợ hết rồi, tự nhiên cái người chồng, người vợ, người bạn mà mình thương yêu ngày xưa đó, bây giờ mình nhìn thấy mặt thì sao? Thấy chán phèo. Ừ, tự nhiên ngày xưa cũng cái gương mặt đó, cũng nụ cười đó, à là nắng ấm của mùa xuân, phải không? Là cơn gió, nghĩa là thu bay nhè nhẹ cho anh đi tìm vần thơ, ví dụ vậy. Nhưng ngày nay cũng cái ánh mắt, cũng nụ cười của ổng, sao dòm thấy ghét gì đâu á. Hết nợ rồi, và lúc đó cái ích kỷ mình xuất hiện liền,
[44:09]là mình không còn lo cho cái người kia nữa. Và khi thứ mỗi người ích kỷ một chút thì chuyện gì xảy ra? Chuyện gì xảy ra? Bắt đầu khi mình ích kỷ á, cái người kia cũng ích kỷ á, thì cái điều mà mình nhận thấy là: Cái đồ đâu không biết lo gia đình, phải không? Cái thứ ích kỷ. Chỉ trích, công kích lẫn nhau. Chỉ trích, công kích và sao? Tiến đến là gây gổ, gây gổ nặng nề, xô xát, nói nặng nói nhẹ, rồi xúc phạm đến hai bên gia đình, đó tổn hại danh dự, và những lời mà gọi là ác khẩu trong đạo Phật, gây gổ, ác khẩu nó làm cho người ta đau khổ. Thế là từ cái ích kỷ nó đưa đến đau khổ cho cả hai, gia đình xào xáo không hạnh phúc nữa.
[44:57]Cái nguyên nhân được tìm thấy từ kiếp trước là vì cái người chủ nợ là cho vay ít quá, người chủ nợ cho vay ít quá, nên đời này người ta trả vài năm người ta hết, trả năm năm người ta hết nợ, bắt đầu cuộc sống không vui nữa. Nếu mà kiếp trước cái người chủ nợ cho vay cho vay không giới hạn, cho vay mãi, thì đời này cái người mà mắc nợ, họ thương yêu suốt cả cuộc đời, họ lo trả nợ hết cả cuộc đời, cho nên nó nó bớt có cái bớt cái đau khổ. Thì vẫn còn thương mà, vẫn còn tình thương yêu, nên cái ích kỷ nó không có xuất hiện để mà thấy lỗi lẫn nhau mà chỉ trích, công kích, gây gổ với nhau. Đó là trường hợp...
[45:40]Cái thứ hai đó, là do cái tâm trạng ích kỷ hiện tại, nghĩa là mỗi người chỉ lo cho chính... Chúng ta hiểu được cái đạo lý rồi đó, chúng ta không sống theo cảm xúc nữa. Khi mà cái cảm xúc nó xuất hiện, mình biết nó giả tạm. Ví dụ như là khi mình khởi cái lòng thương yêu với cái người bạn của mình, thương yêu thắm thiết, thì mình hiểu ngay liền đây chỉ là cảm xúc, cảm tính do nợ thôi và do sinh lý thôi, chứ nó không phải thật. Cái thật là ở đạo lý, là lý trí đó. Nghĩa là cái thật nó nằm ở chỗ này, là mình hiểu rằng: Lỡ có duyên, có nợ ràng buộc với nhau rồi, thì ráng sống cho trọn tình trọn nghĩa,
[46:22]ráng sống đối xử tốt với nhau, và cùng nhau ừ tiến đến tu hành, cùng nhau nghĩa là học hỏi đạo lý để một ngày kia mà đạt được cái sự giác ngộ giải thoát, đó là ý nghĩ đúng. Nên là quý Phật tử phải nhớ cái điều này, là chúng ta đừng bị cái cảm tính chi phối, vì cái cảm tính nó giả tạo lắm. Cảm xúc thương yêu coi vậy chớ vài năm mất tiêu à. Tôi nói điều này không phải là do kinh nghiệm bản thân, mà do mấy đứa em tôi nó nói. Thấy tụi nó cũng lấy chồng, lấy vợ, cái một lần không biết, tôi có tôi vừa xách cái gói đi qua, thì nghe đứa chị nói với đứa em, nói: "Trời ơi, giờ này mà còn tình yêu gì nữa không biết!
[47:10]Sống giờ là do nghĩa thôi!" Thì tôi ngay khi nói rồi tôi xách gói đi luôn, nhưng mà làm cho tôi tư duy, tôi tư duy và tôi hiểu: "À! Đúng theo cái nhân quả của đạo Phật là vậy." Cái tình thương yêu nó thúc đẩy người ta lấy nhau, đó chỉ là nhân quả thôi. Nhưng mà sau đó đó, cái người biết suy nghĩ là dùng đạo nghĩa để sống với nhau. Vì lòng vị tha, mình sống tốt với chồng mình, với vợ mình, sống tốt để xây dựng, nuôi dạy con cái mình, sống tốt cho cha mẹ hai bên được vui lòng, nghĩ như vậy mà tiếp tục sống, mà đối xử với nhau cho tốt đẹp, chứ không còn sống theo cái cảm tính nao nức, rạo rực của ban đầu nữa.
[47:49]Mà những người mà sống theo cái cảm xúc đó, thì chắc chắn là người không chung thủy. Vì sao? Vì mình thương yêu ai đó, mà nếu không có cái lý trí á, không có tình yêu nào kéo dài quá 3 năm. Tình yêu nào kéo dài quá 3 năm? Vì tôi đã phỏng vấn nhiều người rồi. Hồi xưa có một lần, chiều nay thầy trụ trì ổng mới chứng kiến á, có một lần dự cái hội thảo của đám sinh viên, mấy đứa đó thì nó không có hiểu đạo, nó hỏi tùm lum chuyện đạo lý, rồi có đứa bất ngờ nó hỏi, nó hỏi chuyện tình yêu, nói: "Đạo Phật nói nói tình yêu ái dục là gì đó là sai lầm, phải tu giải thoát, nhưng mà con thấy là là là cuộc đời người ta sống, người ta phải yêu thương, phải lập gia đình.
[48:35]Bây giờ thì làm sao?". Thì hôm đó là chúng tôi cũng buộc lòng trả lời, nhưng mà rồi trả lời nó không có trọn vẹn. Rồi hôm đó trả lời lấp liếm cho qua, rồi thấy cái nét mặt của mấy đứa sinh viên cũng không có vui lắm, thấy tụi nó có vẻ không hài lòng nên làm cho chúng tôi bắt đầu lưu tâm. Nên chúng tôi có hỏi một vài người. Có một lần chúng tôi gặp một bà cụ già, chồng bà thì mất rồi, chúng tôi mới nói: "À thôi bà hãy xem thầy như con và trả lời cho thầy những cái điều rất là riêng tư trong đời sống vợ chồng". Thế là chúng tôi tôi hỏi bà rất nhiều điều, bà nói, bà kể hết từ chuyện này chuyện kia nói cho tôi nghe.
[49:15]Rồi chúng tôi gặp một cái bác, bác người đàn ông cũng vậy, bác đó cũng lớn tuổi lắm rồi. Bác đó thì có hai đời vợ, hiện nay sống với người vợ sau thì tôi cũng nói: "Bác hãy xem xem tôi như con và cho tôi biết một số điều đó". Thì bác cũng kể rất là kỹ về đời sống của bác ngày xưa làm sao, rồi qua bao nhiêu giai đoạn, rồi gặp Phật pháp tu hành như thế nào, rồi bị những cái biến chuyển tâm lý. Thì qua nhiều người rồi qua những đứa em mà tôi chứng kiến, những người bạn bè mà mình chứng kiến thì tôi cảm thấy rằng cái cảm xúc của tình yêu hình như nó kéo dài khoảng 3 năm thôi. Hình như trung bình, tôi chưa nghe ai nói tới 4 năm.
[49:51]Không biết là là anh bạn đây là bao nhiêu năm không biết. Không biết, nhưng anh này có vẻ hơi bền đó.
[50:01]Chớ còn mà những người tôi biết, tôi thấy không bao lâu, không bao lâu là bắt đầu họ cái cái cảm xúc tình yêu buổi đầu nó biến mất, rồi bắt đầu xuất hiện một trong hai trường hợp: một trường hợp là cái người tốt, biết đạo lý thì từ đó dùng nghĩa để sống với nhau, xây dựng, vun đắp gia đình, nuôi dạy con cái để mà chỗ dựa trong cuộc đời của mình lúc tuổi già; cái trường hợp thứ hai là người tiếp tục đi tìm cảm giác mới. Người đàn ông thì đi tìm những tình nhân, người vợ thì đi tìm những tình nhân khác, thế gia đình tan vỡ luôn. Đó, cái cuộc sống mà theo cảm giác, theo cảm xúc, theo cảm tính nguy hiểm như vậy.
[50:39]Cho nên đó là lý do tại sao mà đạo Phật, Đức Phật dạy chúng ta phải biết vượt qua cái cảm thọ, đừng tin vào cảm thọ. Đừng tin vào cảm thọ. Cái cảm xúc mà nó cảm thấy cho chúng ta cái niềm vui, cái hạnh phúc, đó là sự lừa dối. Chúng ta chắc nhớ cái công nương Diana phải không? Cái công chúa mà bị tông xe mà mất với người tình đó. Thì khi mà sau này thì báo chí phanh phui ra, té ra cuộc đời của bà khá đa tình, khá đa tình. Bà là người à thích làm từ thiện, có lòng nhân ái, ừ đi đây đi kia vào nơi cảnh khổ của cuộc đời để mà an ủi, chăm sóc và làm việc từ thiện. Nên bà khi mất được cả thế giới ca ngợi,
[51:28]nhưng bên cạnh đó bà sống khá nhiều theo cảm tính và hơi đa tình. Mà tại sao vậy? Vì bà lầm ở cái chỗ mà đạo Phật đã nói ra. Đạo Phật nói rằng: "Đừng tin vào cảm thọ". Nhưng bà dạy mấy người con trai của bà câu này: "Hãy tin vào trái tim và các con sẽ bớt lầm lẫn". Bà nói câu đó với mấy đứa con của bà. Nhưng mà không ngờ bà tin lầm. Trái tim nó có hai cái điều nó giống nhau mà không phải, giống mà không phải. Trái tim á một nó là cái sự cảm nhận trực quan của người phụ nữ, hai đó là những cảm xúc.
[52:07]Thường thường người phụ nữ có trực giác mạnh hơn đàn ông. Thường á khi mà gặp người nào đầu tiên cái người phụ nữ đoán được cái bản chất người kia được một phần liền, đúng không? Đúng không mấy bà? Đúng không? Đàn ông vậy chứ là dở cái điều đó, chứ người phụ nữ mà gặp ai ban đầu cái là đánh giá được cái người đó ra sao liền. Đó là trái tim, đó là cái cảm nhận của trái tim. Thì nếu tin điều này thì đúng, nhưng mà không ngờ trái tim nó cũng bị cảm xúc nó lừa nữa. Thấy mình gặp người nào mình thấy rung động thương yêu trước cái nụ cười bảnh trai, vân vân, mình cảm thấy mình bị bị bị rung động thì cái đó không
[52:45]phải là cái trực quan của trái tim mà đó là cái cảm thọ lừa dối. Nhưng tiếc rằng bà ta đã tin nhầm và tin nhầm lộn hai thứ cộng lại, phải không? Khi thì bà tin vào cái trực quan của trái tim, nhưng khi bà tin nhầm luôn cái cảm thọ nó làm trái tim rung động và bà tưởng đó là lẽ phải, bà bước tới, không ngờ trúng vào hố thẳm, hố thẳm, rớt vào hố thẳm. Nên bước thêm phiêu lưu vào những cuộc tình rồi không ra gì. Cái cuộc tình cuối cùng thì kết thúc ở nơi một cái một cái đường hầm của xa lộ. Ở đây vậy, chúng ta là Phật tử thì chúng ta nhớ lời Phật dạy: "Hãy tin vào trực quan của trái tim", thì đúng, nhưng đừng tin vào cảm xúc, đừng tin vào cảm xúc.
[53:33]Khi chúng ta gặp một người nào đó mà chúng ta à thấy họ có những điều làm chúng ta bực mình muốn ghét thì điều đó chúng ta vừa vi phạm cái đạo lý từ bi của đạo Phật. Khi mà gặp một người nào đó mà có những cái nét dễ thương làm cho chúng ta động tâm thương yêu thì chúng ta vừa rơi vào cái lỗi ái nhiễm.
[53:54]Thì trong đời sống gia đình cũng vậy, khi thời gian 3, 4 năm đã trôi qua, cái tình yêu buổi đầu nó đã lắng thì chúng ta phải nhớ dùng đạo nghĩa để sống với nhau, phải sống bằng lòng vị tha, đừng nghĩ đến cái hạnh phúc, cảm xúc của riêng mình, những trò vui của riêng mình, mà hãy đối xử tốt với người bạn của mình, đối với gia đình của mình, và lấy cái đó làm cái phước, một trong những cái phước để sau này chúng ta bước vào tâm linh đi tìm sự giác ngộ, đi tìm cái giải thoát. Một điều nữa, một cái hạnh cần thiết nữa trong đời sống gia đình là hạnh nhẫn nhục. Vì sao? Vì chúng ta không phải là thánh, người bạn chúng ta cũng
[54:39]không phải là thánh thì ai cũng có lỗi, ai cũng có lỗi. Rồi khi một chuyện không hay xảy ra, một chuyện không hay xảy ra thì lỗi tại ai? Lỗi tại ai? Nếu có một cái chuyện gì đó không hay đưa đến gây gổ thì lỗi tại ai?
[55:01]Tại cái người kia, phải không? Không phải. Vậy tại ai? Hay là cả hai? Hay là không phải tại anh, không phải tại em mà tại trời xui khiến cho nên hai đứa mình gây chơi? Có câu này hình như là của Lão Tử, tôi nhớ man mác vậy. Lão Tử nói rằng, câu này tôi cũng nhắc nhiều nhưng mà hôm nay lặp lại: "Bậc tiểu nhân á, cái người kẻ tiểu nhân á thì trách người mà không biết trách mình. Cái bậc trung nhân á thì trách mình, lo trách mình chứ không dám trách người. Bậc đại nhân, quân tử thì chẳng trách mình cũng chẳng trách người". Thì đáng lẽ là nếu đây là một bài học sâu sắc á thì chúng tôi sẽ hỏi quý Phật tử để giải thích câu này,
[55:50]nhưng vì đây không phải mà sợ mất thì giờ nên chúng tôi nói luôn. Cái người tiểu nhân á thì lo trách người, đổ lỗi cho người khác liền. Hễ chuyện gì xảy ra mà sai đó, tại người kia liền, phải không? Mà không có gì lỗi của mình hết thì đó là thái độ của người tiểu nhân. Đây chúng ta có bị không? Có không? Thôi bây giờ mình vượt qua điều đó nghen, vượt qua điều đó, đừng đổ lỗi cho người kia nữa. Đừng đổ l... Để không làm người tiểu nhân nữa. Thí dụ như một chuyện đơn giản nhất thôi, như cái mình đi qua cái mình đánh cái tay rớt bể cái ly. Thí một người đi qua đánh cái tay lên cái bàn, cái ly rớt xuống bể.
[56:30]Thì ngay lúc đó làm ví dụ mình để cái ly, rồi bị người bạn của mình quơ tay rớt bể.
[56:37]Thì mình sao? Mình sừng lên liền: "Anh đi sao vô ý, vô tứ để quơ bể cái ly?". Rồi cái người kia, nếu cái người kia hiền lành thì không nói gì, nhưng nếu cái người kia đó mà cũng tiểu nhân thì nói là: "Ai kêu bà để cái ly chơ vơ trên h... cái mé bàn cho người ta đi đụng?". Đổ qua đổ lại rồi bắt đầu gây nhau. Thế là không phải bể cái ly, một lát bể thêm một số một số dĩa chén nữa. Đó vậy đó. Ở đây á nếu mà cái người mà quân tử đó, cái bậc trung nhân quân tử á, hễ chuyện xảy ra cái lật đật lo xét lỗi mình trước, lỗi mình ở chỗ nào mà làm cho cái người kia phải phải có thái độ như vậy, phải làm cho người kia có thái độ bể ly như vậy?
[57:23]Ở đây quý Phật tử đã xem cái phim mà Bên Chiếc Cầu Madison chưa?
[57:29]Hình như phim đó không biết qua Việt Nam chưa ta? Chuyện về một người vợ nông dân đã ngoại tình. Tôi chưa xem ha. Tại vì cái này là tôi tôi nghe kể lại trong một bức thư, người ta đã kể cái nội dung như vậy thì tôi kể lại như thế này. Cái gia đình nông dân đó sống không hạnh phúc, tức là người chồng thô lỗ gì đó nhưng người vợ chịu đựng theo cái đạo lý của Công giáo gì đó, Tin Lành gì đó chịu đựng. Cho đến một hôm có một chàng nghệ sĩ từ đâu tới, êm ái trao cho một bức thư. Cái anh chàng nghệ sĩ, nhiếp ảnh, phóng viên đó đi lang thang về làng đó. Trong lúc mà cái người cha và những người con đi hội chợ
[58:09]thì người vợ ở nhà đi đâu bất ngờ gặp cái người này. Và họ đã rớt vào tình yêu với nhau. Rồi sau đó họ chia tay và cố gắng không gặp lại để bà này vẫn giữ cái trọn vẹn cái đạo nghĩa với gia đình. Nhưng mà những điều bà bà ghi vào trong trong nhật ký đó. Rồi sau đó, cha chết mẹ chết rồi những đứa con lớn lên, một hôm mới lục lại cái lật nhật ký của bà ra đọc lại. Nó với vợ nó đó, cái người con trai đó cùng với vợ lục lại hết cái rương gia đình mới lật lại cái nhật ký của mẹ mình thì mới bất ngờ phát hiện ra đã một lần mẹ mình rớt vào tình yêu với một người đàn ông không phải cha mình. Mà lý do là bà kể rất sâu sắc, rất tinh tế,
[58:51]trong đời sống gia đình vì những cái thái độ của ông chồng thế này, thế kia thế kia làm cho cái lòng thương yêu nó tắt. Cái sự đối xử cũng vậy, làm cho người vợ không còn thương chồng mà phải chịu đựng, đè nén. Nhưng trong khi con người ta trái tim người ta vẫn khát khao yêu thương, con tim em khát khao yêu thương... Cho nên gặp một người đúng đối tượng là bung ra liền. Thì sau khi đọc xong cái đó rồi, cái người con trai mới lật đật quay lại vợ mình mới hỏi câu này: "Nào giờ, anh đã làm gì cho em buồn chưa?" Thì tôi cái câu chuyện và cuốn phim tới đó chấm dứt. Thì cái cái cuốn phim đó nó nhắc mọi người một điều thế này:
[59:32]khi chuyện không hay xảy ra, đừng đổ lỗi người khác, hãy tìm lại lỗi mình cái đã. Cũng giống như là cái chuyện mà đổ vỡ đã xảy ra với người vợ một chút thì đừng công kích người vợ mà người chồng phải biết nhìn lại mình. Cái sự đối xử ỷ y, vũ phu, coi thường, không có tế nhị đã làm đánh mất tình yêu.
[59:55]Và chuyện xảy ra. Đa số chúng ta bị cái này. Bị cái này là sống lâu lờn, sống bên cạnh nhau lâu rồi lờn. Chuyện này không phải là chuyện trong gia đình mà cả trong chùa cũng bị điều này. Mới gặp nhau thì sao? Đối xử lịch lịch sự. Còn người người đàn ông với người đàn bà mới gặp nhau để muốn tạo thành tình thương yêu thì sao? Đối xử rất đàng hoàng, rất ga lăng, chiều chuộng, lo lắng, quan tâm, tế nhị từng chút. Tế nhị từng chút, nghĩa là thấy mệt lật đật lấy khăn đưa, phải không? Nghĩa là khi đi ăn cơm chung thì kéo ghế mời nàng ngồi, ví dụ vậy; rồi lấy giấy mà lau đũa đưa cho nàng, vân vân. Nhưng mà nữa tới chừng về ở với nhau rồi làm sao?
[1:00:40]Thì có một cái câu chuyện thế này: "Tôi không bao giờ trông thấy mặt của chồng tôi." Nói: "Sao vậy?" "Thì lúc nào cũng có tờ báo che." Nghĩa là hồi lúc mà mới yêu nhau thì ổng lo cho bả đủ điều, cưới nhau rồi ổng không thèm ngó tới, lúc nào cầm tờ báo che, không biết vợ con là ai, cứ lo đọc báo chuyện ngoài ngoài. Và những điều đó làm cho người vợ buồn. Nên cái tế nhị, cái lo lắng ban đầu mất. Chúng ta thấy cái mong manh của tình yêu là vậy. Nên cuộc đời không có gì mong manh bằng tình yêu, chỉ có cái đạo nghĩa là nó bền vững thôi. Thì trong cuộc sống nó có những cái xô xát, những cái xô xát như vậy, những cái bất đồng,
[1:01:17]có những lúc có cái lỗi, những chuyện không hay xảy ra thì là người Phật tử, chúng ta trước hết phải xét lỗi của lỗi của mình. Mà đến chừng nào mình mới có thể đạt được cái trình độ mà không trách người cũng không trách mình của bậc đại nhân, quân tử? Đến chừng nào? Đến chừng nào? 5 năm, 10 năm sau, 20 năm sau mới đạt được? Nếu mà chúng ta là người thiết tha tu hành, nếu là người quý Phật tử đó, nghĩa là thường xuyên đến chùa nghe quý thầy giảng đạo, nghĩa là áp dụng đạo lý xét vào tâm hồn mình, lúc nào cũng xét lỗi của mình, xét đến 5 năm 10 năm sau mình mới có thể coi như là nhẹ lỗi, chứ hết lỗi hoàn toàn thì không, nhưng mà coi như lỗi của mình rất là nhẹ.
[1:02:12]Thì đến lúc đó làm sao? Khi một chuyện không hay xảy ra thì chắc chắn không phải lỗi của mình, phải không? Vì mình đã thiết tha sửa lỗi 5 năm, 10 năm trời, cho nên nếu có một chuyện không hay xảy ra thì dường như không phải lỗi của mình mà chắc chắn là lỗi của người kia. Nhưng mà lúc đó cái tâm mình đã rất là bao dung, từ ái rồi, mình không chấp người kia luôn, chỉ có cái thương yêu và xây dựng thôi chứ không có ngồi đó mà chỉ trích, công kích nhau. Thì trong đời sống gia đình là như vậy. Cái người Phật tử phải có cái hạnh nhẫn nhục cao độ, là cái sức chịu đựng cao độ, chứ không phải dễ đụng chuyện chút là gây, đụng chuyện chút là nóng.
[1:02:53]Cái đó là chúng ta không đem được đạo lý vào trong đời sống gia đình. Phải nhẫn nhục, phải chịu đựng. Như là khi có cái chuyện không hay hoặc khi người bạn của mình nổi nóng mà lúc đó mình cũng bực dọc, mình gây lại thì giống như là lửa với lửa thì chỉ làm nóng hơn thôi. Lúc đó phải biết im lặng chịu đựng. Và đây là giá trị của người Phật tử, giá trị của đạo lý mà mình tu. Họ nóng lên, cứ im lặng chịu đựng và niệm Phật. Cho đến khi chuyện nó trôi qua rồi, lúc nào đó bình tĩnh mình giải thích lại lúc người ta không có nóng thì người ta sẽ thấy lỗi người ta, người ta lại thấy lỗi liền. Điều này quý Phật tử đã làm được chưa? Cũng được phải không?
[1:03:36]Ở đây nhìn thấy nhiều người có khả năng đó đó, làm được. Cũng có một vài người cũng hơi nóng, dễ cự lại, nhưng mà có nhiều người cũng biết kiềm chế. Đó là cái điều quan trọng. Không phải là với người bạn của mình đâu, cái nhẫn nhục này nó đầy trong cuộc sống mà sau này khi mà chúng ta có những lần giảng sắp tới thì chúng ta sẽ sẽ nói thêm với nhau. Nhưng mà riêng với người bạn của mình, cái người mà gọi là đầu ấp tay gối, cái người mà mình đã lỡ thề yêu suốt cuộc đời, đã lỡ dại đó, đã lỡ dại thề yêu suốt cuộc đời, bây giờ thì hơi hối hận thì cũng phải tiếp tục mà nhẫn nhục chịu đựng nơi cái lỗi lầm của người bạn của mình.
[1:04:18]Chứ không phải mỗi chút như người Tây phương, đụng nhau cái gây chút cái đòi ly dị. Họ coi cái cơ cấu gia đình nó nhẹ quá nên họ cũng không có phước. Cái người Tây phương coi vậy chứ dở, tội nghiệp, ly dị nhiều quá đi. Ly dị quá làm cho con cái nó bơ vơ, nó không có cái tổ ấm vững chắc. Mà cái sức chịu đựng của người Tây phương dở. Coi họ hay mà lại dở. Người Á Đông mình vậy chứ dở mà lại hay. Chính cái sự chịu đựng như vậy mà làm cho người ta có phước. Chỉ trừ trường hợp mà nó quá đáng rồi thì thôi, không có nói. Nhưng mà trong chừng mức mà có thể chịu đựng được thì người Á Đông mình chịu đựng được nhiều, phải không?
[1:04:55]Đó, do cái truyền thống đạo lý và đó là một điều rất có phước. Cho nên quý Phật tử mà ví dụ đã sống với cái đời sống hôn nhân mà tới gia đình tới giờ này mà ổn định thì cũng là khá tốt. Qua nhiều sóng gió mà chịu đựng được ổn định như vậy thì cũng rất là có công đức chứ không phải là không. Nhưng mà chỉ tiếc rằng, không biết có phải tiếc thiệt không, chỉ coi như là tiếc rằng mình đã không gặp được Phật pháp sớm thôi. Để mình áp dụng được đạo lý từ khi mình còn rất trẻ thì đến bây giờ mình đã có một cái bề dày công đức rồi. Thì còn những người còn trẻ thì hãy ráng mà mà mà lo lo tu hành. Cái điều nữa, một cái đạo lý nữa chúng ta phải áp dụng mà Đức Phật dạy là ái ngữ.
[1:05:39]Ái ngữ là gì? Là lời nói nhã nhặn, dịu dàng, tôn trọng. Điều này phải giữ suốt cuộc đời. Rồi có một lần, tôi đến cái gia đình đó, gia đình đó cũng là gia đình Phật tử mà đã từng giúp đỡ tôi trong việc tu hành. Nên tôi biết ơn và hay ghé thăm. Nhưng có lần ổng kêu bả bằng mày kêu tao. Cái tôi ngồi ngạc nhiên rồi mình lơ lơ giống như không nghe luôn cho nó xong chuyện. Mà cứ thắc mắc trong đầu hoài: Ủa, ổng kêu mày tao? Mà hai vợ chồng với nhau. Tôi vẫn không đến bây giờ tôi vẫn không hiểu là cái đó là tục lệ của cái miền đó hay là là là là hay là già quá rồi đâm ra nó lờn? Ở đây có ai kêu mày tao không? Nhưng mà có một cái điều thế này,
[1:06:25]cái chúng ta nhớ hồi mà lúc mà mới gặp nhau thì hai người nói chuyện với nhau giữ từng tí lời, lúc nào cũng khen nhau, là nói sợ người kia giận, cái gì cũng tôn xưng nhau lên mây xanh. Cho đến khi về nhau được một thời gian rồi bực dọc nói nhiều khi nạt nộ, hay nạt nộ, nhất là người chồng. Người chồng là bị cái nhược điểm này nhiều lắm. Mà đó là cái nhân quả sau này mình bị đọa làm làm người nữ trở lại. Có nhiều người đó là nam đọa làm nữ, như vậy. Cái tánh tình thì vẫn như người nam nhưng đã làm thân nữ rồi, để chịu đựng lại những gì mình đã đối xử thô bạo với vợ của mình, đối với người phụ nữ.
[1:07:09]Cho nên phải cẩn thận. Đây là cái đạo đức mà đồng thời là bổn phận. Cái đạo đức là người Phật tử không được nói cái điều xúc phạm người khác. Cái bổn phận của người Phật tử là phải thương yêu và thể hiện sự thương yêu đó. Một trong những giáo lý quan trọng của đạo Phật là gì? Là từ bi, phải không? Từ bi là thương yêu khắp tất cả chúng sinh. Như ngay cả các đệ tử của tôi vậy, là đệ tử xuất gia, mà trong đời sống của chùa không phải lúc nào cũng êm, không phải lúc nào cũng êm phong. Vì cũng chưa ai đắc đạo, cho nên vẫn có những cái lúc nào đó người ta cảm thấy không bằng lòng nhau, cảm thấy không ưa nhau vì điểm nào đó, bất mãn gì đó.
[1:07:52]Mà nếu cái người nào phiền não nhiều á thì còn sinh ra cái tâm ghét nữa. Đó là người mà không biết tu. Mà riêng vô số các chùa cũng là chuyện nó vẫn dễ xảy ra lắm, vì chưa ai đắc đạo cả. Cho nên vẫn cái thương ghét nó vẫn xảy ra. Nhưng có cái điều, những khi sám hối thì tôi vẫn hay nhắc đệ tử của mình điều này: "Mình là người xuất gia, nếu trên cuộc đời này còn có một người nào đó để mình ghét thì mình là người có lỗi với Phật."
[1:08:25]Đạo lý từ bi của Đạo Phật không cho phép mình ghét một chúng sinh nào hết. Hãy nhớ điều đó. Mà chính tôi cũng vậy, chính tôi vẫn phải thường tự nhắc, tự xét mình và phải sám hối. Thấy có một cái người nào đó họ làm cái điều xằng bậy hoặc là họ xúc phạm mình, hoặc là họ làm làm điều xằng bậy gì đó, mà tâm mình có cái bực khởi lên thì ngay đó tôi hối hận liền. Thì tôi nói mình vừa đánh mất cái lòng thương yêu người đó. Vì lý do gì đó, ví dụ họ xúc phạm mình, họ nói xấu mình hoặc họ làm điều gì mất tư cách và mình chợt khởi một cái bực cái ghét là ngay đó mình có lỗi liền. Vì giáo lý từ bi của Phật không cho phép mình ghét một chúng sinh nào hết,
[1:09:10]dù chúng sinh đó cực kỳ tội lỗi, vẫn phải thương họ, vẫn phải thương họ. Mà nếu có duyên thì giúp họ, xây dựng họ, giáo dục họ đi lên. Còn nếu không có duyên thì xót xa, tội nghiệp, thương họ thôi chứ không có được ghét họ. Mà điều này khó thực hiện. Chúng ta tu cả cuộc đời thì cái lòng từ bi này mình có khi chưa đạt được nhưng phải cố gắng. Như hồi tết vậy, hồi mùng một thì có cái truyền thống trong chùa thì các đệ tử lên đảnh lễ chúc tết tôi thì tôi mới nói thế này, mỗi năm thời gian thì cứ lần lượt trôi qua, cứ hết tết này đến với tết khác, cứ năm này đến năm khác mà thầy vẫn thấy nơi chính thầy không đủ lòng thương yêu.
[1:10:00]Đó là điều mà tôi kêu là cái gì, confess à tự thú à, tự thú đối với đệ tử của mình như vậy. Là tôi tu bao nhiêu năm rồi, khi xét lại mình vẫn cảm thấy mình chưa đủ lòng thương yêu chúng sinh. Vì đôi khi có những cái gì người nào đó mà mình vẫn làm mình bực thì đó là mình vi phạm cái lòng từ bi liền. Đó là nói trên đạo lý của người xuất gia. Mình áp dụng thấp lại trong gia đình của mình thì chúng ta tuyệt không bao giờ mà được ghét nhau. Không được ghét nhau. Mà phải thể hiện lòng thương yêu đó qua cử chỉ và qua lời nói. Thường xuyên nhất là lời nói. Người Phật tử không được vì lý do gì đó sống lâu coi
[1:10:47]lờn rồi buông ra những lời nói tầm bậy tầm bạ. Nói tầm bậy tầm bạ thì tôi không biết làm sao mà mà mình ví dụ, không lẽ tôi nói ra một kỳ, rồi cũng không nhớ hết. Nhưng mà đi đây đi kia nhiều khi mình chứng tỏ, rồi nghe là mình chứng kiến chứ. Nhiều khi đi đây đi kia rồi nghe mình chứng kiến thấy trong gia đình cái vợ với chồng, chồng với vợ, với con với cái nói nhau những điều nó nó nó suồng sã, bừa bãi, xúc phạm, coi thường mà họ xem chuyện đó là bình thường. Mà đôi khi xem chuyện đó là vì thân quá phải như vậy. Nhưng trong Đạo Phật không chấp nhận cái gọi là thân quá rồi phát ngôn bừa bãi với cái người thân yêu của mình.
[1:11:24]Càng thân nhau chừng nào, càng thương nhau chừng nào càng phải giữ gìn chừng nấy. Càng phải giữ gìn chừng nấy chứ không được mà nói bừa bãi. Nhất là mấy ông á. Nơi các ông của mình có hay nạt nộ vợ con không? Không, tốt, đây là cụ này là lý tưởng. Chúng ta nên biểu dương. À, cụ này tuyên bố là không hề nạt nộ vợ con. Bốn mươi mấy năm chưa bao giờ nói nặng nhau. Dạ, thì đó là rất là tốt. Dạ vâng vâng, vậy là hoan nghênh cụ, biểu dương cụ. Đó là điều hiếm có và đây là điều mà áp dụng được cái đạo lý của Đạo Phật vào trong cuộc đời đó. Nghĩa là mãi mãi cho đến khi mà nhắm mắt chia tay thì cái lời nói với nhau, cái lòng thương yêu với nhau vẫn trọn vẹn.
[1:12:16]Nhưng mà chỉ có một điều khác giữa người Phật tử và người không Phật tử ở chỗ này, là người không Phật tử đó an vui, thỏa mãn, chấp nhận cái hạnh phúc mà mình đã có khi mà mình được cái người bạn đời rất tốt. Còn cái người Phật tử á thì không an vui, không chấp nhận điều đó, mà tìm cái gì nữa? Tìm cái gì nữa? Tìm tìm cái sự giác ngộ, giải thoát nữa. Nếu may mắn mình gặp người bạn tốt thì là thuận duyên để mình sớm được bước vào đường tu hành hơn. Còn nếu mình không may, kiên nhẫn chịu đựng trả nghiệp và âm thầm tạo cái phước để bước ra khỏi cuộc đời, bước ra khỏi cái ái nhiễm đó. Khi nói cái này rồi, chúng ta nói thêm một điều nữa.
[1:13:08]Một trong những cái đức tính cần thiết để có đời sống gia đình hạnh phúc, tràn đầy đạo lý là tâm khoan dung độ lượng. Như chúng ta đã nói, chúng ta chưa phải là thánh, người bạn của mình không phải là thánh thì ai cũng có thể có lỗi. Nhưng mà thường mình hay bênh lỗi mình và mình chấp cái lỗi người bạn mình. Ở đây cần cái sự khoan dung, sự tha thứ. Có một lần tôi đọc trên báo hình như, biết hình như báo Công an thì phải, trong cái mục à tâm sự của Di Chương á, quý Phật tử có đọc không? Có phải không? Có cái điều này, có người đã mới viết thư lên hỏi, tôi làm việc ở nước ngoài nhưng mà người bạn gửi thư
[1:13:47]qua cho tôi biết là vợ tôi ở nhà ngoại tình. Tôi lật đật tôi chạy về liền. Và cô ta đã thú nhận chuyện đó có và cô ta đã cắt đứt quan hệ với người kia và xin tôi tha thứ. Đối với tôi điều này quá nghiêm trọng, phải không? Nhất là đạo lý Á Đông nữa. Thì tôi đem chuyện ly dị ra. Nhưng mà mẹ tôi, mẹ ruột của tôi lại bênh vực người vợ của tôi, năn nỉ tôi tiếp tục sống, không cho ly dị, bảo rằng chuyện đó chuyện nhỏ. Hãy tha thứ và tiếp tục sống bình thường. Tôi hoang mang tôi không biết tại sao. Thì cái ông Di Chương trả lời câu này mà tôi nghĩ rằng ông này hay, ông trả lời câu trả lời rất hay. Ông trả lời rằng, đúng là trên đời thì không ai tránh khỏi lầm lỗi.
[1:14:27]Nhưng mà người vợ của anh á đã đối xử với gia đình anh như thế nào đó đến nỗi mẹ của anh còn phải bênh vực cô ta, thì tôi đánh giá rằng đây là người con dâu, một người vợ rất tuyệt vời. Nhưng mà còn cái lỗi của cô ta tuy là nặng nhưng mà cô ta biết sám hối, biết cắt đứt và cái đức hạnh của cô ta sống với mọi người đó tôi nghĩ rằng đủ bù đắp, lấp qua khỏi cái lỗi đó. Anh phải bao dung, phải tha thứ. Quý Phật tử đồng ý câu trả lời đó không? Quý bà thì đồng ý mạnh. Cân, đâm cân. Nhưng ở đây chúng ta muốn nói với nhau cái điều này. Cái chuyện đó là vấn đề hơi lớn à cần à nên, nhưng mà cái người vợ có lẽ là rất là tốt cho nên cái người mẹ chồng đã bênh vực.
[1:15:12]Và ở đây chúng ta kêu gọi cái lòng khoan dung nhưng mà thôi bỏ cái lỗi đó, nó vấn đề đó nặng quá. Thì mình trở lại với đời thường nó có những cái lỗi lặt vặt phải không, lỗi lặt vặt nhỏ hơn điều đó. Và cái bổn phận của chúng ta là cái lòng độ lượng, cái khoan dung, cái tha thứ. Trong Đạo Phật gọi là tâm xả. Một trong tứ vô lượng tâm là từ, bi, hỷ và xả. Chữ xả đó ở cái chỗ khác có nghĩa là buông ra, bỏ ra không chấp trước, nhưng chữ xả trong từ bi hỷ xả có nghĩa là tha thứ. Tha thứ là không cố chấp, nghĩa là không quá đáng, không quá chấp, không quá trách móc cái lỗi của người khác. Thì ở đây với cái người bạn của mình cũng vậy.
[1:15:58]Người kia không phải thánh, mình cũng không và có những lúc người ta đã phạm lầm lỗi, đã phạm sai lầm. Thì điều quan trọng là đừng để cái sai lầm đó làm cho mình trở nên công kích, oán ghét, bực bội, muốn từ bỏ, muốn thế này thế kia. Phải tha thứ, nhưng không phải tha thứ có nghĩa là dễ dãi, nuôi dưỡng. Phải không? Không có nghĩa là à thôi tha thứ rồi thôi để họ làm tiếp điều đó là điều sai. Mà phải sao? Phải phải xây dựng, phải góp ý, phải năn nỉ, phải
[1:16:32]phải làm mặt ngầu, vân vân. Nhưng mà mình cái làm mặt ngầu không có nghĩa là là là là là lòng mình sân, sân hận mà mình làm dữ để cho người kia phải biết bỏ. Khi nói nặng, khi nói nhẹ để cho người kia vượt qua được cái lỗi lầm đó. Ví dụ như ông chồng mình ổng mắc tật đánh bài mà đánh bài thì mười căn nhà này cũng bay thôi. Mình phải hết sức khuyên can điều đó. Mình rất khoan dung, vẫn thương yêu nhưng mà phải làm mọi cách để ông phải chấm dứt cái điều đó, chứ không được sai lầm tiếp tục. Nên cái lòng khoan dung là như vậy đó. Khoan dung nó đi kèm với cái giáo dục chứ không có là một chiều. Chứ khoan dung không có nghĩa là dễ dãi,
[1:17:09]chấp nhận, nuôi dưỡng cái xấu tiếp tục tồn tại. Bây giờ đó là chúng ta nói qua một vài cái đạo lý nhưng mà chúng ta trở lại điều này: quý Phật tử có tin Phật không? Tin không? Tin. Tin Phật cỡ nào? Tin là sao? Cái thật ra người hiểu Phật mới có thể tin Phật. Có những người tin Phật một cách mê tín và có những người tin Phật không mê tín nhưng cũng không sâu sắc. Ở đây á làm sao chúng ta đạt được niềm tin Đức Phật không mê tín mà vẫn đạt được tuyệt đối? Niềm tin Đức Phật là tuyệt đối. Nhưng mà không mê tín. Đây là cái cái rất khó. Như tôi có cái vợ ờ một cái gia đình đó là cũng là Phật tử quy y trên chùa.
[1:17:58]Cái người vợ thì mộ đạo, còn anh chồng là người ngoài Bắc vào nên là từ nhỏ tới lớn không biết tôn giáo. Rồi thương người vợ, lấy vợ rồi thấy vợ cũng a ham đi chùa rồi cũng a thôi cũng chiều. Rồi người vợ thúc ép riết rồi cũng lên chùa quy y. Chớ chả biết, chả tin gì. Cho nên cũng hời hợt lắm. Rồi à lần đó nhờ đến chùa sửa máy, nhưng anh cũng tốt ngày 29 Tết rồi đó, vậy mà còn mò mò lo sửa máy cho chùa. Lần đó anh thấy máy chùa bị hư gì anh phải đi mua anh thay, thay mà gắn không vô, gắn hoài không vô. Lúc đó khiến trời xui đất khiến cho anh niệm Phật ba tiếng. Niệm: "Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật".
[1:18:37]Ba tiếng tự nhiên tay anh gắn nó vô liền, không phải gõ, không phải đập gì hết trơn. Vô luôn, gọn luôn, không còn phải sửa nữa, rất là chỉnh. Anh ngạc nhiên, nói trong bụng: "Phật linh thiệt". Qua ngày hôm sau là ngày mùng một Tết, cái cả gia đình lên thăm chùa chúc Tết rồi kể lại, anh kể lại chuyện đó. Và anh có thêm một chút niềm tin. Đó là chuyện rất nhỏ trong cuộc sống. Còn những người mà có niềm tin với Phật thì còn gặp được nhiều chuyện mầu nhiệm hơn nhiều, phải không? Phải không, quý Phật tử? Những người mà đã từng thiết tha cầu nguyện Phật thì dường như đều có cái kết quả gì đó rất là linh ứng, phải không?
[1:19:12]Ngay như bản thân tôi cũng vậy đó. Bản thân tôi cũng vậy đó. Có một người Phật tử á hôm trước ở ở cái tỉnh ngoài thì anh cũng học đạo Phật, là thanh niên người có trí thức. À cho nên đến với đạo Phật một cách nó là trí thức đường bệ chứ không có mê tín, không dễ tin. Và học được nhiều cuốn sách, những giáo lý về Thiền thế này thế kia. Rồi anh mới nói rằng: "Nhà nhà con thì đạo Cao Đài. À con không có chỗ thờ Phật, nên con đã để trong cái phòng của mình, con lập cái bàn thờ Phật ở trong đó. Rồi mỗi đêm con thắp nhang Phật, con niệm Phật ba tiếng và không mong cầu điều gì hết". Anh ta nói cái điều đó với cái vẻ rất là đắc ý,
[1:19:52]nghĩa là như mình đã đúng được với cái ý của đạo Phật. Nhưng mà nghe xong tôi mới nói thế này: "Đó là kiêu mạn". Ủa, kiêu mạn chỗ nào? Thì nói cho nghe: "Cái mà không mong cầu, không cầu đó cũng đồng với nghĩa bất cần. Đúng không? Suy nghĩ lại đi". Anh ngồi anh xét lại một lát anh thấy: "Đúng". Đúng là khi niệm Phật, thắp nhang niệm Phật mà không mong cầu điều gì, tự hào với cái mình không mong cầu đồng nghĩa với cái bất cần, bất cần Phật. Phải không? Nó tiềm tàng cái sự kiêu mạn ở trong đó mà không thấy. Nhưng một lát sau khi lên xe đi thì anh mới nói: "Đúng, thầy nói đúng. Cái vô cầu đồng nghĩa với cái cóc cần mà đó là sự kiêu mạn".
[1:20:36]Cho nên ở đây, mình là người Phật tử thì phải biết cầu nguyện. Tin Phật, kính Phật, niệm Phật, lễ Phật và phải biết cầu nguyện. Nhưng cái cầu nguyện không phải cho mình. Cái đạo lý này tôi sẽ nói trong một lần giảng khác nhưng không phải ở đây. Trong một cái bài nói về niệm Phật. Nhưng ở đây tôi sẽ nói sơ sơ: là mình là người Phật tử á biết lễ Phật, kính Phật, tin Phật, niệm Phật rồi cũng phải biết cầu nguyện. Cầu nguyện cái gì? Cầu nguyện cái gì? Cầu nguyện: "Xin Phật soi sáng tâm hồn của con để cho mãi mãi trong suốt cuộc đời này khi con nghĩ điều gì, khi con nói điều gì, khi con làm điều gì luôn luôn đúng được với ý Phật.
[1:21:20]Con xin cúng dường thân và tâm con lên chư Phật. Con nguyện con là cái công cụ của Phật để đem được ánh sáng Phật Pháp đến cho mọi người. Con không sống vì con mà con nguyện sống theo ý của chư Phật. Xin Phật soi sáng tâm hồn của con". Cái lời cầu nguyện như vậy sẽ linh thiêng, chân thành như vậy sẽ được sẽ được thành tựu. Cái người biết cầu nguyện như vậy á, cái nhân cách sẽ từ từ nâng lên từng phần, cái đạo đức từ từ phát triển thì người đó làm gì cũng đúng với đạo lý. Và từ từ nó là đem được ánh sáng Phật Pháp đến cho người khác. Mình có thể nói một lời, làm một điều gì vẫn làm gương, vẫn dạy được cho mọi người chung quanh.
[1:22:03]Đúng như cái lời cầu nguyện của mình là mình là công cụ của Phật để đem đạo lý, đem Phật Pháp đến cho mọi người. Mình không còn là mình nữa. Mình nguyện cúng dường thân này, tâm này lên chư Phật. Cầu nguyện Phật soi sáng tâm hồn mình để mình làm, nói đúng được ý Phật. Thì lời cầu nguyện như vậy vô cùng cần thiết và nó là rất khiêm hạ, rất khiêm hạ. Quý Phật tử làm được không? Cầu nguyện như vậy được không? Nha, về hãy cầu nguyện như vậy. Chứ đừng có bướng hay là kiêu mà gọi rằng: "Cái không cầu là tốt, không cầu là giải thoát", không phải. Cái không cầu vội vàng đó là một sự kiêu mạn tiềm tàng.
[1:22:47]Cái đời sống hôn nhân á nó vừa là trả nợ mà vừa là mượn nợ. Cũng giống như là chúng ta vậy, không phải trong hôn nhân mà mọi việc khác thì chúng ta luôn luôn có cái là vừa trả quả mà lại tiếp tục gây nhân. Cái nhân quả nó có khuynh hướng lặp lại. Ta ví dụ như là một người khi làm phước, bố thí thì qua kiếp sau họ được cái gì? Họ được giàu sang, phải không? Vinh quang. Nhưng mà có cái lạ là khi giàu sang, vinh quang vậy họ thường có khuynh hướng lặp lại là làm cái gì? Lại tiếp tục bố thí, làm phước. Đó, đó là cái tự nhiên trừ trường hợp những trường hợp ngoại lệ. Thì có những người giàu mà ích kỷ hay ác độc thì đó là ngoại lệ,
[1:23:34]nhưng còn nói theo cái bình thường thông thường á thì cái người mà đã từng làm phước để đời này được quả báo lành thì hay có khuynh hướng lặp lại là tiếp tục làm phước và bố thí. Rồi để đời sau họ lại hưởng cái phước một lần nữa. Nghiệp có khuynh hướng lặp lại. Thì cái hôn nhân gia đình cũng vậy, là khi gặp nhau à lấy nhau, đó là trả nợ kiếp trước nhưng mà vô tình cũng là gây nhân cho vị lai. Vì sao? Chính cái lòng thương yêu của mình đối với người bạn của mình, chính những cái giờ phút hạnh phúc với nhau, rồi những cái món nợ lo qua giúp lại, nuôi qua nuôi lại nó thành cái nợ cho kiếp sau tiếp
[1:24:15]tục ràng buộc trong đời sống gia đình lại nữa. Đúng không? Đó, nó là như vậy đó. Thì bây giờ chúng ta là người Phật tử, như chúng ta nói đó, chúng ta chấp nhận trả nợ nhưng rồi phải bước ra khỏi cái nợ đó để tiến tu giải thoát chứ không có chìm mãi trong đó. Chúng ta đối xử tốt đẹp với cuộc đời để bước ra khỏi cuộc đời, chứ không phải chúng ta đối xử tốt với cuộc đời để hưởng hạnh phúc trong cuộc đời. Chúng ta tạo phước rất nhiều là dùng cái phước đó bước vào tâm linh giải thoát, chứ không phải tạo cái phước để cho kiếp sau mà hưởng. Quý Phật tử phân biệt rõ không? Rõ không? Thì cũng vậy, bây giờ trong đời sống gia đình
[1:24:59]à chúng ta đối xử tốt, trọn tình với người bạn của mình nhưng không để gây nhân cho kiếp sau lặp lại. Đây là cái khó của người Phật tử chỗ này. Và người Phật tử phải làm được điều này. Chúng ta đối xử rất tốt với người bạn của mình nhưng không phải là để gây nhân ràng buộc kiếp sau gặp lại thành đời sống vợ chồng ràng buộc nữa. Nhưng bây giờ làm sao mà gọi là mình đối xử tốt, mình thương yêu người bạn mình mà vẫn gây cái nhân để giải thoát? Làm cách nào? Cái cách để làm là khi mà đang hạnh phúc trong hôn nhân vẫn phải luôn luôn tâm nguyện tâm nguyện cuộc đời này là vô thường, cái thân xác này là giả tạm, luân hồi là đau khổ và phát nguyện giải thoát.
[1:25:50]Như tôi nói đến cái gọi là cái riêng tư nhất, ví dụ như là như hai vợ chồng
[1:26:01]à có cái phòng ngủ riêng với con cái rồi đêm lại nằm bên nhau, mình gọi là được hạnh phúc đi. Nhưng mà mình nhớ lời Phật dạy, trong những lúc đó vẫn nhớ lời Phật dạy và vẫn thấy cái thân của mình nè, cái thân người bạn mình là bất tịnh, là vô thường, là hư ảo, là tạm bợ. Cái tình thương yêu nào rồi cũng chỉ chia xa và cũng chỉ đưa đến đau khổ vì nó là ích kỷ. Ngay những lúc riêng tư nhất, những lúc mà gọi là hạnh phúc nhất thì người Phật tử phải nhớ đừng quên đạo lý. Đừng quên đạo lý. Vì lúc đó mà mình không, mình quên đạo lý là mình gây cái nhân ô nhiễm cho kiếp sau liền. Những giờ phút mà hạnh phúc bên nhau đó
[1:26:45]thì là chính những giờ phút gây cái nhân ô nhiễm cho kiếp sau tiếp tục. Còn những giờ phút mà gọi là hạnh phúc bên nhau á mà vẫn tác ý được cái đạo lý, vẫn nhớ được cái lý vô thường, vẫn nhớ được lý tưởng giải thoát thì ngay lúc đó là đang từ từ mình tách ra, từ từ mình tách ra thoát khỏi cái quỹ đạo của ái nhiễm để hướng về sự giải thoát. Quý Phật tử làm được điều này không? Mấy bà cụ thì làm được liền khỏi trả lời, nhưng mà những người trẻ hãy nhớ điều này, hãy nhớ điều này. Đây là điều khó làm nhưng rất cần thiết và rất quan trọng. Rồi một điều nữa, có những trường hợp mà hoặc là chỉ vợ hoặc là chỉ chồng biết Phật Pháp thôi.
[1:27:31]Cái người kia không biết mà nhiều khi còn ác cảm nữa. Quý Phật tử có gặp trường hợp này không? Có không? Rồi bây giờ phải làm sao? Phải làm sao? Phải từ từ. Thì nó như thế này: cái người kia lỡ có duyên với mình thì mình phải giáo hóa cho họ, phải khuyến khích họ, nhắc nhở để đưa họ cùng về với Phật Pháp, vì đó là lợi ích.