[0:17]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Con kính bạch trên chư vị hòa thượng, chư tôn đức. Hôm nay có duyên con được về thăm tổ đình, được đảnh lễ hòa thượng, lễ Phật, lễ Tổ, rồi có một chút cái đạo lý, pháp thoại chia sẻ với Phật tử. Hôm nay con xin phép được nói về cái đề tài cũng đơn giản thôi, là Cán Cân Tài Và Đức, để nhắc nhở lại, nhắc nhở cho Phật tử mà cũng nhắc chính chúng con. Trong suốt cuộc đời này, chúng con phải thường xuyên trau dồi đạo đức, bởi vì đạo đức là vô biên, vô tận mà kiếp người thì hữu hạn. Tới tuổi nào đó phải chết, mà cái sức người, cái trí tuệ con người cũng vậy, lớn tuổi một chút nó mệt mỏi.
[1:13]Cho nên khi mà còn chút tỉnh táo, còn chút sáng suốt thì chăm chăm mà giữ gìn, mà trau dồi đạo đức. Vì đạo đức là cái gì nó quý vô cùng, nhưng mà nó lại mênh mông, không hình, không tướng như hư vô, không ai biết. Cái tài thì dễ thấy. Thì đứng trước buổi thuyết pháp mình nói như mây như mưa người ta dòm người ta thấy, hoặc cất cái nhà to lên ai cũng nhìn thấy, hát một khúc nhạc hay ai cũng nghe được. Nhưng mà còn cái đạo đức là gì, là cái hư vô, không hình, không tướng, không ai thấy, nên ít ai biết mà quý trọng cái đạo đức của con người. Người ta chỉ chạy theo cái tài năng, cái bản lĩnh, cái sự nghiệp vì nó rõ ràng, nó hiện ra, nó dễ thấy.
[2:02]Nhưng mà đâu biết rằng cái dễ thấy đó nó lại mong manh, chóng tàn, phù phiếm. Còn cái đạo đức nó vô hình, không thấy, khó thấy, mới cái là bền vững, lâu dài và nâng bước ta đi lên trên con đường giác ngộ thật sự. Cho nên hôm nay vậy, trong cái bài pháp thoại Cán Cân Tài Và Đức, chúng con muốn nhắc lại cho chính mình và cho các huynh đệ, pháp lữ hiểu được cái giá trị của đạo đức, mà đạo Phật là đạo của đạo đức, mà cái đạo đức của đạo Phật là tới tuyệt đối, tận cùng, không thể suy lường hết được. Chúng ta nghe chữ "đạo đức" rồi thoáng qua, nhưng mà đâu biết rằng cái đạo đức trong đạo Phật là mênh mông, là vô tận.
[2:53]Chúng ta học hết kiếp này tới những kiếp sau vẫn chưa bao giờ đủ, chỉ đến khi nào mà tới bậc A-la-hán vô lậu, không còn một điều gì sơ suất, tuyệt đối vô ngã thì mới không còn sai lầm về đạo đức nữa. Còn chúng con thì không dám mơ mộng đến cảnh giới A-la-hán, nhưng mà cũng nguyện lòng trong cuộc đời này của mình từng bước, từng bước đắp xây, bồi dưỡng, chắt chiu, tích lũy từng giọt đạo đức để được làm một con người xứng đáng. Chưa dám nói làm thánh, nhưng để làm được một con người xứng đáng. Và khi cái đạo đức nó thêm được một chút nào thì cái hạnh phúc thêm được một chút đó. Đạo đức thêm được một chút nào thì chúng con sẽ tạo thêm được công đức một chút đó.
[3:40]Đạo đức thêm được một chút nào thì chúng con cũng cực khổ thêm một chút đó, bởi vì giữ gìn, trau dồi đạo đức cực lắm. Cực nhưng mà vô cùng quý giá. Nên hôm nay vậy, cái cái đề tài là Cán Cân Tài Và Đức để nhắc nhở chính chúng con vậy.
[4:00]Nếu mà chúng ta hình dung á, thì chúng ta hình dung ấy cái đạo đức giống như là cái nền móng của cái nhà, còn cái tài năng thì nó giống như cái ngôi nhà mà xây ở trên vậy đó. Khi ta bước vào ngôi nhà thì không ai thấy cái móng hết á, người ta chỉ thấy căn nhà, thấy cái sàn, cột, vách, tường, trong đó có cửa nẻo rồi trang trí bàn ghế, thấy ở trên và người ta trầm trồ, xuýt xoa: "Ồ, cái nhà này đẹp, cái nhà này tiện." Nhưng mà thực sự nếu không có cái móng ở dưới, nhà sập liền. Nhưng mà móng không thấy á, bị chôn mất. Thì cũng vậy, ví dụ như ta nói ờ ông ông nhà bác học đó ông phát minh ra được điều này, tác giả đó tạo nên một tác phẩm
[4:40]lớn lao kia, ta chỉ nhìn đó là nhìn thấy cái tài thôi. Nhưng mà nếu đằng sau đó không có những tâm hồn lớn, họ không làm được chuyện lớn, không làm được chuyện lớn. Ví dụ ta nghe người đó được một giải thưởng gì to á, và ta nói: "Ồ, người tài quá." Đâu biết rằng phải đằng sau nó phải có một cái đức nó tương xứng nào đó họ mới có một cái tài đó, chứ không phải khi không đâu. Rồi sau này họ có thể hư. Ví dụ sau này họ chủ quan, họ kiêu mạn thì cái đạo đức nó mất. Người ta nói: "Ủa, sao ông này ổng giỏi rồi ổng hư?" Đó là thời gian sau. Chứ còn trước khi mà họ đạt được một tài năng, một cái bản lĩnh, bắt buộc họ phải đã có một cái đức rồi.
[5:16]Giống như cái nhà mà để có thể xây lên cao sừng sững thì cái móng cũng phải đã có rất vững rồi, vậy. Nên ta thấy cái sự thành công của một người, sự thực nó bắt nguồn cũng có một cái đạo đức nào tiềm ẩn ở phía sau, ở bên trong, cái mà ta ta không thấy được. Ví dụ bây giờ vậy, ví dụ nếu ta thường nói là một nhà bác học vĩ đại nhất của mọi thời đại là Einstein. Ta hay khen ngợi ổng như vậy. Năm hai mấy tuổi là ổng đã được giải Nobel, rồi cái suốt cuộc đời còn lại nhiều công trình còn lớn hơn nữa, người ta ca ngợi ổng vô cùng. Nhưng mà nếu mà ta suy luận theo nguyên tắc tài và đức thì phải thấy rằng để ổng
[5:54]giỏi như vậy thì sau lưng ổng phải có một cái đức nào đó, thì đúng như vậy. Ta ta đọc lại những tác phẩm hoặc những lời nói của ổng thì thấy ổng là một con người nghiên cứu về tôn giáo, về tâm linh rất nhiều và để lại một câu nói nổi tiếng mà đi đâu ta cũng được nghe. Là câu nói gì? Câu nói về tôi về đạo Phật phải không ạ? Ổng về đạo Phật. Ổng nói rằng là cái nền mà tôn giáo tương lai phải là một tôn giáo mà dẫn dắt được khoa học, đi trước khoa học.
[6:27]Mà chỉ có đạo Phật mới đáp ứng được điều đó. Ổng nói câu nổi tiếng chùa nào cũng kể đi kể lại, nhắc đi nhắc lại. Thì để hiểu được câu đó, để nói được câu đó thì phải biết rằng ông đã nghiên cứu rất nhiều, ông phải sống rất có chiều sâu. Nên phải có một cái đạo đức của cái của cái tài năng ở phía sau đó. Hoặc là như ta ca ngợi Lev Tolstoy, nhà văn lớn của Nga vậy, ta ca ngợi ổng có những tác phẩm kinh điển để đời. Thì nếu mà nhìn lại cuộc đời ổng, thấy cuộc đời ổng cũng vậy, cũng rất vĩ đại, chứ không phải là không. Và cái cái đạo đức bên trong của, và ta sống như một triết gia như vậy. Rồi vân vân. Nên ta thấy rõ ràng là sau lưng của một cái tài năng đều
[7:07]có một cái đạo đức nó chống lưng, nó chống lưng. Nó có một cái cái cái nền của đạo đức con người ta mới tạo nên một cái tài năng. Còn nếu mà ta nghe những cái người mà nổi lên nhưng mà nó không có cái nền đạo đức là cái kiểu ăn xổi ở thì, rồi một thời gian cũng tiêu tan, cũng sụp đổ. Nên nên vì vậy cứ phải xây móng cái đạo đức cho chắc, rồi trên đó ta dựng cái tài năng của mình lên. Giờ ví dụ nói: "Dạ, thôi có đức mà không có tài thì sao?" Dạ, thì cũng giống như là xây móng mà không xây nhà thì sao? Có sao không? Không sao cả, chừng nào có tiền xây tiếp. Nhưng mà không sập à, để đó không sập, phải không? Giống như nói:
[7:51]"Ồ, ông đó ông đạo đức ghê mà không có tài, không làm gì được hết trơn." Vô hại đối với cuộc đời này. Vô hại, phải không ạ? Từ từ cũng có tài rồi sẽ làm được nhiều việc cho cho đời. Còn nói cái người đó có tài mà không có đức là đại họa cho cuộc đời này. Tại nó quá giỏi đi, mà nó mánh mun, nó thủ đoạn, nó mưu mô, độc ác thì không ai chịu nổi, nó quấy phá không ai chịu nổi. Cho nên giống như là xây cái nhà lên mà không cần xây móng thì sao? Nó sập liền. Cho nên có móng, có nhà, ấy tức là có đức, có tài vẫn là đẹp nhất. Nhưng mà lỡ có đức mà không có tài, giống như có móng chưa xây nhà, vô hại, không sao cả, từ từ có tiền xây tiếp.
[8:31]Còn nói có tài mà không đức, giống như xây nhà đại lên thì xây xui thật nhiều khi chưa xong nó đã đã sập hết rồi. Cũng giống như là ừ mình không chịu xây dựng cái đạo đức mà cứ lo đi tìm sự nghiệp. À không lo trau dồi đạo đức mà cứ lo đi tìm sự nghiệp. Người ta nói: "Thôi bây giờ tôi phải đi làm giàu trước cái đã. À tôi phải đi bươn chải làm ăn mua bán chụp đồ này giật đồ kia, kiếm lãi, kiếm chứng khoán, địa ốc đồ, tôi giàu cái đã." Tức là chưa trau dồi đạo đức mà lo cứ lật đật lo đi tìm sự nghiệp thì làm sao? Cái nhà sẽ sẽ sập, sự nghiệp nó sẽ tiêu tan. Giống như quý thầy cũng vậy. Quý thầy mình nhờ nhiều khi vậy thấy ơ như thấy giảng
[9:15]sư coi bộ dễ nổi tiếng quá, nói tu thầm thầm ít nổi tiếng, mà làm giảng sư coi bộ mau nổi tiếng, ai cũng ham làm giảng sư, cũng là một cái sai. Phải làm sao? Tu trước cái đã, trau dồi đạo đức cho thẳm sâu cái đã, thì cái việc mà mình bước ra làm giảng sư giảng dạy nó bền bỉ hơn, vững vàng hơn, không sụp đổ, còn không sụp không biết lúc nào. Nên giống như là cái nhà vậy đó. Cho nên là
[9:46]ai mà ví dụ như nhờ cái phước đời trước mà bây giờ làm có một chút thành công rồi cứ mải mê lo làm việc, lo tạo sự nghiệp, đi tìm sự giàu có, vinh quang, nổi tiếng mà không lo tu thì cái nguy cơ sụp đổ là là trước mắt. Nhưng mà tu là cái gì?
[10:07]Tu là cái gì mà trau dồi đạo đức là cái gì? Đây là cả là một cái sự nghiệp rất là lớn, lát nữa chúng ta bàn. Vì vấn đề này nó sâu sắc lắm, mà phải hi sinh, với thiệt thòi, với tinh tế dữ lắm, ta mới có thể dựng được cái đạo đức cho mình. Còn không là, là là sai. Bây giờ nói, nói: "Như thầy nói phải lo trau giồi đạo đức trước, nhưng bây giờ phải, cuộc sống nó kéo đi, phải lo làm ăn kiếm tiền, thì làm sao mà đợi trau giồi đạo đức trước?" Nói: "Không, thì cũng phải làm ăn, phải kiếm tiền, cũng giống như quý thầy cũng phải đi làm Phật sự, chứ đâu có ngưng được. Nhưng mà vừa làm vừa tu, vừa làm vừa tu." Giống như bây giờ nói quý Phật tử vậy.
[10:52]Nói là: "Tụi con phải đi làm ăn, chứ thầy nói giờ ngồi đó trau giồi đạo đức biết chừng nào xong, phải không? Đói mà chết." Thì đúng vậy, cứ phải đi làm ăn, à cứ phải đi vào công xưởng, vào cơ quan, phải đi buôn bán, bươn chải, trồng trọt, đủ thứ hết. Nhưng mà vừa làm vừa, vừa tu hành, vừa trau giồi đạo đức. Mà nếu ta quên trau giồi đạo đức, quên tu hành, cuộc đời ta tiêu à, gia đình ta tiêu à, con cháu mình hư à. Cho nên, có đi trồng trọt gì thì trồng trọt, mỗi ngày vẫn phải chịu khó tới chùa mà, mà lễ Phật, tụng một thời kinh, ngồi một thời thiền. Không mỗi ngày thì phải mỗi, mỗi tuần, hay hai ba ngày một lần, đừng bỏ.
[11:32]Mình mà bỏ tu, con cháu mình nó hư à. Nhìn gương ông bà cha mẹ mà con cháu mình noi theo. Nên mình dạy nó bằng cái, cái cái cái cái gương không lời, thấy cha mẹ ông bà lúc nào cũng trau giồi Phật pháp, tu hành đạo lý, coi vậy chứ nó, nó thấm từ từ, nó thấm từ từ nó bắt chước. Vậy chứ mà sau này nó biết có hiếu, rồi nó có đạo đức, mình cũng vui. Còn mình quên tu là nó hư trước mình á. Mình chưa hư con cháu mình hư trước mình á. Cho nên dù có bươn chải, buôn bán, làm lụng, tất bật, việc cơ quan, việc nhà nước, việc doanh nghiệp gì không biết, nhưng mà đừng bao giờ bỏ tu. Ha? Mà nói tu sao không biết, cứ tới chùa trước cái đã.
[12:16]Đừng có tự tu một nhà ở nhà. Đừng nói: "À, thôi tôi biết rồi đạo lý nhân quả gì tôi ở nhà tôi tu được", đừng chủ quan. Ở nhà coi vậy chứ mình dễ hư lắm, chịu khó tới chùa, có thầy, có bạn. Nhìn thấy bóng dáng các thầy nghiêm trang, đạo mạo, giới hạnh, mình tự nhiên lòng mình cũng ấm lại và được thêm niềm tin. Rồi trước Phật đài uy nghiêm, đó, sáng tỏ, mình quỳ xuống tụng thời kinh với quý thầy, lễ Phật, ngồi một thời thiền lắng lòng, vậy chứ mà cái đạo đức trong lòng mình tăng lên từng ngày. Chứ đừng chủ quan, nói: "À, tôi tu ở nhà tôi tu được rồi", coi ở nhà tu không được đâu, một mình tu không được đâu.
[12:57]Chừng nào mình có cái căn cơ của Độc Giác, Bích Chi Phật kìa thì mới ở nhà tu một mình. Ở đây có ai có căn cơ Độc Giác, Bích Chi Phật không cho giơ tay lên cho thầy, để thầy cho ở nhà tu một mình? Còn nếu không thì phải làm sao? Phải tới chùa. Tu có đạo tràng, có huynh đệ nha, đừng có tu một mình. Nên người nào nói ở nhà tu được rồi thì người đó tự cho mình có căn cơ Bích Chi, Độc Giác Phật. Mà hễ tự cho mình có căn cơ Bích Chi, Độc Giác Phật thì sao? Thì sao? Thì... thì... thì... hoặc mình Độc Giác Phật thiệt, hoặc mình xuống địa ngục thiệt á. Cho nên không được chủ quan. Tu là gì? Cứ tới chùa trước cái đã, nha.
[13:40]Đấy, chùa mình gần nhà tiện đâu đó cứ tới. Thì đó, gặp quý thầy mình xá một cái thôi, nhiều khi chưa được đảnh lễ, chỉ cúi đầu xá quý thầy một cái thôi, vậy chứ mà phước mình cũng tăng, cái đức mình cũng tăng. Nên là phải vừa làm vừa tu. Quý thầy cũng vậy, nhiều khi quý thầy trẻ lớn lên nói việc tu đâu có ai tu xong đâu. Ở trong một đời đâu có ai chứng A-la-hán được đâu. Mà nói là: "Thôi tu xong rồi mới làm Phật sự" thì sao? Thì cái Phật sự, Phật giáo này tiêu hết, không ai làm, phải không ạ? Chùa không ai giữ, chúng sinh không ai dạy, giáo hội không ai điều động, chết á. Nên vì vậy, dù chưa tu xong, quý thầy vẫn phải lo Phật sự,
[14:23]quý thầy vẫn phải lo giữ gìn ngôi Tam Bảo, giữ gìn sự tu hành của tứ chúng, điều phối giáo hội, đủ thứ chuyện hết. Nhưng mà quý thầy vừa làm Phật sự cũng vừa phải, phải tu. À, bắt buộc như vậy, quên tu chết liền á. Hễ mà thấy thầy nào mà cứ mải mê lo làm, dù là nói là cái chữ Phật sự mà không xoay lại mình, nhìn lỗi mình, diệt ngã mình thì rồi Phật sự đó cũng thành ma sự liền. Tại vì sao? Vì lẫn trong Phật sự đó có cái tham vọng cá nhân. Lẫn trong đó có tham vọng cá nhân, có cái bản ngã ngầm ngầm nằm ở trỏng. Nói: "Ủa, làm Phật sự mà có bản ngã ngầm ngầm trỏng là gì?" Có hết. Ví dụ bây giờ nói là mình giáo hóa chúng sinh thì mục tiêu là để làm cho chúng
[15:14]sinh có đạo đức, nhưng mà cái bản ngã ngầm ngầm thì nó nói ngược lại gì? Nói là mình có uy tín, đúng không ạ? À cũng thấy giống như là à khi tôi giáo hóa chúng sinh tức là tôi được có uy tín, tôi được có tiếng tăm, đó chính là bản ngã. Cái suy nghĩ đó chính là bản ngã, làm cho cái Phật sự biến thành biến thành ma sự. Nên vì vậy mà quý thầy cũng vậy, cả một đời làm Phật sự cũng phải là cả một đời tu hành, mà cái tu nó phải nhiều hơn cái làm, cái đức nó phải lớn hơn cái tài thì nó mới chứa được cái tài. Giống như cái móng á, nó phải cứng hơn cái nhà nó mới chịu nổi cái nhà ở phía trên. Còn cái móng mà nó yếu hơn cái nhà thì cái nhà móng nó gãy liền, phải không?
[15:59]Cái nhà ở trên đè xuống cái móng nó gãy liền. Thì cũng vậy, Phật sự càng lớn chừng nào thì quý thầy còn phải tu gấp năm, gấp bảy lần cái Phật sự đó. Chứ còn nói rằng là: "Tôi mắc làm Phật sự bận quá không có thời gian tu", chết liền á, gãy liền á. Cái tu phải gấp mấy lần cái Phật sự thì cái tu đó nó mới chịu đựng, nó mới gánh được cái Phật sự mà nó không làm cho Phật sự biến thành ma sự. Chứ còn không, khi ta làm được việc, ta tiếp độ được chúng sinh, ta gây được ảnh hưởng mọi người, bản ngã nổi lên liền, kiêu mạn liền. À, thấy mình là ngon, thấy mình là nổi tiếng, à thấy mình được nhiều người quý mến, toàn thấy mình không à. Mà hễ mình là gì?
[16:44]Là bản ngã. Mà bản ngã là gì? Là ma. Mà trong khi đạo Phật mình là gì? Là vô ngã, làm không thấy có cái ta. Mà để làm mà cực khổ mà không thấy có cái ta thì tu dữ lắm mới được như vậy, không phải dễ, kềm chế dữ lắm không phải được như vậy. Giống như vậy, như trong chùa của thầy về có người đệ tử đi làm việc Phật sự, ra cũng phụ làm việc giáo hội, về cái phiền não. Hỏi: "Con có thấy lỗi con không? Viết bản kiểm điểm cho thầy coi." Thì viết bản kiểm điểm mới nói thế này: "Khi con đi làm được việc thì con thấy cái tôi nó tăng lên, cái kiêu mạn nó lên và con thấy con có công đối với giáo hội. Con biết nó sai, con kềm chế mà kềm không nổi.
[17:35]Vì kềm không nổi, bắt đầu con trách người này, con chê người kia và con phiền não." Đó, coi dễ sợ như vậy, biết rồi đó mà kềm không nổi cái cái kiêu mạn nó khởi lên. Hễ khi làm được việc là kiêu mạn nổi lên. Mà kiêu mạn nổi lên rồi thì bắt đầu nó quậy, trách người này nó chê người nọ, tôn mình lên tự khen mình chê người, rồi phiền não nổi lên tùm lum hết trơn. Mà biết rồi đó, còn mà nếu không biết thì nữa thì không hiểu là tới đâu nữa. Mà nói bây giờ nói là đi làm Phật sự, còn bây giờ nói mấy ông giảng sư nữa. Giảng sư còn khủng khiếp nữa. Ví dụ đi làm Phật sự thì ta tiếp xúc coi số người vậy chứ nó hạn chế, còn những người giảng sư,
[18:15]mình đăng đàn thuyết pháp, mình ngồi đây trước mặt mình là không biết bao nhiêu người, rồi lại được chư tôn Hòa thượng thương yêu chứng minh, là các ngài là đạo cao đức trọng mà các ngài sức khỏe thì kém mà các ngài ngồi đó chứng minh để giúp hỗ trợ cái thần lực cho mình giảng, chứ sợ mình bí, mình giảng nửa chừng cái nín là nói không được, nhờ ngài ngồi một bên trầm ngâm lặng lẽ, cái lực ngài tỏa ra, thế là mình nói tiếp được. Mình được các ngài thương yêu, được Phật tử quy kính, cái bản ngã nó làm sao? Nó lên cao hơn cái nóc chùa này. Giảng xong bài giảng, bước ra mặt mày phơi phới, vui vẻ, trất liền, ông giảng sư đó hư rồi đó.
[18:56]Giảng xong một thời pháp bước ra lòng tự đắc, mặt mày tươi rói, phơi phới là biết ông này hư rồi, tự hào. Nên giảng sư giảng như mây như mưa nói sao không biết, nhưng mà bước xuống bục rồi gương mặt điềm đạm như không có chuyện gì, như nãy giờ chưa từng nói lời nào thì ông này biết kiềm chế nè, ông này có tu nè. Còn bước xuống bục giảng mà ổng vui tới ba ngày sau ổng cũng còn vui, gặp ai ổng cũng khoe: "Trời, tôi mới giảng cái pháp hội đó ha, trời Phật tử nghe thích quá." là chết rồi. Đó đó, đó là Phật sự mà thành ma sự. Tức là cái việc mình làm nhiều hơn cái công phu tu hành của mình thì giống như là cái móng nó yếu quá mà nó gánh cái nhà nặng quá, gãy liền.
[19:39]Lúc đó đã gãy rồi mà không thấy, chưa thấy. Thấy cái nhà còn đứng đó đó, nhưng mà sự thật móng dưới nó rạn nứt hết, nó rắc rắc rắc rắc ở dưới hết rồi, chờ ngày sụp thôi. Sụp bằng cách nào không biết, nhưng sẽ có ngày sụp. Cho nên vì vậy mà cái tu phải gấp mấy lần cái làm. Cái móng nó phải cứng gấp mấy lần cái trọng lượng căn nhà thì căn nhà nó mới bền, mới tồn tại với năm tháng được. Nên ở đây quý thầy cũng vậy đó, quý thầy là người trong giới tu hành mà khi đi làm Phật sự về nhà phải thúc liễm tu dữ lắm. Mà không phải là đợi về nhà mới tu, mà quý thầy biết tu là tu trong đời sống, tu trong Phật sự.
[20:17]Ngay lúc đang làm cực khổ lúc nào cũng thúc liễm thân tâm. Thầy có thầy thì lo nhiếp tâm niệm Phật, có thầy thì lo thiền quán, rồi đó quán chiếu, tỉnh giác, vân vân. Nhưng mà vừa làm phải vừa vừa tu, rồi lúc khi về chùa lại trong cái tịnh thất vắng vẻ của mình lại càng thúc liễm nhiều hơn nữa. Đó là quý thầy. Mà nếu quý thầy được như vậy thì Phật giáo này sao? Hưng thịnh, phát triển vững bền. Mà quý Phật tử thì sao? Cũng phải vậy. Cái duyên mình chưa được xuất gia nhưng mà cũng phải thúc liễm tu hành không không lơi lỏng. Vì sao vậy? Vì thế gian này là là cõi tạm, là là bể khổ mênh mông. Nơi mái chùa yêu thương, nơi tâm linh giác ngộ, đó mới là chỗ mà ta ta quay về.
[21:15]Nhưng không phải ai cũng dễ mà mà quay về. Vì sao vậy? Vì cái cơn bão giông của trần thế nó cuốn ta đi. Chứ không phải là hễ nói muốn về là ta quay về lại, nói muốn tu là tu được liền, không có đâu. Biết bao nhiêu người ước mơ tu hành, nghe được đạo lý rất thích thú ước mơ tu hành nhưng không tu được vì dòng đời cuốn đi rồi. Nói nói đơn giản thôi, có người đến: "Thưa thầy, cho con xin xuất gia." Nói: "Vợ sao?" Nói: "Dạ, vợ con thì ờ nửa chịu nửa không." "Rồi, thôi không được. Con cái ai nuôi?" Nói: "Dạ, vợ con nuôi." "Vợ ở nhà làm gì?" Nói: "Vợ con nó buôn bán vặt." "Rồi, không được. Lỡ tạo ra gia đình rồi, giờ bỏ đi không được.
[22:03]Để gánh nặng lên cho người vợ, người vợ chịu không nổi. Mà con cái nó đói khổ thì như vậy không tròn trách nhiệm." thì thầy cũng không dám nhận cho xuất gia. Và người đó là sao? Đó, muốn tu đó, nhưng mà dòng đời cuốn cuốn trôi ra. Vô chùa không không được, thầy cũng không cho được. Thầy cho vô là thầy cũng vô lương tâm, nghĩ đến gia đình người ta khổ sở quá không chịu. Đó, dòng đời cuốn mình đi. Hoặc là có người nói giờ muốn tu, nhưng mà bây giờ mà con bỏ việc làm cái là khoảng 200 người họ thất nghiệp chết đói liền, nên con phải ráng đứng để con trụ. Thì cái ý niệm đó rất là tốt, rất là thiện.
[22:39]Nhưng mà cũng có nghĩa là cái sự nghiệp mình tạo ra nó đã cuốn mình lại, nó giữ mình lại không cho mình mình tu hành chút, không phải là dễ. Nên nói là chúng ta phải vừa làm vừa vừa tu. Câu nói đó nghe dễ nhưng mà thực sự thì không không dễ chút nào. Vì sao vậy? Vì cái tập khí tham, sân, si nhiều đời của ta cuốn phăng phăng ta, ta không kềm lại nổi. Rồi cái nghiệp ta đã tạo ra ghìm chặt ta, lôi kéo ta, ta không cưỡng lại nổi, không phải là dễ đâu. Nãy thầy vừa nói cái câu mà tham, sân, si cuốn ta, cưỡng lại không nổi nghĩa là sao? Đơn giản thế này thôi. Chúng ta có tham, có sân, có si một đống ở trong bụng á.
[23:30]Giờ mình biết rồi cái mình muốn tu. Cái mình vô chùa. Vô chùa mình lễ Phật, cũng mon men lại mình xin quy y. Cái ông thầy ổng cho mình quy y. Mình quy y mình cầm cái lá phái, có năm giới, có tam quy rồi thấy cũng mừng rồi ha? Mừng rồi, cái bữa nọ cái có cái lễ gì đó không biết, cái mình vô chùa. Cái không ngờ vì mình là Phật tử mới nên cũng ít ai biết mặt. Chùa lễ bái rồi đông rần rần rồi bưng vô ra bưng cơm bưng nước đồ. Mình thì Phật tử mới mình cứ đứng đó ngại ngại ngại ngại, cái tới chừng người ta ăn cơm xong cái không ai mời mình ăn hết. Cái mình sao? Buồn đi về, giận không tới chùa nữa. Có không?
[24:10]Đó là cái gì? Sân, si đó. Sân á, tự ái, phiền não. Nó làm mình đi ra khỏi chùa liền, chỉ chút xíu thôi. Mình mới quá không ai nhớ mặt mà cũng không ai để ý. Tại người ta cứ nghĩ tới chùa rồi cứ tự động mà kiếm cơm ăn không à. Phật tử nha không ai mời, mà mình thì ngại, mới tới chùa không ai mời thì nhịn đói không ăn. Không ăn rồi đói, đói thì giận, sân nổi lên liền. Chuyện rất đơn giản, thế làm cho mình có mặc cảm với cái chùa. Chùa của ông thầy mà bổn sư của mình á mà mình giận ổng. Mà ổng nhiều quá ổng đâu có nhớ nổi. Rồi mình phải thả 5 năm sau, khi mình hiểu đạo lý rồi, bắt đầu tới chùa rồi mới biết, mới biết là phải vô phụ bưng luôn,
[24:49]thấy người ta bưng cơm phải chạy vô bưng đừng đợi người ta đứng đó người ta bưng người ta mời mình, mình phải vô bưng mời người khác. 5 năm sau mới ngộ ra được điều này rồi mới gắn bó lại với chùa, mất hết 5 năm tu hành. Đó là cái sân si cuốn mình đi sơ sơ thôi. Đó là chưa kể có người mắng á, chưa kể của mình mình đứng xớ rớ xớ rớ, cái ông thầy trụ trì lại thầy mắng cho. Thầy nói: "Vô chùa không biết quét cái cọng rác cái chỗ rác dơ hầy đứng đó à, hư quá!" Nói một câu bỏ ông thầy đi luôn. Hoặc là mình đứng ngay cái chỗ dưới chân mình là có ai xả rác ai xả rồi mình bị oan, ông thầy ổng lại ổng nói:
[25:24]"Sao mà sao mà đứng đó xả rác? Lượm vậy lượm lên bỏ thùng rác coi!" Thầy ổng hơi gắt chút xíu mình bỏ ông thầy mình đi luôn, 10 năm không quay lại nhìn ổng. Sân si, bị oan. Nói: "Dạ, con có lòng tự trọng của con, sao mắng con xả rác?" Nói: "Trên đời này phải bị oan mới sướng, không oan không sướng."
[25:47]Ví dụ như như thầy cũng vậy, hôm vừa rồi cái thầy mới dạy đệ tử chùa mình, thầy nói: "Tụi con phải bầm phải dập nha, phải bị rầy, phải mắng, phải la mà bị la oan mới sướng, la không oan không sướng, không có được thử thách á." Nói ví dụ sao? Ví dụ như là cái bữa hôm đó cái mọi người đi ngồi thiền hết, mình tới giờ cái mình thấy mình là người cuối cùng, mà mình phát hiện là cái ổ khóa hư không khóa được. Mà nếu mình đi mà không khóa được rủi ăn trộm vô lấy đồ trong phòng tăng, phải không ạ? Cái thôi mình ở lại mình ngồi thiền tại phòng để vừa vẫn giữ thời khóa ngồi thiền mà vừa giữ phòng tăng. Như vậy đúng không ạ?
[26:26]Quá đúng. Nhưng mình không có điện thoại, không xin phép được. Thì cái ông thầy chúng trưởng ổng ngồi thiền xong ổng lên ổng thấy mình ở đây thì mình cũng vừa xả thiền. Ổng lại ổng sán cho bạt tai. Ổng nói: "Sao bỏ thiền? Hả, trốn thiền hả?" Oan không? Quá oan, oan như Thị Thị Mầu, Thị Kính gì đó không biết, quá oan. Cái mình lúc đó mình phiền não, sự thực đó là sai lầm. Lúc đó mình phải vỗ tay mình mừng: "Trời ơi, trong đời mình được một lần bị mắng oan." Phải mắng oan mới sung sướng, lúc đó mới là lúc mà thử thách sự tu hành của mình. Thấy không? Chứ ví dụ như mình làm tốt người ta khen, mình làm xấu người ta rầy, bình thường.
[27:04]Làm tốt mà người ta vẫn chê thì mới sướng nha. Phải bị oan như vậy đó mới thử thách được cái đạo tâm tu hành của mình. Ở đây trong đời ta đã bị oan chưa ạ? Sướng không ạ?
[27:24]Phải bị oan mới sướng. Hoặc là còn chuyện gì động trời hơn nữa, ví dụ như thầy, nào giờ thầy đi đâu thầy giảng cái quan điểm là đạo pháp và dân tộc, chủ nghĩa xã hội rất là chắc, rất là chắc. Tức là người Phật tử, người tăng ni phải yêu nước, ha. Cả nước phải đoàn kết một lòng để xây dựng xã hội văn minh, tiến bộ, thậm chí bảo vệ chủ quyền quốc gia khi mà có nguy cơ bị xâm lấn. Hay là nói cái tình yêu nước và quan điểm chính trị của thầy là số một. Số một. Vậy mà có những người gửi đơn tố cáo nói thầy là phản động, rồi muốn chống chính quyền. Vậy đó, vẫn bị oan. Rồi thầy nghe thì sao? Thì thầy cũng cười thôi chứ làm cái gì giờ.
[28:11]Mà người ta gửi đơn lén, người ta có gửi đơn công khai đâu. Nhưng mà cũng làm cho mình bị nghi kỵ, bị khó khăn đủ thứ hết trơn chứ không phải là dễ, oan. Mà có oan mới sướng, không oan không sướng. Đời này không oan không sướng, cho nên khi ta tu hành rồi phải cầu nguyện là cho con được hạnh nhẫn nhục, an vui nha. Dù chịu nhiều oan ức vẫn sao? Vẫn vững đường mà đi tới. Mình vừa cầu nguyện xong bước ra khỏi chùa là có người chửi liền. Phật thì mới xin mà, mình mới xin là cho con oan để mà để tu á, bước ra khỏi chùa có người chửi liền. Nha, mà lúc đó cái mình giận lên là bậy rồi nha. Cho nên trong cái việc tu hành là phải phải vậy đó.
[28:52]Mà ta biết rằng cái tham, sân, si nó cuốn ta đi, cuốn ta rời khỏi chùa. Đến đó mình vô tình ai xả rác mình đứng ngay chỗ đó ông thầy trụ trì ra nói: "Hư quá rồi, lớn tuổi rồi, năm nay bốn năm chục tuổi mà đứng xả đống rác đó hả?" Oan phải không? Rồi lúc đó mình sao? Lúc đó mình làm sao? Chắp tay sám hối giùm cho ai đó xả rác, không phải mình, nhưng vẫn chắp tay sám hối và cúi xuống lượm rác đem đi bỏ và tiếp tục theo năn nỉ thầy có gì cho con làm, được không? Hay là đùng đùng sừng sộ lên, chống hai nạnh nói mấy câu rồi bỏ chùa đi luôn? Hả, hai cái option, chịu cái nào? Chịu cái thứ nhất hay cái thứ hai?
[29:36]Sám hối thầy, lượm rác rồi theo năn nỉ thầy để tu nữa hay là đùng đùng bỏ đi, chịu cái nào?
[29:45]Chịu cái thứ nhất ha? Chắc không? Dạ chắc. Nghi quá, nghi quá.
[29:54]Cái người mà đùng đùng bỏ chùa là nhiều á nha. Bị thầy rầy oan bỏ chùa là nhiều đó. Đó là cái nói là cái tham sân si cuốn mình đi ra khỏi đạo. Đó, mình muốn tu lắm mới tới chùa, thầy ổng rầy oan cái bỏ chùa liền. Gọi là tham sân si cuốn mình đi, chứ không phải là muốn tu là dễ đâu. Mặc dù ta nghe đạo lý ta biết rằng là phải vừa làm, vừa tu, làm bao nhiêu việc trên đời, phải nuôi dạy con cái, làm lụng kiếm miếng ăn, đừng quên tu hành, cứ phải đi về chùa mà mà tu. Nhưng không phải dễ đâu. Không phải dễ đâu. Mà cả người tu trong chùa cũng vậy, không phải dễ đâu. Và do đó, hễ ta đã bước chân cuộc đời này là bước trên nỗi khổ.
[30:41]Mà nếu ta đã bước vào đường đạo là bước vào thử thách, khó khăn, không có đường nào sướng cả. Hễ mà nói không tu cho nó đỡ cực thì ta mãi mãi đi trong luân hồi sinh tử khổ đau. Còn nếu thấy sợ cái luân hồi sinh tử quá tu thì nhớ trước mặt mình là chông gai, thử thách phải vượt qua, không có đường nào khác. Đường nào cũng cực cũng khổ cả. Nhưng mà cái đường tu cái cực khổ rồi nó có con đường siêu thoát vượt lên. Còn cái khổ của trần gian nó cuốn cho mình lụy mình chìm luôn dưới đáy biển sâu luôn. Hai cái đó khác nhau. Đó là lý do mà ta phải phải tu là như vậy. Mà đây là việc trau dồi đạo đức suốt cuộc đời.
[31:27]Nhưng mà cái điểm này không phải ai cũng biết. Đa phần tất cả chúng ta chạy theo cái tài, ít chạy theo cái đức, đa phần ta chạy theo sự nghiệp mà ít chạy theo cái cái tu. Ví dụ như người học thì cứ lo kiếm bằng cấp cho cao, đi làm việc làm sao cho giàu, cho sang, cho lên chức để cho mọi người nhìn vô nể, dòm thấy nó dễ. Nghe nói ông này ổng tiến sĩ dễ kính phục hơn, dễ nể hơn. Ông này ổng giàu lên dễ kính phục, dễ nể hơn. Ông này ổng lên chức to dễ kính phục hơn, dễ nể hơn. Còn ông này ổng không có giận ai nữa. Mình nghe mình có nể không? Không. Ủa, ổng không giận ai nữa kệ ổng chớ. Phải không ạ?
[32:13]Nên cái đạo đức của nó vô hình quá. Nó mênh mông, nó trừu tượng, nó khó thấy quá, ít ai kính phục. Cho nên đa phần ta không có chạy theo cái đạo đức mà ta chạy theo tài năng và sự nghiệp. Phải làm sao bỏ túi được cái bằng tiến sĩ cho mọi người kính phục cái đã. Làm sao xây được cái nhà cho to cho mọi người kính phục. Leo lên cái chức danh cho mọi người kính phục cái đã. Nó dễ thấy, dễ được người ta kính phục. Còn mình mình đi mình nói: "Tôi bây giờ tôi hết giận rồi nha." Kệ thầy chớ, có ai, phải không? Rồi: "Tôi hết tham rồi." Cũng không ai để ý tới mình. Giống như không đụng cũng không có gây được cái nể nang gì của ai.
[32:49]Nên thường người ta không có chú trọng đạo đức. Nhưng đâu biết rằng chính cái không tham, không sân, không giận, không hờn, không ích kỷ, không đố kỵ đó đó nó mới là cái nền tảng cho bao nhiêu cái điều tốt đẹp của cuộc đời này nó đơm hoa, kết trái. Không có những bậc thầy vô ngôn vô hành ngồi như thế này, chúng ta ở ngoài này mình quậy tàn bạo hết rồi. Cướp trộm, mình giành giật, mình hơn thua, mình đấu đá lẫn nhau làm cho cuộc đời nó đen tối hết rồi. Chính vì có những người im lặng ngồi ở đây mà ta đi về nhà ta biết kiềm chế, ta bớt cái giận, ta bớt cái tham, ta bớt cái nói xấu, cuộc đời nó đẹp lên được một chút.
[33:30]Cho nên chính cái đạo đức thấy tưởng như vô hình không có gì, nhưng mà nó làm cho cuộc đời này cao đẹp lên. Còn cái mà cái sự nghiệp ta thấy có rõ, à ta thấy có tiến sĩ, cử nhân, thấy có tiền tỷ, thấy có chức quyền, thấy rõ mà coi vậy chớ nó mong manh, phù phiếm. Nên ở đây khi ta hiểu điều này thì suốt một đời mình sao? Trau dồi đạo đức, trau dồi cái vô hình, cái mà không ai thấy. Mà cái trau dồi này quên một ngày là nó lui sụt liền á. Quên một ngày là lui sụt. Nhịn ăn một ngày được chớ đừng bỏ tu ngày nào. Chịu không? Không, mấy cô không. Nhưng mà thực sự vậy. Khi cần ta nhịn ăn ngày không chết, chưa chết liền phải không ạ?
[34:19]Nhưng mà trong một giây phút nào đó ta quên đi cái vô ngã, ta quên cái tu tập lòng từ bi, ta quên cái tu tập cái kính Phật trọng Tăng là mình đã tuột dốc liền, tâm hồn mình đã đi xuống liền. Còn mà mình nhịn ăn một ngày mình có tuột dốc không? Có không? Tuột cân chút xíu, mà tuột cân thì nó đẹp, dáng nó đẹp ra, không sao hết. Nhưng mà tuột cái đạo đức thì sao? Người ngoài nhìn không thấy nhưng chư thiên thấy liền. Cho nên có thể một ngày bỏ ăn, không thể một ngày bỏ tu. Nhắc lại câu đó đi ha. Có thể một ngày bỏ ăn, không thể một ngày bỏ tu, nhớ như vậy như vậy. Chịu không ạ? Chịu, vỗ tay. Cái câu này là phải vỗ tay ghi khắc trong lòng,
[35:10]thà một ngày bỏ ăn không để một ngày bỏ tu, nhớ cái câu này phải ghi khắc trong lòng. Tại vì sao? Vì bỏ ăn một ngày cái dáng mình đẹp ra, nhưng mà bỏ tu một ngày tâm hồn mình xấu liền. Nhớ như vậy. Mà đã là tu rồi thì cái lương tâm ta không cho phép ta bỏ một giây phút nào hết, nhớ như vậy. Nhưng cái việc giáo dục đạo đức là cả một công trình lớn, lâu dài, nhưng mà xã hội ta ít đầu tư. Cả cái xã hội, cả thế giới này đều bị như vậy hết, ít đầu tư về giáo dục đạo đức. Cái người mà đầu tiên dạy đạo đức cho ta là ai? Cái người đầu tiên dạy đạo đức cho ta là ai? Hả? Mấy tuổi mới biết Phật? Cha mẹ. Đúng vậy, cha mẹ là người đầu tiên dạy đạo đức cho ta.
[36:03]Mà dạy làm sao? Cha mẹ dạy cái gì?
[36:10]Phét cho mông mấy cái khóc ré lên đó là dạy đạo đức á. Đánh ta đau, đó là bài học đạo đức đầu tiên. Ta tưởng đánh đau là tàn bạo, chứ không phải đâu. Cái ngọn roi của cha mẹ hay lắm á. Cái đòn roi của cha mẹ hay lắm. Nhưng mà nó đòi hỏi thế này, là cha mẹ cũng phải có đạo đức và cái roi đánh ta là cái ngọn roi đạo đức thì ta nên người. Còn nếu cha mẹ sân si, quất cho ta cái ngọn roi sân si, cái ta nhận cái ngọn roi đó ta nhận hết sân si, mai mốt mình đối xử với người khác cũng vậy. Cho nên cha mẹ là người thầy đầu tiên dạy cho ta đạo đức. Vì vậy, cha mẹ phải sao? Phải trau dồi đạo đức thật kỹ nha.
[36:56]Kỹ lắm á, để chi? Để mình dạy lại con mình. Và người con tiếp nhận những bài học đạo đức đầu tiên là từ nơi cha mẹ: "Ăn trông nồi, ngồi trông... trông hướng", "Giấy rách phải giữ lấy... lấy lề", rồi: "Nhà sạch thì mát, bát sạch thì ngon", vân vân. Là những cái bài học đầu tiên đó mình nghe gọn, không hiểu cha mẹ giải thích, đó, đó rồi: "Cất tiếng chào cao hơn mâm cỗ", vân vân, những cái câu từng chút từng chút trong gia đình đó mà ta được ứng dụng. Ờ nói: "Bác Bác Hai đến con chào chưa?" Nó: "Dạ chưa." Bố mẹ mới gắt: "Tiếng chào cao hơn mâm cỗ con." Nó: "Là sao mẹ?" Tức là con mời ăn chứ không quý bằng cái
[37:41]con con chào cái đầu tiên, con cúi chào đầu tiên. Nghe cái mình vỡ ra, mình nhớ, suốt đời mình nhớ điều đó. Nhờ những bài học vỡ lòng của của bố mẹ như vậy. Cho nên những cái mà nguyên tắc được đưa thành những cái câu thành ngữ, châm ngôn, phương ngôn nó gọn gọn á là cái kho tàng vô giá của người Việt Nam mình. Ta phải giữ nha. Bữa nào con thỉnh Hòa thượng cho cuộc thi mà những cái câu mà ca dao, tục ngữ về đạo đức bắt Phật đạo Phật tử thi bạch Hòa thượng. Ai mà thuộc nhiều nhất thì Hòa thượng phát thưởng cạo nửa cái đầu vô chùa. Còn nếu ai giỏi quá thì cạo hết cái đầu.
[38:24]Đó, những cái câu ca dao tục ngữ về đạo đức là kho tàng vô giá mà cha mẹ ta cứ lấy cái đó ra mà dạy con, sướng vô cùng. Nó vừa có sẵn rồi cho con mình ứng dụng trong trong cuộc sống thực tế. Sau này ta hiện đại quá, thì khi ta quên mất những cái câu mà ca dao tục ngữ đó. Câu đó quý lắm. "Giấy rách phải giữ lấy lề" là làm sao hả mẹ? Giải thích cho con mình nghe. "Giấy rách" tức là nhà mình nghèo con ạ. "Giữ lấy lề" là cái lòng tự trọng, cái đạo đức, không để ai khinh thường, không cúi đầu, không sợ hãi, không khuất phục, không nịnh bợ, không năn nỉ ai hết nha. "Giấy rách là giữ lấy lề". Đó, mình giữ, biết khiêm tốn nhưng không nịnh bợ,
[39:05]tôn trọng người nhưng không quỵ lụy người, đó là "giấy rách phải giữ lấy lề". Đó, từ những cái câu đó mà cha mẹ thành biết bao nhiêu bài học đạo đức cho con mình. Bữa nào là cho đạo tràng, bạch Hòa thượng, cho đạo tràng thi về những cái câu ca dao tục ngữ mà về đạo đức như vậy. Nên Phật tử mình phải giữ gìn những cái câu đó để cho gì? Để dạy cho con cháu mình mai sau nha. Chứ không hỏi mấy đứa nhỏ giờ nó không biết, nó chỉ toàn nói mấy cái câu gì đó. Cái gì: "Nhỏ như con thỏ" hay gì gì đó nó nói cái gì cái gì. Mấy cái câu gì nó mới nó kỳ quá. "Sát thủ đầu mưng mủ" gì đó, nó nói mấy câu gì nó không ra châm
[39:45]ngôn, tục ngữ, đạo đức gì hết trơn á, nói câu tào lao không à. Cho nên mình cả kho tàng tục ngữ đạo đức mình phải giữ gìn, phải phát huy, nó vậy. Rồi tiếp theo cha mẹ, ai là người dạy đạo đức cho trẻ? Đúng rồi thầy cô giáo trong trường đó, thầy cô giáo là những người mà mà dạy đạo đức. Nhưng mà để ý điều này, nhiều khi thầy cô giáo mải mê truyền đạt kiến thức chuyên môn của cái môn học mà quên lồng ghép đạo đức vào đó. Thành thử đứa nhỏ bắt đầu nó làm sao? Nó suy giảm đạo đức ở trong trường học, lỗi tại thầy cô giáo. Ở nhà đó thì bố mẹ bắt đầu dạy đạo đức từ những cái châm từ những ca dao, tục ngữ của ông bà mình để lại đẹp vô cùng.
[40:31]Nhưng mà vào trường học bắt đầu quên dần vì thầy cô giáo quên. Thầy cô giáo hễ dạy toán là chỉ biết toán, lý chỉ biết lý. Trong khi đạo đức là cái gì mà phải sao? Được nhắc từng ngày, tu từng từng ngày. Nhưng thầy cô giáo quên. Hễ dạy môn nào biết môn đó, dạy y biết y, sinh biết sinh, lý biết lý, toán biết toán, hóa biết hóa, sinh ngữ biết sinh ngữ. Nên vì vậy ta yêu cầu các thầy cô giáo phải làm sao? Phải lồng ghép đạo đức trong từng môn học của mình. Vì sao? Vì tâm hồn trẻ cần được nhắc nhở đạo đức mỗi mỗi ngày. Ta phải cần cái điều này.
[41:14]Đó là ngành giáo dục của ta phải có một cái bổ sung về về điều này, mà không phải của ta mà phải cần cho cả thế giới này cũng vậy. Cả thế giới này cần như vậy. Một ngày mà không được nghe nói tới đạo đức, một ngày mà không được trau giồi đạo đức thì tâm hồn ta xuống cấp liền, tuột dốc liền. Một ngày không ăn thì xuống cân nhưng một ngày không trau giồi đạo đức thì tâm hồn ta ta xuống cấp liền. Mà cha mẹ thì yên trí là vào trường có thầy cô giáo, nhưng thầy cô giáo mải mê truyền đạt kiến thức chuyên môn, quên lồng ghép đạo đức vào trong các môn học và đây là sự thiệt thòi rất lớn cho các thế hệ trẻ của ta.
[42:00]Cho nên ở đây ta yêu cầu lại, dạy môn gì môn trong giáo trình đó phải lồng ghép đạo đức. Thì đây là một điều cũng cải cách lớn á. Thì nghe nói là Bộ Giáo dục của ta cũng đang có cái hướng cải cách giáo dục, nhưng ta cũng không biết như thế nào, cũng cầu mong rằng các vị mà soạn cái giáo trình cải cách mới hãy thêm một cái phương hướng rất quan trọng, rất chiến lược là lồng ghép đạo đức vào trong các các bài học hết. Đó đó là cái bước thứ hai. Rồi cái gì song song với nhà trường để dạy đạo đức cho trẻ? Là gì? Là sách vở, báo chí, những thông tin hằng ngày đúng không ạ? Trên đài truyền hình, truyền thanh,
[42:44]trên báo chí, trên sách vở, trẻ đọc sách này, đọc sách kia, đọc cuốn tiểu thuyết nọ thì trong đó mà nếu được nói nhiều về đạo đức thì tâm hồn trẻ được nâng lên. Nhưng mà nếu nó tiếp thu những cuốn sách vở tầm bậy tầm bạ thì tâm hồn nó tuột xuống liền. Mà nhất là game. Cái game là cái lấy hết thời gian của mấy đứa trẻ. Mà trong game có câu nào nói đạo đức không? Ở đây quý Phật tử có chơi game chưa? Có chơi chưa? Chưa chơi sao biết trong đó không có đạo đức? Chắc có chơi thử. Chơi game bấm bấm bắn nhau đó, bắn đùng đùng cái rớt máy bay này, rớt con chim kia vậy đó. Trong đó không có câu nào đạo đức mà nó làm mấy đứa trẻ mê mất hết thời gian.
[43:28]Chính vì nó mê, nó mất hết thời gian, nó không còn có thời gian tới đạo đức nữa, về nó giết ông, giết bà, giết cha mẹ nó lấy tiền chơi game. Nguy hiểm không thua gì ma túy. Bởi vì sao? Chỉ bởi vì trong game không nói tới đạo đức. Cho nên mai mốt ta yêu cầu những nhà làm game là những người phải viết những cái trò chơi game về về đạo đức. À, tức là thay vì bắn rớt một cái máy bay là được vào điểm, không có, giúp được một người thì được thêm thêm điểm, nhưng mà cũng không bảo đảm. Không bảo đảm sao? Có một cái cô gái đó, cổ chơi game cái trò chơi game rất là lành mạnh, đó là chơi game nuôi con. À nuôi con như thế nào, bấm mà đúng ở chỗ nào đứa con
[44:15]nó sẽ lớn lên từ từ, nó biết đi, nó khỏe mạnh. Như vậy cái trò chơi game đó giáo dục tốt không ạ? Quá tốt đi. Nhưng bên cạnh cổ để đứa con bên cạnh, lúc cổ đang chơi game thì cái đứa con thiệt cổ để bên cạnh và nó cứ khóc. Đói nó khóc gì đó không biết hay nó muốn đi cầu, đi tiểu gì đó mà nó cứ khóc. Cổ thì đang chơi game nuôi cái đứa bé trong màn hình cho nó lớn cho nó ngoan. Còn cái đứa con thiệt nằm ở đây khóc, cổ thò tay cổ bóp mũi nó cho nó chết để cho cổ chơi game cho nó kịp và bị bắt liền, bị truy tố liền. Cho nên sau cái cái tin đó được đưa ra thì thầy mới phát hiện một điều: không có game nào tốt cả.
[44:57]Dù cả cái game nói về đạo đức cũng không phải tốt. Bằng cớ cái cô đó bóp mũi chết đứa con ruột của mình để mà tiếp tục chơi cái trò chơi game nuôi con ở trong màn ảnh. Độc như vậy. Nên vì vậy, ở cái môi trường mà trẻ bắt đầu tiếp nhận nhiều cái thông tin sách vở thì cha mẹ bó tay rồi, nhà trường bó tay rồi. Đó là lý do tại sao mà bây giờ ta thấy đạo đức lớp trẻ nó xuống cấp. Vì cha mẹ không dạy nổi nữa, nhà trường không dạy nổi nữa mà đã giao cho xã hội dạy. Mà xã hội là ai dạy? Game dạy, sách vở tầm bậy dạy, internet tầm bậy tầm bạ nó dạy làm nhuốm đen tâm hồn của con trẻ. Cho nên vì vậy, nếu ta biết rằng
[45:47]thế giới này cần đạo đức thì ta cần một cuộc chiến tranh chống lại những cái điều mất đạo đức ở trong truyền thông. Những cuốn sách mà nói điều bậy bạ không đạo đức, những cái truyền thông nói về điều không đạo đức, những cái game không đạo đức phải diệt hết để cứu lấy thế giới này, để cứu lấy tâm hồn của con trẻ này. Nhưng đây là điều mà thế giới còn do dự, bó tay, chưa làm được, chưa làm được. Rồi khi lớn lên ta đi làm thì ai dạy ta đạo đức?
[46:25]Lãnh đạo cơ quan dạy ta đạo đức. Sếp của mình đó, thủ trưởng của mình đó là người có bổn phận dạy cho mình đạo đức. Tại vì người có quyền hơn mình, người có quyền điều khiển, chỉ huy mình mà là người đạo đức thì tự nhiên đạo đức mình vượt lên liền, mình được tấm gương rất lớn. Giờ nói ví dụ thế này thôi, cái người nhân viên đó vô làm trong việc văn phòng thì ảnh làm coi công tác kế toán, trên ảnh là có ông giám đốc mà ở bên cạnh ở ngoài sân á có cái ông quét rác làm vệ sinh. Cái ông giám đốc thì rất hư, ha, bồ bịch, nhậu nhẹt, còn cái ông quét rác thì cực kỳ đạo đức, mẫu mực, nghiêm túc thì cái anh nhân viên kế toán đó ảnh ảnh ảnh tốt lên không?
[47:15]Tốt lên không? Tốt không? Tốt lên không? Không, đúng vậy. Vì sao? Bởi vì cái ông quét rác mà ổng có đạo đức cỡ nào kệ ổng, anh này không có thấy ảnh hưởng, mà ông sếp hư ảnh hưởng liền. Bây giờ lật ngược lại: Nếu cái ông sếp là người rất tốt, rất mẫu mực, rất đàng hoàng, còn cái ông quét rác ngoài sân thấy đi quét lờ lờ ổng chửi thề, chửi bậy, chửi bạ, chiều xuống cầm rượu say xỉn thì anh này có tốt lên không? Tốt lên liền, bởi vì sao? Cái sức hấp dẫn của ông giám đốc mạnh hơn, phải không ạ? Nên cái người chỉ huy của mình, cái người thủ trưởng của mình mà đạo đức thì nhân viên được nâng lên hết.
[47:57]Do đó khi ta lớn lên ta đi làm thì cái người dạy đạo đức tiếp cho ta là là lãnh đạo cơ quan của ta. Hoặc là bây giờ mình không, nói: "Thôi con không đi làm thì con vô chùa tu à." Thì ai là người dạy đạo đức cho ta? Thầy mình phải không ạ? Thầy mình, các sư huynh của mình là những người dạy đạo đức cho mình. Nhưng mà trong môi trường chùa thì hầu hết là thầy mình là người đạo đức, tại trong chùa hầu hết. Thầy dùng chữ hầu hết mà không có dùng chữ tuyệt đối là vì sao vậy? Vì lâu lâu, lâu lắm cũng có ông thầy hư chứ không phải không. Nhưng mà hiếm. Còn đa phần là cái người mà để mình bỏ hết cả gia tài,
[48:37]gia đình, sự sản mà vô mình đi tu phải là người đạo đức cái đã, ha, mình phải dòm thấy ổng đạo đức mình mới vô làm đệ tử. Cho nên đa phần vô chùa thì nó an tâm. Còn ở ngoài đời thì không được như vậy. Ở ngoài đời thì hễ nơi nào mà ta thấy lương mình sống được, công việc làm mình làm được thì mình vô mình làm, xin làm thì gặp phải ông thủ trưởng là người như thế nào mình không chọn lựa được. Tại mình chỉ lọ lựa công việc thôi chứ mình không hề lựa thủ trưởng thì vô đó là hên xui may rủi, thủ trưởng tốt mình nhờ, thủ trưởng xấu thì ráng mà mà chịu vì ta chỉ lựa công việc để làm. Còn đi tu thì mình lựa ai? Lựa ai? Lựa ông thầy. Phải không à?
[49:19]Đi tu thì mình lựa ông thầy, cho nên là ông thầy nè mình tới lui mình thấy dễ chịu, mặt mày ổng cũng mập mạp đẹp trai chứ hổng xấu xấu ốm ốm như cái ông này nói lại hoài mà mặt xấu hoắc. Nó khác. Đó, mình lựa được ông thầy mình dễ chịu hơn. Rồi khi mà lớn như vậy, trong cái cuộc sống mà đi làm như vậy, song song với cái việc mà đi làm như vậy thì có khi có đạo đức, có khi không như vậy, ta nhờ cái gì mà ta có đạo đức nữa?
[49:46]Ta nhờ cái gì mà có đạo đức nữa? Ta nhờ ta tham gia vào đạo tràng tu tập, phải không ạ? Hoặc là những hội đoàn nào đó mà họ biết tu tập thì mà ta ta tăng trưởng được cái đạo đức của mình. Cho nên vì vậy, cái người đã tới tuổi đi làm, có gia đình, đừng quên cái chuyện mà đi chùa, đừng quên cái chuyện mà tham gia vào đạo tràng tu tập. Đó là một cái gì mà nó song song đi với cái sự nghiệp làm ăn của mình. Nếu mà ta chỉ lo làm mà không có một chân trong đạo tràng thì tức là ta chỉ lo làm mà không lo không lo tu. Rớt ạ. Tức là nhà thì cứ xây thê thêm mà móng thì không xây nữa thì móng sẽ sẽ gãy. Nên ở đây, nhà xây thêm, móng cứ phải xây,
[50:33]xây thêm mà nhiều khi móng còn xây nhiều hơn nhà nữa đó. Cũng vậy, lúc mà ta đã bắt đầu đi làm kiếm tiền được rồi, có gia đình rồi thì phải mà lật đật tham gia một một đạo tràng tu tập, có thầy, có bạn, có huynh, có đệ mà kèm lẫn nhau, nhắc lẫn nhau mà tu tập. Nghĩa là ngoài cái gia đình của ta, ta còn có một cái gia đình nữa là gia đình đạo đức tâm linh, Phật pháp bên cạnh cuộc đời ta, trong tâm hồn của ta. Nên ai mà chưa có một chỗ trong đạo tràng, ai chưa có một mái chùa để về thì phải lật đật đi tìm đi nha, tìm một mái chùa để về nương náu, tìm một đạo tràng để mà mà tham gia. Tại vì ta chỉ lo tu mà, ta chỉ lo làm mà không lo tu
[51:24]là đời mình gãy đó, đến lúc nào đó về già mình hư mình không hay á. Ví dụ như ta đọc câu chuyện trên báo, thấy ông cụ 75 tuổi ổng đi ổng cưỡng hiếp đứa bé 12 tuổi của hàng xóm, đọc rồi mình bần thần, cái ngồi mới suy nghĩ là tại sao ông cụ này ổng đã 75 tuổi rồi ổng dụ đứa bé hàng xóm qua ổng cho kẹo ăn rồi ổng cưỡng hiếp, cho đến khi mà chuyện đổ vỡ ra, đưa ra tòa án, cứ ngồi suy nghĩ hoài tại sao 75... À, phát hiện một điều là trong những năm trước trong cuộc đời của ổng, những năm trước 75 tuổi đó, trước 75 tuổi bao nhiêu năm ổng đi làm ổng không có một đạo tràng để tu tập. Ổng chỉ lo làm ăn, lo cày, lo cấy, cuốc với bẫm,
[52:08]lo làm tiền, rèn dao, rèn búa vậy thôi, không có đạo tràng để tu. Cho nên tâm hồn nó hỏng dần, cái nhà nó cứ xây lên mà móng thì không xây nữa, nó gãy rồi không hay, cho đến lúc năm 75 tuổi thì nó gãy sụp đổ căn nhà nó xuống luôn. Nghe thầy hù sợ chưa? Cho nên vì vậy, để cho tới năm 75 tuổi mình đừng cưỡng hiếp ai, đừng làm điều gì tội lỗi thì bây giờ phải làm sao? Phải tu, phải tham gia đạo tràng. Mỗi ngày ta lễ Phật, giữ gìn được tâm hồn ta không làm bậy. Mỗi một cái tâm tôn kính Phật khởi lên thì ta diệt được những cái tâm xấu, tâm ác nằm trong đó, mà tâm xấu ác của ta là vô lượng. Vì vậy, tâm tôn kính Phật của ta phải sao?
[52:52]Cũng phải phải vô lượng, vô biên và tuyệt đối thì ta mới diệt được hết những cái phiền não của mình, ta mới đặt chân được trên con đường đi về thánh quả giải thoát. Mỗi một lạy mỗi cái lạy của ta xuống với Phật là chứa đựng tất cả cái tâm tôn kính tuyệt đối của ta ở trong đó. Ta thấy là phụ nữ đi chùa đông hơn nam, đúng không ạ? Mấy ông ít đi chùa hơn mấy bà. Do đó, yêu cầu mấy bà, à mấy ông, từ đây mấy ông phải ráng mà mà tu tập nha, mà đi chùa. Nhìn thấy chư Tăng đạo mạo, uy nghiêm, sống trong cái không khí của Phật pháp, tâm hồn ta được tắm trong đó. Cho nên ta tươi dần, ta mát dần, ta sạch dần, sạch cái tâm hồn mình dần.
[53:40]Thì như vậy chẳng những 75 tuổi không làm bậy mà tới ngày nhắm mắt, nhắm mắt trong gì? Trong một cái tâm hồn cực kỳ trong sáng. Mà đã tâm hồn cực kỳ trong sáng rồi, không thể đi về cái cõi tăm tối được. Nhớ nha, ta đi về cõi nào là bởi vì tâm hồn của ta như thế. Hễ tâm hồn của ta là súc sanh thì đi về cõi súc sanh, tâm hồn ta địa ngục đi về cõi địa ngục, mà tâm hồn mình trong sáng thì đi về cõi nào? Cõi trời, bởi vì cõi trời đầy ánh sáng và hào quang. Nhớ! Còn cái tâm hồn có sáng có tối, có tối có sáng thì đi về cõi nào? Quay lại cõi người mà mà trả nợ. Nhớ như vậy. Cho nên vì vậy, phải ráng mà ráng mà tu hành.
[54:25]Rồi à nãy giờ nha, ta nói thế này: Khi ta còn nhỏ thì cha mẹ ta dạy ta đạo đức đầu đời, phải không ạ? Khi ta vào trường thì thầy cô giáo dạy ta. Thì ở, bắt đầu ta biết tiếp xúc với xã hội thì xã hội dạy ta. Khi ta đi làm thì sao? Thủ trưởng dạy ta.
[54:50]Rồi trong khi ta đi làm như vậy thì sao? Thầy ta dạy ta, đạo tràng dạy ta, phải không ạ? Rồi xong, mọi người dạy mình đã đời hết rồi cái rồi mình làm sao?
[55:07]Bắt đầu tới lúc mình phải dạy lại cho thế hệ đi sau. Đó, tức là một đời mình đã được dạy nhiều quá về đạo đức rồi, bây giờ mình đã là tấm gương đạo đức, đã mẫu mực rồi thì phải có bổn phận dạy lại cho cho thế hệ đi sau, đó là trách nhiệm của tất cả chúng ta đó. Như vậy, bây giờ ta nói nè, những điều gì mà tạo nên đạo đức trong tâm hồn ta? Những điều gì sẽ làm cho ta có đạo đức?
[55:40]Thứ nhất là lời cầu nguyện trước Trời, Phật, trước thần thánh. Tới Rằm Vu Lan thì thầy sẽ giảng về cái ý nghĩa về lời cầu nguyện nên hôm nay không nói nhiều. Nhưng mà để dựng lập cái đạo đức đầu tiên là lời cầu nguyện. Đó là lý do tại sao mà ta phải tới chùa tụng kinh là vậy đó. Tại trong cái lời kinh tụng, nó hàm chứa nhiều lời cầu nguyện. Ví dụ nói cái câu đứng lên nói: "Chúng sinh vô biên thệ nguyện độ", phải không? "Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn". Đó là lời thề đó. Thì cái lời thề đó nó định hướng cho đạo đức của ta. À, hoặc là: "Vãng tích sở tạo chư ác nghiệp, giai do vô thỉ tham sân si",
[56:26]là từ xưa con tạo nhiều tội lỗi đều là do tham sân si, giờ con xin sám hối. Thì những cái lời kinh đó, những cái lời cầu nguyện trước Trời, Phật, thần thánh đó là cái nền đầu tiên để ta dựng đạo đức của mình. Cho nên vì vậy, trước hết, lễ Phật cầu nguyện cái đã. Thấy mình có cái gì hư, đem ra trước Phật mà sám hối mà cầu nguyện. Ví dụ mình thấy mình có cái tật ích kỷ, nào giờ mình ích kỷ mình không thấy á, tới khi mình vô đạo tu rồi mình phát hiện mình lo cho mình trước á. Thấy trong nhà con chứ hễ mà tới giờ đi ngủ là con lo giăng mùng con trước, giờ mới thấy hư quá, ích kỷ, phải không ạ? Đáng lẽ mình phải lo giăng mùng ba mẹ mình, giăng mùng anh chị mình trước chứ.
[57:07]Hễ mình vô cái gì, hễ mà tới giờ ăn cái coi chỗ nào góc nào mà để đồ ăn ngon vô ngồi chỗ đó trước. Thấy bắt đầu phát hiện ra: Ủa, thì ra mình bị cái ích kỷ tiềm tàng. Hoặc là vô chùa đi nghe pháp, liếc liếc qua liếc lại cái chỗ nào mà gần cột dựa trước ngồi được cái đã, ngồi để êm, ngồi lâu được mấy tiếng đồng hồ. Đó, thấy đó nó thì ra là mình bị ích kỷ tiềm tàng. Còn mấy người mà bị huynh đệ xô lại cột thì không nói nha, mấy người đó không sao. Còn mình liếc qua liếc lại lựa cột ngồi trước là có vấn đề hết, có vấn đề hết. Nha, vân vân, như vậy. Cái cái mình phát hiện ra mình có ích kỷ, cái mình quỳ trước Phật, mình sám hối, nói lạy Phật:
[57:50]Con biết rằng con còn ích kỷ, thì bây giờ xin Phật gia hộ cho con từ đây con tập sống vị tha. Đó, lời cầu nguyện là cái nền đầu tiên để ta dựng lập đạo đức của mình. Nhưng mà để có thể cầu nguyện được thì trước đó ta phải làm sao? Phải biết mình sai, biết mình có lỗi. Đó, thì mới mới có thể cầu nguyện được, thấy không? Còn nếu chưa biết thì mình đâu có đem nó ra cầu. Ví dụ như có người nói: Sao anh, anh nóng nảy quá. Cái mình trả lời làm sao? Mình nói: Thằng nào nói tao nóng nảy tao oánh bể mặt ra. Thì cái đó có nóng không? Sau khi mình chửi người ta xong mình mới nói: Ủa, đúng là mình nóng thiệt ha. Thì đó, cái câu trước mình không biết,
[58:33]mình chửi người ta, người ta nói mình nóng cái mình chửi người ta, sau sau đó rồi mình ngồi ngẫm nghĩ lại nói: Đúng là người ta nói mình nóng đúng thiệt á. Cái mình nóng cái từ đó mình vô quỳ lạy Phật, nói là: Lạy Phật con mắc cái tật nóng nảy quá, sân si quá, xin Phật gia hộ cho con hết nóng. Thì đó là, cầu xong thì hết nóng chưa? Chưa, nhưng mà nó là nền tảng. Nó là nền tảng của cái cái đạo đức đó. Đó vô số điều như vậy, vô số điều đức hạnh mà ta dựng lập nên được đều bắt đầu bằng cái gì? Lời cầu nguyện, nhớ như vậy nha. Cho nên hễ biết tu là phải biết lạy Phật, biết tụng kinh là vậy đó. Vì trong lời kinh cầu ẩn chứa nhiều lời cầu nguyện cao siêu, quý giá.
[59:20]Và đó là cái lời cầu nguyện chung, nhưng mà cá nhân mình thì sao? Phải xem từng cái lỗi mình mà đem ra sám hối trước Phật. Nhớ như vậy. Đó là lời cầu nguyện là cái nền đầu tiên để mà dựng lập đạo đức. Thứ hai, để dựng lập đạo đức nữa là tin hiểu nhân quả nha. Phải biết cái nhân gì ra quả gì, nhân gì ra quả gì, quả gì từ cái nhân nào. Ví dụ bây giờ ta thấy người giàu, mình phải ngồi suy nghĩ coi tại sao người này giàu. Tự mình suy coi, suy là: Chắc là ông này ổng sống rộng rãi, à hay bố thí, hay cúng dường, đó là cái căn bản. Rồi suy nghĩ thêm nữa, mà nó sâu xa hơn nữa là gì? Là ông này là người dùng tiền đúng chỗ.
[1:00:05]Hễ đồng nào dùng đúng đồng đó, không có sai. Cho ai là cho đúng người. Tiết kiệm là phải tiết kiệm, không hà tiện nhưng mà tiết kiệm chứ không phải xài bừa bãi. Biết tiết kiệm nhưng biết giúp người thì người này sẽ là người người giàu có. Nhưng mà nói cái ông này cũng chả thấy ổng có tiết kiệm, thấy ổng bừa bãi mà sao ổng cứ giàu hoài? Thì kiếp trước cái nhân nó nằm ở chỗ khác. Cái nhân nó nằm ở chỗ nào? Cái nhân nó nằm chỗ là trong lúc có một lúc hứng chí, một lúc phát tâm, ổng đem ra cả mấy trăm cây vàng ổng lên cất cái chùa luôn. Kiếp sau ổng giàu, giàu không hiểu nổi. Tại vì ổng làm một cái đại công đức lớn quá,
[1:00:45]kiếp sau ổng giàu chẳng hiểu tại sao ổng giàu quá! Nhưng mà những cái tánh khác không có, tánh đó tại vì vô tình làm một cái phước một lần đó thôi. Còn có người thì chắt chiu cả đời làm đúng thì kiếp sau mới giàu. Cho nên nó nhiều nhân, nhiều quả mình phải suy nghĩ mình biết. Rồi nói nhìn người thấy gương mặt người đó rất là đẹp, mình phải suy nghĩ tại sao cái nhân quả nào khiến người ta được đẹp? Nhân quả nào? Mình nghe nói là chưng hoa cúng Phật được đẹp phải không ạ? Thì cái đẹp đó là đẹp hình thức thôi, nhưng mình nhìn cái đẹp người kia mình thấy cái đẹp nó có chiều sâu. Cái đẹp của người đó này nó đi từ trong tâm hồn nó đi
[1:01:20]ra chứ nó không phải là cái đẹp mà của hình thức. Như vậy cái nhân nó nằm ở chỗ khác. Mình suy nghiệm thì mới phát hiện ra một điều: cái nhân của người này là là không bao giờ nói xấu ai, nha. Thấy ai xấu thì khuyên riêng, còn không thì thôi chứ không đem ra nói xấu. Mà hễ ai có điều gì tốt thì đem khen khắp thiên hạ nghe để cho mọi người cùng vui với nhau. À, thì ra được cái miệng, cái khẩu nghiệp là hay khen cái điều tốt của người mà kiếp này được tướng mạo đẹp đẽ. Hoặc là mình nhìn thấy một người mình suy luận là: người này đẹp là do cái gì? Là do họ cái tâm họ đẹp quá. Họ hiền lành, họ từ bi, họ nhân ái, nên họ đẹp từ cái ánh mắt họ thăm thẳm đẹp ra.
[1:02:09]Là biết cái đẹp này từ ở trong tâm hồn, từ ở đạo đức mà mà đi ra. À. Rồi vân vân, đó mình phải suy luận như vậy.
[1:02:21]Rồi mình thấy cái người đó ví dụ như họ rất là khỏe mạnh, rồi cái mỗi buổi thứ bảy họ đi vô vũ trường họ nhảy họ múa thì cái nhân quả đi về đâu?
[1:02:33]Kiếp sau yếu xìu, vì bao nhiêu sức khỏe đem nhảy cho nó hết. Thì kiếp sau hết phước về sức khỏe. Ha, kiếp sau nằm èo qua uột lại, lăn qua lộn lại giống như đang múa vậy đó, nhưng mà không làm gì nổi hết á. Còn cái người mà người ta có chút sức lực là ta đem lao động giúp đời thì càng ngày càng mạnh và mạnh như là một thiên thần trên cõi trời. Sinh lên trời để làm một thiên tướng luôn, vì mạnh quá. Vì sao? Vì có chút sức lực nào là đem giúp đời chút sức lực đó. Đó nên phải biết nhân quả. Mà khi ta tin hiểu nhân quả được rồi tự nhiên mình củng cố đạo đức lại, mình cân nhắc nên làm điều gì hay không nên làm điều gì.
[1:03:15]Nên mở miệng nói xấu người ta hay không nên nói xấu người ta, nên khen hay không nên khen, phải không ạ? Nên khiêm tốn hay là nên tự cao, là do nhân quả. Vì sao? Vì cái người tự cao rồi cuối cùng sao? Lẹt đẹt dưới đất á, chót á. Còn cái người khiêm tốn lại được ở trên trên đỉnh cao. Nên mình biết được như vậy rồi lúc nào cũng khiêm cung, mình kính cẩn tôn trọng được mọi người. Hiểu nên hiểu nhân quả rồi cũng giúp cho ta đạo đức. Cái điều thứ ba giúp cho ta đạo đức nữa là: cái việc làm của ta hỗ trợ đạo đức của ta. Tại vì nói mà không làm thì không thành đạo đức, chỉ nói với mơ ước mơ mộng thôi.
[1:03:55]Ví dụ con cầu nguyện cho con sống vị tha, con không ích kỷ nữa, thì mới là cầu nguyện thôi, là được cái nền rồi đó. Nhưng bây giờ phải làm à. Bắt đầu làm sao? Bắt đầu cái bước vào mâm cơm thì mình lựa một chỗ ngồi phải không ạ? Không. Liếc mâm cơm ở trên đó ngồi được mấy người, đã sắp được mấy cái chén đũa rồi và liếc chung quanh mình đang có mấy người sắp ăn. Ví dụ mình nhìn cái bàn đó mười thấy mười cái chén, không thể để thêm mười một, nhưng mà có mười một người, cả mình nữa. Đếm qua một cái là thấy mười một người, sẽ có một người không ăn. Biết liền, đếm qua thôi biết liền, lặng lẽ giả bộ đi đâu, nói:
[1:04:38]"Dạ, em đi đi cầu tiêu đau bụng quá, đi mắc đi cầu", chạy tuốt ra để nhường cho mười người kia ăn. Tập liền, làm liền, thực hành liền. Đó là tự nhiên ta làm được đầu tiên một cái là chính việc làm này củng cố đạo đức của ta chứ không còn là lời nói nữa, không còn là lời cầu nguyện nữa. Bắt đầu sống tập sống vị tha trong từng những điều hết sức là nhỏ nhặt. Rồi cái củng cố đạo đức ta lại. Rồi bây giờ nói là
[1:05:06]không sân, là chịu đựng oan ức. Ví dụ như bây giờ ta đi vào vào chùa vậy, vào chùa hay là vào cơ quan, tự nhiên nó mất cái tự nhiên người đó mất cái máy, mất con chuột máy tính gì đó, ông thầy ông nói: "Trời ơi, ai lấy con chuột máy tính rồi?" Thì mình sau đó mình phát hiện ra một người huynh đệ của mình quét dọn sao quăng cái câu con chuột vô thùng rác, tiền rác đem đi dọn mất tiêu luôn. Biết cái người kia sợ quá không dám nói, nói sợ thầy rầy. Cái mình sao? Mình đứng ra mình mình nhận, nói: "Dạ thưa thầy, con nãy con vô ý con làm mất. Thôi thầy để con đi con mua lại." Thì mình đi mình mua lại và mình nhận lỗi rồi hết.
[1:05:49]Còn cái người kia họ thoát, họ thoát vì họ cũng nhát, nhưng mình phải làm sao? Mình nhận lỗi giùm cho huynh đệ. Vừa là để cho huynh đệ vui, thầy vui, mà mình rèn được cái tâm gì? Gánh được nỗi khổ của chúng sinh. Được không? Gánh được nỗi khổ cho chúng sinh. Đó mới là tập làm Bồ Tát từng chút từng chút nho nhỏ như vậy, cho nên gọi là việc làm từng những việc làm nho nhỏ củng cố cái đạo đức của ta lại, chứ không có nói suông nữa, không có mơ ước suông nữa. Cái thứ tư để hỗ trợ đạo đức nữa là: thiền định hỗ trợ đạo đức. Vì khi ta ngồi thiền ta lắng tâm trong vô ngã, bớt suy nghĩ thì bản ngã lắng xuống,
[1:06:32]mà bản ngã lắng tới đâu thì đạo đức sáng lên tới đó. Mà tuyệt đối của đạo đức là gì? Là vô ngã. Cho nên thiền định là con đường nhiếp tâm để đi đến vô ngã, cho nên thiền định chính là con đường của đạo đức. Nhưng có hai trường hợp. Có những người chứng được thiền mà không phải chứng được đạo đức. Lạ như vậy, là vì sao? Thì trong đạo Phật mới phân tích ra được điều này, còn ngoại đạo không phân tích được điều này. Đức Phật phân biệt rất rõ nha: chứng thiền khác với chứng thánh. Cái người chứng thiền á tâm thanh tịnh và thường hay nói đến cái cảnh giới tự tại. Còn cái người chứng thánh á thì thường hay nói về đạo đức. À khác nhau đó.
[1:07:25]Cũng đắc thiền nhưng một người đắc thiền xong lo sống tự tại an vui thì người này chứng thiền, chưa chứng thánh. Còn cũng đắc thiền nhưng mà người này đắc thiền xong rồi chỉ lo sống đạo đức, nói về đạo đức thì người này chứng thánh á. Cho nên con đường của đạo Phật là con đường vô ngã, là con đường đạo đức tuyệt đối. Nên vì vậy cái để hỗ trợ đạo đức thì nhớ ta có bốn cái điều chính: Một là lời cầu nguyện với Phật. Hai là tin hiểu nhân quả. Ba là thực hành làm từng chút từng chút. Và thứ tư là là thiền định. Bốn điều hỗ trợ đạo đức của ta. Rồi, điều nữa như vậy chưa? Ta còn phải vượt qua hai cái là ta bắt đầu làm những bài toán đó.
[1:08:14]Một là cám dỗ, hai là nghịch cảnh.
[1:08:19]Có những trường hợp dụ ta đem tiền, đem bạc, đem sắc dục tới dụ ta, ta phải vượt qua để củng cố được đạo đức. Có những nghịch cảnh lúc ta nghèo ta đói cùng cực, ta bị chê, bị chửi, bị mắng, bị vu oan cùng cực, vẫn giữ vững được đạo đức của mình. À, nên đã nên là khi mà ta tu tập được đạo đức rồi thì phải chờ đón hai cái bài toán khó mà nó không phải đến hai lần mà nó đến hai triệu lần trong kiếp này và những kiếp khác là: cám dỗ và nghịch cảnh. Cám dỗ là gì? Những mời gọi của tiền tài, danh vọng, sắc dục, ta phải vượt qua. Và nghịch cảnh là gì? Những lời chửi mắng, oan ức, hàm khúc đủ thứ hết,
[1:09:06]ta phải vượt qua, giữ vững lòng mình trong thanh tịnh, an vui, từ bi, nhân ái, khiêm cung, không sân, không si. Đó, mà nhớ hai cái bài toán đó: cám dỗ, nghịch cảnh cứ đến dần đến dần với ta trong vô lượng kiếp cho tới khi ta thành Phật mà thôi, không thể thiếu được. Tu mà không có cám dỗ để thử thách, tu mà không có nghịch cảnh để thử thách thì cuộc đời tu đó thiếu sót, nhạt nhẽo. Cho nên hễ đã bước vào đường tu rồi, khi ta củng cố được nhiều điều rồi thì phải ngồi đó chờ cám dỗ và nghịch cảnh tới để thử thách tâm hồn ta nha. Quý vị như các vị chư tôn Hòa thượng ngồi đây chứ cả một đời biết bao nhiêu là
[1:09:53]cám dỗ và thử thách, nhưng các vị vượt qua hết để trở thành cái bóng tùng mà mà che chở chúng sinh như vậy, chứ không phải dễ mà để tới giờ phút này ngồi Hòa thượng sừng sững trước mặt mọi người đâu, không phải dễ đâu nha.
[1:10:13]Có những xã hội họ phát triển rất là tốt, giàu sang lên. Có những đất nước họ giàu sang lên và họ cứ tưởng là do tài năng của đất nước đó, không phải, cái khởi điểm của họ vẫn là đạo đức. Họ có một cái quan điểm đạo đức gì đó thế là làm cho thổi bùng lên cả đất nước nó phát triển mạnh lên. Nhưng mà nếu họ không biết rằng là do đạo đức, họ cứ tưởng do tài năng thì sau này đất nước đó sẽ sụp xuống lại vì họ không củng cố đạo đức nữa. Nên ta cũng vậy, ta phải lo củng cố đạo đức để cho đất nước ta phát triển. Vì có đạo đức rồi tự nhiên tài năng sẽ xuất hiện, mà khi đất nước ta phát triển rồi thì đừng quên đạo đức.
[1:10:54]Ví dụ một ngày nào đó Việt Nam ta trở nên giàu mạnh thì đừng quên rằng ta xuất phát từ đạo đức và phải tiếp tục củng cố đạo đức cho con cháu mình. Chớ đừng tới lúc mà đất nước mình giàu quá rồi mình đi giúp nước này giúp nước kia rồi mình tự hào, sống trong cái ảo tưởng trong kiêu mạn là chết liền, mai mốt đất nước mình sụp trở lại liền. Cho nên lúc đất nước giàu sang vinh quang đừng bao giờ quên đạo đức vì hiểu rằng cái xuất phát của sự vinh quang giàu sang này đều bắt đầu từ đạo đức hết, nhớ như vậy nha. Đây là những điều mà ta dặn dò cho cho tương lai như vậy. Đạo đức giúp ta thông minh hơn và ta dùng cái thông minh đó quay lại để làm sao?
[1:11:40]Để soi xét đạo đức. Nhớ, cái người mà có trí tuệ, có thông minh mà không bị mòn, bị giảm là bởi vì người đó biết dùng thông minh để quay lại tu dưỡng đạo đức. Còn người không biết á cứ đem cái thông minh đó ra mà đi tìm sự nghiệp thì cái thông minh đó sẽ mất, mất dần, mòn dần. Còn cái người khôn á cũng vừa đem cái thông minh ra lo xây dựng sự nghiệp giúp đời, nhưng vừa xoay lại để mà soi xét tu dưỡng, bồi đắp đạo đức mình mãi mãi thì cái tài năng đó, cái thông minh đó mới là là bền vững lâu dài, hết kiếp này tới tới kiếp khác, như vậy. Nhưng mà cái bắt đầu của cái đạo đức là chỗ nào và cái chấm dứt cuối cùng của đạo đức là chỗ nào?
[1:12:36]Cái bắt đầu của đạo đức là: nhất tôn kính Phật, hai từ bi, ba khiêm hạ. Đó là bắt đầu của đạo đức. Còn cái đỉnh cuối cùng của đạo đức là gì? Là là vô ngã. Đó chính là quả vị A La Hán. Xin kính chúc cho tất cả mười phương chúng sinh đều đắc thành đạo giải thoát, vô ngã tuyệt đối. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Con kính tạ ơn chư tôn Hòa thượng đã chứng minh, hộ niệm cho con để hoàn thành được bài pháp thoại này. Kính bái bạch các ngài.