[0:00]Lý tưởng mà không thực tế rất gần với ảo ảo tưởng. Đã ảo tưởng là sai mà gắn thêm cái bản ngã vô thì trở thành ảo ảo vọng, tham vọng. Đó. Còn thực tế mà đến mức độ nhiều quá thì trở thành thực thực dụng và ta trở nên tầm thường.
[0:36]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta nói chuyện về đề tài chúng ta định nghĩa lại bốn cái từ
[0:48]trong cái cuộc sống của mình: một là lý tưởng,
[0:55]hai là ảo tưởng, ba là thực tế, bốn là thực dụng. Ví dụ như ta không có chọn lựa cho mình một cái lối sống, để mặc cái cuộc đời nó trôi đi, để mặc cho cái tâm lý ta phát triển tự nhiên, thì ta quay lẩn quẩn thế nào cũng lọt vào bốn cái tâm lý này, không có ra khỏi được. Tự nó phải lọt vào một trong bốn cái tâm lý này: hoặc là lý tưởng, hoặc là ảo tưởng, hoặc là thực tế, hoặc là thực dụng.
[1:36]Tự nó phải vào. Nên hôm nay ta nói chuyện với nhau để sắp xếp lại cái tâm hồn của mình, xác định lại cái con đường đi cuộc đời mình, khẳng định lại cái tâm lý của mình, uốn nắn lại cái tâm lý của mình. Đối với những người trẻ thì bốn cái phạm trù này là cực kỳ quan trọng để ta định hướng cái cuộc sống của mình. Đối với người lớn tuổi thì dựa vào cái định nghĩa của bốn cái phạm trù tâm lý này mà ta hiểu cuộc đời mình đã đi qua như thế nào và ta rút ra được những bài học để dạy lại cho con cháu mình, và cũng để gieo cái nhân cho kiếp sau của mình nếu mà gọi là mình đã rơi vào cái tuổi già rồi. Và cái việc mà cái người trẻ hiểu được bốn cái phạm trù này
[2:34]để định hướng cho cuộc sống của mình là một điều hết sức cần thiết. Nhưng cái người lớn tuổi hiểu được bốn cái phạm trù này để có thể chia sẻ, giải thích, giảng dạy cho cái thế hệ đàn em mình, con cháu mình cũng hết sức là quan trọng, vì mình sẽ nói bằng cái kinh nghiệm xương máu của cả cuộc đời của mình. Và đó cũng là công đức. Có những người khi biết Phật pháp rồi thì rất muốn chia sẻ đạo lý của Phật dạy sang cho những người khác bằng cách là cứ tặng người ta một cuốn sách của Phật, người ta về người ta không coi. Tặng người ta cái đĩa giảng của một giảng sư nào đó, họ cười cười rồi về họ không nghe, làm gì nhau.
[3:20]Nên ta cũng chẳng độ gì được họ. Nên đối với những cái người mà ta quen biết, họ có cảm tình với mình, rồi mình đưa một cái sách, một cái đĩa buộc người ta nghe, nhiều khi người ta không nghe. Mà chính chúng ta phải mở lời trước, chính chúng ta phải nói chuyện trước, chỉ là đừng nói nhiều thôi, nói vừa phải vậy. Thầy ví dụ như là cái tâm hồn của cái người bạn của ta, họ như là mảnh đất khô khan, cằn cọt, cằn cỗi, sỏi đá. Ta muốn gieo đó cái hạt giống của từ bi, cái đạo lý của yêu thương, những lời của giác ngộ, mà bằng cách gì? Bằng cách cứ lấy cái hạt giống của Phật cứ rải lên. Họ lên không? Không lên.
[4:07]Vì đất đó chưa được cày xới. Bây giờ trước khi ta muốn gieo cái hạt giống từ bi lên cái mảnh đất tâm hồn cằn cỗi của một người bạn nào của ta, ta phải cực khổ cày xới miếng đất đó lên trước rồi mới rải cái hạt giống đó vào miếng đất đó được. Đích thân ta phải cày xới là gì? Là ta phải mở miệng nói trước. Ta phải nói chuyện, ta phải giải thích, đó. Khi nói nói chuyện vui, khi nói chuyện buồn, những chuyện vãn, những lúc ly cà phê, khi tách trà, nói những bữa ăn thân mật, nói nhẹ nhẹ nhẹ nhẹ, rồi cày xới từ từ cái tâm hồn của bạn mình lên. Cái người bạn đó bắt đầu mới mở lòng để có thể tiếp nhận được cái đạo
[4:56]lý của Phật, chứ không phải là mình cứ đổ cho một cái cuốn sách đã được viết một cách kỹ lưỡng hay đổ cho một cái đĩa đã được giảng trong một bài, trong một cái cái cái ngày giảng đầy những người chuyên môn nghe thì cái người mới quá họ không tiếp thu, họ không thèm nghe. Nên chính ta, ta biết cái ngôn ngữ, biết cái đời sống của bạn mình mà ta lựa lời. Cho nên là trong cái việc mà chia sẻ đạo lý với người khác thì chính ta là người có trách nhiệm trước hết. Nên vì vậy, hôm nay khi mình nói về bốn cái phạm trù này: lý tưởng, ảo tưởng, thực tế, thực dụng, thì cái người già, cái người lớn tuổi lại cần phải hiểu rõ để làm chi?
[5:41]Để chính mình cày xới cái tâm hồn của những người quen biết với mình, của con cháu mình để dẫn dắt các em các cháu nó nó bước vào cái cuộc sống nó tốt đẹp hơn. Còn những người trẻ mà hiểu rõ về bốn cái phạm trù này để ta không lạc lối, như vậy nha. Giờ thứ nhất là lý tưởng. Lý tưởng là ta định hướng một cái cuộc sống cao thượng, một cái ước mơ cao thượng về sau, như vậy. Thì lý tưởng là điều tốt cả. Nếu trên định nghĩa, người mà bước vào cuộc sống mà ôm ấp, ấp ủ một lý tưởng sống cao đẹp đều là điều tốt cả mà hết sức là quan trọng. Nếu ta sống trên đời mà ta thiếu một lý tưởng sống thì ta xem như cuộc đời này nó
[6:42]nó nó lạc lối, mất hướng và tối tăm, rất dễ làm điều sai lầm bậy bạ. Còn cái người mà có một lý tưởng sống cao đẹp thì tự họ biết giữ mình, tự họ biết giữ mình. Ví dụ như thấy những lúc họ đam mê, những lúc họ sân hận, những lúc cũng khởi tâm tham lam, nhưng mà cái ước mơ cao đẹp nó đã được gieo trong lòng, được giữ gìn nuôi dưỡng ở trong lòng thì cái ước mơ cao đẹp đó nó giúp ta giằng xé, trăn trở, chiến đấu chống lại với những ý nghĩ mà thuộc về đam mê, tham lam, thù hận, ích kỷ. Nhờ như vậy mà ta bớt phạm sai lầm. Cho nên sống trên đời mà khi ta gieo được một lý tưởng sống trong cuộc đời mình
[7:35]thì đó là một cái điều may mắn lớn, một cái phúc lạc lớn cho chúng ta. Nhất là những người tuổi trẻ khi vừa bước vào cuộc đời mà đã mang theo được một lý tưởng sống là một điều hết sức là may mắn, hết sức là là hạnh phúc, như vậy nha. Thì bây giờ và ta lý tưởng là gì? Lý tưởng sống là gì? Lý tưởng cao đẹp để mà ta theo đuổi là gì? Thì cái định nghĩa nó có nhiều cấp độ. Thầy định nghĩa thấy cái mức độ thấp nhất là thế này: cái người có lý tưởng tức là người mong ước rằng sau này, nhớ cái chữ sau này là thì tương lai chứ không phải hiện tại nha, người có lý tưởng sống là người có ước mong rằng sau này ta sẽ phụng sự được cho
[8:35]nhiều người hơn cái phạm vi mà bổn phận của ta phải lo.
[8:43]Nó vừa có cái chữ mà phạm vi những người mà trong bổn phận ta phải lo.
[8:51]Ví dụ thế này, ví dụ thế nào là cái người mà trong bổn phận ta phải lo? Tức là khi lớn lên, những người nào mà ta phải chăm lo nằm trong bổn phận bắt buộc, không chăm lo không được? Là ai? Bố mẹ, đúng phải không ạ? Ai nữa? Có một cái người dưng nào đó mình mới rước về đó, nha, đó. Rồi cái người đó đẻ cho mình vài đứa con, thì phải sao? Nó đều nằm trong phạm vi mà bắt buộc về bổn phận ta phải chăm lo. Thì khi mà ta chăm lo những người trong bổn phận thì chưa gọi là lý tưởng, mà chỉ gọi là gì? Ta có đạo đức thôi, ha. Khi ta làm tròn được cái bổn phận của mình, gọi là ta là người có đạo đức. Mà nếu ta không chăm lo đủ cho những người trong bổn phận thì ta là người
[9:41]kém đạo đức thôi, chưa phải là người có lý tưởng lớn à, chưa có. Ví dụ bây giờ, một thầy giáo ổng chăm lo cho học sinh trong lớp thì là sao? Cũng chỉ là chăm trong phạm vi bổn phận của mình, chưa gọi là lý tưởng mà đó gọi là một người đầy đủ đạo đức thôi. Rồi ví dụ ông thầy giáo đó ổng lên làm hiệu trưởng thì ổng chăm lo cho cả trường, chăm lo hết cả học sinh, cả giáo viên trong trường trong cái phạm vi trách nhiệm của ổng, thì cũng không gọi là lý tưởng à nha. Mà gọi là gì? Chỉ là làm làm tròn cái đạo đức của mình. Là như vậy, cái định nghĩa thế nào là một cuộc sống đạo đức? Tức là một cái người mà chăm lo được
[10:31]cho bao nhiêu người trong cái phạm vi bổn phận của mình, gọi là đạo đức. Còn lý tưởng là gì? Lý tưởng là ta cố gắng chăm lo, yêu thương được nhiều người hơn, vượt khỏi cái phạm vi bổn phận của ta. Không ai bắt, nhưng mà lòng mình cứ thôi thúc, nguyện lòng yêu thương nhiều hơn, cống hiến nhiều hơn, phụng sự nhiều hơn, chăm lo nhiều hơn, đó gọi là lý tưởng. Ví dụ, ví dụ một cái người lớn lên rồi có gia đình, có chồng, có vợ, có con cái, ở nhà chăm sóc được cho bố mẹ, lo cho vợ chồng đầy đủ, nuôi dạy các con đàng hoàng, nhưng mà hễ rảnh một chút, có cái chuyện gì của láng giềng hàng xóm đều bước sang phụ giúp.
[11:28]Phụ giúp, thì người đó là gì? Có lý tưởng. Cái đạo đức bắt đầu lớn rồi, nó không phải là tròn đầy đạo đức mà dư rồi. Mà hễ dư ra thì ta gọi là người này sống có có lý tưởng cao đẹp.
[11:43]Bây giờ thế này,
[11:47]khi một người chiến sĩ
[11:51]đi nghĩa vụ, cầm súng chiến đấu, thì đó là đạo đức hay lý tưởng?
[12:12]Có người trả lời đạo đức, có người trả lời cả hai. Vì sao mà cả hai? Bây giờ nếu theo định nghĩa như vậy, thì việc mà anh cầm súng anh chiến đấu là nó nằm trong bổn bổn phận phải không ạ? Bổn phận, đó là bổn phận của công dân. Người nam, nữ thì không bắt buộc nhưng người nam bắt buộc phải đi nghĩa vụ vào trong cái tuổi đó và lúc ở trong lúc gặp chiến tranh thì phải cầm súng chiến đấu, đối diện với nguy hiểm và làm đúng bổn phận của một người lính, một người công dân. Thì nếu làm đúng bổn phận thì gọi là đạo đức hay lý tưởng? Chỉ gọi là đạo đức thôi. Nhưng nhưng khổ nỗi cái việc mà anh chiến đấu á,
[12:58]nó lại dính dính với liên quan đến tới cái phạm vi lớn của cả đất nước này. Phải không ạ? Một cái trận chiến, một cuộc chiến đấu nó đều liên quan tới cái việc mà bảo vệ bờ cõi. Còn nếu mà cái thời mà nước mình bị đô hộ á, thì nó liên quan đến cái việc mà gì, giành lại độc lập cho cả đất nước này. Cho nên, tuy là bổn phận cá nhân nhưng mà sự thực cái phạm vi nó lớn quá, cho nên ở đó cũng là đạo đức mà cũng là lý tưởng. Đó là lý do mà ta hay gọi là phong anh hùng hay liệt sĩ cho những người mà lính mà bị mất là vì vậy. Mặc dù họ chiến đấu vì bổn phận, nhưng ta biết trong trái tim của họ, họ chiến đấu vì Tổ quốc.
[13:46]Và chính cái ý mà nó rộng lớn như vậy, cho nên đó gọi là đạo đức mà cũng đã trở thành thành lý tưởng như vậy. Ví dụ bây giờ ta nói, nay bây giờ theo nói theo định nghĩa là làm chăm lo trong phạm vi bổn phận thì gọi là đạo đức, chăm lo lớn hơn mới gọi là lý tưởng, thì bây giờ một người lãnh đạo một quốc gia, họ chăm lo cho đất nước của họ, thì là đạo đức hay lý tưởng?
[14:15]Hả, đạo đức hay lý tưởng?
[14:20]Đó đó, cái chỗ này vậy, đúng là cả hai. Nếu mà họ làm tròn bổn phận của họ đối với đất nước, thì theo định nghĩa là đạo đức phải không? Anh làm vua thì anh phải lo cho đất nước chớ. Còn nếu không lo thì để tui làm vua tui lo cho, ví dụ vậy. Thế là làm vua bổn phận là phải lo cho đất nước thì đó là bình thường, bình thường tức là đạo đức. Nhưng mà cái phạm vi nó lớn quá, phải không ạ? Phạm vi nó lớn quá, mà thật lòng lo cho dân, cho nước thì ta gọi là lý tưởng. Đó trở thành một lý tưởng sống rồi. Nó vượt khỏi cái cái cái cái cái cái định nghĩa về đạo đức. Mặc dù theo định nghĩa về đạo đức là mình chăm lo trong phạm vi
[14:58]bổn phận của mình thôi, nhưng mà cái phạm vi của người này họ lớn quá, đã trở thành trở thành lý tưởng là như vậy, quý vị. Vậy cái người đi tu là đạo đức hay lý tưởng? Nếu có một cái người nào đó họ thấy họ họ thấy cái lời Phật dạy hay quá, rồi thấy cái đời sống của cái người xuất gia nó đẹp quá, à cái bước vào đời tu, mà được dạy những cái điều giới luật, rồi những điều đạo lý phải thực hành, và họ cố gắng cố gắng thực hành những cái giới luật như thế, cố gắng thực hành những đạo lý như thế, phải tập yêu thương con người, thì như vậy họ làm sao? Đạo đức hay lý tưởng? Nó vượt khỏi đạo đức, tại vì cái đạo lý của Phật nó lớn quá.
[15:48]Đạo lý của Phật nó lớn là nó buộc cái tâm mình phải trở thành lý tưởng, chớ không phải chỉ là một cái đạo đức vừa vừa trong cái phạm vi của mình. Vì từ cái lời kinh tụng, từ những lời ước nguyện mỗi ngày trong cuộc sống, nó đều ép cái người tu sĩ phải mở lòng ra với chúng sinh.
[16:10]Kinh mà luật và của Phật dạy, của chư Tổ dạy đều ép cái tâm con người như vậy, nên không có ai mà đi tu chân chính mà sống một đời hẹp hòi, ích kỷ được cả. Ví dụ như bây giờ, cái người tu sĩ lên giường nằm ngủ, người đời thì cứ ngủ là ngủ thôi, nhưng mà người tu sĩ lên giường nằm ngủ á, thì phải trước khi nhắm mắt ngủ, hít thở, điều hòa tâm trí để ngủ, phải nghĩ tới chúng sinh cái cái đã. Phải ước nguyện làm sao cho chúng sinh đều được yên lành, đều được giác ngộ rồi mới ngủ. Cái điều mình ước nguyện chưa chắc trở thành sự thật, nhưng mà làm cho tâm hồn mình sao? Lớn mênh mông ra. Đó là cái luật ở trong đạo bắt buộc như vậy.
[16:59]Từng cái việc nhỏ nhỏ đều bị bắt buộc như thế. Ví dụ như khi tới cầm cái bát cơm ăn, thì không có phải là cứ ăn cho no, mà người tu sĩ trong đạo Phật khi cầm cái bát cơm là phải suy nghĩ, ngày hôm nay mình làm gì được cho cuộc đời, cho đạo mà đáng ăn cái bát cơm này? Cho nên, day dứt dữ lắm. Cái người tu hành không có dám mà sống một cách lười biếng, ích kỷ vì cái luật mà Phật dạy khắt khe, ép cái tâm mình phải mở tung ra. Cho nên vì vậy cái người tu sĩ là buộc phải trở thành lý tưởng là như vậy. Rồi bây giờ, ví dụ bây giờ một người
[17:45]bưng bê phục vụ trong nhà hàng,
[17:51]làm tròn cái bổn phận của mình, là
[17:57]đạo đức hay lý tưởng?
[18:03]Đạo đức hay lý tưởng? Không biết à nha! Hổng biết à! Hổng biết à nha! Tại vì nó sao? Nó vì liên quan tới cái suy nghĩ của người đó, chứ nhìn vào cái công việc thì ta không biết được, phải không ạ? Ví dụ cái người đó chỉ nghĩ tới à thôi tôi đang đi học, bây giờ tôi cần tiền để trang trải việc học cho bớt bố mẹ phải lo nên làm thêm, thì đó là gì? Ở trong đạo đức thôi. Vừa đỡ bớt gánh nặng cho bố mẹ, có tiền trang trải mà trong công việc làm thì tận tụy, chu đáo, lúc nào cũng tươi cười với khách. Khách có cự nự, làm hung làm dữ, khó chịu lúc nào cũng nhã nhặn nở nụ cười thì người này vừa tròn cái bổn phận đạo đức.
[18:50]Nhưng mà cái suy nghĩ của họ: "Hừ, mai mốt mà tao học xong ha, tao cử nhân rồi tao học thạc sĩ, tiến sĩ tụi bây biết tao nha", thì cái đó là bắt đầu nó ngoài cái bổn phận. Hãy nhớ một điều có một lần Thủ tướng Phan Văn Khải sang thăm Mỹ. Mỹ họ mời đến cái Đại học Harvard và cho biết rằng Bác Hồ đã từng học ở đây. Cái trường mà để đào tạo lãnh tụ của thế giới không, mà không biết sao Bác Hồ học được cũng hay. Nhưng mà vì Bác phải vừa học mà vừa nấu nấu nướng bánh, tức là làm bánh để trang trải thêm việc học. Và cái cái ban giám hiệu trường mời cả cái đoàn ta xuống nơi cái chỗ lò mà ngày xưa Bác Hồ nấu bánh ở đó.
[19:36]Thì lúc đó họ cũng làm ra những khay bánh mà họ làm lại, phục chế lại cái công đoạn thì họ phục chế lại những cái bánh mà trong cái giai đoạn đó cái bếp của nhà trường đó nấu, họ đem ra họ mời thì Thủ tướng Văn Khải mới cầm cái bánh lên chia cho đoàn đi. Thủ tướng Văn Khải mới nói thế này: "Các đồng chí hãy ăn đi, hãy ăn để nhớ tới Bác của mình".
[20:04]Thì lúc đó Bác Hồ cũng phục vụ trong cái lò bánh đó, nhưng mà là lý tưởng hay đạo đức hay lý tưởng? Lý tưởng. Bởi vì cái việc họ làm nhỏ, việc nhỏ, nhưng mà trái tim Bác sao? Mênh mông, nghĩ tới cái ước vọng một ngày mai mà giành lại độc lập cho cho Tổ quốc này. Cho nên ta không đánh giá được, cái quan trọng là gì? Cái khát vọng bí mật nằm ở bên bên trong. Nếu như trong tâm lý của mình, mình cố gắng làm chu toàn cái bổn phận của mình thôi thì gọi là đạo đức, nhưng mà trong khi làm chu toàn cái bổn phận của mình mà cái tâm hồn của mình, cái suy nghĩ của mình nó ước vọng một cái tương lai để mình mong có cái cơ hội phục
[20:53]vụ nhiều hơn nữa thì đã trở thành lý tưởng sống rồi. Đó, hôm nay làm việc này lấy một ít đồng lương để sống, nhưng mà cái lý tưởng sống gói bên trong rất là cao đẹp. Ý là như vậy nha. Mà cái chữ lý tưởng á nó hàm chứa một điều là không có vị kỷ, không có nghĩ đến quyền lợi của của cá nhân mình thì gọi là lý tưởng, nhớ như vậy. Cái chỗ này là cái lý tưởng và cái ảo vọng hay ảo tưởng hay tham vọng nó gần nhau trong một sợi tơ, gần nhau trong một sợi tơ. Ví dụ bây giờ có một người à mới đi học và ước mơ là
[21:47]là học đạt được cái tiến sĩ về vật lý hạt nhân.
[21:55]À nhưng mà như vậy là lý tưởng hay ảo tưởng, tham vọng? Hử? Như vậy là lý tưởng hay ảo tưởng, tham vọng?
[22:16]Là lý tưởng hay ảo tưởng, tham vọng?
[22:21]Hổng biết à nha, phải hỏi người đó cho kỹ à, phải giả vờ lại kết bạn thân để nghe người đó tâm sự trút nỗi lòng của mình thì mình mới biết là lý tưởng hay là ảo tưởng, tham vọng. Ví dụ bây giờ cái người đó họ muốn lấy cái bằng tiến sĩ vật lý hạt nhân để mong muốn sau này có khả năng mà tìm hiểu về hạt nhân để phát hiện ra những cái công dụng có lợi cho nhân sinh mà có thể chặn đứng những cái công dụng mà tàn phá của cái hạt nhân. Vì thấy nghe nói bom hạt nhân nguy hiểm quá, nước nào cũng thủ một đống, vậy đó, một vài nước có khả năng đã thủ một đống bom hạt nhân, thả ra là chết hết, nên bây giờ họ cũng muốn
[23:10]đi nghiên cứu nhưng mà để lấy cái lợi ích phục vụ nhân sinh mà chặn đứng lại được cái tác hại của nó thì như vậy là lý tưởng hay là ảo tưởng, tham vọng? Đó là lý tưởng. Còn nếu cái người nghiên cứu về vật lý hạt nhân rồi ước mơ là sẽ cống hiến, phụng sự trong cái ngành điện hạt nhân, vậy là lý tưởng hay tham vọng, ảo tưởng?
[23:40]Đó là đạo đức thôi, tức là làm tròn cái bổn phận của mình nha, vừa chừng trong cái nghề nghiệp của mình, đó gọi là đạo đức. Còn bây giờ có người cũng ao ước lấy được cái tiến sĩ hạt nhân để bí mật chế bom hạt nhân, đứa nào chọc giận tao, tao đánh bom nó hết thì là cái gì? Ảo tưởng, ảo vọng, tham vọng. Và rất dễ điên, học chưa xong tiến sĩ là phát điên rồi vì cái ảo tưởng này, cái tâm ác độc này nó nuôi nấng trong tâm hồn, nó tàn phá hết cái bộ não của mình. Rồi sẽ có người hỏi: "Thầy nói vậy chứ thấy nhiều người cũng ảo tưởng, cũng tham vọng rồi họ cũng đạt được quyền lực, rồi cũng làm những điều rất là độc hại như những bạo chúa ngày xưa".
[24:25]Thì đúng cũng có chứ không phải không. Tức là một triệu người nuôi những cái tham vọng, ảo tưởng thì thường chỉ được một người thành công, còn chín trăm ngàn chín vạn chín chín chín chín gì đó vô nhà thương điên chết sạch trơ trỏng hết. Vì sao vậy? Vì cái ảo tưởng, cái ảo vọng, cái tham vọng nó tàn phá cái công đức của mình và tàn phá mất cái bộ não của mình. Chỉ trừ trường hợp có một con người đó phước đời trước lớn quá, đời này họ có tham vọng nhưng mà cái phước đời xưa vẫn khiến cho họ thành công, mà cũng khiến là nhiều người trong cái giai đoạn đó phải chịu trả nghiệp gì với họ, họ lên họ làm bạo chúa, họ gây tác hại rất là lớn.
[25:16]Đó là cái nhân quả nó ảnh hưởng ở trong đó. Chứ thường mình nuôi một cái ảo vọng, nuôi cái ảo tưởng, tâm hồn mình tan vỡ hết. Ở đây ta vừa nói lý tưởng nó cách một đường tơ với cái ảo tưởng. Ảo tưởng là gì? Ảo tưởng nó khác với lý tưởng điều gì?
[25:38]Cả hai đều ước mơ lớn,
[25:43]nhưng mà cái người lý tưởng á là không nghĩ đến cái ích lợi cho cá nhân mình, còn cái người ảo tưởng á thì bị lẫn vào cái gì?
[25:58]Gom về cho lợi ích của cá nhân mình. Mà cái ảo tưởng nó mắc thêm một cái tội này nữa là đánh giá mình cao hơn cái thực tế, đánh giá mình cao hơn sự thật.
[26:14]Thầy nhớ hồi thầy còn nhỏ có quen với một cái anh đó thì ảnh lớn hơn mình cũng mười mấy tuổi. Thầy thì thầy có cái tính là ham học hỏi, ai nói chuyện gì cũng chăm chú lắng nghe, tại vì nghĩ mình là kém, nghĩ mình là nhỏ nên người lớn nói cái gì cũng lắng nghe để học hỏi. Một cụ già nói hết sức lắng nghe, người đàn anh nói cũng hết sức lắng nghe, đều để học hỏi. Thì hôm đó gặp cái anh đó ảnh vui chuyện, ảnh nói rất là nhiều nên và cũng thường hay nghe ảnh nói. Khi nghe ảnh nói rồi thầy mới phát hiện là anh này mắc cái bệnh là ảo tưởng và ảnh nghĩ là ảnh là một con người cực kỳ giỏi xuất hiện trên cuộc đời này,
[27:01]đủ khả năng xoay chuyển tình thế của xã hội mà làm nên những chuyện đại sự. Thì từ lúc mà không gặp ảnh nữa cho tới ngày nay cho tới khi thầy đi tu là đã hơn 40 năm và ảnh chìm mất cái xứ nào không bao giờ thấy mặt mày, có khi chết mất đâu trong nhà thương điên rồi cũng không biết chừng. Tại vì đó là một ảo tưởng. Khi còn tỉnh táo thì nói chuyện rất là khôn, nói chuyện đủ thứ mưu trí này mưu trí kia, phê bình người này, phê phán người kia, khen người này, không khen người kia, giống như biết hết mọi điều trong thiên hạ và nghĩ rằng cái tài của mình có thể xoay chuyển được cái cuộc đời này, nhưng mà ta biết ngay đó là gì?
[27:42]Đó là là ảo tưởng mà thôi, đánh giá mình cao hơn sự thật. Tức là mình không giỏi đến mức độ đó mà cứ tưởng mình là giỏi đến mức độ đó thì tổn phước, rối loạn tâm lý và dễ đưa đến tâm thần, mà nếu được cái phước tới chừng nào, leo đến chừng nào thì chỉ gây họa đến chừng đó mà thôi. Đây là cái điều mà rất là đáng sợ. Nhưng cũng có cái may mắn là trong thời đại này cái thông tin trên internet nó tràn lan, đạo lý nhờ đó mà cũng lan truyền, kèm theo những điều xấu thì những điều tốt nó cũng lan tràn tùm lum, đấu nhau trên internet đó thì cái mà sự kiêu ngạo, cái ảo vọng, cái ảo tưởng cũng dễ bị phơi bày
[28:33]và bị phê phán, nên thời đại này lớp trẻ có thể hư, có thể sống trong cái thế giới ảo, Nhưng mà ít bị cái ảo tưởng, ảo vọng hơn. Ít có cái cảm giác đánh giá mình quá cao. Vì trong cái thế giới của Internet, thế giới phẳng này, mọi chuyện trên thế giới người ta biết hết và người ta phát hiện ra một điều là trên cuộc đời này còn nhiều người quá giỏi. Nhìn lại mình, biết là mình không đạt được những khả năng đó, nên cũng kềm chế bớt cái tôi, kềm chế bớt cái mà kiêu ngạo, kềm chế bớt cái gọi là đánh giá mình quá cao. Nên như thầy vậy, thầy cũng được cấp bằng võ sư, thầy cũng lập ra một võ phái cho chùa mình và thầy cũng dạy đệ tử mình đánh võ.
[29:29]Mà trong đó thì có cái môn quy, mà cái môn quy thứ chín của võ phái Phật Quang Quyền nói như thế này: "Môn sinh của Phật Quang Quyền phải biết tôn trọng các võ phái khác, vì thật sự các võ phái khác giỏi hơn mình." Xong ngay.
[29:52]Diệt trừ ngay cái tâm hơn thua của võ sinh liền. Thầy cũng hay nói với các đệ tử của thầy, thầy nói: "Các à có nhiều cái ngành nghề người ta đều có cái ý nghĩ rằng mình giỏi hơn người khác.
[30:14]Rất nhiều ngành nghề như vậy. Ví dụ cái người nấu bếp, nấu nhiều quá rồi thì nghĩ rằng trên đời này vua bếp mới là mình, chứ còn cái tay vua bếp trên TV này không bằng mình, à ví dụ vậy. Về nghĩ rồi cái người họa sĩ, sau khi cầm cọ nhiều năm rồi thì nhìn các danh họa cũng bắt đầu coi thường, ha, cái tay cọ của tôi mới là số một. Nhưng mà chỉ tiếc rằng con mắt người đời bị mù, không biết rằng tranh của tôi mới là số một, mà cứ đi mua ở đâu không à, chứ tranh của tôi mới là đẹp, thấy chưa? Mà dễ sợ nhất là các võ sư. Ông võ sư nào chưa đánh, chưa thắng thua thì đều tưởng mình giỏi hơn đối phương, tới chừng lên bị người ta đánh knock-out nằm một đống
[30:59]rồi mới biết rằng mình thua người ta." Cho nên thầy hay nói với các đệ tử: "Thầy có cái hay hơn các võ sư là chưa đánh, thầy đã biết thầy thua." Không đánh.
[31:15]Cho nên khỏi mắc công phải lo, không có bận tâm cái chuyện đó, không bị ảo tưởng như vậy. Còn trong cái cuộc sống này là đa số tại sao ta bị ảo tưởng? Ví dụ như trong lớp mình là học sinh giỏi, mình rất dễ bị ảo tưởng là sau này mình sẽ làm được nhiều chuyện vĩ đại trong cuộc đời này. Thì điều đó chưa xấu, điều đó chưa xấu, nó mới hơi hơi là đánh giá mình cao quá, bắt đầu nhốm nhốm của cái ảo tưởng thôi, nhưng mà chưa có lỗi lắm. Cái lỗi là chỗ này: là những chuyện vĩ đại mà mình định làm á là mình làm cho ai? Nếu mình định làm là định làm cho cộng đồng, cho nhân loại, thì nó đang dính với lý lý tưởng.
[32:05]Còn nếu cái chuyện lớn lao mà mình định làm mà làm cho mình thì trở thành cái gì? Ảo tưởng lập tức, ảo vọng lập tức, tham vọng lập tức. Nó khác nhau ở chỗ xíu đó thôi. Nhờ Phật pháp, cho nên mình hướng mọi cái ước mơ của mình thành ra cho mọi người thì nó mới trừ được cái cái ảo vọng. Chứ còn không, cứ tưởng mình giỏi là bắt đầu ảo tưởng, rồi muốn đi tìm cái gì vinh quang cho mình thì trở thành ảo tưởng, ảo vọng liền, như vậy. Nên ở đây, khi mà đứa trẻ vừa lớn, thì cha mẹ phải giải thích điều này cho bé.
[32:46]Nó chưa biết suy nghĩ thì thôi, khi đã biết suy nghĩ thì cha mẹ phải định hướng về cái này liền, phải cho con mình một cái lý tưởng sống liền. Phải cho con mình một lý tưởng sống liền, chứ đừng để tâm thức nó lang thang rồi mai mốt có ai chụp lấy cái tâm hồn của nó thì rất là uổng phí. Phải làm sao cho con mình biết làm nhiều hơn cái bổn phận của nó,
[33:13]thì là tập cho nó có thói quen nó sống đạo đức, vượt khỏi đạo đức và trở thành lý tưởng. Ví dụ như nói: "Bây giờ hôm nay chị con à lau cái dọn nhà bếp, con lau dọn nhà khách nhé." Dạ. Thì khi về, thấy đúng là à chị thì dọn lau nhà bếp, em thì dọn lau nhà khách, được rồi. Thì ta thấy là đây là nó bước đầu có đạo đức, biết nghe lời, biết làm tròn bổn phận rồi đó. Nhưng mà nó chưa vượt hơn được cái bổn phận của nó thì ta phải lo, lo mai mốt nó thu nhỏ lại, nó nó suy giảm, cái bắt đầu nó tị nạnh thì nó sẽ xuống đạo đức liền. Ta phải gợi ý, ta gợi ý: "Hôm nay con thấy chị con có khỏe không? Lau nhà bếp có vất vả không?" Thì nói mới hỏi là:
[34:02]"Thấy chị khỏe, lau nhà bếp khỏe." Nói: "Lúc nào đó nếu mẹ phân công mà chị con ốm, thì con tính làm sao?" Thì nó sẽ suy nghĩ một chút xíu, rồi nó nói: "À, thì thôi con ráng con lau nhà khách xong con sẽ phụ dọn nhà bếp với chị." Thì ngay lúc đó là ta thành công. Thằng bé này sẽ có lý tưởng trong cuộc sống. Tức là nó bắt đầu có cái suy nghĩ làm vượt khỏi bổn phận của nó là ta thành công. Mà đây là điều khéo mà cha mẹ phải dạy con, mà ông bà phải dạy dạy cháu nha. Con mình nó lớn bây giờ nó vượt khỏi tầm tay, nó đẻ cho mình mấy đứa cháu, bắt đầu mình chụp mấy đứa cháu mình quậy, mình phải dạy răn, đó uốn nắn nó theo
[34:42]cái cái đạo đức mà ngày hôm nay mình tiếp nhận được của Phật pháp. Còn con mình coi như bỏ rồi, tại lúc mình đẻ con mình chưa hề có biết đạo lý của Phật. Bây giờ mình già rồi mình biết đạo lý của Phật thì thôi, mấy đứa con không tính nữa, nhưng mà chụp mấy đứa cháu nha, thì uốn nắn nó liền, cái khôn ngoan là như vậy, ừ. Thì cái cái đạo đức để dạy nó thì nhiều, nhưng mà đây hôm nay ta nói về cái lý tưởng, về đạo đức, về về ảo tưởng. Ừ, thì nhớ phải quan sát cho nó vậy. Quan sát cho nó, rồi nói: "Sau này lớn lên, con có nghĩ rằng con cố gắng đem lại cái vinh dự gì cho đất nước không?" Thì nó cũng ngơ ngơ à. Tại vì sao?
[35:23]Vì chỉ có những người học rất giỏi mới dám khát vọng làm một điều lớn. Trong lớp nó nó làm bài toán mới có sáu điểm thì không bao giờ nó dám mơ ước cái gì mà vĩ đại. Nhưng nếu bài toán nó giải mà được tám điểm, chín điểm, mười điểm là nó dám nghĩ á, nó dám nghĩ sau này nó sẽ làm một điều vĩ đại gì đó cho cuộc đời này. Nhưng mà khi mà ta gợi ý, ta hỏi chuyện với cháu vậy, thì nếu mà nó dám nghĩ, nó nói: "Dạ, lớn con cũng sẽ cố gắng làm đem vinh dự lại cho đất nước." Thì nó biết suy nghĩ lớn, nhưng mà ta phải chặn cái ảo tưởng lại. Thôi nói, thì mình phải nói thế này, mình nói là: "Ừ cái người mà được một giải thưởng danh giá như vậy,
[36:04]đem lại cái vinh dự lây cho cả đất nước như vậy, thường là những người mà họ không bao giờ nghĩ đến lợi ích cho cá nhân mình." Con nhớ như vậy. Tất cả những nhà khoa học, tất cả những nhà toán học cuối cùng đều kết thúc ở triết học cả, lạ như vậy. Tất cả Einstein cuối cùng là một nhà đạo học. Và Newton cũng vậy. Ta nhớ những cái người mà có bộ óc vượt hơn đời, một nhà vật lý học, nhà khoa học, nhà toán học, thậm chí là một doanh nghiệp cỡ tầm cỡ lớn, thành công lớn, đều cuối cùng kết thúc ở triết học và đạo học hết. Vì sao vậy? Bởi vì cái quy mô của triết học và đạo học nó trùm phủ lên trên cuộc đời.
[36:54]Nhớ như vậy. Ta có thể đi một ngành nào đó, nhưng mà nếu xuất sắc rồi đều dừng lại ở triết học cả, như vậy. Còn nếu mà ta chỉ dừng lại ở ngành của ta, thì như vậy ta chưa đạt tới cái cái tột cùng. Chúng ta nhớ là cái chữ tiến sĩ mà Việt Nam mình dùng cái chữ tiến sĩ là cái từ của ngày xưa để lại: ông nghè, ông cống, nghè là cử nhân, cống là tiến sĩ, người ta lấy cái từ ngày xưa. Chứ nếu nhưng mà để ta gán cho cái văn bằng mà ta được dịch từ nước ngoài PhD, PhD là Philosophy Doctor, Philosophy Doctor là bác sĩ triết học. Chữ philosophy philosophy là triết học, doctor mới là tiến sĩ, luôn luôn là bằng tiến sĩ là
[37:44]PhD, Philosophy Doctor, bác sĩ triết học, nghĩa là sao? Họ nhận thấy rõ ràng khi mà con người ta lên tới cái đỉnh cao của mọi ngành học thì đều gặp nhau ở ở triết học cả. Nên do đó, khi ta dạy dỗ con cháu mình, ta bắt đầu mớm cho nó cái đạo học, cái triết học từ từ buổi ban đầu. Nếu sau này con làm được điều gì vinh dự cho đất nước, thì hãy nhớ cái vinh quang này thuộc về về Tổ quốc Việt Nam, chứ không phải của riêng con, con hãy nhớ điều đó. Nếu con có một ước mơ, một khát vọng là đem lại vinh quang cho Tổ quốc thì nhớ vinh quang đó vĩnh viễn không thuộc về con. Nhớ từ nhỏ ta đã dạy cho trẻ mình cho cháu mình cái lý tưởng
[38:33]sống như vậy, ta định hướng nó như vậy, nhớ nha, vậy.
[38:47]Còn thực tế là gì?
[38:55]Thực tế là ta đánh giá đúng về bản thân mình và đánh giá đúng về mọi điều trong cuộc sống này một cách khách quan gọi là thực tế, không có mang theo cái chủ quan, cái thành kiến vào trong đó. Tất cả chúng ta khi nghĩ về mình đều có cái chủ quan, thành kiến, đúng không ạ? Đúng không? Ví dụ như thầy, thầy nói ví dụ như thầy, từ nhỏ tới lớn khi thầy nhìn vào gương, thầy đều nói: "Sao cái con người trong gương nó đẹp đến như vậy?". Từ nhỏ lớn thầy đều nghĩ như vậy.
[39:39]Nhưng mà khi lớn lên biết tu từ từ, tu từ từ thì mới phát hiện ra một điều là không, cái người trong gương nó xấu đau, xấu đớn mà mấy cái người ở ngoài gương mới là người người đẹp. Và ngày hôm nay nhờ Phật Pháp, nhờ cái sự tỉnh táo nên thầy bắt đầu hiểu được một điều thực tế. Nên lúc này thầy hay nói với đệ tử của thầy, ngày nào thầy cũng gặp một cái ông già xấu ốm ở trong gương, ngày nào cũng gặp ổng cả, rất là chán nhưng mà phải đành chịu thôi. Vậy mình nhìn thực đó là mình đánh giá đúng, không bi quan, không lạc quan nhưng nó là một sự thật. Rồi bây giờ vậy ví dụ như trong cuộc đời ai cũng có những cái khát
[40:25]vọng, những cái ước mơ và cứ nghĩ rằng mình sẽ làm được. Nhưng mà tuổi đời ta sao? Qua dần, qua dần, qua dần rồi những cái ước mơ đó, những khát vọng đó sao? Đành gác lại, đành bỏ quên. Thì đến khi tới cái tuổi đó, ta mới hiểu được một thực tế là ta không đủ năng lực. Nhưng mà đợi tới già ta mới hiểu được cái thực tế đó. Còn khi còn trẻ, ta không đủ cái sự khách quan để nhìn thấy cái điều thực tế đó và cứ nghĩ mình giỏi hơn hơn cái năng lực thật của mình làm cho ta bị hay bị vấp váp. Nói tại sao là cái người già lúc nào cũng dè dặt, cẩn thận và nói nhiều khi cố chấp. Còn người trẻ lúc nào cũng hăm hở,
[41:26]hăng hái, khám phá, tìm tòi và cũng hay thất bại. Đó là và ta cần cả hai, ta cần cái cái cái sự mà dám làm, dám khám phá của trẻ và chấp nhận cho trẻ thất bại vì sẽ thất bại, phần lớn là thất bại. Và ta cũng cần cái người già với cái sự cẩn thận, chăm chút, hơi cố chấp của họ để làm chi? Để lấy kinh nghiệm cho cho lớp trẻ. Mặc dù cái sự cẩn thận đó chính là sự cản trở sự tiến bộ của xã hội này. Nhớ như vậy, cái người già, cái sự cẩn thận của họ đều gây nên một sự cản trở nhưng mà lại là gì? Tránh được những rủi ro. Còn người trẻ là khai phá, hăng hái, hăm hở, tìm được cái mới, kích thích sự tiến bộ xã hội nhưng cũng sao?
[42:22]Cũng hay thất bại, rủi ro và cũng sụp đổ. Hai về chỉ bởi vì ta cả già và cả trẻ đều thiếu thực tế. Người già cũng không thực tế vì sao? Vì sau nhiều lần thất bại, ta bắt đầu có một chút bi quan bí mật trong lòng mình. Ta cũng bớt tin vào chính mình. Cái mặc cảm, cái tự ti đã xuất hiện dần dần nơi người lớn tuổi, đúng không ạ? Ta xét kỹ lòng mình, ta sẽ thấy mình có một chút tự ti á. Còn người trẻ cũng không thực tế bởi vì sao? Bởi vì chưa thất bại cho nên cứ tưởng hễ làm là thành thành công, nhưng sự thật không phải như vậy, cuộc đời không phải như vậy. Cuộc đời là thật sự 10 điều làm chỉ chừng một hai điều thành công.
[43:17]Trong thực tế cuộc đời này nó là như vậy. Rồi một cái thực tế khắt khe hơn nữa là trong cuộc sống này,
[43:28]người chung quanh ta tốt hay xấu?
[43:36]Ai cũng trả lời cái câu là có tốt và có có xấu phải không? Tốt bao nhiêu phần và xấu bao nhiêu phần?
[43:48]Ta đánh giá điều đó đúng chỉ bởi vì lúc đó ta mang cái thân phận của một người thấp thấp hèn. Nhớ vậy nha, ta thấy cuộc đời này rất là tốt. Bây giờ vậy, ví dụ một người trong chúng ta thử nghiệm giùm thầy, tuyên bố với họ hàng, với bạn bè hết: "Tôi mắc bệnh ung thư, nhà đã hết tài sản rồi." và ta xem thái độ của mọi người. Ta sẽ thấy hầu hết mọi người là tốt, nhớ như vậy nha. Bởi vì ta vừa mang một cái thân phận thấp thấp hèn, lụn bại, thất bại, đường cùng, bế tắc, ta thấy tất cả mọi người đều tốt. Nhưng mà nếu ta công bố một điều thế này: nha, "Tôi vừa mới là làm ăn thành công, vừa lãi được 20 tỷ, sắp sửa mua một chiếc xe sang
[44:42]và xây mua một cái nhà biệt thự." thì lúc đó ta sẽ đón nhận cái điều gì? Đón nhận điều gì? Hay là: "Tôi vừa chuẩn bị bước vào cuộc thi hoa hậu và đã dàn xếp tôi sẽ đậu hoa hậu kỳ này." thì chuyện gì xảy ra?
[45:02]Mọi người còn tốt với ta không? Hết rồi. Chỉ còn rất ít người có thái độ tốt với ta, thầy nói có thái độ thôi chứ không phải tốt. Là những người nịnh ta để lợi dụng ta, và một ít người rất thân ta, thương thật ta, họ vui với ta. Còn tất cả đều sao? Đều khó khó chịu với ta, ganh tỵ với ta. Lúc ta nói: "Ủa sao cuộc đời này xấu quá vậy? Sao ít người tốt quá vậy?". Đó nó lệ thuộc vào cái thân phận của ta. Nếu thân phận của ta quá thấp thì ai cũng bày tỏ lòng thương cảm và ta thấy mọi người rất là từ bi, rộng lượng. Nhưng nếu thân phận của ta cao hơn họ thì ta mới phát hiện là mọi người đều đều xấu.
[45:45]Như vậy thế gian này chung quanh ta tốt hay xấu?
[45:52]Dễ đánh giá không? Rất khó đánh giá, phải không ạ? Tùy thuộc cái nhãn quan, cái góc độ ta đứng, tùy cái thân phận ta đang mang. Và bây giờ ta mang một lý tưởng sống, ta mang một kế hoạch lớn lao đến với cuộc đời và cái người trẻ cứ nghĩ rằng ta sẽ thành công. Nhưng khi bước vào một cái, đủ điều xấu vây bủa ta hết: gặp người này cản, gặp người kia phá, gặp người nọ nói xấu sau lưng, gặp người nọ hại sau lưng, thất bại hết. Lúc đó ta mới phát hiện ra cái những điều ta dự định nó không đẹp như ta ta tưởng: tại sao người xấu nhiều quá? Người xấu nhiều quá. Chỉ bởi vì sao? Bởi vì kế hoạch mà ta đưa ra nó chuẩn bị cho nâng cái thân phận ta
[46:38]lên, và đây là điều không ai chấp nhận cả, không ai chấp nhận cả. Và ta bị thất bại. Và nhiều lần thất bại như vậy, ta bắt đầu sao? Chán nản, có một chút tự ti trong cuộc sống này. Và sau này, ai nói với ta những cái chuyện kế hoạch, làm ăn, dự tính, ước mơ thì ta làm sao? Ta đều cản: "Đừng con à, nha! Cuộc đời này là một bãi rác, nha! Con người là sói đối với người, nha! Con cẩn thận, đứng lại, đừng!". Tức là người già đều cẩn thận, dè dặt, rụt rè, cố chấp và và và thường hay cản trở. Còn lớp trẻ thì cứ hăng hái vì chưa thất bại lần nào. Và cả hai người đó đều cần cho ta cả, cần cho cuộc sống này cả.
[47:30]Cái quan trọng là thực tế, ta phải đánh giá đúng cái thực tế cuộc sống này nó như thế nào. Vậy ta hỏi: "Con người tốt hay không?", ta trả lời sao? Dạ tùy thân phận của ta. Nhá, ha! Ta thấp hơn họ, họ sẽ tốt với ta. Nhưng ta cao hơn họ thì họ sẽ ganh ghét với ta, họ xấu với ta. Cuộc đời thực tế là như vậy. Biết cái thực tế đó rồi mà chuẩn bị giong buồm ra khơi. Phải biết như vậy. Còn chưa biết điều đó, đừng giong buồm ra khơi. Trong cuộc sống này là là như vậy. Trong cái ngày Trung Thu tới, ở trên ở chùa trong miền Nam, thầy sẽ giảng cái bài này: Diệt trừ cái bản năng đố kỵ như thế nào. Vì nó rất là khó, nó là điều tự nhiên, không cần nhân quả, không cần nhân quả.
[48:20]Cho nên khi Đức Phật xuất hiện cũng vậy, biết bao nhiêu thế lực chống phá Ngài khủng khiếp, không phải nhân quả. Mà đó là gì? Đó là quy luật tự nhiên của tâm lý. Đó là một cái nhân mới của chúng sinh mới gieo, chứ không phải là cái nghiệp cũ của Đức Phật. Nhớ như vậy. Tại trong cái chuỗi mà nhân quả luân hồi này, có nhiều cái nhân chúng sinh bắt đầu gieo mới, rồi gặt cái quả cũ nhưng mà cũng gieo cái nhân mới, nên nó thành cái sức mạnh luân hồi đến vô tận luôn là vậy. Chứ nếu không có nhân mới thì luân hồi nó dừng lại rồi. Nhưng vì chúng sinh cứ gieo nhân mới mãi. Mà có hai cái điều mà thúc đẩy chúng sinh gieo nhân
[49:07]mới mãi là hai cái này, hai cái độc địa này: một, ái dục; hai, đố kỵ. Hai điều hết sức tự nhiên, tất cả chúng ta đều có sẵn.
[49:22]Đàn ông thấy gái đẹp thì
[49:26]thì... Tất cả phụ nữ đều trả lời: "Mê", đàn ông thì im thin thít không ai nói câu nào. Nha. Và ví dụ bây giờ à nói: "Cô này đậu hoa hậu." Nhìn lên là là cổ đi ẻo qua ẻo lại mình thấy thích không ạ? Thích nhưng mà không dám nói ra tại vì sao? Còn gấu đang còn bên cạnh, không thể nói được. Nha, ha. Đó... à, ta đành im lặng. Hỏi: "Nè, ông thấy cô đó đẹp không?", ổng giả bộ uống nước: "Ôi tôi có để ý gì đâu!" Trong khi lòng ở đó xao xuyến hết trơn rồi, nó vậy. Mà cái động tâm đó là gì? Một nhân mới của luân hồi sinh tử. Mà mình với cô hoa hậu đó có duyên gì với nhau không? Tuyệt đối không. Mà mê không?
[50:12]Mê. Cho nên đây là cái nhân mới chứ không phải cái nghiệp cũ. Nó gieo nhân mới. Rồi bây giờ có một người thành công và giàu lên, mình với họ chả nhân duyên gì nhưng cứ thấy tức tức trong bụng. Đó cũng gì? Một cái nhân vừa mới gieo. Hai cái điều đó nó thúc đẩy ta trôi lăn vào luân hồi vô tận. Nên nếu người nào tu mà thắng được hai điều này là cái sự giác ngộ đã tiến một bước dài, như vậy. Thì hôm nay không nói điều này nữa, hôm nay đang nói về cái lý tưởng và và ảo tưởng trong cuộc sống như thế này. Giờ ta nói về cái thực tế là vậy. Cái... cái thực tế tức là sự thật như thế nào, ta biết đúng như vậy,
[51:00]Phật gọi đó là trí tuệ. Chúa Giê-su nói câu này: "Sự thật giải phóng chúng ta." Nếu ta biết đúng được sự thật, tâm lý của ta được giải tỏa khỏi những phiền não, vô minh. Câu đó cũng rất là hay. Và Đức Phật cũng vậy, Đức Phật cũng dạy là cái chánh pháp của Như Lai là thực tế, đến để mà thấy,
[51:25]là được mọi người có trí tuệ đều chấp nhận. Tức là nó là một sự thật khách quan. Và Phật dạy là mình phải thấy đúng như thật, sự thật thế nào phải thấy đúng như thế, đừng có ảo tưởng. Và đó là bước đầu của giác ngộ, của giải thoát. Và một cái mà thực tế mà ta phải đối diện là gì? Là sinh, lão, bệnh, tử. Thân này rồi sẽ già, sẽ bệnh, sẽ chết. Chết rồi sao nữa? Tiếp tục cái tiến trình tan hoại rất là nhanh. Đó là một sự thật và Phật yêu cầu ta phải hiểu điều này hằng ngày. Và hiểu điều đó, đó làm cái gì? Nó phải là bi quan không? Không, nó là một sự... một sự thật cần phải biết. Mà cần phải biết để điều gì?
[52:19]Để khi ta còn sống, ta sống cho đúng vì ta biết một sự thật về cái... cái chết. Khi ta biết một sự thật về cái chết thì khi ta còn sống, ta sẽ sống cho đúng. Sống cho đúng là làm sao? Có bao nhiêu tiền đem ra xài cho hết vì ngày mai sẽ chết, đúng không ạ? Như vậy phải là sống đúng không? Không, không phải. Hoặc là thấy ngược lại, có bao nhiêu tiền phải đem chôn cho kỹ để khi ta chết rồi cũng không ai biết mà đào lên. Về đúng không ạ? Cũng không đúng luôn. Cái đúng là gì? Là chắc chắn ta sẽ phải chết. Và từ đây tới khi chết, ta... khi tới cái chết rồi, ta không mang được cái gì theo cả, phải không ạ?
[53:11]Lợi danh mọi thứ vô thường, chỉ còn công đức dẫn đường đem theo, chỉ có công đức thôi. Nha. Bởi vậy á là cái công đức đó lấy ở đâu ra? Thì nó nhiều thứ nhưng trong đó có một cái công đức rất lớn là chia sẻ đạo lý với người khác, công đức đó lớn lắm. Nói: "Bây giờ nói con không có tiền để bố thí", thì hãy có cái... cái tâm để bố thí. Cái tâm mà ta biết tu hành đó, bố thí được đó, bằng cái lời nói ta bố thí được. Nha, có tiền thì bố thí tiền, nhưng ta chưa có tiền ta có tâm thì cứ bố thí bằng cái tâm đạo đó vậy. Cho nên mới nói là: "Cuối đời ngồi tính lại xem, đã đưa tất cả mấy em về chùa?" Nha.
[54:01]Thấy chưa, ha ha.
[54:04]"Kiếp sau có muốn làm vua, kiếp này Phật pháp bốn mùa tuyên dương. Lợi danh mọi thứ vô thường, chỉ còn công đức dẫn đường đem theo." Ta hiểu, tất cả vô thường nên khi mình hiểu được cái sự thật về vô thường, về cái chết mình sống lại cho đúng nè, không phung phí vì phải làm phước, nếu phung phí làm sao làm phước? Nên phải dành dụm, chắt mót, tiết kiệm để mà làm phước nhưng mà không có còn cái tham lam. Tại vì chẳng mang theo được cái gì cả, nhớ như vậy. Nói: "Dạ, con không đem theo nhưng mà con phải để dành cho con con." Đúng không ạ? "Con phải chia cho nó tài sản. Đó, nè cái nhà này đây, xe này đây,
[54:51]tiền trong ngân hàng, vàng chôn đống đây con phải để cho con con vì nó là con con." Mình chết rồi nó cũng hết làm con à. Đầu thai kiếp sau nó hết làm con. Nhưng cái quan trọng nó đủ phước, đủ trí, đủ đạo đức để giữ cái tài sản đó hay không? Hay là chỉ trong một mùa bóng đá bay sạch? Vì sao vậy? Vì bóng đá là gì? Đều có sự sắp xếp, dàn xếp cả.
[55:20]Một mùa bóng đá là bao nhiêu cái công lao, mồ hôi nước mắt mình cả một đời chắt mót giao cho nó thì bay theo quả bóng luôn. Mỗi một quả bóng bay vô cái gôn thì tiền mình mất mớ và nó không giữ được. Nên cái mà hiểu được điều đó, ta cho con mình cái gì thì bền vững? Cái gì? Đạo đức, trí tuệ và phước, nha. Bắt con mình làm phước từ nhỏ, rèn luyện đạo đức từ nhỏ, hiểu được trí... hiểu được đạo lý từ nhỏ, vân vân, học tập siêng năng từ nhỏ thì nhiều khi mình không còn đồng nào nhưng nó sẽ dựng lên cơ nghiệp bởi vì nó có phước. Nhớ như vậy, cái đó mới quan trọng, nhớ như vậy. Thì cái... cái thực tế biết đúng sự thật đem đến cho ta nhiều điều tốt đẹp trong cuộc sống này.
[56:14]Hiểu? Ví dụ bây giờ vậy, nói là nhìn thấy
[56:22]thích cái nghề phi công, thích cái nghề phi công. Tại phi công oai hùng á, bay lên bầu trời đồ oai hùng. Nhưng mà một thực tế là sao? Sức khỏe mình không đủ, chiều cao thì đủ nhưng mà cái tim nó không đủ, răng không đủ, mắt không đủ chuẩn, chỉ được cái chiều cao. Mà nếu chỉ được cái chiều cao thì thôi mình không thể làm phi công được, mình đổi qua nghề gì phù hợp với cái chiều cao?
[56:53]"Người mẫu", à hay, người mẫu ha. Cao lêu khêu đó. Có xấu thì mình gắn trét trét trét nó cũng thành đẹp. Như vậy nha, lừa người ta được, trên sàn trên sàn catwalk mình lừa người ta được, nhờ cái cao cao. Mình lựa cơm mà liệu cơm mà gắp gắp mắm là như vậy, nó thực tế lại, bớt ảo tưởng lại. Rồi bây giờ nói bây giờ nói nghe thầy giảng là con thích đi giúp người giúp đời để tạo phước vì biết mình cũng thiếu phước. Biết mình thiếu phước là một thực tế, ước mơ làm phước là điều đạo đức, một cái suy nghĩ đúng. Nhưng bây giờ cái cách làm phước là gì, nói thầy nghe coi? Nói: "Dạ, con sẽ đi kêu gọi mọi người chung tay góp sức
[57:39]mà giúp những người nghèo." Nói giúp người nghèo là giúp ai? Nói: "Dạ những người không có nhà. Xem những người không có nhà con sẽ đi kêu gọi mọi người góp lại ít tiền ít tiền để mà xây những ngôi nhà tình thương cho người ta bớt bớt khổ vì vô gia cư." Ý nghĩ này hay không ạ? Hay. Khả thi không ạ? Gần như khả thi, chưa chắc khả thi. Mình đi kêu gọi ai tin mình đóng tiền cho mình? Mình có uy tín chưa? Phải không ạ? Chưa chắc. Ví dụ như bây giờ thầy kêu có ai đóng không? Có. Cảm ơn. Nhưng mà thầy có dám kêu không? Thầy không dám kêu nhiều, chừng chừng thôi. Vì sao vậy? Vì mỗi người cũng còn có cuộc sống riêng của
[58:31]mình, còn có trách nhiệm riêng của mình. Thì có gợi ý về làm phước rất là nhiều, ai làm đệ tử thầy, thầy đều kêu gọi vấn đề làm phước dữ lắm á chứ không phải không. Nhưng mà không bao giờ thầy kêu thực tế một cái gì hết, không bao giờ thầy kêu là à: "Mai thầy phóng sanh nha, nè con đưa thầy 5 triệu", không bao giờ, phải không ạ? Không bao giờ. Thầy chỉ nói là: "À, sắp tới thầy có cái làm cái công đức phóng sinh, ai thích thì đóng góp nhiêu thì đóng góp." Thì mọi người sẽ tự cân đối tài chánh và móc ra cái số tiền mà lòng mình thấy dễ chịu, không phải khổ tâm thì đưa phụ vô mua cá mà phóng sinh, nó vậy thôi.
[59:08]Chứ không có chuyện mà chỉ... Mà ý là thầy là tương đối là có uy tín phải không ạ? Còn một người chỉ mới ước mơ, chưa từng có uy tín rồi nói người ta nè: "Tôi thấy kia có ba người không có nhà, tôi cần xây ba cái nhà tình thương, nè anh cho tôi 500, anh này cho 100", người ta cho không? Nên đây vấn đề không dễ chỗ này, không ai tin mình. Cho nên bây giờ biết mình thiếu phước là một thực tế, muốn làm phước, một suy nghĩ đúng, ước mơ đúng. Và cách làm phước là gì? Xây nhà cho cái người nghèo, đúng luôn. Nhưng cách kêu gọi kiếm tiền chỗ này bắt đầu là coi chừng không khả thi vì một cái thực tế là gì?
[59:48]Mình chưa có uy tín, cái vấn đề là như vậy. Cho nên khi mà ta hiểu hết mọi vấn đề như vậy, ta nhìn một cách thực tế, khách quan ta mới biết sức mình nên làm hay không nên làm. Nếu có làm thì phải làm sao? Phải dựa vào ai, nương vào ai chứ đừng có nghĩ một mình mình đứng lên làm một anh hùng có thể làm nhiều chuyện nghĩa hiệp được, không phải như vậy đâu nha. Đó gọi là thực tế. Còn cái thực dụng là gì?
[1:00:21]Thực dụng là gì?
[1:00:27]Cái chữ thực dụng á nó không có liên quan gì tới chữ thực, cái chữ dụng hết trơn á. Từ thì kêu như vậy, ai đó đặt ra như vậy. Cho còn cái nghĩa thật sự của cái chữ thực dụng là như thế này. Lúc nào cũng tính cái lợi cho mình. Thực dụng là như vậy. Nhìn cái gì liếc qua liếc lại, xét tới xét lui thấy cái gì lợi thì làm, còn không lợi thì trốn, gọi là người thực dụng như vậy. Thí dụ bây giờ có một người tới rủ mình, nói: "À sắp tới là chúng tôi có cái chương trình là trồng cây xanh, phủ xanh đồi trọc, tức là trồng rừng để góp vào cái việc mà cải tạo môi trường cho trái đất này." Mình nghe nói vậy thì cái người mà lý tưởng á thì thích liền phải không ạ?
[1:01:27]Thích liền. Cái người mà ảo tưởng á thì đòi coi mình phải giữ một cái chức gì trong cái ban tổ chức để có danh có phần. Đó thì nó vì nó có cái lợi cho mình, có cái danh tiếng hão về cá nhân mình gọi là ảo tưởng. Cái người thực tế đó thì hỏi liền là: "Anh trồng ở đâu? Bao nhiêu hecta? Cây giống lấy ở đâu? Người nào trồng? Tiền mua cây giống ở đâu? Trồng xong rồi ai bảo vệ? Rồi bao nhiêu năm? Rồi sau này có thu hoạch không? Nếu sau này cây lớn người ta động lòng tham muốn cưa thì phải làm sao?" Tức là người thực tế tính hết mọi thứ. "Và nếu tôi đến với anh, anh yêu cầu tôi làm việc gì? Rồi khả năng mình có hay không?" Tức là cái người thực tế
[1:02:14]tính hết mọi thứ để có thể mà khắc phục cùng đóng góp. Còn cái người thực dụng thì nghĩ đến là: "Anh giao tôi làm thủ quỹ cái này chịu à nha. Cái công trình này tôi thích à, cho tôi làm thủ quỹ. Tiền bạc tay tôi chi ra thu." Vì trong đầu nghĩ tới điều gì? Có biển lận ở trổng. Tức là thực dụng. Nghĩ cái gì mà có lợi mình thì làm, còn sau đó từ chối: "Không có nơi, có người thủ quỹ, kế toán hết rồi. Anh vô đi anh phụ đi cuốc đất trồng." Nói: "Xin lỗi anh, tôi bị đau lưng." Bị đau lưng. Nghĩa là thấy không lợi, không làm. Gọi là người thực thực dụng. Rồi ví dụ ví dụ cái này:
[1:02:58]Có anh đó ảnh yêu cô đó như vậy. Thì ảnh cũng khá giả. Thì khi ảnh ngỏ lời cái cô kia do dự, nhưng sau đó bạn bè mới nói: "Trời ơi nó đi xe sang á, tiền thấy nó tiêu rộng rãi lắm á. Mày mà mà được nó cưới về là coi như đời mày ngủ cũng ấm á." Cô kia sau khi cũng để ý thấy được và đồng ý yêu. Cái đồng ý yêu nó tiếng có nghĩa là gì ta? Thầy cũng không rành lắm. Ai yêu nói sao ta? Khi đó là cái gì nha? Cái từ chuyên môn của tình yêu là gì ta? Hễ ai tỏ tình mình đồng ý yêu thì người ta dùng cái từ gì nhờ? Dùng từ gì nhờ? Hồi xưa hồi xưa là sao ta? Từ gì mình không biết nữa. Tiếng Anh thì nó có cái từ commit, commitment, commitment.
[1:03:49]Mà không biết tiếng Việt Nam là cái gì. Nhưng đại khái cô đồng ý yêu, ồ. Thì hai người hẹn hò đi tới nhau đãi ăn đồ đàng hoàng như vậy, vui vẻ, không có gì xảy ra. Cho đến một hôm... Cho đến một hôm thì cái người bạn của cái anh này mới nghe lỏm cái cô người yêu nói chuyện với bạn bè thì cái người bạn mới nghe phát hiện cái cô này cổ thực dụng. Lúc nào cổ cũng đánh giá trên cái tài sản của anh này, sang trọng của anh này. Cái người bạn đó mới nói lại: "Mày mày, tao thấy con nhỏ đó bồ nó hơi thực dụng á, chứ không phải một tình yêu lý tưởng gì đâu. Mày thử đi!" Thế là anh chàng ảnh thấy như vậy rồi ảnh cũng thử, thử cho vui.
[1:04:33]Nhưng mà cũng không hy vọng là cũng hy vọng là không phải đến nỗi như vậy. Thì hôm đó ảnh mới mượn chiếc xe Wave Tàu đến mời cổ đi ăn. Thấy chiếc Wave Tàu là cổ sửng sốt liền, nói: "Chiếc SH của anh đâu?" Nói: "Anh kẹt tiền, cầm vài bữa." Cắm rồi vài bữa, thôi đi đỡ đi ăn. Thì cổ cũng ngượng nghịu leo lên chiếc Wave Tàu đi. Đi cái tưởng đi ăn ở đâu, ghé ghé vô vỉa hè nói ăn món bún đậu. Cổ nói: "Ủa sao ăn ở đây? Bữa mọi bữa ăn ở nhà hàng?" Nói: "Hôm nay anh hết tiền." Đưa cái bóp ra cái ví ra có 50.000 còn anh chỉ còn nhiêu đây tiền. Cổ nói: "Em không biết ăn mắm tôm." Cái nói: "Thôi em chịu khó ăn đỡ bữa nay tập ăn mắm tôm đi vì anh cũng hết tiền."
[1:05:16]Cái cô kia ngay tức khắc từ một con mèo dễ thương biến thành con cọp liền. Lên gọi taxi té đi liền, tức là đủ tiền để đi taxi. Thì cái người này gọi là thực dụng. Tức là trong cuộc sống này xem vật chất là quan trọng, tiền bạc là quan trọng nha. Cái giá trị tinh thần không quan trọng lắm. Cái tình yêu, tình nghĩa, tình cảm không quan trọng lắm. Đó là một câu chuyện có cái kết thúc không có hậu. Và ta nghe một câu chuyện có hậu một chút để bù lại cái tâm lý của mình chứ nói chứ nói quá tội nghiệp mấy cô.
[1:06:00]Có một anh đó ảnh đi đến bãi đỗ xe thì ảnh gặp cái cô cũng làm cái công nhân nhân viên gì trong một cái cơ quan á, một cái công ty và ảnh bị sét đánh. Ảnh bị sét đánh. Ta hiểu sét đánh không ạ? Vừa rồi là sét đánh có thể chết ngay. Thì anh này ảnh tê tái cõi lòng thì ảnh mới dò hỏi. Sau khi biết được thì ảnh đến làm quen và ảnh nói ảnh là nhân viên của một ông giám đốc và ông giám đốc này muốn làm quen với cô. Ảnh cho số điện thoại này nọ. Cô kia cô không không nghĩ gì. Nhưng mà không bao giờ cô đó được gặp mặt ông giám đốc. Cổ cần cái gì thì anh này ảnh chạy lại đưa, nói: "Dạ, ông giám đốc thấy cô cần thì đem lại cho cô cái này kia."
[1:06:47]Chứ không bao giờ thấy ông giám đốc có mặt thì cổ cũng chả biết ông giám đốc là ai. Thì chỉ thấy anh chàng này rất dễ thương và cuối cùng cô yêu anh chàng này chứ không không biết không yêu ông giám đốc. Cái ông giám đốc giàu cô cũng không biết. Cô chỉ biết có một con người con trai lúc nào cũng ân cần với cổ, có vẻ chia sẻ, đỡ đần và trong cuộc đời một con người mà nếu có cái người thương mình vậy đủ rồi, còn mơ ước giám đốc làm chi, phải không? Và đến khi mà có có những lúc cái ảnh mới nói ảnh: "Bữa nay ảnh hết tiền." Thì cổ rồi chắt mót tiền cho ảnh, tại nào giờ ảnh cũng bao ăn nhiều quá rồi.
[1:07:24]Cho nên chúng mình đưa lại cũng biết chăm sóc. Sau được hơn 1 năm thử lòng thì thấy cô này là người không có thực dụng, không xem vật chất là quan trọng mà rõ ràng là con người sống có tình nghĩa. Khi đã nhận lời thương nhau rồi thì đối xử nhau bằng tình nghĩa thật sự, chứ không có dám coi thường, không nghĩ thấp mà không phải bỏ ảnh vì ảnh nghèo. Ảnh lúc nào ảnh cũng mang thân phận là nhân viên. Cho đến một ngày ảnh mới mời cổ về để ra mắt bố mẹ mà tiến hành đám cưới. Thì vô mới thấy cái biệt thự to đùng, trong nhà xe hơi tùm lum. Thì từ đó biến thành bà hoàng nhưng mà hết sức xứng đáng. Bởi vì đã thử thách con người này là nghĩa tình nghĩa tình.
[1:08:05]Đó là một câu chuyện có hậu mà không biết có thiệt hay không mà thấy nghe kể vậy nghe kể vậy.
[1:08:14]Một cái thử và thất bại, còn một cái thử thành công. Nên cái thực dụng là gì? Thực dụng là nghĩ nhiều đến cái lợi về vật chất gọi là thực dụng. Nó khác với thực tế nha. Thật thực tế là đánh giá đúng mọi vấn đề về bản thân mình, về cuộc sống, về cộng đồng, về những người chung quanh mình. Biết đúng như vậy để mình định hướng cái công việc của mình, định hướng cái tương lai của mình, định hướng cái lý tưởng của mình. Sống là phải có lý tưởng, nhớ như vậy. Đừng để ta sống một cuộc đời vô nghĩa với một tâm hồn vô định, không có mục đích. Cũng đừng sống một cách bình thường, làm vừa đủ bổn phận của mình, gọi là tròn đạo đức thì thôi.
[1:09:01]Sống vậy cũng uổng phí. Nhớ ta biết đạo rồi, ta phải sống có lý tưởng là biết phụng sự nhiều hơn, cống hiến nhiều hơn với cái cái bổn phận của mình. Thì đó gọi là lý tưởng nha, cống hiến nhiều hơn. Nhưng trong trong cái lý tưởng đó, trong cái ước mơ đó thì ta phải có gì? Có phấn đấu, có kế hoạch. Ta không bị cái ảo tưởng, ảo vọng, không đánh giá mình quá cao. Biết liệu cơm gắp mắm, biết sức của mình tới đâu, biết phước của mình tới đâu để làm cho cho phù hợp mà thành công. Làm việc gì thành công việc đó, vì sao vậy? Bởi vì ta thực tế, không làm quá sức mình, không làm quá cái phước của mình. Đó, ta cống hiến như vậy, ta làm những điều thiện như vậy,
[1:09:55]ta giúp người như vậy trong cái vừa sức của mình thì gọi là lý tưởng mà thực tế. Ta tránh hai cái tâm lý hết sức là tiêu cực là gì? Ảo tưởng và thực thực dụng. Vì người ảo tưởng cũng là người ước mơ lớn, có kế hoạch lớn nhưng mà lấy cái tôi làm mục tiêu để đi tìm cái vinh quang cho mình. Và trên con đường mà gọi là đi tìm cái ảo vọng, cái tham vọng đó, có khi ta sẽ trở thành những người hết sức là ác độc. Hễ ai cản trở bước thành công của mình thì mình lập tức lộ ra cái bộ mặt ác, ác quỷ liền, vì đó là tham vọng cho nên ta sẽ thành ác độc. Còn cái người lý tưởng, ta không bao giờ ác độc được, vì sao?
[1:10:47]Vì ngay từ đầu ta đã xác định cái mục tiêu của mình là phụng sự, đem lại lợi ích, đem lại hạnh phúc cho cho tha nhân, cho những người mà mình không bị bắt buộc phải lo mà vẫn phải lo. Cho nên cái tâm thiện đã tràn đầy trong một con người có lý tưởng. Cho nên ta sống phải có lý tưởng và tránh cái ảo tưởng. Và trên con đường thực hiện cái lý tưởng đó, ta làm ơn phải có cái đầu óc thực thực tế. Nhìn mọi việc chính xác mà thực tế là gì? Biết đúng trí tuệ của mình, năng lực của mình, phước đức của mình. Và biết đúng điều gì? Biết đúng mọi người chung quanh mình, biết đúng tâm lý của mọi người, biết đúng.
[1:11:31]Không bi quan, không lạc quan, không cho rằng mọi người đều xấu, không cho rằng mọi người xấu, cũng không cho rằng mọi người quá quá tốt. Bình tĩnh, tỉnh táo, thực tế. Cũng một con người đó, có khi họ xấu, có khi họ tốt, không biết được. Và cảnh giác, nhưng mà bao dung và độ lượng, vì con người đó tuy có xấu nhưng cũng sẽ có lúc họ tốt, nên ta độ lượng. Nhưng cảnh giác, vì con người thấy tốt đó nhưng sẽ bất ngờ trở thành người xấu. Cho nên là tuy ta độ lượng, bao dung, nhưng lại luôn luôn cảnh cảnh giác là như vậy. Đó là cái tâm lý thực tế, cái bản lĩnh thực tế mà người thanh niên bước vào đời phải trang bị cho mình cái tâm lý này là thực tế.
[1:12:25]Nhớ nha, thực tế là, thầy nhắc lại đây là điều mà những người trẻ tụi con cần lắm. Đánh giá đúng khả năng của mình, đừng có đánh giá cao hơn khả năng của mình. Đánh giá cao hơn thất bại á, mình làm không nổi, thất bại. Rồi đánh giá cái phước của mình, coi quá khứ, phải mơ hồ đoán xem trong những kiếp quá khứ mình đã làm được nhiều việc phúc chưa. Nếu đoán rằng, cảm nhận rằng mình chưa làm nhiều lắm thì đừng bao giờ đặt cái mục tiêu lớn quá. Vì đặt cái mục tiêu lớn quá mình làm không tới do cái phước mình kém, đó, mình phải đánh giá chính mình cho đúng. Thứ hai, đánh giá những người đồng hành với mình trên cuộc đời này đánh giá
[1:13:07]cho đúng, năng lực họ thực sự có đúng như cái miệng họ nói hay không? Tại vì ai cũng mắc cái bệnh nổ nha. Năng lực người ta thật sự không giống như miệng người ta nói, cho nên mình phải khấu trừ bớt nha, phải chiết khấu bớt cái miệng của họ đi. Nghĩa là họ nổ mình trừ bớt bao nhiêu phần trăm là vừa. Đồng thời là cái đạo đức của họ, mình cũng phải đánh giá cho thực tế. Họ có thể tốt và có thể xấu. Lúc thì tốt, lúc thì xấu. Mình cẩn thận như vậy. Mình nên mình bao dung mà cảnh giác là như vậy. Và cẩn thận cái tâm lý thực dụng. Vì sao vậy? Vì cái tâm lý thực dụng á
[1:13:53]nó là điều tự nhiên của con người, như cái cô gái mà không chịu ăn bún đậu ở vỉa hè. Tâm lý đó rất tự nhiên nơi mọi người chúng ta. Còn nếu mà ta sinh ra trên đời này mà ta không có cái tâm lý thực dụng đó, ta không cần tiền bạc nhiều mà chỉ cần tình nghĩa nhiều, thì xin thưa, ta tu cũng hơi bị nhiều kiếp rồi. Nhiều kiếp tu hành rồi ta mới được cái tâm lý là không thực dụng, xem nhẹ cái lợi ích vật chất mà đặt nặng cái tình nghĩa, tinh thần lên cao. Còn đa phần nếu ta không phải là người đã nhiều kiếp tu hành thì ta đều có một chút gì? Thực, thực dụng, nhớ như vậy. Và trên đường tu hành của ta là diệt trừ cái tâm thực dụng đó đi.
[1:14:47]Thì sẽ có người hỏi: "Thưa Thầy, nếu mà sống hoàn toàn không cần đến lợi ích vật chất thì làm sao mà sống?" Câu hỏi này rất hay. Tức là ta vẫn phải cần vật, vật chất, và cái mà ta cần vật chất đó gọi là thực thực tế cuộc sống. Còn ta quá cần nó, quá thích nó thì gọi là thực dụng. Đó, ngay chỗ này ta phân biệt cái thực tế và thực dụng chưa? Rất gần với nhau nha. Không thể sống mà không có ăn. Nói: "Trời ơi, anh anh anh anh anh nghèo quá rồi anh cưới tôi về làm cái gì?" Cái kia nói: "Em đừng lo, trời sanh voi sanh cỏ." Thì cái người này là gì? Không thực không thực tế, không thực tế. Còn nếu mà hỏi:
[1:15:34]"Trời, sao anh lại cưới tôi?" Nói: "Tại vì nhà em có mặt tiền ở Hà Nội đó, ở phố cổ, nên anh cưới em." Thì người này là thực thực dụng. Ta phân biệt hai người chưa? Để mà chọn người yêu chưa? Mấy đứa con trẻ trẻ đâu? Nói người thực tế, tức là thực dụng, không thực tế. Nhưng khi họ cũng chưa thực dụng, thấy họ sống mơ mơ: "Mái nhà tranh có hai quả tim vàng với một lu nước lặn." Thì người này không thực tế. Nhưng mà, nghĩa là mà lạ một cái, cái người tu á thì nhiều khi rất không thực tế. Lạ như vậy, người tu lại là một người rất không thực tế. Họ chỉ có lý tưởng và có đạo đức mà nhiều khi không thực tế.
[1:16:19]Thì cái không thực tế của một người tu đôi khi cũng đem đến phiền toái chứ không phải là không. Ví dụ thế này,
[1:16:31]Thầy nói như ví dụ như Thầy vậy. Khi hồi Thầy còn trẻ, Thầy đi tu, cái Thầy ước mơ được ẩn tu. Không tiếp xúc với ai hết, chỉ lặng lẽ ở trong cái thất vắng để tu tập, có gì ăn nấy, như vậy. Nhưng mà thực tế cuộc sống không phải vậy. Thầy cũng phải ra ngoài Thầy đi cuốc đất, trồng khoai lang, trồng lúa, để mà có đồ ăn rồi mới ngồi ngồi ngồi thiền được chứ. Rồi có những lúc Thầy không còn gì để ăn, tại vì khoai lang chưa ra củ, lúa thì chưa chín, thế Thầy cũng phải xách cái túi đi ra ngoài chợ đến một người Phật tử quen và nói thực: "Cho Thầy vài lít gạo." Tức là Thầy phải đi khất thực về ăn, về hái miếng rau rừng luộc ăn với gạo.
[1:17:20]Đó là một đời sống có thực tế không? Chả thực tế chút nào cả, mà liều. Người tu hay bị cái liều đó. Đến khi Thầy gặt được một mớ lúa, nghĩ rằng để dành mà ăn, để dành mà ăn tiếp qua sang năm mình tu, với cái số lúa này mình xay ra gạo để dành để mình ăn dần dần. Bất ngờ trong xóm có một người nghèo, nhà họ hư, họ phải cất lại nhà và không đủ tiền. Thế Thầy bưng luôn nguyên cái bao gạo Thầy cho họ luôn, để ở trong thời gian họ làm nhà đó, họ có gạo họ ăn. Và Thầy chấp nhận quay lại ăn với khoai lang luộc. Thế là người tu nhiều khi họ không thực tế và nhiều khi liều mạng. Tuy nhiên là ta có nói một điều thế này:
[1:18:01]Là có Long Thiên Hộ Pháp. Nếu lòng mình thật sự tu hành, coi vậy chứ Phật không bỏ mình, rồi cũng không bị đói. Như vậy rồi cũng sống lây lất qua mà tu được, vì mình có cái có Phật pháp nhiệm mầu. Còn cái người đời, nếu mình không có cái tâm linh Phật pháp cao siêu mà liều cái kiểu đó thì sao? Đói thiệt á. Đói thiệt á. Nên nó phải cẩn thận, nên phải thực tế một chút như vậy. Phải thực tế, có vật chất, có miếng ăn để ta có phẩm giá, có cuộc sống rồi mới cống hiến, nha, nó là căn bản, cái đó gọi là thực thực tế. Nhưng mà khi ta có miếng ăn, ta có miếng mặc, rồi ta lại mưu tính được nhiều, ta có thủ đoạn tính toán để lấy của người khác về
[1:18:56]với của mình, giành phần hơn về mình thì ta trở thành thực gì? Thực dụng, nhớ như vậy. Nên cái tâm lý này phải rất hết sức là cẩn thận, quân bình. Ai cũng cần vật chất nhưng cần mức độ nào thì gọi là thực tế, mà cần đến mức độ nào thì gọi là thực thực dụng, nhớ như vậy. Ta sống ta đều cần có có mục tiêu, nhưng cái mục tiêu thế nào thì gọi là lý tưởng và mục tiêu thế nào thì gọi là ảo ảo tưởng, ta phân cho ra điều này. Hôm nay ta nói với nhau bốn cái phạm trù này và mỗi người mình xét lại cái tâm lý của mình để ta tránh phạm sai lầm. Nhưng lý tưởng tức là ta đặt cái mục tiêu lớn rồi nhưng phải thực tế, nhớ như vậy.
[1:19:46]Chớ còn lý tưởng mà không thực tế cũng rất gần với ảo ảo tưởng, nhớ như vậy. Còn đã ảo tưởng là sai mà gắn thêm cái bản ngã vô thì trở thành ảo ảo vọng, tham vọng. Phải không? Còn thực tế mà đến mức độ nhiều quá thì trở thành thực thực dụng và ta trở nên tầm thường. Sống cuộc đời không nghĩa tình, không cao thượng. Còn trên cuộc đời này vì ta đi tìm cái cao đẹp nó vượt hơn cái vật chất. Bắt đầu là vật chất nhưng rồi ta phải vượt hơn hơn vật chất, vì sao? Vì con người không phải là con thú. Con thú vật chất là hết, nhưng con người còn có những cái phạm trù cao cấp hơn, còn có nghệ thuật nha, còn có khoa học, còn có triết học,
[1:20:39]có đạo học, có nghĩa tình, có đạo đức, có hy sinh, có dấn thân, nhiều điều cao đẹp hơn vật chất nhiều. Cho nên, ta bắt đầu từ vật chất gọi là thực tế, ừ trên cái thực tế đó ta xây dựng một cuộc sống tràn đầy lý tưởng, vị tha, yêu thương, nhân ái, cao thượng. Và đừng có để mà trên cái cơ sở vật chất đó, ta trở thành thực dụng và tham vọng thì cuộc đời mình uổng, không có đẹp, đi vào tối tăm và cái quả báo nó là gì? Là biết bao nhiêu là là đau khổ. Còn nếu ta sống có lý tưởng, có ước mơ phụng sự, hy sinh và rất thực tế, cho nên làm từng việc thiện đều thành công, làm nhỏ nhỏ, từng chút, vừa sức mình đều thành công
[1:21:33]thì cái phước của ta vun đắp càng ngày càng càng nhiều và cái hạnh phúc lớn lao là là không phải là điều xa vời nữa. Ừ, tuy nhiên, cái phước
[1:21:49]mà ta đã tạo được bởi một cuộc sống lý tưởng và thực tế, Thầy nói lại, cái phước ta tạo ra được bởi vì ta có lý tưởng và thực tế thì cái phước đó không phải để dành để mà hưởng thụ cho mai sau.
[1:22:09]Mà ta dùng cái phước đó để gì? Để làm cái bàn đạp bước lên trên con đường tâm linh giác giác ngộ nha, đó mới là mục tiêu vô tận của chúng ta. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.