[1:53]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hồi thầy còn nhỏ á, ba mẹ thầy mới dặn: Hễ mùng 1 Tết mà ai tới xông đất á, cái người đó như thế nào thì nó ảnh hưởng tới cả nhà mình cả năm. Như cái người đó họ xui thì năm đó mình sẽ bị xui; còn cái người nào mà họ phúc hậu, hiền lành, vui vẻ thì năm đó là nhà sẽ gặp may. Thì thầy cũng nhớ vậy rồi thầy cũng tin như vậy. Rồi sau cái thầy đi tu. Bây giờ thì mới thấy hễ mùng 1 Tết đầu năm á, bao nhiêu người đây xông đất chùa thầy nên thầy không hiểu năm nay chùa thầy ra sao nữa. Thấy chưa?
[2:35]Nhưng mà thầy hy vọng là thế này: Là Phật tử mình tâm lành hướng thiện đó, ừ tới xông đất thì thứ nhất là chắc chùa hên. Cho nên thôi trước hết là thầy xin cảm ơn quý Phật tử nha đã xông đất thầy đầu năm. Thật ra, chùa thì có cái hồng ân của Tam Bảo, có thần lực của chư Phật, chùa nào cũng vậy, không ít thì nhiều. Như cái chùa nào mà tăng chúng tinh tấn tu hành thì tự nhiên cái chùa đó có nhiều thần lực của chư Phật. Là chư thiên họ hộ trì, là chư Phật gia hộ. Thì khi mình đến cái chùa đó để mình viếng xuân, tự nhiên mình cũng đem về được rất là nhiều cái sự gia hộ, cái duyên lành cho gia đình mình chứ không phải là không.
[3:22]Còn ví dụ cái chùa nào mà tu hành bê bối quá thì sự thật là cái thần lực nơi chùa đó ít, nó cũng vậy, cũng có khác nhau chứ không phải là hoàn toàn giống. Nói như vậy là ta không có ý phân biệt, mà nói như vậy ta có cái ý là mong cho tất cả các chùa ráng tinh tấn tu hành để trở thành cái chỗ nương tựa, trở thành cái suối nguồn tâm linh cho Phật tử mình nương tựa. Hôm nay ngày mùng 1 thì cái món quà tinh thần đầu xuân thì cúng dường, biếu tặng, trao cho quý Phật tử là một bài pháp, nhưng bài pháp này lại là bài về chính trị. Đầu năm thì thầy hay nói về chính trị, năm nào cũng nói một chút về chính trị, kinh tế nữa.
[4:07]Nghe nó kỳ kỳ, lạ lạ nhưng mà nó cũng vui. Hôm nay cái bài thầy nói cái ý nghĩa tự do nghĩa là gì? Bài này cũng hơi lạ. Tự do nghĩa là gì? Thông thường, tự do nghĩa là ta được làm những gì mình muốn, đó gọi là tự do, phải không ạ? Tự do nghĩa là ta được làm những gì mình muốn. Và đối với con người, khi mà được làm những gì mình muốn, người ta coi đó là vui, thích, là hạnh phúc. Còn mình muốn mà không làm được, người ta coi đó là đau khổ, đó là bình thường là như vậy. Có những lúc, có những giai đoạn vào thời xưa khi mà con người người ta sống trong những cái vùng bị những lãnh chúa áp bức. Ví dụ ngay cả bây giờ cũng vậy, nhiều khi có những cái vùng đất
[5:09]mà cái người mà họ cầm quyền á, họ bắt cái người dân là phải đi đào kim cương, rồi có những người lính họ cầm súng họ canh thế này. Chỉ việc đào thôi, đào lên mà lén lấy một hột bề lớn vậy mà bỏ miệng, lại kêu mở miệng ra, mở miệng ra thấy có nhét cái viên kim cương mà nhặt được dưới suối mà giấu, nó bắn cái đùng, rớt chết liền, nó lấy tịch thu viên kim cương. Nghĩa là mạng con người rẻ hơn cái viên kim cương, không xét xử. Con người ta không được làm gì hết, không đi đâu, không được học hành, chỉ có khẩu súng kè kè bên lưng bắt mình phải đi đào đãi kim cương thôi. Lúc đó là con người ta mới thấy mình cực kỳ tột cùng đau khổ,
[5:48]là sống mà như là là chết, không làm được những gì mình muốn. Không được về thăm gia đình, không được tự do cày xới cái đồng ruộng của mình, không được thăm hỏi ai, vân vân, là không được làm gì hết, nên gọi là đau khổ, gọi là mất tự do. So sánh trong những tình cảnh đó thì người ta mới bèn nghĩ rằng tự do chính là hạnh phúc. Nghĩa là mình muốn làm cái gì thì mình được làm cái đó thì được gọi là hạnh phúc, người ta suy nghĩ như vậy. Vì có những cái tình huống ngược lại là khi con người bị trói buộc, bị áp bức quá, là con người đau khổ, khó chịu quá, muốn làm mà không ai cho làm, khó chịu quá. Nên khi mà gọi là được giải phóng,
[6:34]mình muốn làm được điều mình muốn, người ta cảm thấy hạnh phúc. Nên loài người là cả một thời gian dài cho đến bây giờ vẫn ước mơ tự do, ước mơ tự do. Cứ nghĩ là muốn làm được gì thì cứ làm, gọi là hạnh phúc. Tuy nhiên, sự thực thì nó không đơn giản như vậy. Bởi vì thế này: Chúng ta không phải sống một mình, mà chúng ta sống với cộng đồng loài người với nhau. Ừm, nếu ta muốn làm gì mà ta cứ làm, chắc chắn ta sẽ đụng đến quyền lợi của người khác. Nên cái tự do muốn đó không hợp lý, vì nó đụng đến quyền lợi của người khác. Rồi ví dụ như tôi đang xây cái nhà, nó thiếu đất, thấy ngoài đường có đất dư,
[7:24]ra đào ngoài đường lấy đất ngoài đường đem vô đắp vô nền nhà mình thì cái đó nó đụng đến quyền lợi của cộng đồng, của xã hội, vì đó là con đường của nhiều người đi qua lại, không phải của một mình mình. Cho nên không được, không phải muốn mà được làm vì nó đụng đến tự do, đụng đến quyền lợi của người khác. Nên cái tự do mà ta có trên đời coi vậy chứ không dễ, không phải dễ có. Và như vậy, chính vì cái thế này là sống trên đời này thực sự trong cái đạo đức á tự nhiên là con người không phải muốn làm gì thì làm. Thực sự rõ ràng là như vậy, không có muốn làm gì thì làm. Và để xác định điều đó, luật pháp xuất hiện.
[8:10]Luật pháp xuất hiện là sao? Là hạn chế tự do con người. Không cho con người muốn làm gì thì làm. Để chi? Để bảo đảm cái cuộc sống này không ai đụng chạm đến quyền lợi của ai. Do đó, luật pháp phải xuất hiện cấm. Cấm ta gì? Cấm ta giết người. Cấm ta gì? Cấm ta lấy cắp đồ đạc của người khác. Cấm ta cái gì? Một triệu chuyện cấm. Ví dụ bây giờ cái nhà mình mình muốn xây, được tự do xây không? Được không ạ? Không. Vì sao vậy? Phải xin phép Sở Xây dựng. Vì sao nói, "Ủa, nhà tui, đất tui, tui muốn xây thì xây. Tiền tui, phải không? Nhà tui, đất tui. Tui có tự do là tui thuê người, tui mua vật liệu xây, mắc mớ gì tui phải xin?" Không được. Vì sao vậy?
[9:04]Vì nhà nước, thứ nhất, là phải bảo đảm cái cấu kết công trình nó không sập bất ngờ, giết người trong đó. Phải bảo đảm như vậy. Cho nên là anh phải xin phép, phải đưa ra bản vẽ có kết cấu chặt chẽ. Nhà nước duyệt đàng hoàng, Sở Xây dựng họ duyệt, bảo đảm là nhà đó bền vững, người ta sống trong đó không bị tai nạn, mới cho phép. Và bảo đảm cảnh quan nữa. Cái nhà anh không được lấn lộ giới, và nhà anh cái mặt tiền nó phải hài hòa với những mặt tiền bên cạnh, chứ không phải mặt tiền bên cạnh đã duyệt tròn, cái mình cất nó méo lại không được. Hiện nay thì luật về cái xây dựng kiến trúc Việt Nam chưa có quy định làm
[9:44]cái sự hài hòa mặt tiền giữa mặt tiền nhà này với mặt tiền nhà kia. Việt Nam còn bị hở, bên nước ngoài là bắt buộc luôn: mặt tiền của mình nhưng không muốn xây sao thì xây. Mặt tiền của nhà mình nhưng mà phải xây hài hòa với mặt tiền những nhà bên cạnh. Việt Nam chưa có luật nên Việt Nam mình còn lệ thuộc vô ông kiến trúc sư. Ví dụ khi ta thuê một ông kiến trúc sư tới vẽ nhà, thì ổng đi ổng lại ổng coi ổng chụp hình những cái nhà bên cạnh, thì đó là kiến trúc sư giỏi, thì ổng sẽ vẽ một căn nhà mà hài hòa với hai bên. Chúng ta thấy không đơn giản. Cũng ví dụ bây giờ mình xách xe mình chạy ra đường, nói:
[10:21]"Ủa, xe tui tui muốn chạy sao chạy chứ." Không, công an thổi liền. Nha, lấn tuyến công an thổi liền, chứ không muốn quẹo đâu quẹo, rẽ đâu rẽ. Và như vậy ta thấy là quả thực cái định nghĩa ban đầu mà ta tưởng rằng là tự do là hạnh phúc, muốn làm gì thì làm là hạnh phúc, cái định nghĩa đó hoàn toàn sai lầm, hoàn toàn sai lầm. Tự do không là một hạnh phúc, mà tự do rất có thể là một tội lỗi. Vì ta xâm phạm đến cái lợi ích của cộng đồng, của người khác. Cái khái niệm về tự do không còn đơn giản như ta nghĩ nữa. Và để xác định rằng tự do không phải là hạnh phúc, mà để xác định rằng tự do có thể là một cái điều mất
[11:10]đạo đức, nên các nước phải đưa ra luật pháp. Luật pháp để làm gì? Hoàn toàn để hạn chế tự do của con người. Rõ ràng là là như vậy. Luật pháp xuất hiện để hạn chế tự do của con người, để điều chỉnh hành vi của con người lại, uốn nắn hành vi của mọi người, buộc con người phải sống như thế này, phải làm như thế kia. Để chi? Để hòa hợp với lợi ích của cộng đồng. Ta không sống một mình trên hoang đảo, mà ta sống với cộng đồng, cho nên ta phải điều chỉnh hành vi cho nó có lợi cho mọi người, không gây tổn hại cho mọi người, chứ không phải muốn làm gì thì làm. Mà thật ra, nếu ta sống trên hoang đảo một mình,
[11:52]xin thưa, ta cũng không hề được tự do. Vì sao vậy? Vì ta làm bậy, chính mình chết liền. Cho nên muốn làm điều gì còn phải cân nhắc nhiều thứ. Ví dụ một người nào đó sống trên hoang đảo, nơi đó có một bên là vực thẳm, rồi biển, rồi núi, rồi cây, rồi rừng, rồi thú hoang, không phải là muốn làm gì thì làm. Ví dụ ban đêm thấy trời nóng nực, muốn ra ngoài bãi cỏ nằm cho nó mát, không được phép, vì cọp tới lượm mình mất liền. Nên ta thấy là thực sự trong cuộc sống này, không phải ta được quyền làm bất cứ mọi điều mình muốn, vì lợi ích của chính ta và vì lợi ích của cộng đồng. Nên cái vấn đề mà ta ta tôn vinh tự do, cho rằng tự do chính là hạnh
[12:43]phúc, thực sự là một điều sai, một phạm trù sai lầm hoàn toàn. Chỉ có những lúc mà con người bị nô lệ, bị áp bức một cách vô lý, thì chúng ta cần được tự do hơn, được làm những điều mình muốn trong khuôn phép, trong đạo đức, trong đạo lý, trong lợi ích của cộng đồng, thì cái đó được gọi là tự do, nên tự do chân chính. Tự do chân chính nghĩa là gì? Nghĩa là ta được quyền làm những điều gì mình muốn với điều kiện cái điều đó không có tổn hại cho ta, không tổn hại cho người khác, không phải là một sự mất đạo đức tư cách của ta. Đó là như vậy. Còn ngoài ra, đừng có dại khờ mà muốn làm gì thì làm. Nhưng mà con người ta vẫn cứ bị thôi thúc bởi cái bản
[13:40]ngã bên trong là cứ thích làm những điều mình muốn. Cái mà cái thôi thúc của bản ngã bên trong á cứ thích làm những điều mình muốn á, bắt đầu nó bộc lộ từ lúc nào? Nó bộc lộ từ bắt đầu từ cái tuổi tuổi trưởng thành, tuổi teen á, tuổi teen chứ chưa trưởng thành hẳn đâu, tuổi teen nghĩa là tuổi mười mấy á. Khi mà lớp trẻ nó cơ thể nó vừa phát triển lên, cái sự hiếu động mạnh hơn, cái bạn bè bên ngoài lôi cuốn nhiều hơn, ảnh hưởng của cha mẹ bị bớt, thế là bạn bè rủ rê nhau, túm năm tụm bảy bàn nhiều chuyện động trời, rồi thích làm những cái này cái kia cho nó đã là do bản ngã thôi thúc. Và cái tuổi đó là cái tuổi mà
[14:23]nổi loạn, hiếu động, thích làm, muốn làm những điều mình thích và gây đau khổ rất nhiều cho cha mẹ. Đó là giai đoạn mà gọi là tự do chính là tội lỗi. Khi con người biết rằng con người không thể sống tự do được, mà phải có sự ràng buộc, sự điều chỉnh để sống hài hòa, hạnh phúc với nhau, cho nên xuất hiện luật pháp. Thế luật pháp là do ai tạo ra? Vào thời xưa, thì ông vua ổng giao cho một vài ông quan giỏi ngồi soạn luật. Sau khi soạn xong, đem lên trình cho vua nghe, thấy xuôi tai, hợp lý là vua duyệt, rồi từ đó đem áp dụng. Thời nay thì luật do ai tạo ra? Thời nay? Thời nay do Quốc hội tạo ra.
[15:11]Quốc hội tạo ra Hiến pháp, tạo luật pháp và những điều dưới luật để mà ứng dụng. Khi Quốc hội thông qua rồi thì đem ra phổ biến cho toàn xã hội. Thì thế này, chính những nước mà ta gọi là văn minh nhất là những nước nhiều luật nhất.
[15:31]Mà nhiều luật nhất thì tự do nhiều hay ít ạ?
[15:37]Khi luật pháp nhiều, điều luật nhiều thì tự do còn nhiều hay ít? Còn nhiều hay ít? Ít. Đúng như vậy. Luật nhiều thì tự do ít, mà luật ít thì tự do nhiều. Điều này thầy nói có trật chỗ nào không ạ? Điều này thầy nói có logic không? Quá đúng chứ gì nữa, phải không? Cho nên, có những quốc gia mà họ xưng họ là rất văn minh, nhưng mà sự thực những quốc gia đó luật đầy. Con người sống trong cái xã hội đó không nhúc nhích được luôn. Làm cái gì cũng đụng luật, làm cái gì cũng phạm luật. Ví dụ như bây giờ bãi cỏ trước sân nhà mình, mình làm biếng mình không cắt, không được nha. Có người tới phạt liền. Nói:
[16:26]"Ủa, cỏ tui mắc mớ gì anh nhắc, cỏ tui tui muốn cắt khi nào cắt?" Nói: "Không, luật quy định là cỏ cao bao nhiêu phải cắt, anh quá cái đó anh không cắt là anh bị phạt liền." Như vậy có tự do không ạ? Không. Rồi có một cái quốc gia, thí dụ như vậy, mình đổ rác trong thùng rác mình, xong cái mình xách lơn tơn mình rác đi đổ, có người bắt liền. Nói: "Ủa, rác tui tui đi đổ thì mắc mớ?" Nói: "Không, luật quy định anh thì có quyền xả rác, nhưng mà để gom và đổ thì anh không có quyền, vì anh không học, anh không có bằng cấp về đổ rác. Mà đổ rác cũng có bằng cấp, có người học, có công ty, anh cứ đóng tiền cho người đó rồi người ta đi đổ
[17:04]cho anh, chứ luật cấm anh tự đổ rác của anh." Như vậy có tự do không ạ? Không. Đó, ta thấy là khi mà những quốc gia cứ văn minh, luật chế ra mỗi năm mỗi nhiều, tại vì Quốc hội họ tạo ra để làm ra luật mà. Ví dụ có những cái vùng hoặc là có những cái bang của những quốc gia họ đưa ra những điều luật thế này: Cấm cái người nào mà 3 ngày không dắt chó đi dạo một lần. Nói: "Chó tui tui mắc dắt đi, không dắt kệ tui, mắc mớ gì anh ra lệnh?" Nói: "Không, luật. Anh không dắt nó đi, 3 ngày mà có người tố chính quyền là thấy 3 ngày rồi cái ông hàng xóm tui không dắt chó đi dạo, cảnh sát tới nhà liền." Mà luật càng lúc càng nhiều vì họ có nguyên
[17:50]một cái Quốc hội đồ sộ của họ, cứ ngồi ăn rồi ngồi suy nghĩ mà làm ra luật. Mà nhớ như vậy, cứ thêm một điều luật nào thì người dân mất tự do chừng nấy. Cứ như vậy. Và vì vậy, khi ta thấy một quốc gia được gọi là tự do dân chủ, xin vui lòng đừng mê, đừng mê, vì bước vô đó là thật ra bắt đầu gần gần giống như bước vô tù á, vì không có tự do, luật nhiều quá. Cho nên có một lần thầy giảng, thầy mới nói rằng: Việt Nam mình coi vậy chứ nhiều tự do hơn các nước. Có nhiều người nói ngạc nhiên nói: Ủa, Việt Nam sao nhiều tự do? Nói Việt Nam mình là một đảng này kia nọ. Nói: Không, một đảng hay mấy đảng thầy không biết,
[18:36]nhưng mà thầy chỉ biết rằng luật Việt Nam vẫn còn ít, cho nên người dân còn được nhiều, nhiều tự do. Chừng nào mà Việt Nam ta mà bắt chước mấy nước kia mà làm hết luật này tới luật kia thì ta xong đời ta luôn, ta cũng hết tự do luôn. Thì bây giờ sẽ có người phản đối, nói rằng luật để điều chỉnh hành vi con người sống để hòa hợp với nhau, đừng người này phá người kia. Nói: Không, cứ dựa vào luật để mà điều chỉnh hành vi, con người ta khó chịu lắm, rõ ràng người ta bị trói buộc và bị áp bức. Mặc dầu mang danh nghĩa là luật pháp, là hợp pháp, nhưng mà sự thực là đang siết người dân, trói người dân từ từ.
[19:17]Còn để cho người dân họ tự họ biết điều gì sai, tự điều gì đúng, đó mới chính là hạnh phúc. Cái hạnh phúc là gì? Ví dụ như bây giờ một ông bố ổng nói: Sao mấy bữa nay là ba không thấy con ăn uống gì hết trơn vậy? Cái đứa con trả lời: Dạ, cái thân này của con, con muốn ăn hay không là quyền tự do của con, ba đừng có ý kiến. Nói vậy được không ạ? Không. Vì sao vậy? Vì nói là thân của con, nhưng mà con là người con của ba, là một thành viên trong gia đình, cái tình cảm yêu mến quan tâm với nhau. Cho nên là con phải tự sống như thế nào để bản thân con được an vui, hạnh phúc và hạnh phúc, cái hạnh phúc an vui đó lây lan cả gia đình.
[20:01]Mà con phải tự suy nghĩ đây không phải là một điều bắt buộc, nhưng mà đây là đạo đức. Ta sống như thế nào để người chung quanh ta an vui, hạnh phúc và đó là điều mà ta tự nguyện ta chọn lựa, ta quyết định, thì cái mà ta tự chọn đó, đó là hạnh phúc, mà ta chọn được một điều đúng, đó là đạo đức. Bây giờ thấy mình không muốn ăn, nhưng mà nghĩ rằng là nếu mình không có đến ăn cơm, ba mẹ mình lo, thôi, lên bàn ăn, ăn. Thì cái quyết định là mình phải ăn cơm, đó là một quyết định của tự do và của đạo đức. Và như vậy là hạnh phúc, vừa là tự do, vừa là đạo đức thì đó là hạnh phúc. Còn nếu mà có một điều luật: 11:30 tất cả gia đình có mặt ăn cơm, ai không ăn cơm
[20:49]đi quỳ nhang, thì như vậy nó còn là đạo đức, còn tự do, còn hạnh phúc không ạ? Không. Hễ trở thành điều luật thì không còn là tự do, không còn là đạo đức, không còn là hạnh phúc nữa. Mà nếu nó không phải là điều luật mà nó là cái sự suy nghĩ đúng của con người, cái sự chọn lựa đúng của con người, nó cũng như vậy, cũng tạo ra một hình ảnh là tới giờ gia đình quây quần ăn cơm, nhưng nó không phải luật mà nó là một điều tự giác thì đó chính là tự do, là đạo đức, là hạnh phúc. Hợp lý không ạ? Hợp lý vô cùng.
[21:26]Mà tại sao người ta mê cái chữ tự do dân chủ dữ vậy? Tại sao vậy? Vì người ta nghĩ rằng tự do, dân chủ đưa đến hạnh phúc. Chứ bản thân tự do hay dân chủ chưa phải là cứu cánh, chưa phải là lý tưởng. Nhiều người lầm, nhiều người lầm rất to, cứ tưởng rằng tự do, dân chủ là cứu cánh, là lý tưởng, là mục tiêu cuối cùng. Nhưng xin thưa không phải, tự do, dân chủ chỉ là phương tiện đưa đến hạnh phúc mà thôi. Hạnh phúc mới là cứu cánh cuối cùng. Hạnh phúc mới là lý tưởng, là mục đích cuối cùng, còn tự do, dân chủ chỉ là phương tiện đưa đến hạnh phúc mà thôi. Mà tại sao người ta tin rằng tự do, dân chủ là con đường đưa đến hạnh phúc?
[22:21]Thật ra cũng chỉ là một niềm tin thôi, chứ vào ngày xưa thì người ta tin khác đi. Vào ngày xưa thì người ta tin rằng quân chủ mới là hạnh phúc. Tức là đất nước có một ông vua hiền, ổng nắm hết quyền cai trị mà ổng là người có tài, có đức, ổng chăn dắt cai trị muôn dân và cả toàn dân một lòng hướng về ông, đó là đất nước bình yên, hạnh phúc. Hồi xưa người ta tin như vậy và người ta cứ xây đắp cho cái chế độ đó như vậy, mà cũng quả thật, quả thật là đã có nhiều giai đoạn trong cái loài người đi qua những triều đại vua mà con người rất hạnh phúc. Ví dụ như vào thời Lý của ta, ừ vào thời Lý của ta dĩ nhiên vào thời
[23:11]xưa đất nước mình cũng chưa có giàu, đi đâu cũng phải đi bộ thấy mồ mà, đâu phải nhà nào cũng có con ngựa, đâu phải nhà nào cũng có chiếc xe, muốn đi thăm một cái người thân phải vượt qua mấy chục dặm đường để đi thăm, cũng cực lắm, nhưng mà người ta hạnh phúc. Hạnh phúc vì sao? Vì có một ông vua hiền là vua Lý Thái Tổ, vua Lý Thái Tông, những ông vua đạo đức, yêu thương dân. Rồi các quan vì thấy vua mình như vậy nên các quan cũng lo việc dân, việc nước đàng hoàng và người dân họ hài lòng. Hài lòng tức là hạnh phúc. Mà cái hài lòng của người dân thời đó đơn giản lắm, không giống như mình bây giờ.
[23:50]Bây giờ thì mình đòi hỏi cao quá và mình mất hạnh phúc, mất hạnh phúc bởi vì mình đòi cao quá. Ví dụ như bây giờ đó, ngoài kia đi làm đường mà làm đường chậm là bắt đầu mình chửi à: Mấy ông nhà nước làm đường gì đâu mà làm nó hư tới hư lui, làm chậm hoài. Vì mình đòi hỏi nên mình khó chịu, mình bất mãn. Mà đời xưa có con đường nhựa để làm không? Không, không có đường. Hồi xưa đi là cứ đường đất mà đi, còn ở địa phương nào mà khá thì xúm nhau mà lát đá được một chặng, nhưng mà người ta hài lòng và người ta hạnh phúc. Hài lòng và hạnh phúc. Hài lòng vì điều gì? Hài lòng vì cái người cai trị mình họ tốt, như đó thôi, và người dân hạnh phúc.
[24:35]Còn lâu lâu thiên tai bão lụt thì thôi, chuyện của đất trời thì không trách ai được. Rồi qua đời Trần, qua đời Trần đất nước của ta chưa xây dựng được bao nhiêu thì phải trải qua ba cuộc tấn công của quân Nguyên khốc liệt. Ta phải vét hết năng lực của cả quốc gia để đánh đuổi quân thù và chiến thắng vẻ vang. Mà sau cái chiến thắng vẻ vang ba trận đó, đất nước ta bắt đầu lại bằng con số không. Là triều đại các vua Trần phải nỗ lực mà xây dựng kinh tế, là các vị quan thời đó vậy, phải dốc sức mà xây dựng lại đất nước từ cái đám hoang tàn, nhưng mà người dân hạnh phúc. Đến bây giờ khi ta tìm hiểu lại vào cái thời đó thì rõ ràng là người
[25:17]dân hạnh phúc, mặc dù họ nghèo hơn, mặc dù thời đó là chế độ quân chủ chuyên chế, tập quyền, quyền lực gom lại một mối. Rồi đến đời vua Lê, ví dụ Lê Thánh Tông cũng vậy, vua Lê Thánh Tông người dân thấy hài lòng, hạnh phúc. Vua đưa ra cái bộ luật Hồng Đức cho xã hội nó ổn định hơn, nhưng bộ luật nó không quá khắt khe, không quá ràng buộc và không quá nhiều, nó tạm vừa đủ để con người biết điều chỉnh mình, kềm giữ mình mà không gây tổn hại cho cộng đồng, và người dân hài lòng, hạnh phúc. Mặc dù so với thời nay thời đó ta vẫn là nghèo. Và như vậy rõ ràng là quân chủ cũng là một con đường đưa đến
[26:01]hạnh phúc, dân chủ cũng là một con đường đưa đến hạnh phúc. Nhưng khi nào thì nó thất bại? Thất bại là vì con người chứ không phải vì chế độ. Ví dụ như nói là dân chủ là hạnh phúc, nhưng mà bên Mỹ và một số nước hiện nay dân đổ ra biểu tình họ chống lại phố Wall, họ chống luôn Quốc hội luôn. Họ nói Quốc hội này đã tạo nên những bộ luật vô lý mà làm cho người dân lần lần rơi vào nghèo khổ, tiền bạc gom lại một số ít con người, còn tài sản của người dân lần lần mất hết, họ ra đường họ ở. Họ chống lại cả Quốc hội và đó là dấu hiệu của dân chủ không phải là hạnh phúc. Rồi đừng nói quân chủ là không hạnh phúc vì sự thật có những
[26:43]triều đại mà người ta hạnh phúc vì có ông vua tốt. Nên do đó ta nghĩ rằng tự do, dân chủ là con đường đưa đến hạnh phúc đó cũng là một cái hiểu lầm. Nó vẫn ăn thua người lãnh đạo và ăn thua, lệ thuộc vào cái phước của toàn dân thôi. Cho nên khi nào mà cái người dân họ đạo đức, họ làm được nhiều cái điều phúc, rồi khi nào cái người lãnh đạo hoặc là vua hoặc là ông thủ tướng mà là người tài đức thì ta bảo đảm một điều đất nước đó hạnh phúc. Ta bảo đảm một điều như vậy, đất nước đó hạnh phúc. Còn nếu ngược lại, cái người lãnh đạo không tài, không đức, người dân cũng không có đạo đức và cũng không biết làm phước
[27:27]thì ta yên trí một điều, đất nước đó sẽ suy tàn và đau khổ, chắc chắn là như vậy. Nên ở đây, cái đạo đức của người dân, cái đạo đức của người lãnh đạo, cái phước của toàn dân đó là yếu tố quan trọng. Mà nói tới cái phước là bắt đầu nó thuộc về tâm linh, nói tới cái phước là nói tới luật nhân quả và nó thuộc về tâm linh. Nên do đó, khi ta xét về chính trị của một quốc gia, đừng bao giờ ta quên vấn đề tâm linh, đừng bao giờ quên cái yếu tố nhân quả nghiệp báo. Chính cái nhân quả nghiệp báo nó làm cho quốc gia trở thành hạnh phúc hay không hạnh phúc. Nhân loại từ xưa tới nay Là ta không cần biết là đi qua chế độ nào,
[28:14]nhưng mà luôn luôn nó cứ dao động đổi qua đổi lại hai dạng quyền lực: Một là quyền lực tập trung lại một ít người, một hai người. Hai là quyền lực nó trải rộng ra số đông người, tức là ngồi bàn với nhau, có ý kiến nào hay thì lấy ra mà xài. Đó là quyền lực nó trải ra. Nhưng có khi quyền lực nó gom lại chỉ một hai người nắm giữ, rồi có khi quyền lực nó trải rộng ra một số đông người nắm giữ, nó gọi là khi thì tập quyền, khi thì đại nghị. Nhớ, chúng ta nhớ hai cái từ này. Khi thì tập quyền, tức là quyền lực tập trung lại một hai người nắm giữ hết sạch cả quốc gia. Khi thì đại nghị, nghĩa là quyền lực tán ra cả
[28:54]một số đông để mà ngồi bàn bạc với nhau. Dù quân chủ hay dân chủ đều như thế. Ví dụ như thời quân chủ, danh nghĩa là ông vua nắm hết quyền lực, nhưng sự thật không phải như vậy. Có những khi ông vua ổng kém uy lực, lập tức quyền lực nó trải ra triều đình liền, là toàn bộ quan bàn với nhau, nghĩa là ý kiến ông vua không dám quyết định, không thể quyết định, việc gì cũng phải đem ra cả một triều thần mà bàn. Tuy là vua mà sự thật đã trở thành chế độ đại nghị, cộng hòa, lấy ý kiến chung. Ông vua không quyết định nổi vì ổng không đủ uy lực và không nắm được quyền, mặc dù danh nghĩa ổng làm vua. Còn những khi mà ông vua đủ uy lực thì đừng có ai bàn gì nữa nha,
[29:37]một mình ổng nắm hết, ổng ra quyết định hết mọi thứ, đó gọi là lúc tập quyền. Cũng một chế độ quân chủ, khi thì tập quyền mà khi thì đại nghị. Rồi cái thời đại dân chủ cũng vậy, cũng khi thì tập quyền mà khi thì đại nghị. Nghĩa là sao? Nghĩa là ví dụ như Đức vậy, Hitler là do Đức bầu lên, dân chủ đó, nhưng mà Hitler vừa lên nắm quyền một cái rồi thì đừng ai nhúc nhích nữa, cả cái nước Đức này quyền lực tập trung vào một con người duy nhất, mặc dù đó là chế độ dân chủ nhưng mà vẫn là tập quyền. Rồi còn bình thường nhiều quốc gia khác thì mọi việc do một số đông quốc hội đồ bàn bạc nên nó thành ra là đại nghị.
[30:18]Nên dù quân chủ hay dân chủ, quyền lực vẫn dao động lệ thuộc vào cái người lãnh đạo. Người lãnh đạo mà uy lực mạnh, quyền lực tập trung hết về một người. Mà người lãnh đạo uy lực kém thì quyền lực nó tán ra số đông liền, đó là quy luật. Và tại sao là người ta có uy lực hay không uy lực? Xin thưa, đó là nghiệp, là nhân quả, là phước đức. Nên do đó, khi ta quan sát cái yếu tố chính trị của một quốc gia, đừng bao giờ quên cái nhân quả, nghiệp báo. Cái yếu tố nhân quả, nghiệp báo, tâm linh lúc nào cũng chi phối vào cuộc sống con người trong tất cả lĩnh vực, kể cả lĩnh vực chính trị. Nên ta không phải mà chỉ dùng lý luận,
[31:04]triết học đơn sơ của loài người để có thể mà giải thích hết mọi hiện tượng. Muốn giải thích hết mọi hiện tượng trên đời này, gọi là triết học đó, ta phải dùng đến cái yếu tố quan trọng vô cùng là nhân quả, nghiệp báo, nhớ như vậy nha. Rồi bây giờ nói là một đất nước cần có nhiều đảng để mà cạnh tranh, nói: "Vô ích! Cứ cạnh tranh cãi nhau làm hao tốn quyền lực, hao tốn nguồn lực, năng lực của quốc gia." Nhưng mà có khi lại cần một cái người đối lập phản biện. Giống như bây giờ nhà nước mình đang đưa ra cái phong trào phản biện là những người nào cần có điều gì góp ý cứ mạnh dạn mà nói với nhà nước thì đó là ta
[31:47]cần phản biện để cho nhà nước biết nhìn lại cái quyết định của mình. Cái phản biện đó là cần thiết, nhưng mà khi có sự đối lập của nhiều đảng phái trong một quốc gia thì quốc gia đó bị suy yếu nội bộ là do đánh nhau, cạnh tranh với nhau. Ta cứ thấy mỗi lần mà nước Mỹ mà đi vào cuộc bầu cử tổng thống, thấy sợ luôn. Tiền mà đổ ra ầm ầm ầm để mà vận động rồi cạnh tranh với nhau, công kích nhau. Và ta thấy buồn cười là một quốc gia lúc đó không còn đoàn kết nữa, mà cứ tưởng nghĩ là dân chủ nhưng sự thực lại là nhìn vô thấy là một sự tan vỡ của của nội bộ. Người có phước tự nhiên được tự do hơn cái người kém phước.
[32:31]Mà thầy hay nói điều này, ví dụ ta đi vào một cái cửa hàng, ta muốn mua một cái áo đẹp nhưng mà ta không đủ tiền thì muốn mà không mua được. Là vì sao vậy? Vì ta thiếu phước, phải không? Thiếu tiền tức là thiếu phước. Còn cái người họ có phước, có tiền, họ muốn mua cái áo nào họ cứ chỉ cái áo đó: "Lấy cái áo đó cho tui, lấy cái áo này cho tui", vì trong túi họ rủng rỉnh tiền. Thế là người có phước nhiều thì được quyền chọn lựa nhiều, còn người không có phước không có được quyền chọn lựa. Đó là phước và tự do nó lệ thuộc với nhau. Hoặc là ví dụ như nó sâu xa hơn, có một người mới than, nói: "Thưa thầy, ở nhà con là làm nghề đồ tể
[33:12]là phải giết mổ để sống, bây giờ tụi con biết đạo Phật nên tụi con muốn đổi nghề, nhưng mà thưa thầy, không có nghề nào để đổi. Không có nghề nào để đổi. Buông một cái là đói liền mà làm thì tiếp tục tạo tội. Chúng con bế tắc không biết tính thế nào, hỏi ý kiến thầy." Thì thầy trả lời sao? Thầy cũng tắc bế luôn. Vì sao vậy? Vì cái gia đình này không có phước nên không chọn lựa được nhiều nghề và nghiệp nó ép mình đi vào một cái nghề này để cứ càng làm càng có tội. Còn cái người mà họ có phước á, tự nhiên họ bỏ nghề này họ xoay nghề khác được, họ bỏ nghề khác họ xoay nghề khác nữa được, vì họ được tự do chọn lựa là do người ta có nhiều phước.
[33:59]Ví dụ con người nông dân vậy, nói: "Thấy làm nông cực quá thầy ơi, có khi được mùa, khi thất mùa khổ quá. Như năm nay trồng bông đem bán tới chừng tới 30 rồi không ai mua, con đem ra chợ bán rồi cái canh canh quản lý thị trường không có thì con bỏ bông đó trốn luôn chứ không chở xe về chết, mà chở xe tốn tiền nữa, cho nên làm nông khổ quá. Bây giờ muốn thôi, bây giờ con qua con đầu tư địa ốc được không ạ? Thấy ông kia ổng đầu tư địa ốc ổng trúng đất ổng giàu quá, bây giờ con không muốn làm trồng bông, trồng cải, trồng hoa nữa, bây giờ con muốn đầu tư địa ốc, xin thầy cho con ý kiến." Thì thầy cho ý kiến làm sao?
[34:35]Thầy là hết ý kiến. Làm sao được? Phước không có. Phước không có thì không đổi nghề được. Cho nên ta thấy là trong cuộc sống này, cái người nào mà có nhiều phước á thì người đó mới có nhiều chọn lựa. Còn người không có phước, không có nhiều chọn lựa. Và không có nhiều chọn lựa tức là không có tự do, không có tự do. Nên do đó, ta đừng đòi hỏi tự do sớm mà hãy đòi hỏi cái gì? Đòi hỏi là làm sao mình làm phước được thật nhiều. Đó, khi mình làm phước được thật nhiều, mình có phước rồi tự nhiên mình được tự do, muốn làm gì thì làm. Kể cả nhiều khi vi phạm pháp luật.
[35:20]Ủa nói làm sao mà kể cả vi phạm pháp luật? Ví dụ, ví dụ cái đường đó là đường một chiều cấm xe đi ngược chiều, nhưng mà có một chiếc xe bấm còi inh tai đi ngược chiều luôn mà người ta còn phải bảo vệ nữa, đó là ai vậy? Người thi hành công vụ. Cái người đang thi hành công vụ khẩn cấp tức là họ có chức có quyền và họ bất ngờ họ đổi lộ trình vì vấn đề an ninh, họ đi vào đường ngược chiều là bao nhiêu xe phải nép vào hết để họ đi ngược chiều qua con đường cấm đó họ đi. Tức là kể cả đôi khi họ vi phạm luật pháp mà vẫn được vì họ được tự do. Vì sao họ được tự do? Vì họ có phước lớn quá, nó lấn hết luôn.
[36:05]Nên do đó, ta nhớ một điều là đừng vội vàng đi tìm tự do mà phải đi tìm cái gì trước? Phước trước, nha, phước trước. Phước càng nhiều thì tự nhiên ta càng được nhiều tự do, muốn gì được nấy. Đó, muốn gì được nấy chính là tự do. Thứ hai nữa là người càng có đạo đức thì càng xứng đáng được tự do muốn làm gì thì làm. Nghĩa là sao? Nghĩa là ví dụ ba bốn đứa con nít nó chơi, rồi cái cái người lớn mới đưa cho nó một con dao để nhờ nó mà xắt cái trái cây để cho mọi người ăn, thì cái người lớn khi cầm con dao đưa là lựa đứa nào? Lựa đứa nào mà biết chắc rằng nó làm sao? Nó hiền lành, phải không ạ? Tính nó không hung dữ và bảo đảm nó cầm con dao nó không
[36:59]đâm bậy, nó chỉ cầm dao để nó gọt trái cây thôi. Còn nhìn mấy cái đứa mà nó hung hăng, đụng ai nó oánh, nó gây hết, có dám đưa dao nó không? Không. Không dám đưa, vì đưa nó, nó giận giận ai nó chặt một cái à. Do đó, trong cái công bằng của xã hội này, người ta chỉ người ta cho nhiều quyền hành hơn với những ai có đạo đức. Cái người nào mà mình nhìn thấy có đạo đức, tự nhiên mình giao cho nhiều quyền hành hơn, giao cho nhiều tự do hơn, được nhiều lựa chọn hơn. Còn cái người nào mà ít đạo đức, mình không dám giao. Do đó, một quy luật thứ hai: người càng có đạo đức thì càng xứng đáng được nhiều tự do,
[37:45]còn cái người ít đạo đức thì buộc phải hạn chế tự do. Đây là một chân lý, nên ta thấy tại sao có nhà tù xuất hiện là vì có những người không thể để họ tự do bên ngoài vì họ sẽ gây tổn hại cho cộng đồng, buộc phải nhốt họ lại. Đó là cái trại tù. Hoặc là có những trại cai nghiện là tại sao phải giữ những cái người trại viên đó trong trại cai nghiện? Vì buông ra một cái, họ đi nghiện hút và nghiện hút rồi họ làm quá nhiều điều bậy bạ. Nên do đó, cái người không có đạo đức, xã hội buộc phải không cho tự do. Và trong gia đình cũng vậy, trong cơ quan, trong công ty, trong cộng đồng nào cũng vậy hết, cái người càng có đạo đức,
[38:28]tự nhiên cộng đồng sẽ giao cho họ nhiều cái quyền tự do hơn. Cho nên cái tự do nó không phải là một cái điều trời cho tràn ngập như không khí. Nhớ như vậy. Ai cứ tưởng rằng hễ tôi sinh ra tôi phải được tự do, người đó hiểu lầm. Nói tôi sinh ra tôi phải có nhân quyền đầy đủ, người đó hiểu lầm. Không có chuyện đó. Không phải ai cũng được quyền gọi là quyền làm người đầy đủ với tất cả tự do, chuyện đó hoàn toàn sai lầm. Những nước gọi là văn minh nhất lại là những nước nhiều luật lệ nhất. Nên mà tự do là gì? Tự do là cái điều có điều kiện. Phước nhiều mới có nhiều tự do, đạo đức nhiều mới xứng đáng được nhiều
[39:10]tự do, chứ tự do không phải là cái của cho không, cho không mà ai muốn gì cũng được, mà tràn ngập như không khí, không có. Tự do là điều có điều kiện, tự do là cái phần thưởng ở phía sau. Và đây là một điều mà thầy tiên tri nghe: một ngày nào đó sẽ có những cuộc biểu tình nổ ra trên thế giới này, yêu cầu bỏ bớt luật pháp. Đến một ngày con người ta chợt ngộ ra rằng chính cái luật pháp càng lúc càng nhiều, con người ta mất hết tự do và sống như trong tù. Và sẽ có những cuộc biểu tình nổ ra ầm ầm, yêu cầu bỏ hết luật này bỏ tới luật kia. Lúc đó sẽ có đó. Mọi người hãy chờ xem thầy tiên tri có đúng không.
[40:00]Nhưng mà bây giờ mọi người sẽ nói: "Dạ thưa thầy, cái điều luật mà họ đưa ra là họ bàn rất kỹ, họ bàn rất kỹ rồi mà làm sao mà bỏ được?" Nói bàn sao kỹ? Ví dụ như bây giờ nói có cái điều luật là cỏ ở trước sân nhà mình nó cao qua khỏi một tấc phải cắt. Thì họ bàn vì lý do thế này: các ông nghị á, các ông đại biểu á bàn qua bàn lại nói rằng cỏ mà lên một tấc là vừa đẹp, qua khỏi bắt đầu nó xấu mà dưới đó thì nó mất sức, cho nên vừa một tấc đẹp mà nhà nào cũng cắt hết vậy coi cái phố nó đẹp. Đây là cái đẹp chung của cộng đồng, cho nên thôi mình ra cái điều luật là ai cũng phải cắt cỏ trước khi có nó được cao một tấc.
[40:41]Cái điều luật đó được bàn và ai cũng thấy hợp lý nên đã đưa ra rồi, bây giờ làm sao bỏ điều luật đó được? Và nhiều điều luật khác nữa, đã bàn quá nhiều rồi. Ví dụ nói không cho đổ rác, tại vì người dân mà tự đi đổ, nhiều khi họ không chuyên nghiệp, đổ sai chỗ, đổ làm bẩn. Cho nên phải có cái công ty chuyên nghiệp đổ và lấy tiền của người dân, như vậy nó hợp lý hơn. Nói họ bàn kỹ quá rồi bây giờ làm sao mà bỏ được? Nói đây mới chính là cái điều mà thế giới tự trói buộc mình. Và có một thời gian ở Việt Nam ta đã dự tính là dùng cái nghị quyết của Đảng thay thế cho luật, tức là Đảng đưa ra nghị quyết,
[41:19]mọi người học tập và làm theo nghị quyết chớ không có theo luật. Nhưng rồi ta có thành công không? Có thành công không? Dường như không thành công lắm. Vì sao vậy? Bởi vì con người ta không tự giác lắm, nên cuối cùng Nhà nước phải chuyển qua thành gọi là nhà nước pháp quyền, cứ lấy luật mà mà cai trị, mà xử, xử lý. Và điều đó người ta cứ tưởng là văn minh, không, lùi. Đó là một bước lùi đó. Vì sao vậy? Bởi vì cái nghị quyết đưa ra nó không có tính luật, nó không có tính cưỡng chế bắt buộc mà có chỉ có tính giáo dục thôi. Giáo dục nghĩa là sao? Ví dụ nói như thế này: tức là bây giờ dân ta phấn đấu để xây dựng cái đời sống nông
[42:06]thôn tốt hơn, cao hơn, người dân được ấm no, hạnh phúc hơn. Cái câu nghị quyết đó nó có ép buộc ai không ạ? Không ép buộc ai hết trơn, mà đó là một lời kêu gọi, một lời hiệu triệu, kêu gọi những con người có đạo đức, có lương tâm, có lý tưởng cùng nhau xây dựng cái đời sống nông thôn. Nhưng mà người ta không làm thì thôi, chả làm gì nhau được cả. Người ta không chịu xây dựng đời sống nông thôn, cứ để nông thôn nó nghèo thì ráng chịu, Nhà nước chẳng bắt bỏ tù ai được. Vì nó là nghị quyết, nó chỉ là lời hiệu triệu, một sự kêu gọi có tính giáo dục. Một thời gian dài ta cứ kêu gọi, kêu riết không được, bây giờ Nhà nước đưa luật luôn.
[42:46]Bắt đầu bắt giống mấy người kia. Và sự thực nếu nói trên cái văn minh của loài người, đó là một bước lùi. Đó là một bước lùi đó, chứ không phải là một bước tiến đâu. Còn nếu mà tất cả mọi người họ đạo đức, sống có lý tưởng, có lương tâm thì khi mà bên Nhà nước đưa ra một lời hiệu triệu, nói là người dân hãy cố gắng cùng nhau xây dựng đời sống nông thôn cao lên, thế là mọi người nghe và họ ý thức họ phải làm gì, giúp đỡ nhau sinh kế, cho nhau mượn cái này, cho nhau mượn vốn, giúp nhau kỹ thuật để rồi ai cũng sản xuất giỏi, tăng gia tốt, rồi nông thôn giàu lên, thì họ đạt được cái lời hiệu triệu đó bằng cái đạo đức, bằng cái tự giác của họ.
[43:24]Nhưng tiếc rằng con người không có đạt đến cái tự giác cao, nên không thể dùng cái nghị quyết để mà hiệu triệu, để mà kêu gọi. Cuối cùng cứ theo luật và cứ theo kinh tế thị trường: "Anh có gì bán tôi mua, tôi với anh thương lượng giá cả, được mua vừa bán theo kinh tế thị trường sòng phẳng." Không còn hiệu triệu, không còn đạo đức, cũng chẳng cần tình nghĩa với nhau nữa. Chỉ cần gì? Chỉ cần sòng phẳng mua bán. Như vậy một cái xã hội mà sống bằng cái sòng phẳng mua bán để gọi là kinh tế thị trường với một xã hội mà sống bằng tình nghĩa, đạo đức, lý tưởng, xã hội nào tiến bộ hơn? Rõ ràng xã hội sống bằng nghĩa tình, lý tưởng mới là xã hội tiến bộ.
[44:08]Nhưng vì con người chưa đủ đạo đức để xây dựng một cái xã hội nghĩa tình, lý tưởng, nên buộc thôi, ta lui lại sống theo luật pháp, sống theo kiểu gọi là kinh tế thị trường, thuận mua vừa bán một cách sòng phẳng. Mà sự thực nó là một bước lùi, mà nếu nhìn nó là một sự cay đắng của loài người, một cái sự tàn nhẫn, phũ phàng của con người, của cái chữ gọi là kinh tế thị trường, chả hay gì đâu, chả hay gì. Cho nên, sau khi ta nhìn ra mọi điều đó rồi thì bây giờ ta biết là mình đi tìm cái gì trong đời sống này, trong cuộc sống này. Mục đích ta đi tìm là đi tìm hạnh phúc. Mà hạnh phúc là gì? Là hết đau khổ. Hết đau khổ là gì?
[44:53]Phật gọi là giải thoát. Nên cái chữ "giải thoát" của Phật á thực sự chính là chữ "hạnh phúc". Nhưng mà hạnh phúc ta phải đi đến bằng con đường nào? Bằng con đường mà bé nói là phước và đạo đức. Thì nơi có phước và có đạo đức, ta có tự do. Và tự do là gì? Chính là giải thoát. Nên cái tự do ở trong tâm linh nó khác với cái tự do trong chính trị. Tự do trong cái xã hội chính trị là muốn làm gì thì làm, còn tự do trong giải thoát nghĩa là gì? Nghĩa là không bao giờ muốn điều bậy bạ. Đây là thầy định nghĩa lại nha. Thứ nhất, tự do theo xã hội nghĩa là gì? Nghĩa là muốn làm gì thì làm, đó là tự do theo xã hội.
[45:49]Và cái kiểu tự do này hoàn toàn nguy hiểm. Vì sao? Vì nó dễ đụng đến quyền lợi người khác, do đó đất nước nào cũng phải có luật pháp ràng buộc tự do con người, hạn chế tự do con người. Đó là nói cái tự do theo kiểu xã hội: muốn làm gì thì làm. Còn cái tự do có nghĩa là giải thoát trong đạo Phật nghĩa là gì? Nghĩa là không bao giờ muốn một điều sai lầm. Và đó là hạnh phúc. Cái câu trong đạo Phật rất là lạ. Tự do trong đạo Phật nghĩa là gì? Là không bao giờ muốn một điều sai lầm. Mà tại sao ta không muốn một điều sai lầm? Bởi vì ta không còn bản ngã. Nên phải tu đến vô ngã thì người này mới đạt được một
[46:36]cái mức độ không còn muốn một điều sai lầm nữa. Đó là hạnh phúc tuyệt đối, đó là tự do tuyệt đối. Nãy giờ ta nói cái tự do của xã hội, của chính trị, bây giờ ta nói cái tự do của đạo Phật là không bao giờ
[46:54]muốn làm một điều sai lầm. Nhớ như vậy. Nhưng mà cái câu định nghĩa đơn giản thế này: "không bao giờ muốn làm một điều sai lầm", nó đòi hỏi ta phải tu bao lâu ạ? Ba ngàn kiếp. Người nào giỏi hơn thì 300 kiếp nha. Còn người nào hơi siu siu thì 30 kiếp. Đừng có nói chuyện 3 năm. Không có bao giờ chuyện đó. Đó là một công trình vĩ đại của vô số kiếp, ta mới đạt được một trình độ là kiểm soát được cái muốn của mình, không bao giờ muốn một điều bậy bạ. Nhớ như vậy. Để đạt được đến cái chỗ này, ta phải tu cả ngàn kiếp đó. Nên hôm nay khi mà nói về tự do, ta tách, ta định nghĩa hai cái tự do để thấy rằng cái tự do trong đạo
[47:45]Phật nó cao siêu đến chừng nào, là kiểm soát được cái muốn của mình. Và để kiểm soát được cái muốn này, mà cái muốn đó là bản năng mãnh liệt trong con người, mà để kiểm soát được nó, ta phải tu cả ngàn kiếp, không phải dễ. Do vì vậy, ta phải tiếp tục tinh tấn tu hành từng ngày, mỗi ngày lễ Phật, mỗi tháng đến chùa nghe giảng, mỗi năm phải lên chùa Phật Quang mà nghe, nghe thầy chúc Tết nha. Cái chuyện này ta còn phải theo đuổi cả ngàn kiếp nữa, cho nên đừng nói năm nay con lên chùa thầy rồi sang năm con không lên nữa, không được đâu. Sang năm còn phải lên nhiều hơn nữa nha, vì ta còn phải gặp nhau cả 3000 kiếp để làm chi?
[48:28]Để ta diệt được cái muốn sai lầm trong, trong tâm mình nha. Vì vậy, bây giờ ta đúc kết lại một điều: Thật ra hạnh phúc không phải là muốn làm gì thì làm, không phải. Điều thứ nhất: Hạnh phúc chính là không có những cái muốn sai lầm. Người trí tuệ là người kiểm soát được cái ước muốn của mình, khác với người ngu si chìu theo cái muốn của mình. Đó, cái thứ tư là thế này: Cha mẹ đừng bao giờ chìu theo cái điều con trẻ muốn, mà cha mẹ phải dạy cho con trẻ biết tự đánh giá lại cái muốn của mình. Ví dụ như con nó đòi cái gì, mình ngồi nói: Tự con đánh giá lại cái con muốn, cái con đòi đó đúng hay sai, để cho con mình có trí tuệ.
[49:15]Sau này nó có trí tuệ rồi, nó tự nó biết chọn lựa và khi nó tự nó biết chọn lựa điều đúng rồi, đời nó là hạnh phúc, không cần mình nữa. Nhớ như vậy. Cũng vậy, cái quốc gia cũng không cần phải chìu hết cái muốn của mọi người, chìu không nổi, mà cái người lãnh đạo quốc gia là phải giúp dân tự kiểm soát được cái muốn của mình. Khi mà người dân biết kiểm soát được cái muốn của mình, đó là cái dân trí đã lên cao và đó là một đất nước hạnh phúc. Nên ta có cái câu thơ: Hạnh phúc mênh mông chính là khi ta hiểu mình đang muốn những gì, những gì sai trái nên từ bỏ, ung dung ta biết chọn đường đi. Hạnh phúc bao la bởi vì đâu, bản ngã làm ta lắm khổ sầu,
[50:06]hướng về vô ngã tìm ánh sáng, có đạo từ bi rất nhiệm mầu. Có những mùa xuân ai biết chăng, chẳng phải vì hoa ngập nắng vàng, mà bởi lòng người nhiều yêu mến, tặng nhau đầm ấm đón xuân sang. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[50:44]Từ
[50:49]đâu ta có mùa xuân, khi hoa nở thắm ngoài vườn, lời ca trong gió trào dâng, bay lên đàn én rợp trời.
[51:06]Nắng vàng buông rơi trên cành lá trút hạt sương phai, mái chùa yêu thương vang vọng tiếng lời kinh thiêng. Người yêu mến nhau cho nhau hạnh phúc yên bình, vượt qua bão giông xin vẹn lòng xuân đến mênh mông.
[51:39]Từ đâu ta có mùa xuân, tim ta ngập ánh mặt trời, tình yêu sông núi biển khơi thành muôn câu hát reo vui.
[51:57]Còn đó những tình nghĩa rất bao la,
[52:03]nồng cháy bếp lửa ấm mái hiên nhà. Người đem những niềm ước rất sâu xa, người đã vững lòng nối bước đi qua.