Transcript: Đạo Đế (Chánh Ngữ)

[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:20]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:34]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:46]Mời quý cô, quý phật tử ngồi xuống. À, Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nay chúng ta nghe tiếp về Tứ Thánh Đế, bài số chín, phần về Chánh ngữ. Nhưng mà cũng như lần trước thì đầu vào bài giảng á, chúng tôi cũng nhắc lại một chuyện nữa là mà cái tâm tư của chúng tôi rất là lo lắng là việc trùng tu chánh điện chùa Từ Tân. Chúng tôi cũng mong mọi người cùng phụ với thầy trụ trì đó để giúp làm sao cho chánh điện được hoàn thành. Bởi vì nơi đây là một nơi tu học rất là tốt cho mọi người, quý thầy, quý cô cũng như phật tử. Xin nhắc luôn cái số điện thoại để có ai muốn liên lạc. Có nhiều người biết, muốn mà không biết liên lạc ở đâu.

[1:32]Gọi số điện thoại di động của thầy trụ trì là 0908 127 017 hoặc gọi điện thoại chùa, điện thoại bàn là 8458 297. Chúng ta cùng nhau nguyện cầu sao cho sang năm cái chánh điện được hoàn thành, để mọi người có cái nơi tu học tốt hơn. Hôm nay chúng ta nói về chánh ngữ. Ngữ tức là ngôn ngữ. Mà cái ngôn ngữ thì ý nghĩa nó rất là lớn chứ không phải chỉ là lời nói không. Chúng ta có lời nói, có chữ viết, có điệu bộ, có ký hiệu. Tất cả những phương tiện để gọi là truyền thông á, communication là những phương tiện để truyền thông thì gọi là ngôn ngữ hết chứ không có riêng là lời nói qua lại. À chúng ta sẽ ví dụ thế này.

[2:20]Ví dụ như thường á loài người chúng ta á thì mình có được cái lời nói, cái lời nói rất là đa dạng phong phú mà ở thế giới loài vật không có. Mặc dù là loài vật vẫn truyền thông với nhau được, ví dụ như chúng ta nghe tiếng con chó sủa, chúng ta đừng tưởng tiếng chó sủa là tiếng nào cũng như tiếng nấy, không có đâu. Mấy con chó nó biết nhau hết á. Ví dụ như là chúng ta nuôi năm bảy con chó trong nhà, có một con nó sủa mà nó sủa người lạ, một loạt những con chó kia hùa chạy ra hết để kéo ra bảo vệ. Nhưng mà nếu mà nó sủa một cái gì bất thường bình thường nó đau, người nó sủa thì những con chó kia làm lơ, làm thinh không để ý.

[3:03]Nghĩa là mình á thì tai nghe á cái tiếng chó giống nhau, sủa giống nhau nhưng mà những con chó nó phân biệt được, nó biết là sủa cái gì. Tuy nhiên chúng ta thấy là cái tiếng chó sủa nó nó cứ gâu gâu giống nhau, nào cũng như nấy à, nhưng mà cái tiếng của con người mình rất là phức tạp. Có lẽ là vì cái sự thông minh, cái trí tuệ của loài người phát triển cao hơn loài vật cho nên lời nói phát ra từ miệng thành phức tạp, đa dạng và lần lần đạt được tới mức độ trừu tượng cực kỳ cao như là hiện nay. Chúng ta nói là cực kỳ cao là nói với loài người thôi nha, chứ nếu một ngày nào đó chúng ta gặp những người ngoài hành tinh khác

[3:43]tới, họ thông minh hơn chúng ta thì cái lời nói của họ sẽ có những cái từ, những cái từ mà cực kỳ trừu tượng hơn mà chúng ta không hiểu nổi. Ờ ví dụ bây giờ nói ờ cái cây, cái nhà, cái cửa, cái chén, ăn cơm, uống nước á thì giống giống hiểu, bắt đầu mình nói tình thương, từ bi, trí tuệ, triết học, lòng yêu nước, cao hơn một cấp rồi là loài người mình hiểu chứ loài vật không hiểu. Nhưng mà nếu có con người hành tinh nào họ thông minh hơn, họ đến đây thì họ nói những cái khái niệm gì mình không biết, nói cái gì mà sự cao siêu của vũ trụ, sự truyền thông là vượt qua hàng rào âm thanh, không gian, ánh sáng gì đó, những cái điều đó mình cũng bí luôn.

[4:21]Là tùy theo cái mức độ thông minh của con người mà cái từ trong cái lời nói, trong ngôn ngữ sẽ càng lúc càng phức tạp. Ví dụ như bây giờ à chúng ta thấy thế này, mỗi cái cái nhóm sắc tộc, dân tộc hay là quần chúng mà tập hợp với nhau, họ có những ngôn ngữ liên quan tương cận với nhau nên cái ngôn ngữ, cái lời nói là do cái tính cách xã hội định hình chứ không phải do di truyền. Ví dụ như là giờ cho đứa con của một nhà bác học, cái gen cực kỳ thông minh, nhưng mà nếu nó được nuôi trong một cái bộ tộc bây giờ chúng ta gọi là dân tộc ít người đó, những bộ tộc ít người, hồi xưa mình hay dùng cái chữ là chữ gì? Mọi.

[5:09]Ví dụ giờ mình thử dùng lại cái chữ hồi xưa nhưng mà mình mình dùng mà không có ý là coi thường nha, chứ giờ coi thường là mang tội. Nhưng mà ví dụ, thí dụ là con một nhà bác học cực kỳ thông minh nhưng mà hồi mới sinh ra giao cho những người mọi trong rừng họ nuôi thì lớn lên cái đứa bé này hoàn toàn không có khái niệm gì về những cái điều cao siêu, trừu tượng, sắc bén hết. Có thể cái gen thông minh nó làm cho nó lên cái nó làm thủ lĩnh của cái bộ tộc đó thôi, cho vui thôi. Chứ còn không hiểu được nhiều về cái thế giới văn minh nữa. Nên cái ứng xử, cái ngôn ngữ nó do xã hội chung quanh định hình chúng ta, chớ không phải do di truyền.

[5:46]Người ta cũng phát hiện ra có một số đứa bé mà bị sói trong rừng đem về nuôi hay khỉ trong rừng đem về nuôi, báo chí có đăng tải á. Khi mà đứa bé nó sinh ra, không biết vì một lý do gì đó, cha mẹ chết trong chiến tranh, trong loạn lạc gì đó, tự nhiên có con gấu, con sói cái hay con khỉ cái bồng về trong rừng nuôi luôn. Khi mà nó lớn lên rồi thì cái loài người văn minh đi săn, đi tham khảo trong rừng mới bắt gặp, tìm cách cách ly nó với cái đoàn bầy của con sói, khỉ đó mà đem về thế giới văn minh. Tại vì nghĩ nghĩ theo quan điểm xã hội của con người với cái lòng từ bi nhân ái thì mình muốn cho đứa bé đó nó phục hồi lại cái cuộc sống của một người văn minh.

[6:30]Nhưng mà hầu hết đều thất bại, không bao giờ làm được nữa. Vì sao? Vì từ thuở nhỏ lớn lên trong cái tâm thức của nó, nó được quy định toàn bộ cái lối ứng xử và ngôn ngữ của loài vật. Mất hết toàn bộ cái không có hiện diện một chút gì cái ứng xử ngôn ngữ của loài người. Đem về nó rất là vất vả mà nó thấy loài người là kẻ thù, một kẻ một giống loài xa lạ. Cho nó ăn thì từ nó bớt sợ vậy thôi nhưng mà cái đồng bào của nó vẫn là con sói, con khỉ. Nói vẫn là cái tiếng tru, đi vẫn thích bò, chạy thoăn thoắt rất là nhanh. Hoàn toàn là sống trong môi trường nào, mình trở thành cái giống loài của cái môi trường đó, nó không khác được.

[7:10]Vì vậy cái ngôn ngữ là được quy định, được định hình bởi xã hội mà từ thời còn rất là bé. Do đó là nếu mà chúng ta muốn xây dựng một cái ứng xử cao đẹp, một cái ngôn ngữ văn minh trong cái đất nước Việt Nam mình hay là một cái cộng đồng nào đó thì chúng ta phải tạo ra được rất nhiều con người cùng có cái lối văn minh như thế, văn hóa như thế, ứng xử như thế, nói năng như thế thì cái lớp trẻ lớn lên được tắm trong môi trường đó mới thành những con người có cái ngôn ngữ tốt đẹp được. Chứ còn không thì rất là đau lòng. Ví dụ chúng ta đi vào những cái xóm nhà, chúng ta nghe tiếng văng tục, chửi tục đầy hết.

[7:52]Thì đó là vì mấy đứa nhỏ nó được định hình bởi điều đó rồi. Hoặc là ví dụ như chúng ta đi trên xe mà chúng ta thấy đi đường chúng ta thấy có những người mà họ ăn rồi họ cứ quăng rác xuống đường á, đi cầm cái que kem ăn xong là buông cái cái cái cái túi, cái cây xuống đường liền, hoặc là ngồi trong xe đò thò tay ra quăng cái vỏ rác ra ngoài đường thì chúng ta biết là họ bị tắm trong cái môi trường ứng xử như vậy, cho nên bây giờ phải thay đổi hết mới làm được. Đó cũng là một điều làm chúng ta phải có trách nhiệm hơn. Đó là mình nói cái lời nói á. Rồi sau này khi con người thông minh họ mới tìm cách viết

[8:26]lại cái lời nói của mình, chúng ta gọi là chữ viết. Viết lại, ghi thành ký hiệu chữ viết. Ở bên Tây phương á theo cái mẫu tự La-tinh á, người ta ghi cái âm thanh, người ta quy định ví dụ như chữ a, ta nhớ nhắc nhau à chữ khi phát âm chữ a thì viết cái ký hiệu thế này, khi phát âm chữ b viết cái ký hiệu thế này, ghép hai tiếng nó lại thành ra là ba, đó là cái lối mẫu tự của La La-tinh. Còn cái mẫu tự của Trung Quốc á thì là tượng ý, ví dụ như là à muốn viết chữ phụ là cha thì họ viết một á là chữ hai cái tay và một cái nữa là hai cái roi cầm. Tức là à hồi xưa Trung Quốc hiểu hễ muốn làm cha phải biết

[9:09]cầm roi oánh con thì mới gọi là cha, gọi là chữ phụ. Họ có cái ý như vậy, tức là người cha phải nghiêm khắc, phải biết dạy con. Còn người mẹ thì có thể là dùng cái sự dịu dàng, thương yêu nhiều nhưng người cha buộc phải nghiêm khắc. Cái ý ngày xưa như vậy. Thì đó là những cái ý, những cái hình tượng và nói lên cái ý, ghép nhiều cái ý lại có một cái từ. Thì đó là hai ngôn ngữ khác nhau, hai cái lối chữ viết khác nhau. À và chúng ta ngày hôm nay thì cái chữ viết phát triển lên đến mức độ rất là cao, thành một hệ thống văn phạm hẳn hoi. Ví dụ như là ở đây mà chúng ta được học cái ngôn ngữ nước ngoài,

[9:47]cụ thể như là tiếng Anh thì chúng ta thấy hệ thống văn phạm của họ rất là chuẩn, họ buộc thế là khi viết như vậy thì khó lòng làm cho cái người đọc hiểu lầm qua một cái nghĩa khác, khó thôi chứ không phải là không. Bởi vì trong tiếng Anh vẫn có những cái câu mà gọi là cái nghĩa nó bị mờ. Nghĩa là một câu đó có thể hiểu thành hai ba nghĩa khác nhau, trừ trường hợp có người nào đó biết analyse, phân tích nó ra thì mới không bị hiểu lầm. Nhưng mà lúc viết rồi ai hơi đâu mà ngồi phân tích theo văn phạm. Mặc dù là cái văn phạm tiếng Anh cũng rất là chuẩn, Để thể hiện cái ý tưởng của mình còn là ngôn ngữ

[10:27]đó, chúng ta còn có cái điệu bộ nữa. Có điệu bộ tức là chúng ta không nói, không viết, nhưng mà mình làm một cái cử chỉ gì đó thì làm cho người kia hiểu mình muốn nói cái gì. Ví dụ như là khi mình gặp người nào đó mình không nói, không viết giấy đưa thư mà mình đưa cái này ra, đưa cái nắm đấm này ra thì người ta hiểu là gì? Hiểu là, hiểu là sao? Thì chuyện gì rắc rối khủng bố sắp tới, Bin Laden đâu đây rồi phải không, phải không? Ví dụ vậy. Và ví dụ có những cái ký hiệu, ví dụ là mình không nói, ví dụ một có một người đàn ông gặp một cô gái không nói, à không viết chữ, cũng không ra điệu bộ nhưng mà viết một ký hiệu

[11:03]là có một cái trái tim và mũi tên xuyên qua đưa cho cổ thì đó là nói cái gì? Nói thầy không biết nha, mấy vụ đó thầy không biết, không biết mấy ông có biết không. Đó là cũng là một cái ký hiệu mà diễn tả một cái ý tưởng gì đó. Thì còn cái nhiều cái cách khác nữa để mà cũng diễn tả cái tâm hồn, cái tư tưởng nhau mà chúng ta cũng xem như là một cái phương tiện, một cái ngôn ngữ. Ví dụ như là à khi mình nhìn thấy một người nào đó cái mình nở một nụ cười trìu mến thì đó là ý gì? Là nói cái gì? Nụ cười trìu mến là ví mình gặp bình thường thôi, ví dụ mình đi qua mặt mình gặp nhau mình không nói tiếng nào.

[11:43]Ví dụ vào chùa đi, ví dụ mình đi vào chùa với nhau, một ngày Bát Quan Trai hay một ngày đi nghe pháp mình gặp người đó mình biết là quen, mà không có thời gian để nói chuyện, chỉ cười trìu mến thôi thì tức là nói cái gì? Tương đương với câu gì? "I love you". Ha mà đừng nghĩ bậy nha, chữ love này nó nhiều nghĩa lắm nha, là à tôi rất quý bạn, tôi rất thương bạn, đó một nụ cười trìu mến. Vì có nhiều khi là mình ví dụ mình mắc đang nhai cái gì đó, mình không trả lời được hoặc là mắc nói điện thoại, hoặc là mình cũng đang mắc nói chuyện người khác không thể quay sang được, chỉ cười với người kia một chút thôi là hiểu,

[12:14]đó cũng là một ngôn ngữ vậy đó, phải không? Hoặc là à ví dụ mình gặp một cái người à vào chùa, nay mình đi Bát Quan Trai nè, đi nghe giảng nè, thì mình gặp cái cái người mà mới kỳ đi chùa kỳ trước là đang ngồi chung với mình, à mỗi người có được chia cái bánh, thì mình mắc nói chuyện quay lại thấy ổng ăn luôn cái bánh của mình, ví dụ vậy. Thì lần này mình nhớ mặt, lần này nhớ mặt, cái mình gặp ổng mình trừng mắt một cái thì đó là nói cái gì? Là nói cái gì? Nói gì, bánh đâu trả tao, ví dụ vậy. Nghĩa là ngoài cái ngôn ngữ lời nói chúng ta có những cái cách khác để truyền thông cái tư tưởng của mình cũng rất là vui.

[12:51]Rồi con người ta còn nhiều cái phương tiện, ví dụ như là dùng Morse, Morse là đánh tít tít te te te đó. Chúng ta biết cái đó phải không? Trong cái phương tiện mà quan trọng nhất là hồi xưa ví dụ khi một chiếc tàu bị đắm ở ngoài biển thì người ta đánh tín hiệu SOS là te te te, tít tít tít, te te te. Có ba tiếng đó mà phát đi khắp nơi là ở gần các tàu gần đó phải tìm cách chạy về đó cứu liền, là biết cái tàu đó sắp đắm, đang đắm từ từ từ từ. Vì muốn chìm một cái tàu lâu lắm, chứ không phải là à mình lủng lỗ cái chìm cái ào xuống liền không có. Nghĩa là những cái người thuyền trưởng khi mà họ phát hiện ra một vết lủng thì

[13:26]họ tính toán có thể là năm tiếng đồng hồ nữa tàu này mới chìm hoàn toàn. Đó, nghĩa là như vậy. Đây chúng ta có xem cái phim Titanic chưa? Hay ha, coi bộ cũng khoái coi phim Titanic. Cho nên chiếc tàu đó cũng phải mấy tiếng đồng hồ mới chìm hết á xuống dưới lòng biển là vậy. Semaphore, semaphore là cầm cờ mà phất, hai cái tay cầm hai cái cờ, thấy phất cao này là chữ A, phất ngang chữ B, ghép hai tay thành chữ Z, chữ Y dài vậy đó, vậy đó. Hoặc là một bản nhạc giao hưởng, một bản nhạc giao hưởng cũng là một cái ngôn ngữ. Cái người nhạc sĩ họ soạn cái nhạc giao hưởng thì công phu lắm, nguyên một dàn nhạc đó là

[14:03]mỗi một nhạc cụ là có một bài nhạc, mà khi đi chung một cái nhịp với nhau, một cái phách với nhau vậy đó phối hợp với tất cả những âm thanh, trống, tiếng gõ, tiếng kèn, tiếng violon, tiếng piano, tiếng guitar ghép ghép lại thành ra một cái ngôn ngữ, một bản nhạc hùng tráng mà trong đó muốn nói cái gì đó. Thì cái người nghe là phải phải rất là thông minh, tâm hồn phải rất là sâu lắng mới nhận ra được cái ý tưởng mà tác giả muốn nói. Phải nói là cái trình độ con người ta cái tri thức hơi cao rồi người ta mới thưởng thức nhạc giao hưởng nổi. Chứ còn bình thường bây giờ mà bắt mình d- vào ngồi nghe một dàn

[14:39]nhạc giao hưởng á không ai hát, không ai nhảy hết trơn á, toàn là cứ kéo ò e ò e đàn từng tưng tưng tưng lát mình ngủ hết trơn. Nhưng mà những cái người mà họ có trí tuệ họ nghe họ hiểu họ thích. Họ thích bởi vì sao? Ví dụ như là nguyên một cái dàn nhạc đang đánh ào ạt như vậy, ví dụ một hai tiếng đàn lắc tắc lắc tắc nhẹ nhẹ là cũng làm họ thích nữa vì họ hiểu. Là khi nhạc sĩ mà để cho một vài nốt nhạc của một cái tiếng đàn dây đi lừng tưng lừng tưng lạc loài ở bên ngoài, cũng muốn nói một điều gì đó chứ không phải là không, nhưng không phải ai cũng cảm nhận được. Lần đó tôi có anh bạn vậy, anh bạn ảnh kể cái chuyện,

[15:13]lúc đó đang nói chuyện về âm nhạc, thì ảnh nói ừ lúc ảnh ở chung tập thể thì ở chung với ảnh có một người bạn là chuyên môn đánh đàn classic, đánh nhạc cổ điển á. Nhạc cổ điển thì không lời mà dùng hết cả bốn năm ngón tay mà móc dây, rất là khó tập, mà đi càng cao thì càng hay. Thì hôm đó ảnh vào phòng của anh bạn đó thì anh anh bạn đang đánh một cái bài classic, cổ điển. Thì khi đánh như vậy đó, ảnh vừa đánh vừa giải thích cho anh này nghe, nói đây là một con nai đang đi lững thững à giữa cái cái cái cánh đồng cỏ, nó đang ăn cỏ một mình. Rồi bắt đầu tới cái đoạn à đoạn này bắt đầu nó gặp một dòng suối và nghe cái tiếng

[15:52]suối chảy, đó, cái tiếng đàn diễn tả con suối chảy là nó xuống nó uống nước. Khi nó uống nước nó nhìn thấy cái bóng của nó và nó thấy cái bóng thứ hai của một con nai khác, con nai cái, cũng đã đến uống nước gần đó, đầu chúng nó diễn tả với nhau. Anh bạn kia vừa đánh đàn mà vừa giải thích, thì anh này ảnh ngồi nghe một lát ảnh nói: "Thôi mày dẹp cái nhạc con nai của mày đi, mày đánh nhạc giựt giựt cho tao nghe dễ nghe hơn, mày hát có lời nhạc giựt, còn cái nhạc con nai mày tao nghe không nổi". Là thật ra cái nhạc mà không lời hay nhạc giao hưởng đòi hỏi cái trình độ cao lắm chứ không phải dễ. Đó là nãy giờ chúng ta định nghĩa ngôn ngữ là gì,

[16:25]nãy giờ mình nói dông dài mình chưa vào chánh ngữ gì hết trơn. Thôi bây giờ chúng ta nói thế này: Cái mục đích của ngôn ngữ là làm gì? Là để để mình nói những điều gì ở trong lòng mình ra phải không? Vậy nếu mà con người thông minh như chúng ta mà không cho mình nói, không cho mình viết, may cái miệng mình lại, không cho tay chân mình quơ, thì mình sao? Mình sẽ điên, đúng, điên. Tức là có nhiều điều trong lòng muốn bày tỏ với nhau mà không bày tỏ được mình điên mình chết á, nên ông Trời ổng đã từ bi ổng cho mình trí thông minh và cho mình cái cách để mình nói chuyện với nhau. Chứ ở đây chúng ta hãy thử tưởng tượng thông minh như thế này

[17:06]mà may miệng không cho mình nói ba ngày chết liền, chịu không nổi. Cho nên chúng ta có cái lời nói để trình bày những điều trong tâm hồn của mình, trong lòng của mình ra cho mọi người cùng nghe. Cho nên cái mục tiêu của ngôn ngữ trước hết là trình bày cái quan điểm của mình, trình bày quan điểm, điều trong lòng, hay truyền bá một cái tư tưởng. Ví dụ mình thấy có tư tưởng hay thì mình thuyết phục, mình kêu gọi mọi người đồng với quan điểm đó. Là ví dụ chúng ta thấy rằng là đạo Phật rất là hay, à mình nghĩ tu theo đạo Phật tâm hồn mình bình an, mọi người chung quanh mình được lợi ích, xã hội thì được ổn định, là lần lần chúng ta tiến tới

[17:43]cái sự giác ngộ, giải thoát gì đó, mình thấy quá hay, và mình đi nơi này mình nơi kia mình thuyết phục, mình nói chuyện để kêu gọi mọi người hãy theo đạo Phật ví dụ vậy. Thì như vậy mục tiêu ngôn ngữ lúc đó là là truyền bá một cái tư tưởng gì đó. Ngôn ngữ cũng dùng để biểu lộ cái cảm xúc. Ví dụ khi mình mình thương ai thì mình cũng dùng cái ngôn ngữ để mình nói: "À tôi rất là thương bạn, tôi quý bạn, vì thương quý bạn cho nên là ba ngày mà không gặp bạn tôi rất là, tôi rất là nhớ", như vậy. Rồi: "Bạn có gì cho tôi ăn không?", ví dụ vậy. Rồi hoặc là khi mình giận mình cũng bày tỏ, mình nói là: "Tôi rất không bằng lòng với cái cách nói chuyện

[18:24]hay làm việc hay thái độ cư xử của bạn vừa qua. Bạn hãy xin lỗi tôi chứ còn không là tôi tôi giận lắm", ví dụ vậy. Là chúng ta cũng biểu lộ cảm xúc. Hoặc là ngôn ngữ dùng để là thiết lập sự liên lạc. Đây là mục đích chính nè. Thiết lập sự liên lạc, ví dụ khi mình à gặp nhau cái mình kêu tên nhau lên. Là ví dụ như à kêu à: "Hùng ơi Hùng", hay là à: "Dũng ơi Dũng", ví dụ vậy. Đó là ngôn ngữ dùng để thiết lập sự liên lạc với nhau. Và nhiều nữa, nhiều nữa. Chúng ta nếu mà nói phân tích cái mục tiêu của ngôn ngữ thì thì rất là nhiều. Nhưng mà tuy nhiên ở đây khi mà chúng ta nói về chánh ngữ tu tập trong Bát Chánh Đạo, thì chúng ta có một cái mục tiêu rất là rõ.

[19:07]Bởi vì sao vậy? Bởi vì toàn bộ cái Bát Chánh Đạo từ cái chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh gì đó, tất cả mục đích của các chánh đều là để tạo công đức mà đi tới chánh định hết. Mà chánh định được viên mãn rồi thì chúng ta đạt được trí tuệ giác ngộ của Diệt đế. Nhé, Diệt đế tức là trí tuệ giác ngộ giải thoát, nhớ như vậy. Toàn bộ các cái chánh từ cái chánh tư duy mà chúng ta học hôm trước, hôm nay là chánh ngữ, tất cả đều dùng để tạo thành công đức tu tập. Hồi nãy chúng ta nói ngôn ngữ có cái mục đích là trình bày quan điểm, truyền bá tư tưởng, biểu lộ cảm xúc, thiết lập liên lạc, vân vân, nhiều.

[19:50]Nhưng mà chúng ta là người Phật tử thì cái mục tiêu của chúng ta sử dụng ngôn ngữ là để tạo thành công đức tu tập. Đây là mục tiêu chúng ta phải xác định rõ ràng từ đây về sau. Nghĩa là từ đây về sau, trước đây đó mình chưa có học cái bài chánh ngữ thì thôi không nói, là mình muốn nói nhăng nói cuội gì đó, viết nhăng viết cuội gì đó hồi đó, cứ viết khoan cắt bê tông ở trên tường làm gì đó làm, viết trái tim có mũi tên cắm xuyên qua làm gì đó làm không biết. Nhưng mà ngày hôm nay, khi mình đã học chánh ngữ rồi thì không còn nói nhăng nói cuội, không buông nói gì thì nói, viết gì thì viết nữa, mà phải nói cái gì đó,

[20:26]viết cái gì đó phải làm sao đem đến lợi ích cho người để cho chính mình tích lũy được công đức tu tập. Đây là điều quan trọng, phải xác định cái mục tiêu cho rõ khi chúng ta học chánh ngữ. Mà khi sau này mình học qua tới chánh nghiệp, chánh mạng cũng đều là như vậy hết, đều là tích lũy tạo thành thiết lập được cái công đức tu tập. Đây là những cái chặng đường mà chúng ta phải đi để tiến đến cái chánh định sâu thẳm. Cho nên chúng ta thấy cái việc mà vào được thiền định sâu xa không phải là chuyện đơn giản, đó là chuyện của cả một cuộc đời, cả một cuộc sống, từng ly từng tí một, chứ không phải đơn giản là mình cứ quay lưng với

[21:08]cuộc đời con người, mình đóng cái cửa lại trong phòng kín, mình ngồi bắt chân kiết già rồi tìm cách nhiếp tâm là vào được chánh định, không phải. Muốn có chánh định, chúng ta phải sống rất tốt với cuộc đời từng lời ăn tiếng nói, từng cử chỉ hành động, làm sao phải luôn luôn tạo thành công đức, thì một ngày nào đó chúng ta mới có thể ngồi bắt chân kiết già, nhiếp tâm vào định sâu được. Ở đây là mục tiêu rất là rõ. Vì chánh ngữ bao gồm những cái điều căn bản như sau: Thứ nhất là mấy cái điều này thì chúng ta hầu hết nghe rồi. Nhưng mà bởi vì chúng ta nói chánh ngữ nha thì chúng tôi lặp lại một chút, nghe thì thì đừng có ngủ, vì này mình biết rồi.

[21:51]Thứ nhất là không ác ngữ. Không ác ngữ là không nói cái lời nói ác. Không lời nói ác là làm sao? Là không có không có chửi mắng người khác, không nhục mạ người khác. Ví dụ như là mình không có làm mà mình nói nói hung dữ cũng là ác ngữ. Như có những người nhiều khi giận quá cái hăm ờ nói: "Đi chỗ khác không tao giết mày." Ví dụ vậy. Thì những cái câu nói đó không làm, chỉ nói thôi, nhưng mà được xếp vào cái tội ác ngữ, hăm dọa hăm dọa một cách ác độc. Hoặc là mắng chửi người ta, ví dụ như người ta là con người mà mình giận lên mình mắng: "Ờ mày là đồ chó." Ví dụ vậy. Thì cái mắng người ta là súc vật, mắng người ta là ma quỷ

[22:32]thì đó cũng là ác ngữ hạ nhục nhân phẩm người khác đó. Hoặc là nói nói tục nói tỉu, nói nói tục nói tỉu là nói Thôi, cái đó không có ví dụ được.

[22:45]Ông bà mình ngày xưa rất là hay. Có điều là cái cái kiến thức, cái đạo đức, cái tri thức của ông bà mình bây giờ mình không có phục hồi lại, chứ nằm ở trong cái kho tàng ca dao, thành ngữ, tục ngữ rất là hay. Như có câu là: "Kim vàng ai nỡ uốn câu," nhớ tiếp không? Câu gì nữa? "Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời." Trời ơi, cái câu đó thiệt! Mới biết là ông bà của mình ngày xưa quá tuyệt vời, nhưng mà ngày nay mình không không bắt chước, cứ quên đi. Nó cái dân tộc mình có những cái vốn liếng quý như vậy. Đây chúng ta nghe cái câu nó lạ thế này: "Kim vàng ai nỡ uốn câu" tức là một cái gợi ý thôi, cái hứng khởi thôi.

[23:23]Là không ai lấy cái kim vàng quý mà đi làm cái câu cá hết. Tại vì cái cái quý thì không làm cái chuyện tầm thường. Thì cũng vậy, người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời. Mà đây cái lạ thế này: cái khôn là thuộc về trí tuệ phải không? Nói nhau, không nói nhau nặng lời thì thuộc về đạo đức, về từ bi, phải không? Khi mình không nói cái lời nặng với người khác, tức là mình nói những lời ái ngữ đó, những lời thương yêu, quý mến á thì thuộc về tình thương, thuộc về đạo đức. Nhưng mà ông bà xưa mình á ghép cái đạo đức, cái từ bi đó với cái trí tuệ, vì người có trí tuệ mới là người có từ bi, có đạo đức. Ghép cái đó bằng một câu nói đơn giản:

[24:06]"Người khôn ai nỡ nói nhau nặng lời." Ông bà mình đã nhìn thấy cái mối tương quan. Tức là người có trí tuệ phải là người có đạo đức. Một câu nói đơn sơ thôi, nhưng mà gói ghém cả cái triết lý lớn trong đó, mà chúng ta bỏ quên rất là uổng. Nên vì vậy mà chúng ta đừng có đừng có hạ nhục người khác nếu mình là người khôn. Đừng nói nặng lời, từ từ tìm cách nói. Cái điều làm chúng tôi buồn nhất là ví dụ mình đi đây đi kia trên đường mà mình nghe người ta nói nói tục. Tức là trong câu nói bình thường không có chuyện gì xảy ra hết, vẫn có những tiếng chửi thề nó rớt rớt ở trong cái câu nói. Quý Phật tử có bị nghe chưa? Có, phải không? Và có đau lòng không?

[24:49]Mình đau lòng lắm, mình đau lòng bởi vì một cái dân tộc mà có nhiều người nói năng có nhiều tiếng chửi thề như vậy là cái dân tộc đó hơi bị hơi bị thiếu đạo đức. Nên chúng ta phải đấu tranh, phải xây dựng một cái đất nước chúng ta có một cái ngôn ngữ là vắng những tiếng chửi tục đi. Mà muốn như vậy thì phải làm sao? Làm sao phải cái đạo lý được truyền bá thật là rộng rãi khắp nơi. Rồi chung quanh mình mình thấy ai mà có thói quen chửi tục á, mình phải đến mình mạnh dạn mình góp ý với người ta là đừng có chửi tục nữa. Như chúng tôi có nghe chuyện một cái cô Phật tử vậy, thì cô đi ra bến xe, cô thấy mấy ông lái xe ôm á ngồi nói chuyện nhau cứ

[25:32]hay chửi tục, nói chuyện hay có tiếng chửi thề rớt vô thì cô đến đó cô nói thẳng à. Cô đến cô yêu cầu là đừng như vậy. Bởi vì nếu mà các ông nói như vậy chúng tôi không dám lên xe các ông đi, không dám lên xe đi ôm các ông. Dù đi xe ôm á, không dám, không dám. Chừng nào không có chửi thề mới dám đi xe ôm với các ông. Ừ nó vậy. Thì không ngờ là các ông lại nghe ra. À từ đó các ông bớt nói bậy. Tại vì nếu mà nói bậy mà bị khách hăm như vậy sẽ mất khách. Đó rõ ràng. Đây cũng là một cách đấu tranh hay. Đó là cái lời nói ác ngữ. Kế là không nói dối. Không nói dối, chúng tôi có nói một bài là Hạnh Chân

[26:09]Thật trong cái bộ Tâm Lý Đạo Đức thì nói kỹ hơn. Ở đây thì mình chỉ nói phớt qua thôi. Tức là thường chúng ta nên nói thật. Bởi vì sự thật có cái sức mạnh. Sự thật có cái sức mạnh. Sự thật có cái sức mạnh, có cái giá trị thường đem lại kết quả tốt đẹp. Thông thường thôi nha, chứ có những trường hợp đặc biệt, cái lời nói thật lại gây ra đổ vỡ và đau khổ thì đừng nói thật. Ví dụ chúng ta có thể là chúng ta biết nhiều hơn. Nhưng mà đừng nói hết tất cả những điều mình biết về cuộc đời, về con người. Ví dụ như vậy. Ví dụ mình biết cái người này có khuyết điểm, đừng có dại đem khuyết điểm người ta nói tùm lum, có lợi gì đâu?

[26:48]Làm cho cuộc đời, cái tương quan nó nó xấu đi, cũng chẳng có gì hay. Đừng nói hết những điều mình biết. Rồi ví dụ như biết người này ghét người kia, mình đừng có nói thật như vậy. Nói rồi cái họ ghét nhau thêm. Có những sự thật không nên nói, còn đa phần chúng ta nên nói thật, đa phần. Vì sự thật á nó có một cái giá trị, có cái sức mạnh và thường là có hậu. Đôi khi cái sự thật đó Đôi khi cái sự thật đó là làm cho chúng ta bị thiệt thòi ban đầu. Nói ví dụ như là người ta đưa mình tiền, thối tiền hay trả tiền cho mình, khi mình phát hiện ra là trong đó bị dư, mình nên thành thật trả lại, mình nói thật là:

[27:30]"Đây cái tiền bị dư." Thì như vậy giống như là mình không được lợi, nhưng mà rồi về sau, về lâu về dài thì rất là tốt. Cái uy tín của mình đối với người ta rất là lớn. Có những điều ví dụ như à ví dụ như là

[27:46]mình đi vào vào phòng, vào nhà của ai, rồi lúc vắng không có ai, cái mình thấy trên bàn có có cái trái táo, mình sẵn đang đói bụng cái mình cũng lấy mình gọt ăn, mình nghĩ tự nhiên. Mà không ngờ là cái cấm kỵ, cấm kỵ gì đó, cái trái táo đặc biệt. Khi người ta về người ta, người ta hỏi những người khác: "Ủa trái táo để đây đâu ai ăn đâu mất rồi? Chưa kịp cúng Phật chứ sao có người nào mà hỗn ăn hết trơn?" Thì mình mới ăn. Ờ người ta rầy mà mình phải nhận cái lỗi của mình thì đó là một lời nói thật mà hơi quê một chút nhưng mà nên nhận. Thì khi mình nhận như vậy đó, đúng là mình chấp nhận cái câu chửi mắng nãy giờ của người ta.

[28:18]Tao chửi người ta mắng ai đâu không á, nhưng bây giờ mình nhận tức là mình nhận hết lời mắng chửi nãy giờ. Cái người nào mà vô duyên quá, trái táo người ta để đây chưa cúng Phật cái xách đi ăn mất tiêu. Thì những cái câu đó là mình nếu mình nhận là mình nhận hết lời chửi, nhưng mà nên nói thật. Vì lúc đó mình thiệt thòi, nhưng mà sau này người ta thấy mình là con người dám nhận lỗi, có can đảm, có sức mạnh. Cái người đó là người đạo đức. Mặc dầu biết khi nhận như vậy quê đó, nhưng mà vẫn dám nhận. Vì cái nhận lỗi là một cái đức tính rất là tốt. Thì những trường hợp đó cái cái sự thật có một giá trị lớn, giá trị lớn.

[28:55]Trong nhiều trường hợp khác nữa mà trong nhất thời chúng ta không nói ra hết được, mà thường thường là vậy. À cái người nào mà lời nói luôn luôn cố gắng giữ là không nói quanh co, không nói dối thì sau này họ được cái công đức về về cái miệng rất là tốt. Có nhiều cái điều vậy. Ví dụ như là chúng ta tránh nói những cái điều mà làm tổn hại đến nhân phẩm người khác nà, tình cảm giữa người và người nà, cái sự đoàn kết trong đạo Phật nà, quyền lợi của quốc gia. Có bốn cái điều mà chúng ta nhớ tránh. Hễ mà nói một cái điều thuộc về sự thật mà vi phạm vào bốn điều này mình phải tránh. Thứ nhất là, chúng ta nghe nói nà:

[29:33]Làm tổn hại đến nhân phẩm người khác, đừng nói dù biết đó là sự thật. Đừng nói những điều mà làm chia rẽ cái tình cảm giữa người và người với nhau. Biết cũng đừng nói, để cho người ta cứ tiếp tục thương nhau là tốt. Cái thứ ba nữa là sự đoàn kết, sự hưng thịnh, cái sự phát triển, cái danh dự của đạo, đừng nói tổn hại đến những điều đó. À ví dụ thế này: Ví dụ như thường á thì không phải là tu sĩ nào cũng tốt. Chúng ta biết điều đó. Không phải tu sĩ nào cũng tốt đâu, tại họ cũng đang tu thôi, và họ cũng thường hay vấp phải những khuyết điểm. Có không? Biết không? Biết nhiều không? Có biết không? Phật tử biết chuyện này không?

[30:15]Khuyết điểm thầy này, thầy kia biết không? Cũng biết đầy, phải không? Nói chứ đi chùa này chùa kia mình cũng biết à. Nhưng mà chuyện đó có đem đi nói tùm lum được không? Không, vì đó là danh dự của đạo. Không nên nói ra. Điều đó chỉ mình xây dựng một cách nào khác thôi, chứ không phải là nói rộng rãi tùm lum. Rồi một cái thứ tư nữa là cái quyền lợi của quốc gia. Bởi vì biết đâu trong vô tình á, chúng ta biết được một bí mật gì đó của quốc gia. Ví dụ mình có cái người thân mình làm trong nhà nước hay là gì gì đó không biết, nhưng mà nếu một cái bí mật đó mà bị tiết lộ ra thì rất là nguy hiểm, rất là nguy hiểm, tổn thất cái quyền lợi của đất nước,

[30:53]thì khi những điều đó không được không được kể tùm lum. Nên vì vậy, chúng ta nhớ đó là phải cẩn thận những điều mình kể cho người khác, vì có khi chúng ta phạm cái lỗi lớn. Mà chúng ta mắc cái bệnh rất là kỳ là thích làm nhà báo. Mình không làm ký giả bữa nào trơn, mà gặp nhau là kể đủ thứ chuyện trên trời dưới đất. Mà chúng ta có cái cảm giác là mình biết nhiều chuyện, mình kể tùm lum ra như vậy là mình hay, trước mặt mọi người mình hay lắm. Người ta ngồi nghe người ta thán phục, phục lăn ra. Ờ nói: "Sao cái ông này ổng biết đủ thứ chuyện trên đời hay ghê nha. Từ Thủ tướng, Tổng Bí thư chuyện gì ổng cũng biết,

[31:27]rồi Tỉnh ủy với lại Chủ tịch gì ổng biết hết trơn." Thì nói mình khi mình nói rất là đã miệng. Chúng ta trở lại vấn đề. Một trong những yếu tố nữa của chánh ngữ mà theo giới được quy định nữa là không nói lời chia rẽ. Không nói lời chia rẽ Chúng ta phải hiểu cái này: Tình thương là chất liệu của cuộc sống. Chúng ta sống trên đời này chứ chúng ta thèm khát tình thương lắm. Giờ mình ví dụ như đang ở chỗ đông người á, ồn ào, mệt mỏi, mình thích rút vào một nơi vắng, ừ đừng gặp ai, đừng thương ai, đừng ai thương mình, đừng ai nói mình, mình đừng nói với ai. Mình nghĩ như vậy khuây khỏa, dễ chịu, thanh thản, không đâu.

[32:05]Khi mà mình rút vào một nơi mà chỉ có mình với ta, bỗng nhiên một cái sự khó chịu, bực bội, cô độc, ray rứt chịu không nổi. Mà vì sao vậy? Bởi vì thiếu tình thương, thiếu sự tương quan giao tiếp giữa người và người để ít ra cũng biểu lộ được một cái sự quý mến với nhau. Cái điều đó cần lắm, cần như ăn uống với thở. Phải không? Không có ba cái đó chết liền, đúng không có ba cái đó chết liền. Rồi sau đó nó có những nhu cầu phụ thêm ví dụ như quần áo để che đậy cơ thể, rồi từ từ cái nhiều cái, nhà cửa để ở, rồi mùng màng chiếu gối, vân vân. Mà chúng ta quên một cái điều quên điều là tình thương. Sống mà không có tình thương, nhiều khi mình chết,

[32:47]cái chết nó đến chậm hơn, nhưng mà cũng ray rứt, cũng đau khổ lắm. Nên vì vậy là chúng ta biết con người sống trên đời cần tình thương. Vì vậy, đừng bao giờ phá vỡ cái tình thương của con người với nhau. Biết ai thương nhau, mình cứ phải mừng là tốt. Để phá vỡ cái tình thương giữa người và người, mình làm cách nào? Mình muốn cho người này đừng thương người kia nữa thì mình làm sao? Mình cứ đấu sau lưng cho nhiều, tự nhiên người ta ghét nhau. Rồi mai mốt cái có người xử lý mình sau. Ở đây đó, con người mình cũng có một cái tập quán xấu nữa là thích nói xấu sau lưng người khác nha. Đây cũng là một cái bệnh.

[33:27]Hồi nãy chúng ta nói cái bệnh mà thích làm nhà báo á, ngồi gặp nhau là kể đủ thứ chuyện để khoe kiến thức của mình, đó là cái bệnh đó. Rồi nhiều khi mình kể những câu chuyện mà vi phạm vào bốn cái điều nãy ta nói, là vi phạm vào phá hoại nhân phẩm người khác nè, gây chia rẽ người khác nè, làm mất danh dự đạo nè, làm tổn hại quyền lợi quốc gia. Mình kể tùm lum rồi một lát thế nào cũng vi phạm. Cho nên chúng ta phải cẩn thận. Bởi vì những cái người mà làm nhà báo đó, họ phải bài vở họ viết ra được duyệt cẩn thận lắm. Còn mình không ai duyệt hết trơn, mình vừa nhà báo, vừa tổng biên tập, vừa cái đài phát thanh,

[33:59]vừa là tờ báo rồi nói oang oang không ai duyệt nên nó gây nhiều tổn hại. Giờ tự phải biết kiểm soát. Mà thêm cái bệnh nữa là hay bệnh nói xấu sau lưng người khác. Không biết cái bệnh đó kỳ lạ. Bây giờ mình không lẽ mình chê người Việt Nam mình thì buồn. Vì tôi chưa bao giờ ra nước ngoài nên không biết thế nào, nhưng mà thấy người Việt Nam mình mắc cái bệnh này cũng hơi nhiều. Mà nó lây vào trong chùa, trong đạo nữa. Đem cái cái bệnh đó vào trong chùa để mà tu tập thì rất là kỳ. Cho nên vì vậy, khi chúng ta biết tu tập chánh ngữ, mình ráng vượt qua cái nhược điểm này. Một cái chánh ngữ nữa là không nói lời khoe khoang.

[34:36]Trong giới chúng ta có nói rồi, khoe khoang nghĩa là khoe cái hay của mình có hoặc là khoe nhiều hơn cái mình có để làm cho cái người khác phải thán phục mình. Khi khoe khoang là trong tâm mình muốn đi tìm cái sự nể phục của người khác. Vì mình muốn người khác nể phục mình nên mình phải nổ, phải khoe khoang. Khi mình muốn người khác nể phục mình thì thường cái hậu quả nó ngược lại là từ từ người ta lại coi thường mình, chán ghét mình. Đây là cái nhân quả. Vì vậy cái người khoe khoang thì ban đầu có thể dụ được vài người nào đó, nhưng về lâu về dài thì thường là chỉ nhận được cái sự chán ghét của người khác, sự coi thường của người khác.

[35:16]Còn ngược lại cái người mà khiêm tốn á, ít nói về mình, tuy làm được nhiều mà nói ít, lần lần về sau lại được người khác quá quý mến. Là mình chỉ muốn quý người khác thôi chứ không muốn người khác quý mình, mình chỉ muốn mình ngưỡng mộ, nể phục người khác thôi chứ không muốn người khác phải ngưỡng mộ, phải nể phục mình. Người như vậy thì lại được công đức cực kỳ lớn về sau, là đi đâu người ta cũng thương, cũng quý hết. Chúng ta nhớ chỗ này chút xíu, là chúng ta nguyện sống một đời này đó, mình có cái tấm lòng là luôn luôn thích quý kính người khác. Quý kính được ai mình quý kính liền, nhưng mà trong tâm không mong cầu người khác phải quý kính mình.

[35:53]Chứ còn nếu mình có cái ý mà muốn cho người khác quý kính mình thì sau này chúng ta mắc cái quả báo cũng rất là trầm trọng, tự nhiên mình rơi vào một cái giá trị hèn hạ, bị người khác coi thường. Nên những người mà ở giữa chỗ đông người biết sống thầm lặng, vững vàng là cái người đó dễ có phước, dễ được người khác quý trọng. Còn người nào mà ở giữa chỗ đông người hay làm nổi, làm nổi bằng những cử chỉ, bằng những lời nói thế này thế kia là chúng ta biết người này có cái bệnh, cái bệnh hơi phô trương để đi tìm cái sự chú ý của người chung quanh, đi tìm cái sự thán phục của người chung quanh thì cái tâm đó chính là một cái tâm lý bệnh hoạn.

[36:33]Cái tâm lý mà muốn người chung quanh phải chú ý mình, quan tâm mình, quý mến mình, đó là một tâm lý bệnh hoạn. Vì sao vậy? Đối với người trong đạo Phật, chúng ta không đòi hỏi cái điều đó nơi mọi người mà phải đòi hỏi nơi chính mình phải quan tâm người khác, chú ý người khác, nể phục người khác. Quý phật tử đồng ý không? Đồng ý nha, nó như vậy. Cho nên chúng ta phải nhìn sâu trong tâm hồn của mình. Đây là điều mà bên ngoài khó đánh giá lắm, phải tự mình can đảm, sâu sắc,

[37:05]tinh tế nhìn thẳng vào tâm hồn mình xem là mình muốn người khác chú ý, quan tâm mình hay là mình phải buộc mình phải quan tâm, thương yêu, chú ý người khác? Và phải sửa lật ngược cho bằng được cái điều này. Đây là cái công đức trong tâm á, được hay không được, tội hay phước là ở chỗ này, chúng ta phải cố gắng, phải sâu sắc chỗ này. Trong cái vi phạm mà chánh ngữ về giới á, dùng lời nói để mưu gạt, để lừa gạt, mưu hại người là tội cực kỳ lớn nhất của cái lời nói. Ví dụ mình dụ người ta à nói a đi theo tôi đi qua cái Campuchia gì đó là có công ăn việc làm rồi qua bển dụ bán người ta luôn. Thì đó gọi là dùng lời nói để lừa gạt, mưu hại người ta thì tội này cực kỳ nặng.

[37:50]Những người như vậy chết phải xuống địa ngục. Phải xuống địa ngục phải chịu nhiều cái cái hình phạt thảm khốc ở trỏng. Chúng tôi hình như cũng không biết có làm đó không mà sao cũng bị xuống địa ngục. Hoặc là mình dùng cái lời nói ngon ngọt để người ta đưa tiền cho mình, đưa tiền làm ăn rồi cái mình trốn đi luôn, đó là dùng lời nói để lừa gạt, cái đó tội cũng rất là nặng, cho nên cẩn thận. Trong những cái mà chánh ngữ có điều này nữa là không hí luận. Trong kinh hay dùng chữ không hí luận, nghĩa là không nói giỡn, nói đùa, không giỡn cợt mất trang nghiêm. Cái hí luận này nó nhiều nghĩa. Cái nguyên nghĩa là mình đừng có nói nó giỡn cợt mất trang nghiêm,

[38:31]vì phải nói những lời nói đàng hoàng, đường bệ, đĩnh đạc. Đó là cái tư cách của một bậc thánh. Thì người đệ tử Phật, Phật buộc là phải có lời nói như vậy, là nói ra lời nào nó chắc, vững, nó đàng hoàng, có giá trị lời đó, chứ Phật không cho phép cái người đệ tử của mình mà nói một câu thừa thãi, không giá trị, giỡn cợt, vô nghĩa. Đây là cái điều mà Phật nói tới nói lui trong nhiều kinh điển là không được hí luận, là không được nói bừa bãi như vậy, lời nói phải cẩn thận. Thì trong cái không hí luận, sau này các vị tổ còn giải thích thêm nữa là đừng có nói những lời vô ích mà làm cho người khác bận tâm

[39:15]lắng nghe mình mà không có gì hết, nội dung rỗng, không có được điều gì tốt đẹp, lợi ích cả, cũng bị các tổ gán là hí luận. Nói như vậy cũng bị gọi là hí luận. Tức là có nhiều người có cái bệnh nói nhiều nhưng mà làm cho người khác phải mất thì giờ ngồi nghe mà nghe một lát không được cái điều gì lợi ích cả, mất thời gian, làm hao tổn tâm trí người khác thì như vậy cũng bị xếp vào hí luận. Đó là cũng là một cái lỗi trong cái trong cái tu tập chánh ngữ. Còn cái khôi hài có ý vị lại là dấu hiệu của trí tuệ. Ví dụ như chúng ta đi nghe giảng pháp mà trong một bài giảng pháp đó không có khôi hài thì mình cũng dễ ngủ phải không? Lâu lâu như vậy.

[39:58]Hoặc là trong lúc nói chuyện với nhau vậy, đôi khi chúng ta nói một vài lời khôi hài để cho không khí nó được vui vẻ thì cũng là một điều cần thiết. Mà người khôi hài là người thông minh lắm, thông minh. Tại vì sao vậy? Vì chúng tôi chưa có phân tích về cái khôi hài nên hôm nay mình không có nói, hôm nay không có nói dài, nhưng mà nói chung người có cái đầu óc khôi hài thường là người thông minh. Thầy trụ trì mình ở đây cũng khôi hài dữ lắm, thầy trụ trì mà nói chuyện cười chết thôi. Khôi hài nó thường là châm biếm một cái thói xấu nào đó, cái lỗi nào đó nhẹ nhàng mà thường hiểu ngầm thôi. Ví dụ như có cái câu chuyện

[40:32]là có hai vợ chồng, bà vợ bả đi học thanh nhạc, tức học hát á. Tại thấy lúc này là người ta đi hát mà người ta kiếm tiền được nhiều và nổi tiếng nữa đó thì bà vợ bả mới đi học hát. Thì không biết ở trong trường dạy sao nhưng về nhà thì bả phải tập. Bả phải tập hát, tập la, tập rung, tập đủ cách hết trơn. Mỗi lần bà vợ mà tập thì ông chồng đóng cửa cứng ngắt hết. Thì bà vợ hỏi: "Sao mỗi lần em tập hát mà anh cứ đóng cửa cứng vậy?" Ổng nói: "Anh sợ hàng xóm tưởng là anh đánh em thê thảm nên anh làm vậy." Bây giờ nãy giờ mình nói cái giới trong cái chánh ngữ, bây giờ mình xác nhận cái nào gọi là tà ngữ.

[41:08]Hồi nãy là mình nói về cái lỗi của chánh ngữ, giờ mình nói tới tà ngữ nè. Dùng tới chữ tà ngữ là bắt đầu nghiêm trọng rồi. Tức là người này bẻ cong, nói sai, lật ngược chân lý, đạo lý và đưa đến những cái tổn hại nghiêm trọng cho mọi người chung quanh thì gọi là tà ngữ. Nên chữ tà thì nó nặng. Hôm trước á, khi mà chúng ta nói về Bát chánh đạo, chúng ta có nói cái chữ tà nguyên nghĩa nó rất là nhẹ, nhưng mà dần dần chúng ta hiểu chữ tà rất là nặng. Thì bây giờ hôm nay cũng vậy, chúng ta nói về chữ tà ngữ là chúng ta đang kết những cái tội rất là nặng. Mà nếu như người nào vi phạm điều này thì là tội rất là nặng.

[41:44]Một trong những tà ngữ nghiêm trọng là giảng sai Phật pháp. Nhớ như vậy, giảng sai Phật pháp là tà ngữ. Tại vì sao vậy? Bởi vì cái người mà đứng lên giảng Phật pháp á là thường là có cái duyên, cái phước gì đó được làm một giảng sư, được nhiều người lắng nghe, được nhiều người tin phục, được nhiều người đón nhận. Đó, người ta tin rồi, nói cái gì người ta cũng dễ chấp nhận. Nhưng mà không ngờ khi mình đang giảng về Phật pháp, nói thao thao trong đó có nhiều điều sai với Phật pháp, ngược với Phật pháp thì làm cho bao nhiêu người người ta đón nhận cái lời nói đó, người ta chấp nhận cái lời nói đó, người ta tu trật, cuộc đời người ta đổ vỡ hết,

[42:30]công đức người ta không tăng trưởng, rồi nhiều kiếp người ta bị quả báo đọa lạc thì cái người giảng sư mang tội rất là nặng, rất là nặng. Vì chúng ta ví dụ như bây giờ mình nói ác ngữ đi, mình chửi người ta thì mình cũng có tội đó, nhưng tội đó vừa chừng thôi. Còn cái người mà đạo mạo, đường bệ, ngồi trên pháp tòa giảng bài Phật pháp mà giảng trật, tội cực kỳ lớn. Mà thường thường mình không thấy. Mình chỉ chê một cái người mà mặc quần xà lỏn, cởi trần, đứng chửi tục, chửi bậy phải không? Mình nói con người không có giá trị, mất tư cách. Còn cái người mà đường bệ ngồi trên pháp tòa giảng Phật pháp thì mình kính trọng vô cùng.

[43:12]Nhưng mà cái tay mà mặc quần xà lỏn cởi trần mà đứng chửi tục á, ít tội hơn cái người mà mặc áo đẹp đẽ ngồi trên pháp tòa giảng Phật pháp mà giảng sai. Tại vì nữa mình xuống địa ngục chứ tìm cái ông quần xà lỏn không ra, mà thấy cái ông giảng sư nằm ở dưới địa ngục á vì giảng bậy giáo pháp. Rất là đáng sợ, không phải dễ đâu. Bởi vì giết chết tâm hồn người ta. Mình chửi tục chứ mình không giết chết tâm hồn ai hết trơn á, có người ta ghét quá người ta giết mình thì có, chứ còn mà làm giảng sư giảng sai, giết chết tâm hồn con người, giết chết cuộc đời con người và có thể gây ra cả một cái mối họa cả thế hệ luôn đó.

[43:46]Thì có những cái điều gì gọi là giảng sai Phật pháp? Thứ nhất là phủ nhận nhân quả hoặc là suy diễn về nhân quả mà suy diễn sai, suy diễn sai thì cũng mang tội rất là nặng. Chúng ta thấy cái này dễ sai, dễ phạm không? Rất là dễ phạm. Ví dụ như bây giờ cái người mà phủ nhận nhân quả đó thì tội chình ình á dễ thấy rồi. Đạo Phật là đặt trên nền tảng nhân quả mà mình dám chống, nói không có nhân quả thì người này đúng là đọa súc sinh, đọa địa ngục là đương nhiên. Giống như chúng ta nghe câu chuyện về ông già chồn á, nói bậy một câu, nói rằng cái người mà tu đắc đạo rồi là không bị nhân quả chi phối nữa thì ổng đọa 500 kiếp làm chồn.

[44:27]Thì chuyện dễ thấy rồi phải không? Là dễ thấy. Mà có những người tin nhân quả, đồng ý tin nhân quả, nhưng mà suy diễn nhân quả trật hết trơn. thì cũng là mang tội. Ví dụ nói là cái người mà muốn đẹp thì làm sao?

[44:46]Muốn đẹp thì làm sao? Thường là mình hay nói là trả lời liền là chưng bông cúng Phật phải không? Chưng bông cúng Phật là đẹp. Thường chúng ta hay nói câu đó lắm, cho nên đó lý do tại sao mà mình cứ hay mua hoa cúng Phật, thì cái đó cũng tốt, nhưng đó không phải là tất cả nhân quả. Nếu mình hiểu như vậy thì đó cũng là suy diễn bị thiếu nhân quả một phần lớn, cho nên công đức vẫn không lớn. Cho nên cái người mà trả lời cho người khác cái câu nói là muốn đẹp là phải chưng hoa cúng Phật thì người đó không được công đức nhiều, không được công đức nhiều, vì suy diễn như vậy chưa có hết nhân quả, chưa tới cái tinh yếu gốc gác của nhân quả.

[45:25]Thường á cái người mà được gương mặt đẹp á, chúng ta nhớ là trong đời sống họ cũng có phước. Nó có cái phước đi đôi với cái nhan sắc của họ. Thường cái người mà đẹp thì dễ được người ta thương, người ta sử dụng. Ví dụ chúng ta gặp một người đàn ông mà có gương mặt quang minh, đẹp đẽ, tự nhiên mình thấy có cảm tình liền, phải không? Mình tin tưởng. Mình có chơi hụi mình dám chơi liền. Chứ còn gặp cái người mà răng còn có hai, ba cái, mắt lé qua lé lại đồ này nọ thì không dám chơi hụi, rủ không dám chơi. Nên chúng ta thấy cái nét đẹp người ta nó liên quan đến cái đời sống, cái sự sướng khổ của người ta, cho nên không phải là chỉ chưng hoa

[46:05]cúng Phật rồi mà được đời sống sung sướng được, mà làm sao? Là phải sống rất là tốt, tâm rất là hiền lành, hay thương người giúp người nó mới ra được cái mặt đẹp, rồi có cái mặt đẹp rồi mới được nhiều người tin yêu, hợp tác, chơi hụi rồi ví dụ vậy. Phải không? Đó, nhân quả. Còn nếu mình cứ nói muốn đẹp cứ đem chưng hoa, người ta không chịu sống tốt với nhau mà cứ lo đi mua hoa thì hoa lên giá làm khổ nhau thôi chứ không có gì hết trơn. Rồi một cái điều giảng sai Phật pháp để gọi là tà ngữ nè, là chấp không. Chấp không là nói cái gì cũng không hết. Nói gì cũng không hết. Chấp không nên làm cho người ta bác luôn nhân quả nè,

[46:43]người ta coi thường cái đạo lý từ bi nè, sống thụ động. Thụ động là làm biếng, rồi trở thành vô ích cho cuộc đời. Ví dụ người tu theo đạo Phật mà chấp không, nói gì cũng không hết, thì bảo đảm là người này cũng không tin nhân quả. Không tin nhân quả rồi người này cũng không có lòng từ bi, cái gì cũng không mà, thương ai làm chi? Mà không thương ai hết thì không cần phải cố gắng làm điều gì hết, nên gọi là thụ động và giãi đãi. Mà một người sống thụ động giãi đãi thì đối với cuộc đời người này là người vô tích sự, không có lợi cho đời, ăn bám thôi à. Cho nên vì vậy cái chấp không rất là nguy hiểm,

[47:17]nó làm cho cái người đó không tạo ra phước, trở thành kẻ vô tích sự mà nếu cái đạo lý nó được tuyên truyền nhiều thì đạo Phật tiêu luôn, đạo Phật yếu luôn. Nên có những giai đoạn mà đạo Phật suy yếu bởi vì cái đạo lý không được giảng không chính xác và giảng quá rộng rãi, làm người ta hiểu lầm, tưởng cái gì cũng không hết. Vì vậy có một vị tổ sư đời xưa đã nói câu này: Thà chấp có bằng núi Tu-di còn hơn chấp không như hạt cải. Tức là vị đó thấy rất là rõ. Phải không? Mình chấp không chút xíu thôi mình cũng dễ sai lầm đối với Phật pháp. Thà chấp có, vậy chớ mà mình có tin nhân quả, có ráng tạo phước, ráng là thờ kính Phật,

[47:59]vân vân, vẫn có lợi cho đời, vẫn có lợi cho đạo. Mình chấp có vậy vẫn chắc ăn. Còn nói cái gì cũng không hết thì chúng ta sẽ rơi vào một loạt những cái bệnh mà chúng ta vừa kể. Vì vậy hồi nãy thầy trụ trì có thông báo là năm tới chúng tôi sẽ giảng hai lần trong một tháng á, quý Phật tử có nghe chưa? Nghe hả? À có một ngày mùng 1 vẫn như là giảng Bát Quan Trai thế này, và còn lại một cái Chủ nhật nào đó giữa tháng vào buổi sáng Chủ nhật thì chúng tôi sẽ giảng kinh Kim Cang để nói về lý Không. Tại kinh Kim Cang nói về lý Không, là cái sự chuyển tiếp giữa Nguyên thủy và Đại thừa. Chúng tôi cũng muốn trình bày về lý Không để chúng ta hiểu

[48:35]cái Không của bậc thánh, không phải là chấp không. Tuy nhiên hồi nãy nghe thầy trụ trì thông báo là vào một buổi sáng Chủ nhật giữa tháng chúng tôi giảng đó đó, thì chúng tôi thấy mọi người làm thinh à, giống như không muốn, không thích lắm làm chúng tôi cũng ngập ngừng, e ngại không biết có thích nghe không hay nghe chán rồi.

[48:55]Hồi nãy nghe thầy trụ trì thông báo thấy êm ru à, làm tôi trên ngồi trên lầu nhột, thấy nhột. Trời ơi. Rồi có một cái đạo lý mà để gọi là giảng sai Phật pháp nữa là đánh vỡ cái lòng tôn kính Phật. Chúng ta nhớ điều này. Chúng ta nhớ điều này. Chúng ta nhớ điều này là: ví dụ như một quốc gia đó mà có mạnh á là nhờ có một lãnh tụ làm thần tượng cho dân chúng, là người dân mà họ thần tượng được cái người lãnh tụ của họ rồi là họ sống chết liền, họ yêu nước mạnh lên liền và họ có thể chấp nhận cực khổ để mà xây dựng và bảo vệ cái đất nước đó. Đó là một quy luật tâm lý không thể chối cãi được. Cho nên vào những giai đoạn mà đất nước chúng ta

[49:41]có những lãnh tụ kiệt xuất thì tự nhiên nhân dân chúng ta mạnh mẽ phi thường. Nhớ như vậy. Thì cái điều này chúng tôi vào Tết chúng tôi sẽ giảng thêm, vào những dịp Tết, còn hôm nay không nói thêm. Trong đạo cũng vậy. Trong đạo vậy, khi mà những người tín đồ họ thiết tha tôn kính cái vị giáo chủ thì đạo đó sẽ mạnh. Đó là quy luật bắt buộc. Vì vậy nếu mà chúng ta muốn đạo Phật mạnh thì chúng ta, cái điều chúng ta cần thiết là tất cả những đệ tử Phật phải hết lòng tôn kính Phật đến tuyệt đối thì đạo Phật mới mạnh. Đó là cái tâm lý tiền đề căn bản quan trọng, không thể chối ngược được. Thì như vậy ngược lại, chúng ta suy luận ngược lại,

[50:25]thì cái phá hoại để cho đạo Phật yếu đi thì không có gì hay bằng sao? Đánh vỡ cái lòng tôn kính Đức Phật. Tức là có những giảng sư leo lên pháp tòa mà kêu người ta đừng tôn kính Phật, đừng lạy Phật. Đó là những người đang phá Phật pháp, làm đạo Phật suy yếu xuống liền. Bởi vì sao? Vi phạm vào quy luật tâm lý rất nguy hiểm. Chúng ta đó, có tôn kính Phật 1.000 lần hơn bây giờ vẫn chưa hề đủ đâu, chưa hề đủ đâu. Chúng ta có đem cái thân này chết 1.000 lần vì Đức Phật cũng chưa đủ đâu là đâu đâu. Cho nên vì vậy chính chúng ta cũng như giúp cho mọi người thiết tha tôn kính Đức Phật thì như vậy mỗi người mới có sức mạnh để tu,

[51:06]có sức mạnh để mà vượt qua trở ngại mà truyền bá Phật pháp. Còn nếu cái người nào đó chúng tôi gọi là độc mồm, độc miệng, giảng những câu mà coi thường Đức Phật, không cần lạy Phật bên ngoài, chỉ cần Phật trong tâm mình, thì đó là chúng tôi gọi là ác. Vì nó rơi đúng vào cái quy luật là phá vỡ lòng tôn kính Phật sẽ làm cho đạo Phật yếu xuống liền. Mà đúng là đạo Phật chúng ta đã qua nhiều trăm năm bị yếu, vì sao? Vì đã có những cái tư tưởng đó rớt vào trong đạo Phật, là có những người giảng chứng tỏ rằng mình cao, không xây dựng cái lòng tôn kính Phật cho tín đồ Phật tử. Nói những đạo lý nghe như cao,

[51:46]nhưng kỳ thực là phạm vào một cái sai lầm của tà ngữ, ác độc. Chúng tôi dùng chữ ác. Phá vỡ cái lòng tôn kính Phật của người khác là một điều ác độc. Điều đó giống như phạm tội ngũ nghịch là làm cho thân Phật ra máu.

[52:05]Nói nãy giờ nặng quá, không biết ra đường có ai đón đường không nữa. Gây chia rẽ đạo Phật bằng cách độc tôn cái pháp môn mình, chê bai pháp môn người khác, cũng là một tà ngữ. Hiện nay trong đạo Phật mình thì có nhiều pháp môn. Chúng tôi dùng chữ hiện nay thôi nha, chứ hồi thời Đức Phật không có chuyện đó. Vào thời Đức Phật, tất cả pháp môn Đức Phật dạy đều thống nhất với nhau hết, đều nhất quán, xuyên suốt, bổ sung cho nhau hết, cho nên không có các pháp môn mà chia rẽ ra thành từng tông quá trầm trọng như bây giờ. Bây giờ hễ tông Tịnh độ là Tịnh độ, Thiền là Thiền, Mật là Mật, quá ngăn cách.

[52:39]Hồi xưa không có chuyện đó. Nhưng mà đó chia quá xa rồi, chúng ta nhớ là đã sai rồi, mà bây giờ chúng ta sai thêm một cái thứ hai nữa là độc tôn pháp môn mình, ca ngợi pháp môn mình, chê bai pháp môn khác làm cho cái sự chia rẽ trầm trọng thêm một bước nữa, thì đây cũng là một cái tà ngữ sai lầm. Chúng ta phải hiểu thế này: ngày hôm nay khi mà đạo Phật chia ra nhiều tông như vậy đã là một cái dở so với thời Đức Phật thì chúng ta phải có bổn phận gắn lại, gắn lại. Ví dụ gặp người tu Tịnh độ, mình nói: ờ Tịnh độ cũng giống Thiền thôi, niệm Phật nhiếp tâm là rất giống với Thiền. Mình nói câu như vậy, nghe nhẹ nhàng, dễ chịu, phải không?

[53:18]Làm cho đạo Phật đoàn kết, đừng thấy xa nữa. Hay gặp người tu Thiền: ờ tu Thiền vậy chớ mà biết niệm Phật cũng rất là có đức. Ngồi ví dụ dù tu Thiền nhưng mà biết niệm Phật tâm mình cũng dễ nhiếp hơn nữa, bởi vì có cái lòng tôn kính Phật. Mình nói một câu như vậy nối các tông lại với nhau, chứ đừng có chia ra thêm. Đừng nói: hễ tông này là hay, tông kia không hay. Đó là một cái tà ngữ, mà tà ngữ này thì phạm tội nặng. Bây giờ chúng ta nói những cái chánh ngữ căn bản. Thứ nhất là đừng để cái lời nói của mình làm phiền lòng người khác. Câu này nghe đơn giản chứ mà khó thực hiện lắm. Hễ mình nói ra một câu mà làm cho cái trong tâm của người nghe xuất hiện một

[53:59]cái sự xao động, buồn phiền thì mình mang tội, mình mất cái chánh ngữ. Mà mình biết không? Không, mình không biết điều này, mình nói cho đã miệng thôi. Mình nói làm sao đó nói, nói đã thôi, còn ví dụ mình trong tâm người kia họ buồn, họ giận, họ tức lên, cào rát, rào rạt trong tâm, mình không biết, cứ nói đã. Không ngờ đó là phạm cái tội về lời nói, cho nên chúng ta để ý cẩn thận. Từ đây khi trước khi mình nói với ai điều nào, mình phải đoán thử sau khi cái người kia nghe cái lời đó, tâm họ sẽ như thế nào rồi hãy nói. Được không? Từ đây bắt đầu tập như vậy nha, mình tập đoán trước, đoán trước tâm người ta, là mình tính nói là:

[54:39]Tôi để dành cho anh cái bánh bao đây. Mình đoán coi họ nghe câu này họ làm sao? Họ vui không? Không, chưa chắc, bởi cái người này là cái người mà trước đây mình biết là ghét cái bánh bao ghê gớm, nhất là bánh bao thiu, bánh bao chiều rồi, ghét lắm, mà để dành tức là bánh bao buổi chiều rồi, thì chưa chắc là người ta đã vui, mình phải đoán trước như vậy. Ví dụ như là mình có nghe cái bài hát là Dáng Đứng Bến Tre không? Bến Tre ha? Dáng Đứng Bến Tre, thì mình nói: Anh có cái dáng đứng bến xe. Coi trong lòng người ta cái gì nó khởi lên ở trong. Phải đoán trước điều đó rồi hãy nói, phải không? Cho nên ở đây ông bà mình có nói một câu thiệt là thấm thía đó:

[55:17]"Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau". Ông bà mình ngày xưa trí tuệ ghê gớm chứ. "Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau", tức là chữ "lựa lời" đó nghĩa là mình phải đoán trước được cái tâm tình của người kia khi nghe mình nói như vậy, họ có vừa lòng hay không. Có một cái rất là đặc biệt mà cũng được gọi là chánh ngữ là sự im lặng. Chúng ta im lặng đúng vào cái lúc phải im lặng, đó cũng là chánh ngữ. Đó cũng là biết tu tập. Lúc đó mọi người cần mình im lặng mà mình cứ nói lải nhải, lải nhải thì sao? Phiền lòng người khác ghê gớm lắm. Có những lúc phải im lặng, dù mình nói rất hay,

[55:55]dù mình nói rất hay, mà lúc đó phải im lặng, làm ơn nín giùm, nín một lát nữa nói, nhưng lúc nào nín thì cứ phải nín, im. Cho nên biết im lặng đúng lúc cũng là một chánh ngữ, mà biết kiềm chế mình cũng là người có trí tuệ. Chứ còn người nào mà cứ nói lải nhải, lải nhải hoài, như tôi vầy là tà ngữ.

[56:17]Nói nhiều cũng là cái lỗi nha, vì mình bắt người khác nghe nhiều rất mệt. Không biết ở đây mình có gặp những người nói nhiều chưa ta? Gặp chưa? Rồi sau đó thì sao? Mình thành thật biết, biết ơn hả? Thành thật biết ơn. "Sự có mặt của bạn đã làm cho gia đình chúng tôi tăng thêm phần khủng hoảng. Chúng tôi xin thành thật biết ơn bạn." Nói gì nói hoài, sao chịu nổi. Mới ban đầu mình gặp những người đó họ nói hay lắm, họ nói hay, làm mình thích thú. Nhưng mà khi cái người đó họ biết họ nói hay đó, họ nói hoài thì bắt đầu mình sợ, mình trốn. Nên vì vậy, chúng ta nhớ một điều, ví dụ nếu mình nói hay mà người ta khen

[56:52]mình nói hay, thì ngay lúc đó phải biết im lặng, tập im lặng là vừa đó. Chứ mà khoái chí mà nói nữa là sẽ có ngày thiên hạ trốn mình hết. Khi mình bước vào chùa cái, chùa là vắng như một sa mạc liền. Bước vào nhà người bạn, người bạn cáo từ để đi công chuyện liền. Thì lúc đó phải coi lại là có phải là mình đã đã nói nhiều quá hay không. Ở đây có ai bị vậy chưa? Mình tới đâu người ta trốn sạch tới đó chưa? Không một bóng người. Mình tới đâu là ở đó như không một bóng người. Coi chừng á, tại cái miệng mình. Rồi những cái căn bản về văn minh, lịch sự, ví dụ như là khi mình làm phiền người khác thì mình phải?

[57:26]Phải biết xin lỗi. Khi mình nhận ai giúp cái điều gì, dù một lời nói tốt, mình vẫn biết cám? Cám ơn. Tránh chê bai, chỉ trích người khác nha, cái này cẩn thận một chút. Khen thì dễ, nhưng mà chê bai, chỉ trích thì đừng. Vì sao vậy? Bởi vì chỉ những người mà tu tập đến mức độ cao, đạo lực vững á, thì nghe cái lời chê tâm mới bất động. Mà người đó nhiều hay ít? Còn đa phần khi nghe lời chê đều? Đều khó chịu, đều buồn. Cho nên mình chê, mình hay chê tức là mình hay đem ban rải cái nỗi buồn vào trong cuộc đời này, thì sau này cuộc đời cũng sẽ dồn cái nỗi buồn đó lại cho mình, thì đời mình te tua, thê thảm, tê tái đó, thảm thiết đó, phải coi chừng.

[58:10]Cho nên vì vậy mình nên khen nhiều hơn là nên chê. Khen á, nên khen nhiều thêm một chút, không phải là nịnh, mình khen đúng thôi. Nhưng mà lời khen là một sự khuyến khích cần thiết để cho người kia họ tiếp tục phát huy cái điều tốt của họ, thấy không? Ví dụ mình gặp cái người có cái sự đĩnh đạc, hay sự khiêm tốn, mình ca ngợi điều đó, thế làm cho người ta vững tâm người ta đi tiếp con đường người ta. Hoặc mà thấy một cái người họ siêng giúp người, siêng làm việc thiện, mình ca ngợi thì người ta vui, thêm được một chút niềm vui trong lòng để họ vững bước họ đi tới, họ tiếp tục làm những điều tốt cho cuộc đời.

[58:46]Thì đó, cái lời khen đó rất là tốt. Chỉ có tội nghiệp cho mấy người được khen thôi. Hễ mình được khen thì ráng liệu hồn mà giữ cái tâm khiêm hạ, thấy không? Đừng có khoái chí. Tại vì mình được khen mà mình khoái chí thì sẽ bị kiêu mạn, mà kiêu mạn thì sau này đổ vỡ hết. Cho nên cái người khen thì được phước, mà người được khen thì bị hoạ. Nhưng mà theo chánh ngữ thì mình phải khen. Chỉ tội nghiệp cho người được khen ráng chịu, liệu hồn mà giữ cái tâm khiêm hạ khi được khen. Cho nên cái phần còn lại là của người kia không phải của mình. Vì vậy mình cứ khen búa xua, khen búa xua. Mà nhưng mà mang mặc áo mình dán cái này:

[59:24]"Là xin cẩn thận khi được tôi khen". Rồi mình cứ khen thôi, mình đi đâu mình gặp ai mình nói chuyện mình cũng khen, nhưng mà trước mặt mình nè: "Xin cẩn thận khi được tôi khen, đừng khoái chí", vậy đó, rồi, cứ khen thoải mái. Có ba cái cách bày tỏ đạo lý, có ba cách bày tỏ đạo lý. Cách bày tỏ thứ nhất là nói về cái đạo lý đó. Cách bày tỏ thứ hai á là làm theo cái đạo lý đó. Và cách bày tỏ thứ ba đó là nói, cũng là nói, à mà nói để tạo thành một cái kết quả như cái đạo lý đó. Nghe câu này không ai hiểu hết, mà ví dụ mới hiểu. Đây là ba cách bày tỏ đạo lý nè: ví dụ bây giờ mình nói cái đạo lý tình thương, thì cái cách thứ nhất á mà để

[1:00:08]bày tỏ cái đạo lý tình thương á là bằng cách dùng lời nói, là nói về tình thương. Ví dụ như mình nói về từ bi của Phật thì mình nói là: "Đức Phật dạy chúng ta phải thương yêu chúng sinh, thương yêu những người chung quanh mình, những người có ơn với mình, những người không quen, những người xa lạ, thậm chí kẻ thù và những chúng sinh mình không thấy mặt mà chỉ biết trong ý tưởng". Đó là bày tỏ đạo lý, trình bày đạo lý bằng lời nói. Cách bày tỏ cái đạo lý tình thương thứ hai là bằng hành động, là thế này: giờ không có nói thương nữa, mà làm. Làm cái gì? Làm cái gì? Giúp người khác. Thấy người ta khổ, mình tới mình giúp.

[1:00:46]Thì cái hành động mà giúp đỡ để người ta được học hành tấn tới, để người ta vượt qua cảnh khổ, thì đó chính là thể hiện đạo lý từ bi. Tức là mình không nói về từ bi, mà làm cái từ bi đó. Đây là cách cũng là một cách thể hiện đạo lý. Và cách thứ ba lại trở lại là lời nói nữa, mà thay vì là mình nói về thương yêu, mà mình không nói về đạo lý từ bi, mà mình cái cách nói mình để giúp người ta nên nhà nên cửa, nên đời nên đạo. Nè ví dụ thế này: biết cái người này đang cần sự giúp đỡ, cái mình đến mình nói với người kia, là nói: "Tôi thấy cái anh A đó ảnh rất là tốt, nhưng hiện nay ảnh đang thiếu chỗ này, cần chỗ này.

[1:01:29]Anh hãy vui lòng giúp đỡ anh đó". Thì như vậy chính là lời nói phải không? Nhưng lời nói đó có phải là từ bi không? Đó, từ bi. Như vậy cái lời nói đó có giảng về từ bi không? Không từ bi, nhưng mà rất là rất là từ bi. Đó như vậy, đó là ba cách thể hiện đạo lý. Chúng ta nắm được rồi phải không? Đó, cách thứ nhất là nói về đạo lý từ bi, nhưng mà chưa chắc làm được à, mà thường mấy người lải nhải nói nhiều về ít làm lắm. Cách thứ hai là không nói về từ bi mà làm, giúp người khác. Và cách thứ ba là nói cái gì đó để con người ta được lợi ích, được tốt đẹp, đó cũng là không nói về từ bi nhưng cái lời nói mình có giá trị như một việc làm về từ bi.

[1:02:08]Hoặc là chúng ta ví dụ nói về cái đạo lý nhẫn nhục đi, thì cách thể hiện thứ nhất là giải thích, trình bày về đạo lý nhẫn nhục, là mình nói thế này: cái người tu nhẫn nhục á là phải giữ tâm hồn bất động khi có người khác chửi mắng mình, đánh đập mình, nhục mạ mình, thậm chí giết hại mình, thì đó là cái trình bày về đạo lý từ bi. Cái cách thứ hai á là hành động nhẫn nhục, là giờ không nói, nhưng mà hễ ai tát mình cái thì mình làm sao? Cười, cười thôi, không nói gì hết. Thì đó là không nói về nhẫn nhục, nhưng mà thực hiện được đạo lý nhẫn nhục, đúng không? Đúng. Rồi cái thứ ba nữa, thứ ba nữa là là ví dụ như là có một người nào đó họ

[1:02:55]đánh mình, hay họ nói xấu mình, thì mình nói với một người khác kể về cái người kia, mà mình vẫn kể với một cái lòng không có ác ý, vẫn thương yêu, vẫn khen ngợi cái người mà họ đánh mình, họ nhục mạ mình. Thì cái lời nói đó là lời nói nhẫn nhục. Tại vì không có giận, không giận được, không có giận nên mới nói được cái lời tốt về cái người mà họ đã cư xử xấu với mình, thì đó chính là lời nói của sự nhẫn nhục. Phải không? Đồng ý không? Vậy ba cách trình bày thể hiện đạo lý, quý Phật tử nắm được rồi phải không? Giờ ví dụ một cái đạo lý nữa đi cho chắc ăn. Ví dụ đạo lý can đảm, thì thứ nhất là mình trình bày, giải thích về cái can đảm.

[1:03:37]Mình nói thế này: cái người can đảm là người không sợ sệt, dám dấn thân vào cái chỗ nguy hiểm để làm những điều tốt, những điều tốt. Phải điều tốt mới gọi can đảm nha, điều xấu thì gọi là cái gì? Cũng vậy đó, cũng dám dấn thân vào cái chỗ nguy hiểm để làm một việc gì đó, nhưng mà nếu mình làm việc tốt thì mới gọi can đảm, mà làm việc xấu thì gọi là gan, thằng lì. Nó vậy thôi à. Cho nên mình phải can đảm đừng gan lì. Ví dụ như là có một cái đám cháy bừng lên, trong đó mình thấy có tiếng con nít khóc ở trỏng, thì ai cũng sợ, nhưng mà có một người đó vừa trí tuệ mà vừa can đảm, cái là nhúng lẹ một cái áo nào

[1:04:19]đó vào trong cái thùng nước, rồi cái phủ lên người mình là xông qua đám lửa chạy vào để đi tìm đứa bé có tiếng khóc trong đó bưng ra. Thì đó gọi là hành động can đảm mà không nói, không nói về can đảm nhưng đang hành động can đảm. Đó là, vì cái thứ ba là lời nói của sự can đảm. Là ví dụ như người này biết được cái tệ đoan của xã hội có những người xấu, có nhiều thế lực, thì người này dám đấu tranh trên báo chí, ráng lên tiếng để cho tìm cái dư luận đồng tình mà chống lại cái xấu đang hoành hành trong cái xã hội. Thì cái người như vậy dễ chết, dễ mất mạng lắm, vì những cái thế lực mà xấu họ đang có tiền, có bạc họ giết liền.

[1:05:01]Nhưng mà mình dám nói, không sợ nguy hiểm thì đó là cái lời nói của sự can đảm. Nó giống như một hành động mà xông vào lửa cứu người vậy. Đó, vậy đó là ba cách thể hiện đạo lý. Thì như vậy, trong ba cách thể hiện đạo lý đó có một cái thuộc về hành động, mà hai cái thuộc về thuộc về lời nói. Thì ở đây đó, người đệ tử Phật chúng ta phải làm cho được ba điều này, cả ba cách hết. Chúng ta phải giỏi hết cả ba cách thể hiện đạo lý. Nghĩa là ví dụ ai hỏi về một đạo lý từ bi, mình đều phải biết trả lời, giải thích, trình bày rành mạch. Nhưng mà trong cuộc sống của mình, thực sự mình đã làm được rất nhiều việc từ bi, thương người giúp người.

[1:05:39]Và trong cái lời nói của mình, khi mà không nói đạo lý, thì chỉ nói những lời để đem lợi ích cho người khác, vì đó là lời nói của lòng từ bi. Và người Phật tử mình, người đệ tử Phật là xuất gia hay tại gia, đều phải sở trường, bản lĩnh, thông thạo, giỏi giắn cả ba cách thể hiện đạo lý như thế hết. Được không? Được không? Sao xìu xìu quá à.

[1:06:07]Cái quan trọng trong Bát Chánh Đạo là cái lời nói phải có ích lợi cho người khác thì mới tạo thành công đức được. Chứ còn mình nói ra một cái lời mà người nghe không có ích thì mình không có cái phước. Mà trong Bát Chánh Đạo chúng ta đã quy định hẳn thế này: là tu tập Chánh ngữ là mỗi lời nói ra đều phải thành cái phước mới nói. Hễ mở miệng nói mà không thành phước, đừng nói. Đó, đó là tu tập Chánh ngữ. Như vậy nào giờ mình có để ý cái chi tiết này chưa? Chưa phải không? Đó là vì nào giờ chúng ta chưa biết tu tập Chánh ngữ trong Bát Chánh Đạo. Còn từ đây về sau, mình đã biết tu tập Chánh ngữ trong Bát

[1:06:42]Chánh Đạo thì chúng ta nhớ cái tiêu chuẩn thế này: là bảo đảm cái lời nói ra đem lợi ích cho người, còn nếu lời nói ra không đem lợi ích cho người thì im lặng. Biết im lặng là tu tập Chánh ngữ lúc đó. Còn lúc cần phải nói để có lợi ích thì phải biết nói, đó cũng là Chánh ngữ, nhớ như vậy. Chúng ta làm sao á là nói những gì không biết, nhưng mà làm cho đạo lý hiện diện được trong cuộc sống này. Con người ta, mọi người chung quanh mình khi thấy mình sống, khi nghe mình nói họ lần lần trở thành người tốt hết, đó là Chánh ngữ trong Bát Chánh Đạo. Là mình làm á, còn mà muốn mà truyền giảng đạo lý á

[1:07:24]thì phải có đức lớn một chút người ta mới tin phục. Cái người mà chưa có đức á mà mà dùng cái cách thể hiện đạo lý thứ nhất là trình bày về đạo lý thì hay làm người ta ghét. Hồi nãy chúng ta có nói về ba cách thể hiện đạo lý phải không? Cách thứ nhất là là trình bày về đạo lý, nhưng mà cách thứ nhất này chứ lại khó. Vì sao vậy? Vì đòi hỏi cái người đó đó phải có đức. Có đức người ta mới nghe. Ví dụ mình giảng giải về cái đạo lý về tình thương, à về cái sự bất động, về cái sự giác ngộ, về sự giải thoát, nhưng mà mình không có cái đức. Người ta nào giờ chung quanh người ta không có tin mình, người ta thấy mình bình thường mà mình nói những cái đạo

[1:08:02]lý cao siêu thì người ta ghét, người ta thấy bực. À không hay đâu. Cho nên cái cách thứ nhất coi lại đòi hỏi cái đức lớn, còn hai cái cách kia đó là mình thể hiện á thì vậy chứ là dễ làm. Đây là điều chúng ta cẩn thận. Cho nên từ đây về sau, ví dụ như mình có muốn trình bày cái đạo lý cho mọi người biết, cho những người xung quanh, cho người thân mình biết thì phải cẩn thận coi chừng cái đức của mình. Nếu lúc đó là tới lúc cần phải nói về đạo lý mà nhắm mình chưa đủ đức thì phải niệm Phật cầu nguyện Phật gia hộ thêm rồi hãy trình bày, chứ còn không sẽ khiến người ta bực bội, người ta coi thường mình và mình cũng mang họa vì bị cái lỗi khoe khoang.

[1:08:44]Chúng ta cũng nói với nhau là lời nói thì ít tốn sức, nhưng mà tạo tội hay phước còn hơn cả lao động chân tay nữa. Ví dụ như mình muốn tạo tội, mình ra mình oánh người ta một cái, mai mốt mình bị oánh lại, tội nhiêu đó là thường. Nhưng mình có những lời nói mà mình nói xấu người ta, làm cho người ta mất danh dự, mất phẩm giá, mất cơ hội, mất sự thương yêu, sau này cái tội mình nặng hơn nhiều. Cho nên cái lời nói tạo tội nhiều khi nặng hơn cái cái cái việc làm. Hoặc là mình tạo phước cũng vậy, nhiều khi được nhiều hơn cả việc làm. Cái lời nói rất là quan trọng. Cho nên chúng ta cẩn thận về lời nói,

[1:09:19]về ngôn ngữ, về bài viết, về sách vở mà mình truyền bá, vì cái đó nó tạo ra hiệu quả rất là lớn trong cuộc đời này. Có những người mà vĩ nhân hay những danh nhân khi cái lời nói của họ khéo thì họ có thể thay đổi cả cái quan niệm, cả cái văn hóa của thế giới luôn. Tức là nào giờ ví dụ người ta tôn sùng ông vua, họ nói một cái là không tôn sùng vua nữa, tôn sùng dân, ví dụ vậy. Là những người khéo thuyết phục, thay đổi cả cái văn hóa thế giới luôn. Chúng ta có mấy cái tiêu chuẩn tạm thời thế này: ví dụ như mình khuyến khích người khác làm điều tốt thì mình được hưởng khoảng một phần tư cái công đức đó.

[1:09:56]Ví dụ như mình nói người ta thấy cái người nghèo mình rủ: "Thôi, đi giúp cái người nghèo đó đi." thì người kia họ nghe lời mình họ bỏ tiền ra họ giúp, thì cái người mà bỏ tiền ra được phước, sau này mình hưởng được một phần tư công đức của người đó. Cái lời khuyến khích tức là làm giám đốc đó. Giám đốc là hưởng được một phần tư của dám làm. Còn ví dụ mà người ta làm rồi mình mới biết, cái mình khen thì mình được một phần mười công đức của người ta, tức là công đức tùy hỷ đó. Thấy ai làm điều tốt mình khen ngợi thì được hưởng một phần mười. Mà muốn mà khen người ta thế này: sống trên đời này đó, thường thường mình phải

[1:10:32]học thuộc lòng khoảng mười cái chuyện của các danh nhân, thánh nhân, vĩ nhân trên thế giới, để chi vậy? Để mình thường hay kể cho người khác nghe, cho con cháu nghe. Đó cũng là một cách khen đó, thấy không? Đó là một cách khen đó. Mình kể về cuộc đời của những vĩ nhân, những thánh nhân làm cho người khác họ khâm phục thì mình được một phần mười công đức của thánh nhân đó. Sướng không? Sướng vô cùng. Bởi vì lời nói dễ tạo phước, dễ tạo tội là vậy đó. Cho nên ở đây là chúng ta phải thuộc lòng ít nhất mười truyện của các danh nhân, vĩ nhân trên thế giới. Đây ai thuộc được mười truyện rồi giơ tay lên?

[1:11:08]Có ai không? Ai được năm truyện? Ba truyện? Một truyện thôi? Một truyện thì có, Đức Phật phải không? Ít ra mình cũng thuộc được một truyện. Đó, nào giờ chúng ta thấy mình hời hợt thấy không? Là mình tu tập Chánh niệm, Chánh ngữ chưa kỹ là vậy đó, nên phải thuộc. Khi chúng ta nói chuyện với mọi người đó, mình cẩn thận tránh những cái cách nói mà bí hiểm, khó hiểu quá, làm cho người nghe họ phải suy nghĩ, họ phải động não, họ phải ngơ ngác, họ phải buồn ngủ, cũng không phải là Chánh ngữ. Chánh ngữ mình phải nói thế nào mà chắc là cái người nghe họ hiểu rõ ràng để họ thoải mái, không suy nghĩ nhiều mà vẫn hiểu rõ thì đó cũng là Chánh ngữ.

[1:11:48]Cái sự tương quan giữa lời nói và tư tưởng như thế này. Có một nhà tư tưởng nói thế này: "Suy nghĩ kỹ những điều mình muốn nói, nhưng đừng nói hết những điều mình nghĩ." Đây là một cái khôn ngoan. Mình nghĩ thì nhiều, nhưng mà nói ít thôi, đừng nói hết những điều mình nghĩ, là khôn ngoan. Rồi cái điều tương quan giữa tư tưởng và lời nói thế này: là một nội tâm tốt thì sẽ cho ra những lời nói tốt. Vì vậy là chúng ta phải tập Chánh tư duy là vậy đó, để tạo thành một nội tâm tốt thì chắc chắn những lời nói chúng ta buông ra thì sẽ là những lời nói tốt. Còn có những người có một nội tâm xấu mà nói ra những lời nói tốt, có không?

[1:12:27]Có, đó là họ giả dối, họ che đậy. Bền không? Không. Nghĩa là dù họ nói tốt đó, nhưng rồi thời gian cũng sẽ phơi bày, hoặc là cái người mà có trực giác đó, họ không cần thời gian, họ nhìn vô họ đoán ra liền. Mặc dầu cái người kia nói thao thao bất tuyệt về đạo lý thánh hiền, nhưng mà cái người có trực giác, nhất là phụ nữ á, nhìn vô cái nghi liền, nói: "Người này như nổ à, không phải thiệt." Còn nhưng mà đây chúng ta chắc ăn thế này: là hễ một nội tâm xấu mà ráng nói những lời nói tốt thì thời gian cũng lột trần, cũng phơi bày. Có khi cái thời gian đó nó kéo dài tới năm chục năm người ta mới biết sự thật, có khi cái người đó chết rồi người ta mới biết sự

[1:13:09]thật, nhưng cũng có khi một, hai năm người ta biết sự thật. Nên cái quan trọng nhất, chắc ăn nhất là chúng ta ráng thanh lọc nội tâm của mình bằng Chánh tư duy cho tốt, để khi chúng ta nói cái lời nói nhẹ nhàng, hiền lành, tốt, nó là một cái điều chân chính, không phải là cái phù phiếm che đậy gian dối. Đây cẩn thận như vậy. Cái thái độ mà khi nói cũng là một loại ngôn ngữ. Cái thái độ mà khi nói cũng là một loại ngôn ngữ. Là ví dụ như mình mình gặp cái người đến nhà mình gặp bươm bữa cơm ăn, cái mình nói: "Mời bạn ăn cơm." Nhưng mà cái thái độ của mình á là người ta biết là mình mình muốn cho ăn hay không, phải không? Ví dụ như là mình:

[1:13:52]"À mời ăn cơm, mời, mời!" Ví dụ cái thái độ á, cái người ta vô ăn được. Còn mình lạnh như tiền: "Mời ăn cơm." là...

[1:14:02]Cái tương quan giữa lời nói và việc làm thế này: có khi nói và làm giống nhau, có khi nói nhiều hơn làm, có khi nói ít hơn làm, có khi nói mà không làm được, phải không? Đó, những tương quan như vậy. Có khi ví dụ như cái người đó nói về từ bi nhưng mà họ rất là từ bi, vậy là nói và làm giống nhau. Có khi nói nhiều hơn làm, tức là nói thương người ta dữ lắm, nhưng mà thực sự thật thì cái tâm mình thương nó ít. Có khi là nói ít, làm nhiều, là có những người như vậy đó. Họ không thèm nói nhưng mà ráng lẳng lặng làm, thì đây là những người đáng sợ. Vì những người kiềm chế cái lời nói mình được mà để thực hiện cho xong rồi mọi người mới biết,

[1:14:41]đây là người có bản lĩnh, có sức mạnh nội tâm. Đây là điều chúng ta nên tập cái người này, tức là nói ít mà làm nhiều, giấu bớt những cái việc mình làm, không nói nhiều. Hoặc là nói mà không làm được thì đây là tệ nhất, nổ cho đã rồi không chịu làm gì hết trơn. Có một điều nữa: nói sớm thì hay làm trở ngại cái việc làm. Nói sớm hay làm trở ngại việc làm. Ví dụ như mình muốn làm tỉ phú, mình đi mình nói hết trơn. Gặp ai cũng nói là: "Tôi tôi đang tính làm tỉ phú đó, anh có gì cần không phải không? Nữa tôi giúp đỡ anh này kia nọ." Thì làm được không? Không. Thôi, làm thinh cái làm nín giùm, cứ lo làm.

[1:15:18]Chừng nào làm tỉ phú rồi hãy nói. Đó, đợi làm xong rồi mới nói như vậy. Nhưng mà có cái lạ thế này: có khi mình khuyến khích người khác làm, họ làm xong rồi mình mới làm được, có cái nhân quả đó nữa. Là có khi cái điều đó rất là tốt mà mình chưa làm được, nhưng mà mình rất là thích, rất là quý. Ví dụ như bây giờ có người thích tu thiền, nhưng mà chân bắt lên không được, thấy người ta ngồi thiền thiệt là thích vậy đó. Thấy ngồi giống Phật thấy thương ghê mà không ngồi được, ngồi tâm loạn mà chân bắt lên đau quá. Nhưng mà cứ chuyên môn kêu người ta đi làm, nói: "Lại đi, mỗi tháng ở chùa Từ Tân có cái khóa tu thiền,

[1:15:52]lại đó hay lắm, có ông thầy trụ trì ổng mập mập to to, ổng nói chuyện hay dễ sợ. Lại đó ngồi tu sướng lắm nha, ráng mỗi tháng nào." Cái mình cứ khuyến gặp ai cũng vậy, thì một thời gian cái mình bắt chân lên tu được. Đó là do là những cái điều tốt khuyến khích người khác làm rồi mình sẽ làm được. Chúng ta nói một chút về ngôn ngữ trong âm nhạc và thi ca. Ví dụ trong cái bài thơ, vì vì nó bị gò bó bởi cái quy luật về bằng trắc, về vần điệu cho nên khó. Vì vậy, mỗi chữ, mỗi từ mà rớt vào một bài thơ nó phải trau chuốt, chọn lựa nhiều hơn là chúng ta nói nói văn xuôi kiểu này, văn nói. Nên cực lắm.

[1:16:34]Bài nhạc nó còn cực gấp cả trăm lần bài thơ nữa, bởi vì nó bị gò bó bởi từng cái nốt nhạc. Cái nốt nhạc nó quy định là phải từ nó như thế nào, nên lựa được một từ cho một bài nhạc rất là khó. Mà chỉ có một điều uổng thế này: là khó như vậy, vậy mà nhiều người cứ thích làm thơ tình, nhạc tình không. Như hôm qua vậy, hôm qua chúng tôi vừa bước ra khỏi cái nhà đó thì chúng tôi nhìn qua cái bên phía nhà hàng xóm, chúng tôi thấy một cái show trình diễn âm nhạc. Thì cũng tò mò tại mình thấy cái màn hình nó hiện ra đẹp quá, ánh sáng, âm thanh đồ đó hiện rất là hay. Thì trên đó có một cô ca sĩ chính hát và có mấy cái người

[1:17:09]họ họ múa minh họa đó là họ nhảy nhót, uốn éo đó. Thì trong cái cô ca sĩ chính nhìn thì gương mặt cũng rất là xinh. Rồi cổ cầm cái micro rồi cổ lắc qua lắc lại, cổ uốn éo, cổ nhảy nhót, cổ hát thì chúng tôi mới thấy là một cái show trình diễn như vậy rất là cực, dàn dựng cực lắm phải không? Tập luyện nè, rồi có bao nhiêu người là đạo cụ nè, âm thanh, ánh sáng trình diễn, rồi phải vận động quảng cáo bán vé, tập luyện phải nói rất là vất vả để trình diễn được một bài nhạc khoảng năm phút, mười phút thì tập cái bài đó phải mấy tháng, dàn dựng cực khổ. Nhưng mà khi lắng nghe nội dung thì là cái gì?

[1:17:43]Thì chúng tôi nghe cái câu vậy nè, là cái gì đó: "Anh hẹn, anh không đến, anh xù em", ôi cứ "em em, anh anh". Chúng tôi mới nói thiệt là thiên hạ phí công, phí sức. Phí công, phí sức. Công lao đó mà để cho cái cô đó cổ đứng lên đó mà cổ nói về cái điều thiện ha, đi làm việc thiện, giúp người nghèo, tình thương nhân loại thì thiệt là có giá trị, đổ công ra rất là đáng tiền. Còn đổ biết bao nhiêu công lao cho một bài nhạc mà nói gì hẹn hò không thành rất là uổng phí. Đó, phải dàn dựng cực khổ âm thanh, ánh sáng, bao nhiêu người múa nhảy nhót minh họa, ca sĩ đứng cầm micro lắc qua lắc lại mà nói:

[1:18:18]"Con người hãy thương yêu nhau đi", như vậy thì rất là hay phải không? Chứ uốn qua uốn lại rồi còn nói gì đâu. Nên phí, phí, phí. Nên đây là điều mà người đệ tử Phật chúng ta phải hiểu điều này: khi chúng ta sử dụng cái nghệ thuật thì nên nhớ là phải tải được đạo lý trong đó, để cho cái người thưởng thức cái nghệ thuật đó họ phải thêm được đạo lý vào trong tâm hồn họ, chứ đừng để mà thưởng thức vui chơi. Đó, thầy nhắc nhở những nhà thơ, những nhạc sĩ, thi sĩ, nhạc sĩ cũng vậy, là phải luôn luôn có cái tính giáo dục. Rồi có những người làm thơ rất là hay, ví dụ như có nhà thơ Thu Nguyệt ngồi dưới kia cũng vậy, làm thơ hay lắm, thầy cũng phục lăn ấy chứ.

[1:18:57]Nhưng mà nhớ, mình là đệ tử Phật, phải tăng nhiều cái đạo lý vào trong đó. Một điều nữa là khi cái khoa học kỹ thuật đã tiến bộ ngày hôm nay rồi, thì người đệ tử Phật mình phải biết tận dụng cái phương tiện khoa học kỹ thuật để mà thực hiện được Chánh ngữ. Nghĩa là chúng ta nói những lời nói đạo lý thì mình đừng có đứng mà la khàn. Có micro phải biết sử dụng micro, có ampli phải biết sử dụng, có CD, có computer, rồi có tape, cassette gì là phải biết sử dụng để mà cho cái Chánh ngữ chúng ta nó được lan truyền mạnh mẽ hơn. Các chùa phải như vậy, phải biết tận dụng khoa học kỹ thuật chứ đừng có lạc hậu và đừng có bảo thủ.

[1:19:36]Thời gian không còn, chúng tôi cũng tặng nhau một bài thơ con con ếch. Chúng ta cứ xem là khi mà tu tập Chánh ngữ, chúng ta phải nói những điều để làm lợi ích cho cuộc đời, làm đẹp cuộc đời. Còn nếu cái lời nói ra mà không làm lợi ích cho người, không làm lợi ích, không làm đẹp cuộc đời, đừng nói. Nhớ như vậy. Cành hoa rơi xuống mặt hồ, cũng như là chút điểm tô cho đời. Từng lời buông xuống cho người, cũng xin là những hoa tươi tặng người. Như đêm thèm khát mặt trời, như đời thèm biết bao lời thương yêu. Đôi khi ta chẳng có nhiều để san sẻ giữa những điều đắng cay. Thôi thì một chút lời hay, mượn ngàn cơn gió thổi bay đến người.

[1:20:27]Có một cái Chánh ngữ mà nãy chúng ta nói á là khi mình khuyến khích người khác làm cái điều thiện á thì mình được hưởng a một phần tư công đức. Hiện nay chúng ta có một cái Phật sự rất là đẹp: ráng rủ nhau cất cái chùa Từ Tân. Giờ

[1:20:45]một đồng, hai đồng, một bao xi măng, hai bao xi măng á, nhất là những người nào khá giả có điều kiện vậy thì mình đến mình mình dụ dỗ người ta, mình rù rì, mình thì thầm, lôi kéo người ta đó để sớm cho thầy trụ trì đây thực hiện được cái Phật sự mà thầy đang phải nặng lòng lo lắng là có một cái chỗ để tu tập cho nó tốt đẹp hơn. Vì hiện nay chúng ta tu tập chứ cũng còn hơi vá víu, chưa đủ điều kiện lắm, nên đây cũng là một công đức. À sắp tới chúng ta có cái lễ lớn trong đạo Phật là lễ lễ Thành đạo, phải không? Lễ Thành đạo. Đối với chúng tôi, lễ Thành đạo mới thực sự là ngày Tết của đạo Phật, mới thực sự là ngày Tết của nhân loại.

[1:21:27]Là vì sao vậy? Bởi vì chính vào cái ngày mà Đức Phật thành đạo, cái đêm mà Đức Phật thành đạo đó, tự nhiên giữa thế gian này, trong tâm hồn của một con người bừng lên cái chân lý tuyệt đối, bừng lên ánh sáng giác ngộ. Kể từ đó, bóng đêm từ từ lui ra, ánh sáng từ từ lan tỏa. Đó mới là bình minh của nhân loại. Cái ngày mà Đức Phật thành đạo mới là ngày bình minh của nhân loại, thì đó mới là ngày đáng để cho chúng ta tôn vinh, ca ngợi, tưởng niệm, tôn thờ, làm lễ. Đó mới là quan trọng. Và chúng tôi muốn là mọi người phải hiểu cái ý nghĩa quan trọng của ngày lễ Thành đạo. Chúng ta tôn vinh cái ngày sinh của Đức Phật này chúng ta được

[1:22:11]cái phước là mình hay được người ta mừng lễ sinh nhật. Còn nếu chúng ta tôn vinh ngày Thành đạo của Đức Phật á thì sau này chúng ta được cái phước là sẽ sẽ đắc đạo. Nhớ như vậy. Chúng ta tôn vinh ngày Thành đạo của Phật thì sau này chúng ta mới được đắc đạo, nhưng mà nếu chúng ta coi thường cái lễ Thành đạo, tức là trong tâm mình không có cái nhân của sự đắc đạo. Vì vậy, chúng ta phải xem cái lễ Thành đạo là một cái ngày Tết quan trọng trong đạo Phật, ngày Tết quan trọng hơn tất cả những ngày lễ khác. Chúng ta phải tôn vinh, phải làm cho ngày lễ này trở thành một cái niềm vui lớn chung của mọi người.

[1:22:50]Vào cái ngày đó, chúng ta phải mặc đồ đẹp, đi vô đi ra, đi thăm hỏi nhau, tặng quà, gửi thiệp nhau để nhắc mọi người nhớ là ngày này hơn 2.500 năm trước đã có một con người đạt được sự giác ngộ tuyệt đối. Vào trong cái ngày Thành đạo mà mình mặc đồ đẹp, mình tặng quà, mình tặng thiệp là mình nhắc cho tất cả mọi người hiểu cái ý nghĩa đó. Vì vào đây cái ngày này mà hơn 2.500 năm trước, ánh sáng đã đến với trần gian này. Cho nên chúng ta phải xây dựng cái ngày Thành đạo thành một cái lễ long trọng, lễ lớn. Chúng ta không đến chùa dự lễ được thì ở nhà mình, mình cũng phải thắp hương tưởng niệm và ngày đó phải tổ chức cho thật là vui.

[1:23:29]Và ngày đó chúng ta phải gặp nhau, phải vui mừng, đối xử tốt và chúc nhau những câu chúc tốt đẹp nhất. Chúc tốt đẹp nhất là chúc gì? Ví dụ như là thường Tết mình ta là chúc à: "Anh năm mới an khang thịnh vượng, ăn ra mần có, cầu gì được nấy" phải không? Là: "Giàu sang, sinh đẻ", ờ bây giờ không được sinh đẻ nữa. Thì nghĩa là chúc nhau đủ điều tốt đẹp nhưng mà đều là những lời chúc tầm thường. Có lời chúc cao quý nhất là thế này: ví dụ: "Hôm nay là ngày Thành đạo, tôi xin chúc bạn sẽ được đắc đạo." Đó là lời chúc cao quý nhất trong tất cả những lời chúc. Nên từ đây về sau mà vào ngày Thành đạo,

[1:24:09]chúng ta gặp nhau, chúng ta chắp tay hoa chào nhau và: "Xin chúc chị sẽ đắc đạo." Đó là lời chúc tốt đẹp nhất trong mọi lời chúc. Và như vậy, để kết thúc cái bài giảng Chánh ngữ này, chúng tôi cũng xin chúc tất cả quý cô, quý Phật tử là sẽ đắc đạo. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[1:24:32]Còn một bớ câu hỏi quá chừng nè thầy ơi. Cũng phải trả lời chút. Trả lời sơ sơ chút đi thầy hỉ? Dạ, trả lời sơ... Thôi kệ hôm nay ở lại trễ trễ một chút hỉ? Có đọc được một quyển Đạo Phật của đại đức Piyadassi gì đó, à... có nói đến là những thành quả chúng ta đạt được là do chính bản thân chúng ta chứ không có nhờ một thế lực siêu nhiên nào, không đề cập đến việc gia hộ của ơn trên của chư thiên. Như vậy là hơi khác quan điểm của thầy, vậy con phải hiểu vấn đề như thế nào? Thôi, nữa chết biết à. Sự thật chúng ta thấy á, có một cái sự tương quan lớn lắm giữa cái các vị Bồ tát, các vị Phật với mình, chứ không phải là Đức Phật là

[1:25:15]khi đắc đạo rồi cái là nhân quả ai nấy chịu, không có đâu. Luật nhân quả không phải cứng ngắc nữa, luật nhân quả không có cứng ngắc như vậy đâu. Ví dụ bây giờ chúng ta gặp một người ha, người nghèo quá, cái họ nói bây giờ: "Con nghèo quá, ngài cho con xin ít tiền để con làm vốn làm ăn", cái mình nói: "Nhân quả ai nấy chịu ráng đi làm phước mai mốt có tiền", vậy đúng không? Không, cho người ta ít cái đã. Thì cái cho đó làm cái điều có thật trong cuộc đời này không? Có, trong đời này người này vẫn cho người kia là bình thường, chứ đâu phải là đợi làm phước rồi mình mới làm ra tiền đâu, phải không?

[1:25:45]Trong đời này cho nhau vẫn là chuyện bình thường. Cũng vậy, chúng ta có cái nhân duyên gì đó mà để được sự gia hộ của Phật cũng là một chuyện rất bình thường. Đừng đem tiền ra đây, chỗ này giảng mà. Xin thầy nghỉ giảng vào ngày mùng 1, ngày rằm để chúng con dễ nhớ hơn. Nhưng mà không nhằm ngày Chủ Nhật á, có nhiều người mắc đi làm, có nhiều người đi làm thích có ngày Chủ Nhật hơn nha. Hy sinh vì đại nghĩa đi. Sau khi chết đốt thành tro bụi rồi đem lên núi cao rải xuống bốn phương hoặc rải xuống biển có nên chăng? Rất là lý thú. Không biết nên hay không nhưng mà nghe rất là lãng mạn. Khi cúng kỵ có nên đốt vàng bạc quần áo vàng mã cho người chết không?

[1:26:21]Cái việc mà cái người chết mà có quần áo hay không để xài á, nó thuộc về nhân quả đó. Nhân quả, bởi vì mình không... mình hay nói là người chết là mặc áo giấy đó, mình hay đốt xuống, thật ra cái điều này trong nhân quả không chính xác lắm. Mà nhân quả chính xác là thế này, ví dụ mình biết cái người thân của mình chết mà có thể là báo mộng là nói thiếu quần áo mặc, thì mình làm một việc như thế này, mình sẽ mua nhiều vải, mua quần áo, mình đến mình cúng chùa, cúng dường cho quý thầy, quý cô, mình đem quần áo đến mình tặng cho người nghèo, sau đó mình đến trước bàn Phật mình thắp nhang mình nói câu này:

[1:26:54]"Con xin đem những công đức này cúng dường này hồi hướng cho thân nhân con tên đó ở nơi cái cõi âm được lành lặn đầy đủ ấm áp quần áo", thì tức khắc có liền. Tức khắc có liền.

[1:27:10]Cho nên mình muốn mà ở dưới người thân mình mà có video để coi đó thì mình đem video tới đây cúng. Nha, đem cúng. Ở dưới đó, phát nguyện ở dưới đó có video coi liền. Trước bửu điện thường nguyện cầu xin cho kiếp sau được gặp Phật pháp làm thân Sa-môn. Vậy nếu kiếp sau may mắn được thân người thì lời nguyện trên có được thành tựu không? Được chứ. Nếu người nào phát nguyện đi tu là đời sau được đó. Dĩ nhiên mình phải đòi hỏi thêm đủ cái nhân lành nữa, phải không? Tại vì mình mới phát nguyện mới là cái nhân thôi, còn cái duyên tạo thành cái sức mạnh nữa, phải làm bao nhiêu việc phước nữa, chứ không phải lời nguyện là đủ đâu.

[1:27:41]Lời nguyện chỉ là một thôi, còn nhiều cái việc làm phước. Người nghèo khổ không có tiền của bố thí để tích tạo phước đức ngõ hầu chuyển nghiệp ác từ quá khứ, vậy có phương pháp nào giúp người quá nghèo đó tích tạo phước không? Đức Phật đã từng trả lời câu này. Đức Phật đã nói: "Không ai nghèo đến nỗi không có gạo bố thí cho con kiến." Cho nên cái người mà mình nghèo á, trong khả năng ít của mình thì mình làm những việc phước rất nhỏ cũng là bắt đầu làm. Chớ đừng có không làm, đừng đợi tới giàu. Nghĩa là lúc khả năng mình ngang chỗ nào thì làm phước ngay chỗ đó, chứ đừng có đợi tới giàu thì từ từ phước tăng lên.

[1:28:15]Mà nó có nhiều việc phước mà không đợi tiền nữa, như nãy chúng ta nói là bằng lời nói đó, đó mình khuyến khích người này giúp người kia, mình khen ngợi người này, khen ngợi người kia, mình xúi người này làm điều tốt, người kia làm điều tốt, đó cũng là bằng lời nói mà vẫn làm phước được, phải không? Bạn con ngủ ban đêm hay bị ma đè ú ớ không nói, không cựa quậy được, phải làm sao để hết bị như vậy? Cái này là thế này, cái hiện tượng ma đè là có đó. Nghĩa là khi mình ngủ ở chỗ mà có cái vong á thì cái người đó, cái người âm nó lạ thế này, họ chạm vào mình cái là mình mất điện, cái hệ thần kinh mình không điều khiển tay chân được.

[1:28:45]Biết nhưng mà không nhúc nhích tay chân được, là bị cái điện của cái người, của ma á nó nó cắt mất cái dòng điện của mình, nó bị trung hòa á. Cái tín hiệu ở trên não không truyền xuống tay chân được, cho nên cái thần kinh mình không nhúc nhích được mặc dù biết hết trơn à, phải không? Mà cái đó cũng là do cái phước, cái uy đức mình chưa đủ nên ma lại gần mình được. Còn khi mà mình tu tập mà phước đức đủ rồi ma không dám lại gần. Hoặc là vài vừa lại gần mình mình tỉnh liền, họ sợ liền. Cho nên vì vậy là đừng có trấn yểm gì mất công hết á. Nhớ ma cũng là chúng sinh, cũng là người chúng ta thương yêu,

[1:29:18]đừng bao giờ sợ ma, đừng bao giờ ghét ma, nhớ điều đó. Phải thương ma bởi vì ma là chúng sinh giống như chúng ta thôi, phải nhớ quan điểm đó trước. Kế đó là mình ráng tu tập, mình lạy Phật nè, kính Phật nè, quán tâm từ bi thương yêu chúng sinh nè, mình khiêm hạ nè, thấy mình như cát bụi cỏ rác nè, mình tu tập chừng sáu tháng như vậy, uy đức tự nhiên tăng lên, tự nhiên không ai đè được nữa hết. Đây là một sự thật, phải tu, phải tin như vậy. Quý thầy cũng vậy thôi, quý thầy mới đi tu cũng bị ma đè hoài, nhưng mà tu một thời gian tu đúng hướng rồi là không bao giờ dám có chuyện đó nữa, không dám.

[1:29:48]Như thầy trụ trì đây đố ma nào mà dám lại gần bén mảng. Dòm thấy người sống còn thấy kinh hồn chứ đừng nói ma. Mỗi đêm con đều nghe băng giảng của thầy trước khi ngủ. Xin thầy cho biết nằm nghe băng giảng có mang tội hay không? Không biết có mang tội hay không nhưng mà rất dễ ngủ. Rất dễ ngủ. Ăn chay có được ăn trứng gà hay không? Nằm ở trên giường niệm chuỗi Di-đà có tội không? Ăn trứng gà được với điều kiện là trứng công nghiệp không có trống, ăn được, không không có mạng sống trong đó. Nằm trên giường niệm chuỗi được hay không? Thì các vị có dạy mình là nằm nghiêng bên phải đó, niệm được, không sao hết.

[1:30:25]Con coi nhà giùm cho người ta không có điều kiện thờ Phật, hằng ngày con chỉ thắp ba cây nhang trên bàn, bàn tụng kinh. Làm như vậy có được không? Giờ giấc tụng kinh không có định, có lệ thuộc cuộc sống. Thôi thì hoàn cảnh sao mình tu cũng tốt nha, không có gì đâu, cái không có đòi hỏi được. Miễn sao lòng mình lúc nào cũng có Phật, lòng mình cũng kính Phật thương người là tốt. Khi con tụng kinh hay niệm Phật con đều nhìn thấy hình chẳng hạn Đức Phật Di-đà đứng trước mặt, trong khi niệm Phật con thấy con đang quỳ trước Đấng Bổn Sư và thần thức con thấy rằng con đang nghe Đức Phật dạy cho con điều gì đó hoặc là thấy trong vòng sáng xanh và bên

[1:30:57]trong từ từ hiện ra khi thì Quán Thế Âm Bồ Tát, khi thì A Di Đà. Nhiều khi con muốn buông những hình đó mà không được, ngược lại khi muốn bắt lại những hình đó thì cố tưởng tượng thế nào cũng không được. Xin thầy nếu như vậy là xấu hay không, nếu không tốt thì con phải làm sao như thế nào để buông xả? Cái người mà ví dụ khi tu tập á mà thấy hình ảnh Phật mà hiện ra như vậy á thì nó nó có hai điều, hai điều để ví dụ chút xíu biết liền. Ví dụ khi mình làm một điều tốt á thì được người ta khen. Thì khen nó là cái kết quả của việc làm tốt của mình nhưng nó bắt đầu của một sự nguy hiểm mới là gì? Là mình sẽ dễ kiêu mạn, phải không? Thì lại là nguy hiểm.

[1:31:35]Thì thường mà chúng ta tu tập mà thấy được linh ảnh Đức Phật hiện ra á thì thường là một lời khen, nhưng mà sau đó chúng ta dễ kiêu mạn. Nhưng mà xin thưa, hình ảnh Đức Phật hiện ra có hai ba loại hình ảnh. Ví dụ một người mà họ thấy Phật hiện ra đó, nếu mình mà có thần thông á, như sư bác đây có thần thông nhìn vô mới biết cái hình cái người đó hình Phật thấy là loại Phật gì, Phật vàng hay Phật đất. Ví dụ thấy hình đó là Đức Phật nhưng trong giấc mơ nghĩ đó là Đức Phật, nhưng mà cái hình Đức Phật đó không quang minh thì đó là ma giả. Mà mà đó cũng có nghĩa là là cái phước đức mình chưa tròn, chỉ là một ảo ảnh.

[1:32:10]Mà nếu trong cái linh ảnh đó mà mình thấy hình ảnh Đức Phật rất là quang minh, đẹp đẽ sáng rỡ thì có thể là Đức Phật thiệt đến với một lời khen, lời khen và tu tập vừa rồi của mình. Nhưng mà chúng ta nhớ, khi lời khen xuất hiện là cái nguy hiểm cũng xuất hiện theo, chúng ta rất dễ kiêu mạn, khoe và dễ bị điên sau đó. Có nhiều người cũng vậy, thấy Phật rồi vậy mà năm sau điên, là vì kiêu mạn. Do đó, tu tốt nhất là đừng thấy gì hết. Trong tâm mình phải quyết tâm không thấy gì hết. Mà tại sao chúng ta thấy hoài? Vì chúng ta tò mò theo đuổi hình ảnh đó để mình chiêm ngưỡng nhìn coi tới đâu tới đâu, thế là nó chấp rớt vào trong tâm mình sau này không buông được.

[1:32:47]Như vậy người tu khôn ngoan nhất, hình ảnh nào vừa mới hiện lên ngay giờ phút đầu tiên là buông liền thì chúng ta mới tránh được cái họa về sau này. Nhớ vậy, không thấy gì hết vẫn là tốt, tâm không. Chỉ trong đó chỉ có tình thương yêu, chỉ có lòng tôn kính Phật và lòng tôn kính Phật đó, tình thương yêu đó cũng vô hình, không hình không dáng, vậy là chắc ăn nhất. Thôi chúc lành quý Phật tử nha. Giờ cái gì tới màn gì nữa?