[0:01]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Chúng con xin đê đầu bái thỉnh Thượng tọa an tọa để chúng con tác pháp thỉnh pháp. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:20]Kính ngưỡng bái bạch Thượng tọa giảng sư, con là Tỳ kheo Tăng Thích Mẫn Thiện hiệp cùng đạo tràng Phật tử có duyên sự đầu thành đảnh lễ xin tác bạch. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch Thượng tọa giảng sư, được hồng ân Tam Bảo gia hộ, sự ủng hộ nhiệt tình của các cấp lãnh đạo chính quyền địa phương, sự ủng hộ nhiệt tình của chư tôn đức Tăng Ni, quý thiện hữu nam nữ Phật tử gần xa trợ duyên cúng dường Đức Phật Thích Ca Mâu Ni về phụng thờ tại chánh điện chùa An Lạc. Hằng năm vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, lễ hội truyền thống của nhân dân địa phương xã Vĩnh Phong mà bao đời qua các cụ bô lão, nhân dân quê nhà giữ gìn truyền thống tốt đẹp ấy.
[1:17]Quá khứ đi qua để lại di tích chùa An Lạc hoang tàn, đổ nát, không còn bia ký gì lưu lại. Chư tôn Hòa thượng đã dày công khai sơn tạo tự chùa An Lạc viên tịch từ năm nào, cũng như khai sơn chùa vào thời điểm nào chỉ lưu lại trong nhân dân thoang thoảng vào thế kỷ thứ 16. Tháng 3 năm 1947, Đại hội Huyện Đảng bộ lần thứ hai tại chùa An Lạc là cơ sở cách mạng chống thực dân Pháp xâm lược đất nước Việt Nam. Chư tôn Hòa thượng trụ xứ chùa An Lạc theo tiếng gọi của Đảng Cộng sản Việt Nam lên đường phục vụ Tổ quốc. Trải qua mấy mươi năm chùa không có Tăng Ni điều hành nên mai một ở thời gian, thiên nhiên và bàn tay con người vô thức xâm hại di tích.
[2:20]Năm 2003, được Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng cấp phép xây dựng. Ngày 2 tháng 5 năm 2005, nhân dân Phật tử và các cấp chính quyền địa phương xã Vĩnh Phong, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng đón Tỳ kheo Thích Mẫn Thiện về trụ trì chùa An Lạc cho đến ngày hôm nay. Vì những điều kiện như trên đã nêu, từ ngày con về chùa An Lạc, con kết hợp lễ hội làng và cúng giỗ chư vị tổ sư, hiệp kỵ quý ngài Hòa thượng đã dày công truyền bá đạo Phật, khai sơn tạo tự chùa An Lạc. Nhân duyên lành trong Phật pháp, chúng con được cung thỉnh Thượng tọa về đây vì đạo thiên ở hiện tại và tương lai, thu nhận chúng con và cơ sở chùa An Lạc làm đạo tràng tổ chức
[3:16]cho Tăng Ni, Phật tử tu học theo tông chỉ Thiền tôn Phật Quang. Con kính đê đầu bái thỉnh Thượng tọa viện chủ chùa Phật Quang, Thiền tôn Phật Quang khai thị cho chúng con pháp mầu vi diệu để chúng con học tập, hành trì hầu giải thoát trên bước đường tu học, phụng sự đạo pháp, phục vụ dân tộc Việt Nam theo gương Bác Hồ vĩ đại. Kính ngưỡng mong Thượng tọa từ bi hứa khả cho chúng con được ân triêm công đức. Nam Mô Công Đức Lâm Bồ Tát Ma Ha Tát tác đại chứng minh. Nam Mô Công Đức Lâm Bồ Tát Ma Ha Tát tác đại chứng minh. Nam Mô Công Đức Lâm Bồ Tát Ma Ha Tát tác đại chứng minh. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[4:08]Trước cái lời tác bạch cảm động của Đại đức Mẫn Thiện thì chúng tôi cũng cầu nguyện hồng ân Tam Bảo gia hộ cho chùa An Lạc được phát triển hưng thịnh, là chỗ nương tựa tâm linh của làng Vĩnh Phong này. Thì thôi đã không biết nhau thì thôi, đã biết nhau rồi thì một lời nói, một chén trà cũng thành cái tình, cái nghĩa, huống hồ là cả cái tấm lòng đối với đạo pháp, đối với dân tộc. Cho nên vì vậy, tôi cũng xem thầy Mẫn Thiện như là môn đệ của mình và mong rằng thầy hết sức tinh tấn tu hành để mà dìu dắt, hướng dẫn cho nhân dân địa phương mỗi ngày một sáng thêm về đạo lý để làm sao cho làng quê của
[5:01]ta là trở thành một cái tổ ấm tâm linh, một cái điểm son văn hóa mà tôi sắp sửa nói trong cái bài nói chuyện đạo lý sắp tới đây. Và mong rằng thầy và tất cả nhân dân đều được nhiều sức khỏe, an lành và phát đạt. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Thôi mời thầy ngồi xuống cùng với quý Phật tử rồi ta niệm Phật rồi ta nói chuyện nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[5:45]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[5:58]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[6:12]Chúng con đê đầu bái thỉnh Thượng tọa an tọa, và xin kính mời quý nam nữ Phật tử an tọa để nghe pháp. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay thì do cái tấm lòng của thầy Mẫn Thiện làm cho thầy cũng cảm động nên cố gắng về đây thăm chùa, thăm thầy Mẫn Thiện, thăm quý Phật tử, thăm làng quê Vĩnh Phong. Thật ra thì càng ngày đời sống càng văn minh, cái vùng đô thị nó cứ nở rộng rồi xóa dần những cái làng quê yêu dấu của chúng ta. Thầy đi đây đi kia cứ nhìn những điều đó mà thấy lo. Ví dụ như thấy đường sá mở rộng thấy mừng, nhà cửa xây khang trang thì thấy mừng, thấy đời sống dân mình khá hơn
[7:09]thì thấy mừng, nhưng mà sự thật cái làng quê mất đi thì lại thấy rất là lo. Bởi vì sao vậy? Bởi vì làng quê của Việt Nam ta, mà không riêng gì Việt Nam ta đâu, nhiều nước trên thế giới cũng vậy, làng quê là cái nơi mà cái nền tảng cái tâm linh, nền tảng văn hóa của con người.
[7:35]Nếu mà ta mất cái quê hương, mất cái làng quê trong cái tâm khảm của mình thì mình mất mát nhiều thứ lắm. Thầy nhớ hồi nhỏ thầy đi học thì lúc đó đất nước thì đang còn chiến tranh, rồi nhà thầy thì ở phố thị, cái tới cái bài làm văn cái ông thầy ổng kêu làm văn là em hãy tả trong một chuyến đi về thăm làng quê của em, nghĩa là trong mùa hè được nghỉ hè bố mẹ cho đi về sống ở thôn quê, thăm lại ông bà, thăm lại làng quê, hãy diễn tả lại thì thầy không biết làm. Cái bài đó hình như là thầy bị điểm rất là thấp tại vì thầy không có làng quê để trở về. Lúc đó thì chiến tranh, đất nước thì ngăn cách
[8:31]mà bố mẹ thầy thì được xem như là mồ côi nên thầy không có ông bà để trở về, không có làng quê để trở về. Đến sau này mãi tới mấy mươi năm sau, đất nước đã hòa bình thống nhất thầy mới tìm về lại được quê hương của mình thì thật sự cũng không có ông bà, không không còn ai cả, chỉ còn có làng quê. Mà may mắn là là mọi người giữ giùm cho cái nhà, giữ giùm cho cái mái nhà tranh đơn sơ vân vân, cái khu vườn rau lang đồ vậy, thầy nhìn thì biết đây là quê hương của mình chứ cũng không có sống được. Tâm hồn mình không có tắm được trong cái làng quê của mình và thấy mình mất mát nhiều. Nên bây giờ cứ đi đây đi kia trên cái quê hương của mình,
[9:20]cứ nhìn cái cánh đồng ruộng, cái con kinh, cái bờ ao, những bụi cây như vậy là thấy hạnh phúc lắm. Và mới biết rằng là chính nơi đây, chính là nơi nuôi nấng cái tâm hồn của người Việt Nam. Còn cái thành thị bon chen, phức tạp, chật chội, hơn thua, tranh đua coi vậy chớ đã tàn phá, mất mát nhiều lắm. Thường á thì con người ta có khuynh hướng tìm về nơi đô thị. Vì sao vậy? Bởi vì nơi đó dễ có việc làm, dễ tìm ra đồng tiền, con người ta có cơ hội để được học, để được làm, để được sống văn minh, hiện đại, giàu có hơn. Nên chính vì vậy cái xu hướng trên cả thế giới là người ta cứ bỏ quê mà đi về phố thị dần dần.
[10:15]Bữa ở sân bay thầy thấy người ta ghi cái chữ là: Mỗi ngày có mấy trăm ngàn người ở nhà quê tìm lên đô thị. Vẽ chụp cái hình ảnh một chiếc xe chất đồ đạc từ trong ra tới ngoài để mà bỏ làng quê đi về cái phố thị. Thì đó là cái khuynh hướng tự nhiên của con người là cứ như vậy. Có những cái làng quê đi về không còn có thanh niên nữa vì đã bỏ quê đi về phố thị để học, để làm ăn cả rồi, chỉ còn lại những người già. Mà thực sự cái khuynh hướng này nó cứ xuất hiện một cách tự nhiên như con người ta cứ phải ăn, phải uống, nhưng mà người ta không biết rằng đó là một khuynh hướng chết người. Thì khi mà ta mất làng quê thì ta mất,
[11:04]mất nhiều thứ lắm trong tâm hồn, trong cuộc đời và cả tương lai của dân tộc. Vì sao vậy? Bởi vì con người ta sống là cần cái gì? Có phải chỉ cần tiền hay không? Không. Tiền cần thật nhưng không phải là tất cả. Khi có tiền rồi á thì người ta mới bắt đầu nghĩ đến những điều khác: cái tình nghĩa, cái tình cảm, cái hạnh phúc gia đình, cái sự mở mang về kiến thức, về tâm trí, và cuối cùng người ta nghĩ đến tâm linh. Là vì khi mà bớt lo miếng ăn miếng mặc rồi thì người ta mới đi tìm đến những cái cao siêu hơn. Nhớ là như vậy. Con người khác với con vật ở chỗ là khi vượt khỏi cái nhu cầu ăn mặc rồi thì người ta đi tìm đến những cái điều cao siêu hơn, đó là tâm linh, là thần thánh.
[12:07]Còn khi mới ban đầu á, chưa đủ ăn đủ mặc thì người ta tất tả bươn chải để tìm ăn, tìm mặc. Nhưng mà qua cái đó rồi thì con người vượt lên liền. Còn con vật thì khác, con vật thì mãi mãi suốt đời chỉ tìm ăn mà thôi. Thì cái hạnh phúc của con người nó còn có những cái lớn lao hơn trong tâm hồn nữa, chứ không phải chỉ là ăn, là mặc, là nhà ở, là sự sang trọng. Nên vì vậy mà có nhiều người sau khi tìm về phố thị rồi, sắm được nhà cửa rồi, có công ăn việc làm giàu sang rồi thì họ mới chợt thấy rằng cái điều mà họ thiếu là cái nơi mà họ đã bỏ ra đi. Cái nơi mà họ đã bỏ ra đi đó chính mới là cái họ cần,
[13:00]chứ còn những cái họ đã tìm được rồi coi vậy lại là phù du, ảo mộng. Cho nên có nhạc sĩ đã viết những bài nhạc về quê hương của mình rất là cảm động khi mà họ đã về phố thị ở. Như ta có cái bài: "Ôi con sông quê, con sông quê", ta có nghe bài đó không ạ? Có ai thuộc bài đó không ạ? Có ai thuộc thì lát đứng lên hát. Chị Hồng có thuộc không ạ? Thầy Mẫn Thiện có thuộc bài đó không? Ở đây ai thuộc á, lát hát cho thầy nghe. Thầy rất thích nghe bài đó: "Ôi con sông quê, con sông quê". Chỉ nói con sông thôi nhưng mà sự thật là cả cái làng quê ở trong tâm hồn của mình. Thì tại sao mà khi họ đã có kiến thức,
[13:48]có nhà, có xe, có đời sống ổn định rồi thì cái mà họ thèm khát lại chính là con sông quê của họ, chính cái miền quê đơn sơ, bình dị lại là nơi mà họ thấy hạnh phúc? Đây là chỗ mà cái người kém suy nghĩ sẽ không hiểu ra. Cái người kém suy nghĩ cứ mãi chạy theo ảo vọng, phù du, tiền bạc, vật chất, xa hoa. Nhưng cái người có suy nghĩ, họ biết nhìn lại: chính cái nơi mà họ rất ít tiền, ở làng quê đâu có làm gì ra tiền, lâu lâu bán được một ít cái gì đó thì mới được ít tiền thôi, ngoài ra là cánh đồng, con trâu, bờ ao, cái bụi cỏ, những cái mà ta thấy không có giá trị, nhưng không ngờ rằng nó nuôi nấng tâm hồn của mình.
[14:41]Bây giờ cũng vậy, ví dụ thầy đi ngang một cái khúc đường, thầy thấy ở đó có cái bụi cỏ, một cái bụi tre, thì thầy chỉ lo một điều: ngày nào đó có người lại chặt cái bụi cỏ, bụi tre đó để cất lên đó một cái nhà lầu. Nhưng mà lo thì lo, rồi nó cũng phải xảy ra, cũng sẽ có người mua miếng đất ở đó, về đó chặt hết những cái cây, bụi, cỏ đi, cất lên đó cái nhà lầu. Nó mất dần những cái thiên nhiên đơn sơ, mà thay vào đó là những cái gì sang trọng, phồn hoa, vật chất. Người ta cứ theo cái xu thế của thời đại, của thế giới thì người ta cứ phải giàu hơn. Ai cũng phải giàu hơn, đất nước phải giàu mạnh hơn mà, để mình còn ganh đua với thế giới.
[15:28]Nhưng mà ta chạy đua theo cái vật chất đó, thật sự ta lại mất rất là nhiều, ta mất quê hương của mình. Mất cái đời sống đơn sơ, thiên nhiên, bình dị, mà mất cái cội nguồn văn hóa xưa. Chính cái mà mất cội nguồn văn hóa xưa là cái mất rất lớn. Ví dụ như ở trong cái làng quê, à con người ta sống thân thiện, gần gũi với nhau trong cái tình láng giềng mà ở phố thị không có. Ở phố thị nhà giàu, nhà đông, ai cũng phải sợ ăn trộm, cướp nên cái nhà cao, cổng kín. Rồi ai muốn đến thăm nhau phải gọi điện thoại hẹn trước, chứ không ai đường đột đến thăm ai bất ngờ vì ai cũng có việc bận cả. Còn cái làng quê, người làm thì cứ làm,
[16:21]ai tới thăm thì cứ thăm, thì công chuyện gác lại đó ngồi nói chuyện nhau một chút hoặc là vừa nói chuyện vừa làm chẳng sao cả. Rồi cái nhà này có nấu món ăn ngon lại nghĩ tới nhà hàng kia, múc một bát canh mà mình mới nấu được thấy ngon lại mang qua cho nhà hàng xóm. Không biết ngoài Bắc có vậy không ta? Cũng thế hả, đúng rồi. À thì cái tình thân thiện của cộng đồng đó nó quý hơn vàng, hơn bạc. Cái mà con người ta cả làng sống với nhau như trong một nhà nó quý hơn vàng, hơn bạc. Rồi một đứa trẻ của nhà này nó hư thì bất cứ một cái người nào trong làng cũng rầy nó được. Thấy nói: "Con của ông Xuân sao lúc này thấy nó ăn nói có vẻ bỗ bã
[17:07]quá?" Thì không cần phải ông Xuân dạy, mà cái ông Tráng, tức là một ông lão khác, ngoắc thằng bé lại rầy liền. Tức là cả làng như là một ngôi nhà, cái văn hóa đó, cái văn hóa cội nguồn xưa, cái văn hóa làng xã, cái văn hóa làng quê của ta, cái đó nó quý hơn vàng, hơn bạc. Nhưng mà khi trở thành phố thị thì điều đó biến mất. Cái làng quê ta có như vậy không ạ? Có không? Con người này hư, người khác cũng rầy được, có không ạ? Nếu mà ở đây còn như vậy thì thầy rất là mừng. Tại vì nhiều khi là thầy sống ở trong Nam nên nói cái làng quê trong Nam không biết có giống ngoài Bắc hay không. Nhưng mà nếu được như vậy thầy rất là mừng.
[17:52]Hồi nhỏ ở trong miền Nam tuy là một chế độ khác, nhưng mà có điều rất là lạ là cái nền văn học ở trong miền Nam á lại học hầu hết là văn học của miền Bắc. Học sinh của miền Nam ngày xưa ở trong chế độ trước Sài Gòn á, chế độ ngụy trước Sài Gòn, là trong Bộ Giáo dục đưa ra cái giáo trình về văn học là chỉ học văn học miền Bắc không à. Cho nên vì vậy từ nhỏ thầy chỉ đọc những cái văn chương của miền Bắc, văn học miền Bắc, và trong tâm hồn của thầy chỉ là làng quê của miền Bắc, rất là lạ. Nên thầy đã yêu quý cái quê hương miền Bắc từ khi mình còn tấm bé. Rồi đến khi lớn lên, khi đất nước thống nhất rồi được dịp trở
[18:38]về đây, thật sự là thầy có cái cảm giác như mình về thăm lại quê hương của chính mình, cái quê hương mà mình đã được thấm nhuần trong từng cái trang sách từ cái thuở ấu thơ. Và cái tình yêu mến cái quê hương miền Bắc nó đậm đà. Như thầy sống ở miền Nam, sống nhiều ở cái sông nước miền Tây, bơi lội trên những con sông đầy phù sa ở miền Tây, câu từng cái con cá, bắt từng cái con hến thuở nhỏ như vậy. Nhưng mà thực sự nói thì có thể người miền Tây ghét thầy, nhưng mà thực sự cái trái tim của thầy thì nằm ở miền quê miền Bắc, vì từ hồi nhỏ là cứ được đọc những cuốn sách tả về làng quê miền Bắc, những cái khúc nhạc hát về miền quê
[19:27]miền Bắc, cho nên là cái tâm hồn cứ thấy những cái phong cảnh miền Bắc này mới là quê hương của mình. Rồi cứ đọc và thấm nhuần cái cái văn hóa của miền quê. Thực sự thì giữa miền Nam, miền Bắc hơi có khác nhau một chút, là do mấy trăm năm xưa cái ông bà ta dời di cư dần dần từ Bắc vào Trung rồi vào Nam, trong đó nó có cái biến dịch về cái phong tục tập quán một chút. Nhưng mà nói gì thì nói, thì cái quê hương miền Bắc cũng là cái cội nguồn. Thì cái cội nguồn của cái văn hóa miền Bắc á nó cũng là cái cội nguồn văn hóa của dân tộc Việt Nam. Ví dụ, ví dụ như là một đứa bé ở trong nhà nó phải biết
[20:15]kính trọng, vâng lời người lớn thì cái văn hóa đó bây giờ thật sự nó quý hơn kim cương của thế giới. Thế giới đang mất dần điều này, mà ở những làng quê ta điều này mới còn tồn tại. Còn nếu ta bước ra phố thị hoặc ta bước qua các nước khác, con nít nó hỗn láo với người lớn coi không được, thấy chưa? Mà được luật pháp bảo vệ, tức là luật pháp bảo vệ cho con nít được quyền hỗn láo với người lớn, thì điều này là điều phá hoại thế giới. Nhưng mà cái thế giới nó vậy đó. Nên Việt Nam ta, ở nơi những làng quê, cái điều này không được phép, nghĩa là người nhỏ tuổi phải kính trọng người lớn tuổi dù không biết như thế nào.
[21:01]Ở đây ta có đúng như vậy trong làng quê ta? Có đúng như vậy không ạ? Thầy giảng tới đâu thầy hỏi kiểm tra chút xíu, mọi người trả lời giùm thầy nha, để thầy xác chứng điều này một chút. Thì cái việc mà cái người nhỏ tuổi phải kính trọng người lớn tuổi dù không biết như thế nào, cái văn hóa đó nó quý hơn vàng, hơn ngọc, mà nó đang mất dần ở trên thế giới, mà cái đó chỉ còn tồn tại ở nơi những làng quê của Việt Nam. Cho nên vì vậy cái làng quê Việt Nam ta phải là nơi bảo tồn, nơi giữ gìn cái văn hóa này cho thế giới, để một ngày nào đó thế giới họ nhìn lại, họ biết rằng phải phục dựng lại cái văn hóa quý giá này cho loài người.
[21:47]Chứ còn cái mà lễ nghĩa, cái tập quán tốt lành, những cái thuần phong mỹ tục mà cứ để cho cái đời sống văn minh, hiện đại, máy móc nó phá tan hết thì loài người sẽ chết, loài người mất hết. Cho nên lúc đó họ sẽ quay lại phục dựng, tôn vinh những cái văn hóa làng quê như thế này. Cái văn hóa mà lễ nghĩa, thân thiện, đầm ấm, tương thân, tương trợ ở trong cái làng quê thế này thực sự là quý hơn vàng hơn ngọc. Nhưng mà con người ta cứ bị cái khuynh hướng là đô thị hóa. Dần dần những điều này sẽ bị mai một. Cho nên hôm nay nhân cái ngày thanh minh mà ở chùa An Lạc ta nói với nhau về điều này để chúng ta biết rằng
[22:36]chúng ta đang sống trong một cái điều rất quý giá và ta phải hết sức giữ gìn. Chớ nếu ta không biết nó là quý thì ta không giữ, mà ta không giữ thì nó sẽ mất. Có một lần vậy, có một lần thì nói với nói ở Tuyên Quang, thì nói với Phật tử và một vài cấp chính quyền, nói thật sự như người Việt Nam ta, ta cứ hay học hỏi những điều của nước ngoài và cứ nghĩ rằng nước ngoài là hay, nên ta cứ bắt chước và ta không có gì để tặng lại cho thế giới. Nhưng đâu biết rằng mình có nhiều cái rất hay, thế giới phải học mà mình không có ấn định, mình không có xác định thành một nét văn hóa để giới thiệu với thế giới.
[23:24]Thầy nói ví dụ như nói về người phụ nữ thôi. Mình bước qua phương Tây thì người phụ nữ họ ăn mặc làm sao? Người phụ nữ Tây phương họ ăn mặc làm sao? Nghĩa là cởi bỏ cái gì ra được thì cứ cởi, mà ta gọi là hở hang á. Tức là hễ cái gì mà cởi được thì cứ cởi, cởi đâu được nữa cứ cởi, không hiểu nổi. Mà nếu ta bước qua Ả Rập, Hồi giáo thì phụ nữ ăn mặc làm sao? Kín mít, không phải kín đáo mà là kín mít, chừa có hai con mắt, mà có cái nơi con mắt che lại bằng cái lưới luôn, cũng không hiểu nổi luôn, tức là hai cực đoan. Mà bước sang Việt Nam ta thì phụ nữ ăn mặc làm sao? Đoan trang, thùy mị, kín đáo vừa chừng.
[24:08]Ta không hở hang như cái người Tây phương mà ham chuộng sắc dục, ta không có kín mít như một xã hội mà phụ nữ bị đàn áp. Ở nơi ta là người phụ nữ được tôn trọng nên ta không cần phải ăn mặc kín mít, nhưng mà ở nơi ta người phụ nữ biết giữ gìn cái phẩm hạnh của mình, cho nên không hở hang. Thì cái mà ta thoát khỏi hai cực đoan đó, nó có phải là cái chân lý của thế giới, phải là lẽ phải không ạ? Đúng không? Nó là lẽ phải. Thế mà ta không xác nhận được, ta không xác chứng được để ta giới thiệu với thế giới, để ta giới thiệu với thế giới, mà ta cứ mặc cảm, cứ nghĩ rằng mình dở hơn họ, cứ đi bắt chước hết người này, bắt chước hết người kia.
[24:55]Mấy người mà bắt chước bên Tây phương thì cứ cởi từ từ ra, còn người bắt chước bên cái bên phía Ả Rập thì cứ trùm kín từ từ lại, che hết lại. Trong khi người phụ nữ ta là phẩm hạnh của người phụ nữ Việt Nam rất là tốt, nên ta biết giữ gìn mình trong cái sự ăn mặc. Nhưng ở nơi đất nước ta người phụ nữ được tôn trọng, cho nên ta không cần phải che mặt, vì người phụ nữ đã tự biết giữ gìn chính mình. Còn bên cái xứ kia, họ nghi ngờ người phụ nữ lăng chạ, nên họ bắt trùm kín hết để đừng có ai tán tỉnh, mà bảo vệ theo cái kiểu vì họ nghi ngờ, không tin, cho nên bắt trùm kín. Còn ở bên xứ sở thì người phụ nữ được tự do, buông thả, cho nên cứ cởi ra.
[25:39]Còn ở Việt Nam ta, ta trung dung, ta giữ gìn được chính mình và ta được tôn trọng. Nên cái văn hóa rất là hay. Hoặc bây giờ nói về văn hóa làng quê. Nơi cái làng quê mà cái người này đi làm đồng thì giao cái nhà cho hàng xóm giữ giùm, mà nhiều khi nhà hàng xóm cũng không có ai, chỉ giao cho đứa bé thôi, nói: "À con, con trông nhà cho bác nha, bác ra đồng". Mà cái nhà bên đó thì bố mẹ nó cũng đi làm đồng mất tiêu, mà có một đứa bé nó coi luôn cả hai cái nhà, nó chạy qua chạy lại chẳng sao cả, không sao cả. Rồi có cái gì ngon cứ đem tặng nhau, một việc trong một gia đình một người thì cũng là việc chung của cả làng.
[26:19]Những cái văn hóa đó, văn hóa cái tính cộng đồng cao như vậy, nghĩa là dù không nói là cộng sản mà cũng là cộng sản. Nghĩa là tuy là rất là riêng tư mà cũng rất là chung đồng. Tuy là không nói yêu thương nhau mà rất là yêu thương, rất là đầm ấm, thì cái văn hóa đó là điểm son của thế giới, lẽ ra ta phải xác chứng, ta ấn định, ta giữ gìn, ta bảo tồn cho ta và đem dạy cho thế giới. Nhưng mà ta mặc cảm, ta cứ thấy là mình nghèo, mình không chế được cái máy bay, không chế được cái tàu hỏa, rồi mình cái gì có nghĩa là mình đã thua thiên hạ cho nên thôi cúi đầu im lặng, nhưng đâu biết là trong cái nghèo của ta, ta có vàng ở trong mà ta không biết.
[27:08]Chính những cái văn hóa làng quê, tức là điểm son rất là sáng của dân tộc ta mà nhiều khi ta không biết. Rồi ta cứ cho con mình nó đi học theo Tây, cho nó đi ra phố thị, đến một ngày nào đó nó về thăm ta mà nó chạy được chiếc xe ngon ngon là ta hãnh diện, chớ đâu biết nó mất rồi, ta mất nó, nó mất ta, quê hương mất nó, nó cũng mất quê hương rồi, không biết. Rồi thường thường ở ngoài Bắc này, cái làng quê nào cũng có hai cái ngôi tâm linh, một là ngôi đền và hai là ngôi chùa. Đền là thờ gì? Thờ thần, ta hay gọi là thánh, chứ sự thật là thần, thần thành hoàng, tức là thần bổn mạng, thần giữ làng.
[27:53]Và hai là chùa, chùa thờ gì? Chùa thờ Phật. Hai cái nguồn tâm linh này giữ gìn cho cái văn hóa ta và giữ gìn cái tâm linh của ta. Giữ gìn văn hóa là sao? Tại vì đền dạy cho ta điều gì? Đền dạy cho ta cầu xin, xăm xăm, xin bói hả? Đó là bị biến tướng, chứ sự thực đền dạy cho ta lòng yêu nước. Vì cái vị thành hoàng mà ta thờ thường là những cái danh nhân, những anh hùng có thật trong lịch sử. Trừ những trường hợp mà cái ngôi đền đó thờ những vị mà ai đặt ra đâu trên trời rơi xuống thì không biết nguồn gốc, chứ đa phần là cái đền thờ một anh hùng nào của ta, nên khi ta thờ cái đền đó, ta cũng thờ cả cái tổ quốc của mình,
[28:43]thờ cả cái tổ tiên trong suốt bề dày lịch sử của mình. Nhưng mà cái văn hóa đền nó chưa được minh định mà có vẻ tự phát cho từng vùng, từng làng. Đến lúc nào đó, Bộ Văn hóa phải minh định lại cái văn hóa của đền. Bất cứ ngôi đền nào trong cái làng quê đều phải thờ Quốc Tổ Hùng Vương, Lạc Long Quân, Mẹ Âu Cơ, các anh hùng của dân tộc, rồi mới thờ cái vị thần chính của làng mình. Nói như vậy nó phải có cái thống nhất trên toàn quốc là bất cứ ngôi đền nào cũng phải thờ Quốc Tổ, rồi mới thờ cái ông thần của làng mình, chứ không được là chỉ thờ cái là ông thần của làng mình không. Đó. Và khi mà đến cái đền đó thì có thể là ông thần ổng linh,
[29:33]bởi vì ổng là ổng giữ bổn mạng cho cái làng để phù hộ làng mà, cho nên là ổng sẽ có một sự linh thiêng. Là như một cái người cha trong cái thế giới vô hình của cái làng đó thì ổng che chở ta, nên ta được quyền đến xin xỏ, cầu nguyện, nhưng mà vừa chừng thôi, xin quá thành mê tín. Nhưng mà sự thật là như vậy. Còn cái ngôi chùa thì thờ Phật, thì Phật cho ta cái đạo lý từ bi, giác ngộ, đây là cái nguồn tâm linh của vũ trụ. Cho nên làng ta có hai cái nguồn tâm linh: một cái nguồn tâm linh rất bé của địa phương ta, và chùa là một nguồn tâm linh rất lớn của cả vũ trụ. Đây là điều độc đáo mà chỉ có làng quê Việt Nam mới có.
[30:26]Trong miền Nam chứ cũng không có được như vậy nha, trong miền Nam cũng ít nơi có như vậy, hoặc là những nơi mộ đạo Phật thì chỉ có chùa, hoặc là có những nơi không có đạo Phật chỉ có đền, chứ ít ít nơi nào giống như miền Bắc, vừa có đền, vừa có chùa, vì cái đền là cái nguồn tâm linh nhỏ bé, gần gũi, thân thương nơi làng quê của ta. Giống như cái ông thần đó như cha của cả làng trong cái thế giới vô hình, còn Phật thì lại quá lớn, mênh mông, bao la, là chân lý của cả vũ trụ. Và nơi hai cái nguồn tâm linh này, người Việt Nam ta cái tâm hồn rất là đặc biệt, ta rất nhỏ và rất lớn. Rất nhỏ là gì? Là cái ngôi đền cho ta cái tình yêu nước,
[31:13]tình yêu làng, sống trong cái cộng đồng gần gũi, thân thương, thương nhau, gắn bó nhau, tương trợ nhau là chính tinh thần của ngôi đền. Nhưng mà ta không đóng khung mình trong cái làng quê nhỏ nhỏ bé như vậy làm cho tâm hồn của mình hẹp hòi lại. Nhưng mà vì bên cạnh đó còn có ngôi chùa mở cái chân lý ta trùm hết cả vũ trụ, cả thế giới này, nghĩa là tâm ta rất bé để yêu thương được làng quê của mình, nhưng tâm ta rất lớn yêu thương được cả chúng sinh trong pháp giới vũ trụ này. Nên hai cái nguồn tâm linh này nó cân đối, nó cân bằng lại cái tâm hồn của người Việt Nam. Ví dụ như bây giờ ta đến một cái làng quê
[32:02]mà chỉ có chùa, coi vậy chứ nó vẫn có một cái dở. Cái dở là sao? Bởi vì cái người đó lớn quá, nói chuyện lớn quá, rồi quên mất những cái gì gần gũi của mình. Nên cái người mà ví dụ như chỉ biết văn hóa chùa, cái tâm hồn mở rộng lớn mênh mông, coi vậy chứ coi chừng mình lại quên mất tình yêu nước. Mà mất tình yêu nước rồi thì nó lại là mất một cái đạo đức rất là lớn của con người. Nhưng mà nếu nếu làng quê ta có cái đền thì cái tình yêu nước của ta được vun bồi, được nuôi dưỡng, được nhắc nhở. Cho nên là trong cái làng quê ở miền Bắc này thường vậy, vừa có đền, vừa có chùa, nó cân đối, hài hòa cái tâm hồn người Việt Nam của ta.
[32:52]Đây là điều mà trên thế giới không có, mà nhiều nơi trên đất nước mình cũng bị thiếu điều này, mà ở làng quê miền Bắc ta thì lại có. Như ở đây ta có chùa An Lạc, còn cái đền là gì? Quan Khái hả? Quan Khái là quan gì nhỉ? Quán Khải? Chắc cái tên xưa lắm, hôm nào mình phải ra phải truy tìm mới ra được nguồn gốc. Hồi nãy thầy đi ngang rồi thấy có người ta cúng ở ngoài đền á, có mấy cái cô mặc cái áo dài hồng hồng đẹp lắm đứng đó. Nãy Phật tử đi vào có thấy không ạ? Có thấy, đó vậy. Thì do văn hóa đền của ta là sau này ta tự phát á chưa được ấn định lại, nên mỗi nơi cúng mỗi cách. Cho đến lúc nào đó ta thống nhất lại thì văn hóa đền ta ta rất là rất là đẹp.
[33:40]Đó là thầy giới thiệu cái văn hóa làng quê của ta nó có mấy điểm chính như thế này nhắc lại: Thứ nhất là đời sống làng quê đơn sơ, bình dị, gần gũi với thiên nhiên. Thì cái đơn sơ, bình dị, gần gũi với thiên nhiên nó là cái yếu tố rất quan trọng để nuôi dưỡng tâm hồn con người, khác với cái thành thị phức tạp, rắc rối, bon chen, hơn thua và xa rời thiên nhiên. Làng quê ta được cái đơn sơ, bình dị, gần gũi với thiên nhiên, đây là điều mà quý hơn vàng hơn ngọc. Cái thứ hai nữa văn hóa làng quê của ta là cái tính cộng đồng rất là cao. Con người nhà này với người nhà kia thân tình, cả làng giống như một ngôi nhà.
[34:25]Thì cái này cũng lại quý hơn vàng hơn ngọc. Cái thứ ba, cái văn hóa làng quê của ta là giữ gìn được cái lễ nghĩa của tổ tiên đời xưa mà thế giới giờ đang mất dần. Cho nên đây là cái còn sót lại làng quê quý hơn vàng hơn ngọc mà ta phải giữ gìn. Rồi cái quý của làng quê nữa là hai cái nguồn tâm linh, một cái rất bé nhỏ, gần gũi và một cái rất mênh mông, to lớn, ta có cả hai. Nãy giờ vừa kể ra thì ta thấy làng quê ta quý không ạ? Quá quý mà ta không ngờ, ta không ngờ. Lòng ta cứ hướng về gì? Hướng về: "Thành phố Hải Phòng ơi" gì đó, "hoa phượng đỏ" gì đó. Thành phố hoa phượng đỏ không ngon bằng cái Vĩnh Phong này đâu nha.
[35:10]Vĩnh Phong này ngon hơn Hải Phòng đó, thành phố hoa phượng đỏ đó nha. Khi ta biết rằng cái văn hóa làng quê của ta quý như vậy thì ta cũng hiểu một điều là đời sống thành thị làm cho con người mất mát rất nhiều. Nó là một sự xuống cấp của tâm hồn, chứ sự thật chẳng hay ho gì. Vì ở thành thị là họ tiếp nhận cái lối sống của nước ngoài nhanh quá. Ở nơi làng quê ta đó, cái lối sống nước ngoài nó đến rất là chậm, nhưng mà ở thành thị thì nó tiếp nhận rất là nhanh qua phim ảnh, qua TV, qua internet, qua sách báo, qua cái sự giao tiếp về cái văn hóa thương mại, vân vân. Lối sống nước ngoài nó tràn vào nhanh quá,
[35:54]cho nên con người ta mất gốc, trong tâm hồn con người mất gốc. Những cái lớp tuổi teen, lớp tuổi trẻ bây giờ cứ nói thích là mình hát những nhạc nước ngoài, thích là ăn mặc như nước ngoài, thích nhảy nhót như nước ngoài, rồi nhắn tin ngôn ngữ lộn bừa bãi lộn xộn như nước ngoài. Nó mất dần cái gốc, nên thấy nó là hình dáng người Việt Nam, nhưng mà tâm hồn của nó đã lai căng mất tiêu đâu rồi. Và những cái văn hóa cổ, những cái mà 100 năm nữa thế giới phải hốt hoảng đi tìm vì mất hết rồi, thì đâu ngờ rằng ở làng quê Việt Nam vẫn còn tràn đầy. Nhưng mà lớp trẻ bây giờ nó đã mất rồi. Mà khi đứa trẻ nó mất gốc cái văn hóa xưa thì nó trở nên gánh nặng cho gia đình.
[36:41]Bố mẹ nói một câu, nó cãi hai ba câu. Nó muốn là trời muốn, rồi nó sống bừa bãi, rồi muốn làm gì thì làm, không còn cái hiếu đễ đối với cha mẹ, đối với ông bà, thì đứa bé đó sự thật chính là nỗi buồn của gia đình, là gánh nặng của gia đình, chẳng hay ho gì cả. Cho nên gia đình nào ở thành thị mà vẫn dạy con được theo văn hóa lễ nghĩa của làng quê thì đó là gia đình hạnh phúc còn sót lại. Còn không, nó bước ra khỏi cửa, nó chạy theo cái lối sống ở bên ngoài đã bị ảnh hưởng của Tây phương thì gia đình đó sẽ rất là rất là khổ sở. Rồi trong cái đời sống thành thị cũng vậy, cái sự chật chội, bon chen, hơn thua của con người với con
[37:28]người nó làm cho con người ta căng thẳng, không được bình an. Mà cái hạnh phúc trên đời này, chưa có tiền á thì ham có tiền, mà có tiền rồi mới thấy là khổ vì tiền. Thầy nói câu này có đúng không ạ? Chưa có tiền thì ham có tiền, có tiền rồi sẽ khổ vì tiền. Có những điều ở trên đời á mà phải có đạo đức, có trí tuệ thì người ta mới nắm giữ được. Ví dụ như có cái ông nông dân, thầy nói như ở trong miền Nam hay kể câu chuyện nào giờ ông là một ông nông dân hiền lành, đơn sơ, chất phác, cứ đi làm ruộng. Cho đến cái ngày nhà nước quy hoạch cái con đường băng ngang, cái miếng ruộng của ổng có giá. Thế là ổng bán được cái số tiền rất là to.
[38:19]Nào giờ ổng không có tiền, sống đơn sơ, đạm bạc, hút thì hút thuốc rê. Ở đây mình biết thuốc rê không ạ? Thuốc rê là cái thuốc mà người ta bán cả một cái bao, cả ký vậy á. Mỗi lần hút thì họ xé một tờ giấy, rồi xé xé cái cái thuốc lá bỏ vô trong tờ giấy quấn quấn quấn lại, trét trét trét, liếm liếm liếm cho nó dính lại một chút rồi cái đốt lửa tự hút á, tự vấn tự hút, tự làm á. Thì cái gì cũng đơn sơ, đến khi bỗng nhiên giờ ổng có hai tỷ. Rồi ổng sống làm sao đây? Bỗng nhiên ổng bán được miếng đất hai tỷ, quý vị chúng ta tưởng tượng coi ổng làm sao? Cái người không có suy nghĩ, không có đạo đức sâu,
[38:55]cũng không có trí tuệ sâu, bất ngờ có hai tỷ. Như miền Bắc mình mà có hai tỷ là làm sao? Mua vàng về chôn liền, phải không? Nhưng miền Nam họ không biết, miền Nam không biết giữ gìn mấy, bất ngờ ổng có hai tỷ. Hai năm sau ta trở lại, không tới hai năm, một năm sau ta trở lại thăm ông. Thì hỏi cái ông Hai Lúa đó đâu rồi? Thì người ta mới chỉ là: "Bây giờ ổng đang đi làm thuê. Ổng đẩy xe ba bánh đi làm thuê, làm mướn". Vợ ổng đâu rồi? Nói: "Ổng bỏ vợ ổng rồi vợ ổng đi về quê đâu ở". Mấy đứa con đâu rồi? "Mấy đứa con cũng hư hết rồi, đứa đi vô trại xì ke đồ xong hết". Rồi cái tiền mà ổng bán đất được đâu? Nói:
[39:31]"Ổng đi ổng cho vợ bé rồi cũng hết, cô đó bỏ ổng luôn rồi. Hết, hết luôn". Mất hết liền. Thế là sau cái hai tỷ, gia đình tan vỡ. Nếu đừng có hai tỷ đó thì ông mãi mãi ông là ông Hai Lúa khả kính ở trong làng, ai cũng thương. Nhưng chỉ vì tiền nhiều quá, mất cái ông Hai Lúa khả kính đó mà thành ông Hai Búa hay gì đó, hư hỏng luôn cả cuộc đời. Cuộc đời già rồi mà chỉ vì hai tỷ đồng mất luôn cái tuổi già của mình. Chứ đáng lẽ là tuổi càng già thì càng được kính trọng. Nên ta thấy là cái đời sống tiền bạc nhiều mà trong khi tâm thức con người chưa lớn theo kịp, trí tuệ chưa lớn theo kịp, đạo đức chưa lớn theo kịp thì đồng tiền nó làm hư mình.
[40:17]Nên cái thành thị, phố thị bon chen như vậy coi vậy chứ làm người ta căng thẳng, không phải là hạnh phúc. Mà nhớ ông bà mình nói tiền là gì? Tiền là bạc. Cho nên tiền nhiều thì lòng người cũng bạc hơn. Nhớ vậy, tiền nhiều thì lòng người trở nên tệ bạc hơn. Bởi nói tiền là tệ, tiền là bạc. Nhân dân tệ, nói là tiền là nhân dân tệ chẳng hay ho gì. Tiền là tệ và tiền là bạc. Ví dụ khi không có tiền, cái tình nó cao lên. Khi có tiền, tình nó rớt xuống liền. Tiền và tình nó tỉ lệ nghịch với nhau. Thầy nói câu này không biết mọi người có thấy đồng ý với thầy không? Nhưng mà có câu này, thế này: Ví dụ như có người nói rằng:
[41:09]"Tôi thấy từ khi tôi có tiền thì tôi được nhiều tình cảm hơn của mọi người". Có đúng không ạ? Khi mình giàu lên, bỗng nhiên mình thấy nhiều người thương mình hơn. Thì như vậy là tiền nhiều thì được tình cảm nhiều, chứ sao lại nói là tiền nhiều thì tình cảm ít? Như vậy cái câu nói mà: "Tiền nhiều thì lòng người nó giảm, cái tình người nó giảm", vậy đúng hay sai? Chớ chứ người kia họ chứng minh ngược lại, họ nói: "Không, tôi thấy tôi có tiền nhiều thì tôi được tình cảm nhiều. Mà khi tôi hết tiền thì mọi người từ từ bỏ tôi đi ra". Thấy rõ ràng là khi mình có tiền nhiều thì mình được tình cảm nhiều, đúng không ạ?
[41:48]Không. Cái tình cảm đó là tình cảm gì á? Tình cảm là gì? Nó không phải tình cảm mà nó là sự nhờ vả, đôi khi là một sự nịnh bợ, mà thường là muốn nhờ cậy, phải không? Muốn là nhờ cậy. Còn thử mình nghèo một cái, cái tình đó mất. Như vậy cái tình đó phải thiệt không? Nó không phải thiệt. Nó không phải là một cái tình cảm chân thật, bởi vì tình cảm chân thật nó bền vững và nó đi với ta qua những lúc sóng gió, khó khăn. Thế thầy có nói câu là: "Người ơi, chua ngọt đã từng. Gừng cay muối mặn, xin đừng quên nhau". Nghĩa là sao? Nghĩa là chua ngọt đã từng, lúc khó khăn đã từng có nhau, thì bây giờ đến lúc mà sung sướng cũng đừng vì thế mà mà xa nhau.
[42:45]Thì cái tình cảm chân thật là như vậy, nó đi với nhau qua lúc hạnh phúc cũng như qua lúc khổ đau. Còn lúc mình có tiền nhiều thì người ta mới đến, người ta mới vui, lúc mình hết tiền người ta ra đi, thì đó không phải gọi là tình, cái đó không phải là cái tình, nên ta đừng hiểu lầm. Mà sự thực là cái tiền nhiều thì cái tình nó giảm. Ví dụ như bây giờ trong một gia đình nè, anh em đang sống với nhau hòa thuận, là cứ lớn lên đi học thì cái người anh chở người em đi học, người anh đi học thì ở nhà người em giặt quần áo nấu cơm cho anh ăn, bố mẹ thì đi làm công việc bên ngoài để mà nuôi sống, tức là cứ hòa thuận như vậy.
[43:27]Cho đến một ngày nhà nước phóng con đường đi qua. Bởi vì nó khổ, cái nhà nước phóng đường đi qua nó khổ ghê lắm, nó gây ra đủ thứ chuyện trên đời là vậy. Bỗng một ngày nhà nước phóng con đường đi qua trước mặt nhà, đất lên giá thì hai anh em nọ cũng vừa lớn lên, đã tới tuổi phải lập gia đình. Thì chuyện gì xảy ra? Cái gia tài, phải không? Bắt đầu với gia tài. Cái nhà đó, đất của mình đang ở bỗng nhiên nó có giá mà hai người đều có gia đình, cần phải có cái vốn, có riêng tư, bố mẹ thì già thì chưa chịu chết mà mình cũng đang mong chết cho rồi. Vợ thì sắp lấy, tiền thì chưa có, nhà thì đang lên giá, bố mẹ thì chưa chết, rất là khổ tâm.
[44:10]Chứ còn nếu mà bố mẹ chết, nhà bán được, chia tiền được, lấy xong lập xong gia đình thì sau đó nó khỏe. Nhưng vì vì nó chưa đâu ra đâu, rất là khổ. Trong tâm mà cứ thoáng, thấp thoáng, thấp thoáng ý nghĩ bố mẹ chết để mình hưởng gia tài, có không ạ? Có chứ. Nó có trong đầu chứ không phải là không. Đừng có ai nói trong sạch là không mong cha mẹ sống đời với con. Mà mỗi đêm con thắp đèn trời, nguyện cho cha mẹ sống đời với con, có không? Nó có câu ca dao rất hay là bởi vì cái nhà đó chưa lên giá, cái nhà đó chưa giá đất đó chưa lên giá, cho nên con thắp nhang, thắp hương, con lạy đèn trời cầu cho cha mẹ sống đời với con.
[44:51]Vừa cầu nguyện xong cái người ta báo đất lên giá thì hết, không cầu nguyện nữa. Cái tình con người nó bạc đi liền bởi vì cái tiền nó đến. Cái tiền nó đến thì cái tình đó ra đi. Khi nào cái tiền đến mà tình vẫn ở lại? Khi nào? Khi nào? Khi nào ta biết đi chùa An Lạc ở xã Vĩnh Phong?
[45:16]Khi nào mà ta thường đến chùa An Lạc ở xã Vĩnh Phong, ta tu tập với ông thầy trụ trì mà đeo mắt kiếng dày cộm, vậy thì cái đạo đức ta tăng lên, trí tuệ ta tăng lên thì tiền đến thì cứ đến, nhưng mà tình người lúc nào cũng đậm đà, cũng ở lại với ta. Còn khi ta không có trí tuệ, không có đạo đức, ta không có cái ngôi đền để ta nương tựa, ta không có mái chùa để ta được che chở thì hễ tiền đến, tình đi, tình biến mất à. Nên vì vậy là chỉ nơi cái văn hóa làng quê ta có con sông quê, à ta có cái bóng cau lay trong chiều trăng lên, ta có cánh đồng xa xa, ta có cái bụi cỏ dại, ta có cái ngôi đền thương yêu,
[46:07]ta có cái mái chùa ấm áp thì lúc đó mà ta giữ được những điều đó, những điều thiêng liêng đó trong tâm hồn của mình thì một ngày nào đó tiền có đến nhưng mà tình vẫn không mất. Một ngày nào đó lỡ nhà nước có quy hoạch một cái đường quốc lộ phóng ngang đây, đất quê ta ùn ùn lên giá thì sao? Ta vẫn giữ được cái tình với nhau vì trước đó ta đã xác định được cái văn hóa làng quê của mình là vô giá. Cái tình yêu thương cộng đồng trong làng quê mình là vô giá, ngôi đền của mình là vô giá, ngôi chùa của mình là vô giá, không có đồng tiền nào mua nó được. Khi ta hiểu được điều đó thì đất có lên giá, tiền có tới nhiều, những đại gia đi xe hơi tới thăm
[46:53]để mua đất, vân vân, lòng ta vẫn không thay đổi. Chứ còn nếu không, không có cái tâm linh đó nuôi nấng tâm hồn ta, không có cái bờ ao, bụi cỏ nuôi nấng tâm hồn ta, đất lên giá ta mất tính người liền, ta mất tình người với nhau liền. Nên hôm nay ta nói chuyện với nhau để ta xác định lại cái văn hóa làng quê ta là vô giá và đừng bao giờ để tiền bạc, vật chất nào đánh đổi được điều đó. Ta phải giữ gìn cái văn hóa làng quê này không phải giữ cho tâm hồn ta đâu, mà giữ cho con cháu ta, giữ cho cả đất nước Việt Nam ta và thậm chí giữ gìn cho cả thế giới này. Vì ngày nào đó thế giới sẽ đi tìm cái văn hóa này
[47:34]mà nơi đây ta mới còn, chỉ nơi Vĩnh Phong này ta mới còn. Ngày nào đó thế giới sẽ đi tìm và họ sẽ đến đây để học cái văn hóa làng quê ta. Chính vì vậy là những người sống ở trong làng này, ta phải xác định lại văn hóa làng quê ta là cái gì để ta dạy bảo nhau, ta giữ gìn cho nhau, giữ gìn cho con cháu mình, vì ta biết 50 năm sau thế giới sẽ về đây đi tìm cái văn hóa làng quê mà học, mà học cho cả thế giới này. Nếu ta không giữ gìn, 50 năm sau thế giới không biết đi tìm ở đâu nữa, vì tất cả chỉ là nhà cao rộng lớn, con người nói chuyện với nhau mở miệng toàn là tiền bạc không. Chỉ có nơi những làng quê này người ta mới nói chuyện với nhau bằng tình,
[48:21]bằng nghĩa, bằng sự tin cậy, yêu thương, bằng cái lễ nghĩa văn hóa từ ngàn xưa truyền lại, bằng cái đền thờ thần nhỏ bé thân thương, bằng cái mái chùa mở rộng cái sự giác ngộ, từ bi đến cả cái vũ trụ. Chỉ nơi làng quê này ta mới có điều đó và ta phải xác định lại những điều đó để giữ cho thế giới mai sau chứ không phải chỉ giữ cho làng quê của ta mà thôi, vậy.
[48:51]Cái việc mà bảo vệ cái văn hóa làng quê của ta thì thứ nhất là ta không có cái bảo thủ, khắt khe, vì bảo thủ, khắt khe rồi nó thành ra hẹp hòi. Đó, không có cái nguyên tắc bảo thủ, khắt khe. Có những nơi bảo thủ, khắt khe đến thành nó cố chấp thì nó lại mất cái đẹp của cái văn hóa quê. Nó phải có cái rộng lòng, rộng lòng. Như ở hình như thầy nhớ ở Nam Định có một lần thầy đến đó, người ta kể một câu chuyện thế này. Kể một câu chuyện là nơi cái làng đó, bây giờ thì nó đã thành phố thị rồi, chứ trước kia nó vẫn là một cái làng quê thì có một gia đình đó họ mới đến cái làng quê họ ở, họ đến định cư vào cái ngôi làng đó chứ
[49:34]họ từ một làng khác cái họ đến cái làng quê họ ở. Thì cái người con trong gia đình đó thi đậu Trạng nguyên, thi đậu quan gì đó, chức quan cũng lớn thì hôm đó thầy nghe thầy không nhớ rõ hết. Thì theo cái phong tục, cái người mà được thi đậu như vậy thì phải làm cái lễ gì? Vinh quy bái tổ, đúng vậy. Thì cả làng phải rước từ đầu ngõ, phải không? Từ đầu làng khi cái người đó là được vua ban ngựa, ban lọng, ban võng để đi về làng thì làng phải ra là gióng chuông, gióng trống, mặc đồ đẹp mà rước từ đầu làng đi về vì đem lại vinh dự cho làng. Nhưng mà cái người học trò này khi thi đậu rồi, vua ban võng, lọng, ngựa về, tới làng không ai rước. Không ai rước.
[50:24]Vì làng nói sao? "Ngươi không phải người gốc làng." Mà ông á thì ông muốn nhận nơi này làm quê hương. Nghĩa là dù là gốc ở đâu không biết nhưng mà khi bố mẹ mình đã về đây ở thì ông xin nhận nơi này làm quê hương. Nên ông muốn dành cái vinh quang này, cái vinh quy này về cho làng, nhưng làng đã khước từ vì cái cố chấp. Thì khi ông về vậy, ông nghĩ rằng ông đã về đây làng cưu mang ông, gia đình ông nên ông yêu quý và ổng muốn dành cái vinh quang, vinh quy này cho làng, nhưng làng đã khước từ chỉ vì một sự cố chấp cái người này không phải gốc làng, không ai ra đầu làng đón. Ông lẳng lặng đi về, bơ vơ, ngỡ ngàng, hụt hẫng và tủi, tủi nhục.
[51:10]Tại vì cái người lính của triều đình họ đi theo, tới đó họ cũng ngỡ ngàng: "Ủa, làng của ngài đây à?", không thấy ai ra đón, ổng rớt nước mắt. Rồi sau đó ông cũng bỏ làng đi để về làm, đi làm quan và ông để lại một cái lời nguyền, cái lời nguyền là vĩnh viễn làng này không có ai có thể đậu, thi đậu được nữa. Mà đúng như vậy, cho tới ngày hôm nay ngót năm, sáu trăm năm trôi qua làng không một ai thi đậu nữa. Cái lời nguyền nó tồn tại như vậy, khiếp chưa? Là cái nhân quả, cái nhân quả đó là ta phụ bạc một người của làng đậu làm quan, ta khước từ thì vĩnh viễn không có nữa, không có nữa. Nhớ, đó cũng là một cái cố chấp.
[51:50]Nên ở đây ta xây dựng cái văn hóa làng quê không có cố chấp, trong đó có cái cởi mở, thân, tương ái, yêu thương, chuẩn mực, lễ giáo, hiếu thuận, tương thân tương ái. Đó là bốn cái điều, bốn điều ta xây dựng cho văn hóa làng quê của mình. Thứ nhất là chuẩn mực, đâu ra đó, người lớn ra người lớn, người nhỏ ra người nhỏ, tôn ti trật tự, lời ăn tiếng nói, dạ, thưa, xưng hô, lễ giáo đầy đủ, đàng hoàng, đó là chuẩn mực. Thứ hai là lễ giáo. Lễ giáo là người nhỏ biết kính trọng, vâng lời người lớn. À, rồi cái người dân biết quý trọng cái người mà có chức, có quyền, tại vì họ là như là nói là quốc thì trọng tước mà gia thì trọng xỉ.
[52:44]Trên bình diện xã hội, quốc gia thì ta phải kính trọng người có chức tước, đó là quốc trọng tước. Gia trọng xỉ, tức là còn ở trong cái dòng tộc, gia tộc thì ta kính trọng cái người vai vế lớn, cái người có tuổi tác lớn. Ông bà mình nói rất là rõ trong sáu chữ nhưng mà đã dạy một cái lễ giáo: "Quốc trọng tước, gia trọng xỉ." Quốc trọng tước, gia trọng xỉ, đúng vậy. Thầy nhắc lại: Trên bình diện quốc gia, xã hội, ta phải biết kính trọng người có quyền chức vì họ gánh đáng công việc của quốc gia. Còn trong gia tộc thì phải kính trọng cái người có tuổi tác và người có vai vế lớn, gọi là gia, gia trọng xỉ, nhớ như vậy.
[53:25]Thì những cái đó là vấn đề lễ giáo và cái lễ giáo đó nó phải được thể hiện trong lời nói, trong cử chỉ. Nghĩa là người nhỏ gặp người lớn phải biết khoanh tay, cúi đầu chào hoặc là chắp tay, cúi đầu chào, chứ không được để cái cổ cứng ngắc: "Con chào bác ạ", cái đầu cứng cứng rồi đi luôn vậy là toi mất. Nên tại sao mà người Nhật họ vẫn giữ được cái văn hóa truyền thống của họ mà đến nay, sau cái cơn sóng thần rồi người ta mới phát hiện ra cái văn hóa người Nhật rất là lớn? Bởi vì cái lối chào, lễ phép của họ thôi, mà họ giữ gìn chặt chẽ luôn, không cho mai một. Đi vào học là bắt học cái đó trước.
[54:05]Còn vào trong trường học của ta quên mất cái đó. Nổi cái khoanh tay, cúi đầu ta đã không làm được, con nít bây giờ đã không làm được. Như thầy hồi nhỏ là bố mẹ thầy bắt học cái đó kỹ, khoanh tay cúi đầu. Bây giờ thầy thấy ít đứa nào biết điều đó và nhớ một điều này: Cái đầu đứa bé mà biết cúi xuống thì tương lai của nó sẽ đi lên. Nhớ giùm cái công thức đó giùm thầy. Còn cái đầu của nó mà không biết cúi xuống thì tương lai nó cũng không đi lên. Vì trong cái nhân quả mà. Ta biết cúi đầu xuống để ta kính trọng mọi người thì ta được cái phúc, sau này bao nhiêu người khác sẽ kính trọng lại ta vì ta thành đạt.
[54:45]Còn mà ta không biết cúi đầu để chào ai, ta không có cái phúc, sau này ta sẽ không thành đạt và chẳng ai kính trọng ta cả. Cho nên cái văn hóa nội cái khoanh tay cúi đầu chào người lớn thôi, nó mở tâm hồn của đứa bé ra trước hết. Cho nên vì vậy kể từ hôm nay, ta về xem lại con cháu mình, bắt nó đứng trước mặt ta tập cái đó một nghìn lần. Chắp tay hoặc khoanh tay, cúi đầu sát xuống để chào cho bà xem, cho ông xem. Bắt đứa cháu mình lại, còn bố nó hư rồi, hì hì, bây giờ đành buộc lại bắt đứa cháu. Bắt nó khoanh tay, đứng khoanh tay: "Dạ con chào bác ạ." Cúi thế này, cúi một cách rất là hiền lành chứ không có:
[55:26]"Á con chào bác ạ." Không, cái đầu vuột này không được, chưa xài được. Phải cúi đầu một cách rất là hiền lành: "Con chào bác ạ." Và bắt nó làm đủ một nghìn lần cho mình coi. Được không? Về phải làm lại. Hoặc là chắp tay cũng vậy, cúi đầu chào một cách hiền lành: "Dạ con kính chào bác ạ." thì biết đứa này là nó nó đi quy y ở chùa nên nó chào chắp tay, còn cái đứa mà theo cái truyền thống là khoanh tay. Còn người Nhật thì sao? Họ xuôi hai tay phải không? Xuôi tay và chào thế này. Và có khi chào rất sát, kể cả người lớn. Nhiều khi người lớn, ông chủ thôi, mà khi họ đi họ gặp người công nhân chào, cái người kia chào ổng ổng cũng chào lại:
[56:05]"A chào." Người chủ mà cũng chào. Họ cúi cái lưng rất mềm vì từ nhỏ họ được dạy như thế. Và chính vì họ được dạy như thế nên tâm hồn họ mở ra. Bây giờ cũng vậy, ta muốn con ta ngoan, ta muốn tâm hồn nó mở ra, ta phải đứng nó tập nó, bắt nó làm nó một nghìn lần cho quen. Và ta sẽ theo dõi nó từ nhỏ cho tới lớn nó đi nó gặp người lớn nó có chào đúng như ta dạy hay không. Có khi nó mắc cỡ rồi về nói: "Có mình con làm vậy mắc cỡ, hổng đứa nào làm vậy hết." thì ta trả lời làm sao? Nếu nó nói là: "Ở đây có mình có bà với ông, mẹ dạy con vậy, chứ con thấy mấy đứa kia đâu có thấy gặp người lớn nó đâu có khoanh tay cúi đầu dữ vậy đâu,
[56:45]bắt mình con chào mắc cỡ, không chịu làm." thì ta trả lời làm sao? Bây giờ mấy đứa nhỏ nó nghịch, nó bướng, nó hay cãi lại, nó hay phản biện lại, ta phải đủ lý luận để thuyết phục nó, thì ta trả lời làm sao? Phải trả lời thế này: "Con phải làm cho chúng nó bắt chước con." Hễ nó nói là có mình con làm không thấy ai làm, nói: "Con phải làm cho chúng nó bắt chước con." Đúng như vậy. Phải kiên quyết dạy nó, không cho nó vì cái xã hội hư rồi nó hư theo. Nó phải đứng vững và nó giữ được cái văn hóa làng quê để cho bạn bè nó bắt chước nó. Mà đây là cái sự cứng rắn này là do ai? Chính chúng ta. Phải giữ gìn.
[57:27]Nhưng mà muốn nó như vậy thì chính chúng ta làm sao? Cũng phải biết chắp tay cúi đầu chào nhau. Nếu bây giờ ta lớn tuổi rồi, nhiều khi tuổi mình đã là ông ngoại bà ngoại, nhưng mình gặp một cái bác già hơn mình, mình vẫn chắp tay cúi đầu rất là ngoan chào cho con mình nó thấy. Mình phải biểu diễn cho con mình thấy, cho cháu mình thấy mình mới dạy nó được điều này. Chứ không phải là chỉ gặp quý thầy rồi ta mới chắp tay cúi đầu chào đâu, mà gặp người lớn hơn vẫn phải chắp tay cúi đầu chào. Được không ạ? Thầy nói đừng vỗ tay, hứa với thầy điều này. Hứa: Hôm nay, nơi cái ngôi chùa An Lạc, xã Vĩnh Phong này, trước mặt cái ông thầy ốm ốm,
[58:10]xấu xấu tên là Chân Quang, trước mặt ông thầy đẹp trai đeo mắt kiếng dày, thầy Mẫn Thiện và quý thầy quý cô, chúng con hứa với Phật là chúng con cùng nhau giữ gìn, bảo vệ cái văn hóa làng quê, mà trước hết bằng cái sự chào hỏi cung kính với nhau. Lưng con sẽ mềm, đầu con sẽ cúi, mỗi khi con gặp người lớn tuổi hơn con. Và để con dành cho những vị đó cái sự kính yêu, trân trọng và chính nhờ như vậy con mới dạy được con cháu của con nó cũng biết lễ giáo, tôn trọng người lớn, nó cũng sẽ biết giữ gìn được văn hóa làng quê để nó giữ gìn được cái văn hóa cho đất nước này và nó mở ra được tương lai cho chính của chúng nó.
[59:00]Hứa câu này được không? Hứa. Nha. Hứa nha. Không ai vỗ tay không à, bấm vỗ tay xìu xìu à. Vỗ tay lát mang bay đi quên mất tiêu à. Một lát là vậy. Cho nên vì vậy là ta sẽ
[59:15]lập ra cái nhóm, thầy Mẫn Thiện nè, nhờ những Phật tử là ở trong làng mà thường hay đến với thầy, thầy lập ra cái người nhóm trưởng, tổ trưởng để làm chi? Để mà cái người đó nhắc nhở những Phật tử đến chùa phải biết như vậy, giữ gìn cái văn hóa làng quê, mà trước hết là cái cách chào hỏi nhau. Làm sao mà cho cái người khách lạ, nhiều khi họ chỉ theo bạn bè họ về cái làng quê, họ thấy cái làng quê Vĩnh Phong dễ thương quá, con người ta lễ phép, yêu quý nhau quá. Nó cũng trở thành một cái cái điểm son của xã ta mà chỉ bắt đầu bằng cái cúi chào lễ phép, lễ độ thôi. Lưng ta sẽ mềm, đầu ta sẽ cúi xuống để làm chi?
[1:00:02]Để con cháu ta sẽ bay lên. Còn mà cái đầu ai mà không chịu cúi, lưng ai cứng thì bắt về đây quỳ nha. Nha, bắt về chùa quỳ hương. Hiếu thuận cũng là một cái nét văn hóa của làng quê, là con cháu phải hiếu kính cha mẹ, ông bà. Nghĩa là cha mẹ, ông bà mình chưa phải là hoàn hảo, học thấp hơn mình, tại vì đời sau con cái luôn luôn học cao hơn đời trước, đó là đương nhiên. Nhưng mà không bao giờ được ỷ vào cái tiền tài, học vấn của mình mà được coi thường ông bà, cha mẹ, mà lúc nào cũng phải yêu kính ông bà, cha mẹ mình. Đó là cái lòng hiếu. Và hiếu thì phải thuận. Thuận nghĩa là sao? Là biết vâng lời.
[1:00:50]Chứ không có được mà cãi ngang cãi bướng, không có được mà ỷ mình có tri thức hơn đem cái đời sống văn minh của thế giới ra so đo mà cãi với ông bà, cha mẹ. Phải biết thuận là biết vâng lời, nghĩa là cái hiếu thuận là cái văn hóa của của làng quê. Thì đây là điều mà cả làng ta phải giữ gìn điều này. Mà ở ngôi đền không biết có ai giữ hay không, nhưng ngôi chùa có thầy thì thầy phải thường nhắc điều này để giữ gìn. Là mỗi khi mỗi ngày sám hối, Phật tử về đây sám hối, ngoài cái đạo lý Phật mà thầy dạy cho dân, thầy phải dạy mọi người cùng giữ gìn cái văn hóa làng quê này, nha. Cái trách nhiệm đặt lên vai của thầy bây giờ tạm
[1:01:34]thời thầy giống như ông trưởng làng ngày xưa. Trưởng làng khác mà ông chủ tịch xã khác à nha. Chủ tịch xã là thuộc về quyền chức, quyền lực của quốc gia trong việc quản lý, còn cái trưởng làng nó giống như tinh thần. Tức là mình coi sóc, dạy dỗ tinh thần cho dân làng. Mà trong cái coi sóc, dạy dỗ tinh thần cho dân làng á, nó vừa cả đạo Phật mà vừa cả đạo Nho, cái tinh hoa văn hóa của Việt Nam. Và vì nhà sư cũng phải kiêm luôn, phải giữ gìn luôn. Đó. Cái việc ông chủ tịch xã là ổng quản lý theo phương diện nhà nước, nhưng mình là ông sư trụ trì ngôi chùa trong làng thì sao? Thì phải giữ gìn cái tinh thần, cái văn hóa cho làng và
[1:02:15]biết dạy, biết nói, biết nhắc, biết rầy, biết phạt. Thấy không? Ai mà không giữ được văn hóa làng quê, thầy phải kêu tới thầy rầy, thầy trách. Ngoài Bắc ta có một cái câu nói rất hay: "Nhà có vàng không bằng làng có sư." Mà làng ta thì sao? Có sư. Như vậy là sao? Còn hơn cả trong nhà mình có có vàng. Cho nên ta phải hết sức là cưng sư, ha, vâng lời sư, đến đây để ủng hộ cho thầy để thầy tu hành và thầy dạy bảo cho chúng ta. Nhớ như vậy. "Nhà có vàng không bằng làng có sư." Nhớ như vậy phải không? Nhưng mà sư ở có một mình sư buồn quá. Vì vậy là Phật tử phải tới lui phụ với thầy để mà lo cho chùa, phụ với thầy làm các việc Phật pháp.
[1:03:14]Và nếu con cháu ta đứa nào mà nó có thiện căn tu hành, ta phải khuyến khích cho nó làm sao? Theo thầy xuất gia đi tu. Để làm chi? Để giữ gìn cái tâm linh cho làng ta. Vì nếu chùa mà không có sư, chùa sẽ bớt linh, mà làng không có người giữ gìn cái tâm linh thì vàng ngọc cũng không mua được. Nhớ nhà có vàng không bằng làng có sư. Nhưng vì vậy, ta phải cho con cháu ta đi chùa, rủ nhau sớm biết đi chùa. Mà nếu đứa nào mà nó có thiện căn phát tâm tu hành thì phải biết đây là phước đức của mười đời tổ tiên. Trong nhà mà có một người đi tu chân chính, cái phước đức của mười đời tổ tiên mới có được chứ không phải dễ đâu.
[1:04:04]Mà thầy nói là tu hành chân chính đó. Cho nên vì vậy, khi thấy một người xuất gia mà tu hành chân chính, ta phải hết sức là yêu kính. Vì đó là những người giữ gìn giềng mối tâm linh cho nhân loại này. Mà nếu ở trong làng ta là giữ gìn cái giềng mối tâm linh cho làng của ta. Và nếu con cháu ta có đứa nào mà nó phát tâm xuất gia được, ta phải hết sức là vui mừng ủng hộ. Còn có nhiều người mày thấy con cháu phát tâm tu thì làm sao? Tìm cách cản, phải không? Nó đi tu làm chi khổ quá, rồi nó đi tu rồi không ai nuôi mình. Đừng nghĩ như vậy, chính nó đi tu rồi tự nhiên mình sẽ rất là có phúc. Chứ còn mà nó ở ngoài đời sống cuộc đời tầm thường,
[1:04:49]nhiều khi về già mình lại khổ vì nó, vì con vì cháu nó không biết chừng được. Cho nên vì vậy là vì có ngôi chùa, có sư, có thầy là điều hạnh phúc của làng ta. Và thầy cũng vậy, phải thấy cái trách nhiệm của mình là người giữ gìn nuôi dưỡng, dạy dỗ cho cái tâm linh, cái văn hóa của làng và thầy phải chịu cực hơn nữa, phải không? Nên ngoài việc dạy bảo về Phật pháp còn phải dạy bảo về văn hóa cho những đứa trẻ. Cứ thường xuyên tổ chức những lớp dạy trẻ, mỗi chiều Chủ nhật thì bắt mấy đứa trẻ tới đây để nghe thầy dạy một vài lời về văn hóa, về đạo đức. Cha mẹ bắt con phải tới, không có để nó tự nó tới mà bắt nó:
[1:05:34]"Hôm nay, chiều Chủ nhật 2:00 thầy có dạy đạo đức, đạo lý. Chúng bay đi tới bắt", chính mình đưa nó tới ngồi đó để cho thầy dạy một vài lời, cứ mỗi tuần Chủ nhật như vậy. Được không thầy? Quý Phật tử chịu không? Nhớ nha, mỗi ngày chiều Chủ nhật phải bắt con mình đến chùa để cho thầy dạy đạo đức, lễ nghĩa, văn hóa của làng, phải không? Và cái tính tương thân tương ái, cái tinh thần cộng đồng cao của làng quê là một điều mà cả thế giới sau này sẽ đi tìm. Khi mà ngày nay đô thị cứ mọc lên, con người bị ngăn cách nhau bởi những bức tường, những bức rào, những ô cửa. Nhưng mà làng quê ta vẫn còn cái lối sống mà tương thân,
[1:06:18]tương trợ, gần gũi, cả làng như một cái nhà, đây là điều mà cả thế giới sẽ đi tìm và ta phải giữ gìn điều đó. Đừng để mà con người ta có tiền nhiều hơn, xây nhà to hơn, cái rào giậu kỹ hơn rồi ngăn cách với nhau, tâm hồn trở nên xa lạ với nhau, thì ta sẽ mất một cái rất là lớn đó là cái tình tương thân tương trợ, cái tinh thần cộng đồng của văn hóa làng quê. Như vậy, phải không? Rồi cái điều làng quê có được một cái nữa là sống gần gũi với thiên nhiên. Ta ở phố thị, bước xuống đường là đường nhựa, đụng vào vách là vách tường, ở đâu cũng chặn ta với mặt đất, đụng đất sợ dơ nhà. Ở đâu cũng ngăn ta với cây cỏ.
[1:07:06]Nhà nước thì trồng cây trong kia, công viên nhưng mà không phải lúc nào ta cũng đi lang thang, bách bộ ngoài đó được. Cuộc sống của ta cứ bưng bít trong vách tường và xa với với với đất mẹ. Nhưng mà ở nơi làng quê xung quanh ta là đất, xung quanh ta là cỏ, là hoa, là cây, là trái, là ao, là vườn mà con người được lớn lên trong cái môi trường thiên nhiên như vậy, tâm hồn họ rất là bình an, rất là dày, rất là hạnh phúc. Thầy vừa dùng cái chữ "dày". Con người ta sống được gần gũi với thiên nhiên tâm hồn sẽ rất là dày, tâm linh sẽ rất là phong phú. Nó khác với tâm hồn của con người phố thị mong manh, dễ vỡ.
[1:07:46]Ví dụ như ở các nước Tây phương này, cái tỷ lệ mà vợ chồng ly dị với nhau càng ngày càng chiếm tuyệt đối đa số dần dần. Mới ban đầu là 10%, sau 20%, bây giờ là trên 50%, thậm chí bây giờ là 70 - 80%. Hễ là cái ngày mà họ làm lễ cưới nhau là trong đầu đã chuẩn bị cái ngày phải ly dị rồi. Đến mức độ như vậy. Như vậy có hạnh phúc không? Hạnh phúc gì đâu. Cái ngày mà họ nói: "I love you" cũng là họ nghĩ tới cái ngày họ sẽ xa nhau: "I hate you, tôi ghét anh". Cũng nghĩ tới cái ngày đó rồi. Thì như vậy có gì là hạnh phúc đâu, cái tình yêu thương có gì hạnh phúc đâu. Mà tại sao tâm hồn họ mong manh, tình cảm họ mong manh, dễ vỡ như vậy?
[1:08:28]Bởi vì họ không được sống gần với thiên nhiên, còn ở làng quê ta sống gần với thiên nhiên chân chất. Nên một khi họ đã làm đám cưới với nhau rồi, họ ở với nhau cho tới khi mà răng long, đầu bạc rồi chết. Thậm chí có cái ông đó vậy, vợ ổng chết, chôn, ổng bắt chôn gần bên nhà, ổng bắt con ổng xây cho ổng cái nhà che lên cái mộ và ổng bắt đem cái giường ổng để gần đó ổng ngủ ở đó luôn. Vì yêu thương vợ mình đến như vậy. Vì trong cái làng quê, cái tình cảm người ta bền vững bởi vì sao? Vì tâm hồn người ta dày. Vì sao tâm hồn người ta dày? Vì người ta gần gũi với thiên nhiên. Còn sống trong phố thị, tâm hồn người ta mỏng manh rồi dễ vỡ.
[1:09:11]Đó, nên vì vậy cái làng quê là là được cái đó. Nhưng mà hồi nãy trên đường thầy đi vào đây, thầy thấy nhiều nơi bị xả rác quá. Phía dưới con lạch của mình, con lạch đẹp như thế mà rác lờ lững trôi. Đáng lẽ là hoa lờ lững trôi, lá lờ lững trôi, nhưng mà rác lờ lững trôi thì coi nó không được tí nào. Cho nên vì vậy ta phải chỉnh điều này lại là đừng xả rác. Nhất là những cái bao ni lông rất khó phân hủy, phải gom lại một nơi, đưa về cái nơi tái chế, đừng có xả rác mà nhắc nhở con mình không được xả rác bừa bãi. Đó là cái văn minh, cái trí tuệ. Và một cái nữa là cái nhà vệ sinh. Mỗi nhà mình có xây nhà vệ sinh không ạ?
[1:09:56]Có phải không? Hồi hôm rồi lúc đó là cái cơn lụt ở Nghệ An thì thầy mới đi ra ngoài đó, dắt đoàn đi ra ngoài đó cứu trợ. Sau khi buổi sáng cứu trợ ở nơi cái xã đó rồi thì mới đi về một cái làng để nấu cơm ăn, thì cũng đi vào trong cái làng quê. Thì một người đệ tử của thầy mới hỏi người chủ nhà cái nhà vệ sinh đâu để đi vệ sinh. Thì cái người chủ nhà chỉ trong cái chuồng trâu ở bên cạnh con trâu á, nói: "Vô trong đó". Không có nhà vệ sinh. Mà hễ đi thì vô chung với con trâu mà đang làm công tác vệ sinh nó giẫm cho một cái chết liền tại chỗ mà lúc đó ghi trên bia không biết là chết vì lý do gì.
[1:10:36]Chết vì trâu giẫm trong lúc đang sản xuất vệ sinh thì không thể nào nói được, không hiểu sao. Cho nên vì vậy, tuy làng quê ta nghèo, đơn sơ nhưng mà nhà vệ sinh thì phải rất là sạch sẽ, rất là hiện đại, nhớ như vậy. Hồi đó thầy đi về cái miền Tây, miền Tây thì sông nước mênh mông mà có những mùa nước lên tới rất là cao. Rồi mới thấy người ta làm cái cầu ra sông, ra ao á. Nghĩa là ở trên người ta sản xuất thì ở dưới có thể cá nó ăn luôn bờ ao như vậy. Mà đi như vậy thấy chịu không nổi. Mới nói: "Trời ơi! Sao tới thời buổi này rồi mà vẫn còn làm cái kiểu mà cầu tõm kiểu này, cứ ngồi nó rớt lõm tõm lõm tõm xuống bờ ao.
[1:11:15]Rồi ví như mình đi xe ngang đường á thì mình nhìn qua mình thấy người ta sẽ ngồi đi cầu mà người ta ngồi cái mặt người ta nhìn ra đường để xem xe đi qua đi lại cho vui. Mà ở dưới thì nó cứ rớt lõm tõm ở dưới. Rồi thậm chí là hai ba cái cầu gần nhau, bên đây vừa đi cầu vừa nói chuyện qua lại rất là vui. Mà thậm chí một người ngồi trong cầu đang đi cầu, một người đứng ngoài khoanh tay nói chuyện vào. Không hiểu nổi, không hiểu nổi, kỳ lạ quá". Mới nói với ông thầy, ông thầy huynh đệ, ổng cũng đi cùng xe, nói: "Bây giờ thầy phải nói làm sao để dân mà giờ này mà còn đi cầu kiểu này nó mất vệ sinh quá". Cứ nói:
[1:11:47]"Sư huynh ơi, cái ở đây bị nước nổi lên á, tới mùa nước nổi lên rồi không cách nào xây cầu được". Thì nè, lúc mà mùa nước khô nè, ta đào hầm cầu, ta dắt ống xuống, ta làm cho nó kín đáo chứ tới thời buổi này mà còn đi vệ sinh kiểu này kỳ quá. Ổng nói: "Ờ ha, chắc phải vậy". Mà đến bây giờ vẫn ngây thơ mà bữa ra Nghệ An thì bị một cái, về miền Tây thấy cái đó nên thầy đang lo Vĩnh Phong này ta không biết ra sao. Chưa thấy, không hiểu sao. Vĩnh Phong sao thầy?
[1:12:19]Cái khâu đó như thế nào? Thầy phải đi điều tra từng nhà nha. Giao cho thầy cái trách nhiệm nặng nề, quan trọng là đi từng nhà kiểm tra cái WC. Nghĩa là cái nhà nào mà thầy thấy cái nhà vệ sinh nó không đúng tiêu chuẩn thế là thầy phải hết sức là là là rầy nghe không, hết sức là rầy. Có một lần cũng vậy, có một lần hồi đó hồi xưa thầy cũng đi thăm các Phật tử, đến thăm cái nhà Phật tử đó thì mới phát hiện là cái nhà vệ sinh họ làm theo kiểu nhà quê đơn sơ lắm. Mới nói thế này: "Nếu mà không xây lại cái nhà vệ sinh này, thầy không bao giờ thầy về thăm gia đình Phật tử nữa". Phải hăm một câu. Lần sau tới thấy xây được cái nhà vệ sinh khá hơn
[1:13:02]chút, phải nhờ phải hăm vậy đó, dữ vậy đó mới. Nên làng quê ta thì nhiều cái văn hóa rất là hay, nhưng ta sẽ có hai cái nhược điểm mà ta hay bị, một là xả rác bừa bãi, nhất là những cái bao ni lông nó khó phân hủy. Ta phải gom sạch lại, phải tổ chức đi nhặt rác trên sông, trên lạch, trên đường. Phải tổ chức mà chính chùa phải tổ chức để ta tạo thành cái tính giáo dục là cho em bé không được xả rác nữa. Và thứ hai là các nhà vệ sinh, cái nhà xí phải hết sức là hiện đại, văn minh, sạch sẽ như vậy. Nó có một cái này mà có lẽ đây là nhà nước phải quan tâm. Nhà nước phải quan tâm lại, là khi mà đường sá mở rộng thêm, đô thị được mở rộng ra thì giá đất tăng cao.
[1:13:51]Mà giá đất tăng cao thì người ta cứ có khuynh hướng biến nông thôn thành thành thị để mà được cái giá đất tăng cao. Nhưng mà đâu ngờ rằng cái mà biến nông thôn thành thành thị là ta mất nhiều thứ lắm, mất nhiều thứ mà sau này không lấy lại được. Ta hiểu rằng là ta phải giữ chỗ cái làng quê đầm ấm, đơn sơ cho con người có nơi để trở về, nhớ như vậy. Thành phố chỉ là nơi ta làm việc, học tập, còn tâm hồn ta phải ở miền quê. Mà phải còn những miền quê như vậy để con người còn nơi trở về, để cho, ví dụ gia đình nó ở thành thị nhưng mà trong những tháng hè phải có chỗ quê để cho con cháu về sinh sống, về thăm.
[1:14:42]Cái gia đình nào mà mất làng quê, giờ hỏi quê nó đâu, nó: "Dạ, bây giờ nhà tôi bỏ quê đi hết lên thành thị rồi", thì gia đình đó là một thiệt thòi lớn, một bất hạnh lớn cho tâm hồn mình và cho con cháu mình. Còn nếu hỏi bây giờ: "Nhà quê nó đâu?", nói: "Dạ, nhà quê tôi lên hết trơn, giờ chỉ còn vài ông anh em họ xa", thì phải lập tức về tìm lại ông anh em họ xa đó liền. Tìm lại thăm lại cái người họ xa đó, giúp tiền giúp bạc cho họ để họ xây lại cái nhà, xây lại cái nhà vệ sinh, làm cho họ tốt đẹp, để chi? Để ta còn có làng quê mà về thăm, còn có bà con để về thăm. Nhớ, vậy nhớ, làng quê là nơi quý giá, đừng để mất.
[1:15:25]Mà ai đã mất hoàn toàn, không còn một chút bà con nào nữa thì đó là một sự thiệt thòi rất lớn cho con cháu của ta. Nên vì vậy phải tìm một người bà con xa, dù là xa mà còn ở quê, phải về thương họ, yêu quý họ, giúp đỡ họ để họ giữ gìn cái chỗ quê cho mình, để mình trở về. Đó. Cái quê đó nó khác với cái trang trại của người giàu. Lúc này có nhiều người giàu quá mới về những cái làng quê mở mua miếng đất rất là to, mở một cái trang trại. Cái trang trại đó coi vậy chứ nó không phải là làng quê, không phải. Vì sao? Họ vẫn mang cái lối sống thị thành đó về, vẫn tường cao, cổng kín, rào giậu kỹ lưỡng,
[1:16:09]với hàng xóm thì vẫn xa lạ và sống rất là chảnh. Nó khác với cái làng quê từ thuở nghìn xưa đơn sơ, mộc mạc, đầm ấm với nhau. Nên cái nói: "Thôi bây giờ thì nghe như thầy nói làng quê văn hóa hay quá, thôi tôi quay về làng quê. Mà quê tôi không còn ai, tôi sẽ mua đất, lập trang trại", xin thưa, trang trại đó vẫn không phải là làng quê của ta. Mà muốn là làng quê thì sao? Mở hết rào giậu ra, sống với hàng xóm, sống với thiên nhiên, rồi đi làm chung với nhau ở cánh đồng, lội với nhau chung một khúc sông, trèo lên cây hái nhau chung một chùm khế ngọt thì nó mới thành cái làng quê được, chứ không phải là mua đồ từ thành thị về ăn
[1:16:52]rồi đi xe hơi, rào giậu cho kỹ, sống xa lạ với mọi người mà gọi là làng quê, không, đó chỉ là trang trại của người giàu, vẫn không tìm thấy cái làng quê của ta nơi đó. Bởi vậy, chỉ khi nào ta có gì? Quê hương là chùm khế ngọt cho ta trèo qua nhà hàng xóm hái mỗi ngày thì đó mới là mới là làng quê của ta được. Ta nhớ một điều này, cái tình người và văn hóa cổ là tài sản vô hình quý giá mà ta phải bảo tồn. Ta nhắc lại, tình người và văn hóa cổ là tài sản vô hình quý giá phải bảo tồn.
[1:17:35]Đây là điều mà ta phải thiết lập, chính nhà nước phải thiết lập, thiết định lại, ấn định lại, xác chứng lại cái gì là cái văn hóa cổ của làng quê để mà bảo tồn, mà trình cho UNESCO biết mà công nhận. Đây là di sản phi vật thể mà ở Việt Nam ta đang còn rất nhiều ở những cái làng quê. Mà khi thiết lập được như vậy rồi thì những người chủ tịch xã, người trưởng thôn, những nhà sư ở trong chùa, những ông từ giữ đền chính là những người đầu tàu để giữ gìn những cái làng quê cổ như thế này. Và phải có cái kế hoạch bảo tồn, vì nếu không có kế hoạch bảo tồn thì làng quê mất, văn hóa làng quê cũng sẽ biến mất.
[1:18:24]Nên là ta đừng cho tập trung dân cư như là thị trấn. Như mà ta sang Ấn Độ ta sẽ thấy, cái đất nước Ấn Độ ở những cái khu đô thị nó giàu, nó giàu kinh hoàng luôn, nhà cao ngất ngất ngất, đường hai ba chục làn xe, nhưng mà về tới những làng quê, không thấy gì hết, vẫn chỉ là làng quê như ba ngàn năm trước, nhà nước không cho xây dựng gì hết để bảo tồn. Họ rất thông minh. Là vẫn là con trâu, con bò trên những cánh đồng hoang sơ, nhà cửa vẫn sập sệ, họ vẫn bảo tồn. Vì họ biết rằng chính nơi cái đơn sơ đó nó ẩn chứa một cái điều quý giá mà sau này thế giới tìm không ra. Mà Việt Nam ta cũng phải vậy, nhưng mà cái văn hóa của Ấn Độ nó khác,
[1:19:09]cái văn hóa làng quê Việt Nam ta khác, thì ta phải bảo tồn cái văn hóa làng quê. Mà muốn bảo tồn văn hóa làng quê thì đừng có biến nông thôn thành thành thị. Nhà nước phải có kế hoạch bảo tồn những cái làng quê quý, đi tìm những cái làng nào mà họ có lối sống hay, lối sống đẹp là lập tức lên kế hoạch bảo tồn liền, không cho xâm phạm, không mở đường mở sá, không có xây nhà to. Nhưng mà có kế hoạch tài trợ thế nào đó để cho những người lớn tuổi trong đó biết tiếp tục dạy dỗ con cháu mình theo cái lễ giáo đời xưa để cho duy trì được cái lối sống tương thân tương ái theo cái văn hóa của đời xưa. Đó.
[1:19:49]Thì cái việc mà nhà chùa, nhất là bây giờ vì những ông từ đã không còn nhưng mà nhà sư thì lác đác, còn thì phải dạy con cháu cái đạo lý của ông bà ngày xưa. Đền, chùa phải được phục dựng lại. Thấy là ngôi đền nào đã có phải xây lại. Thì và trong đó phải thờ Quốc Tổ và có cái nghi thức để cúng tế. Mà cái nghi thức cúng tế hay là cái văn hóa của đền như thế nào thì lúc nào đó thầy có dịp thầy sẽ góp ý với nhà nước về cái văn hóa đền, văn hóa thờ cúng đền như thế nào để cho nó văn minh hiện đại, nó được truyền thống mà không mê tín. Tại vì có cái đền rất là dễ mê tín. Con người ta đi tìm sự linh thiêng của thần thánh,
[1:20:32]nhiều khi là nhảy đồng nhảy bóng ở đó vân vân, nó thành ra mê tín. Cho nên ta phải có cái nền văn hóa của đền rất là văn minh, rất là hiện đại. Mà đó là để sau này thầy có dịp thầy sẽ góp ý với nhà nước. Còn chùa phải được phục dựng lại, xây lại và đưa cái đạo lý từ nơi Giáo hội Phật giáo Việt Nam ta đi về đó. Nếu có ông thầy thì ông thầy ổng sẽ chịu trách nhiệm mang cái đạo lý của Giáo hội Phật giáo Việt Nam ta về để mà giáo hóa trong làng. Còn nếu chưa có ông thầy thì chính nhà nước, chính ông chủ tịch xã phải lo việc này. Ông phải đi liên hệ với Giáo hội để lấy cái đạo lý về bỏ ở trong chùa cho dân đến đó nghe.
[1:21:14]Đó. Mà đây là công việc rất là là thiêng liêng và đây là chủ trương của nhà nước và chính quan chức nhà nước phải làm những những điều này. Đó. Nhìn ra trước mặt cái ngôi chùa An Lạc đây nhìn ra cái bờ ao, bụi cỏ, cánh đồng lúa, thật sự đối với thầy đó là cái hạnh phúc lớn khi được ngồi đây. Thầy không biết quý Phật tử có cái cảm giác giống như thầy không? Hay là được trăng rồi quên đèn, được phố thị rồi quên cái cảnh quê hương? Chứ còn như thầy trong cái đời sống tu hành mà càng nghiệm sâu cái đạo lý chừng nào thì lại càng yêu thương những cái cảnh quê như thế này. Mà thấy rằng thiên đường ở đâu?
[1:21:58]Xin thưa, thiên đường ở Vĩnh Phong này đấy. Có ngôi chùa, có ngôi đền, có bóng cau, có bờ ao, có cánh đồng ruộng, có ông thầy mắt kiếng dễ thương vô cùng, tìm không có đâu ra hết. Ở Vĩnh Phong này mới tìm được. Nên vì vậy là hôm nay vậy ta nói chuyện với nhau về cái việc bảo tồn văn hóa làng quê, để ta thấy rằng ta đang sống trong thiên đường mà ta không biết, ta đang nắm giữ vàng, giữ ngọc của thế giới, của nhân loại mà ta không biết, mà ta cứ hướng về phố thị. Nơi đó có những cái bon chen, hơn thua, đấu tranh, mệt mỏi, vất vả, tình người thì tệ bạc. Còn ở đây, ta không có hơn thua, ta ít tiền ít bạc, nhưng mà cái tình người đầm ấm, đậm sâu.
[1:22:52]Lòng người đơn sơ, bình dị, dễ gần gũi được với cái đạo lý giác ngộ của Phật, và ta cũng gần gũi được với cái huyết mạch, truyền thống của tổ tiên. Nên cái văn hóa làng quê là những gì mà thiêng liêng, cao đẹp, nói hoài cũng không hết.
[1:23:16]À thôi để thầy trả lời một số câu hỏi nha, có nhiều người hỏi quá chừng, câu hỏi dày quá đi. Mấy câu hỏi này hơi cao cấp, thầy không biết là có thích hợp để trả lời ở đây hay không, vì những câu hỏi này rất là chuyên sâu. Ví dụ nói "ngồi thiền phải kín đáo một mình, hầu như không tác động đến người khác, vậy ngồi thiền có tạo ra phước không ạ?". Thưa không. Nghĩa là nếu tâm mình được an thì mình mở ra đạo đức, thì mở ra đạo đức thì ta được đạo đức. Cho nên đừng có tưởng là ta cứ chăm chú ngồi thiền, chăm chú ngồi thiền rồi tự nhiên phước nó phát sinh, không có đâu. Có những người lo chuyên tu, cứ giấu mình trong thất vắng mà nếu kiếp trước
[1:23:52]không có phước thì họ ngồi thiền một mình như vậy có khi hết phước luôn. Vì phải nhờ người khác nuôi mình, cứ nhờ người khác nuôi mình cả mấy chục năm như vậy hết sạch phước luôn, nó không tạo ra phước. Phước là phải do giúp đời, giúp người mới có, ha. "Bạch thầy, người bệnh mất trí nhớ Alzheimer không còn nhớ mình là ai, như thế chấp ngã của họ có ít hơn không?". Cái bản năng chấp ngã nó vẫn tồn tại, bởi vì nó là những ham muốn, dù họ không nhớ nhưng mà cái sự ham muốn nó vẫn còn, cái chấp ngã nó vẫn còn. Ta đụng họ, nếu mà họ nhớ, họ sẽ biết cách họ phản ứng lại, còn nếu họ quên thì thôi chứ họ vẫn tức giận,
[1:24:30]vì những điều đó nó không liên quan tới việc mất trí nhớ, chẳng liên quan gì tới bản ngã. "Bạch thầy, một vị Thánh đã an trú Niết bàn có còn bị nhân quả chi phối không ạ?". Cái vị đó biết rất rõ nhân quả và vượt thắng tất cả những nghiệp xấu, đã đạt được cái công đức tối thượng là Niết bàn chứ không phải là thoát khỏi nhân quả. Ai nói là vị Thánh mà thoát khỏi nhân quả, người đó sẽ bị 500 kiếp đọa làm chồn. Cẩn thận câu này. "Xin thầy nói khái quát sự khác nhau của hùng lực, thần lực và uy đức là thế nào ạ?". Hùng lực tức là cái oai hùng của mình khởi lên khi mình cần phải làm một việc gì khó khăn.
[1:25:13]Mình khởi một cái lực lên làm được những điều khó làm, những điều có khi là trong nguy hiểm, trong chướng ngại mà vẫn dám làm gọi là hùng lực. Còn thần lực tức là cái thần thông mình có được, khi mình tu đã chứng thì có thần lực để mà nhiếp phục được những cái thế lực xấu mà bằng cái thần thông của mình, gọi là thần lực. Còn uy đức tức là cái lực tự nhiên nó phát ra mà mình không cần phải cố gắng, mà khiến cho người khác nhìn vào tự nhiên họ kính và sợ, mới gọi là uy đức, khác nhau. "Một người sau khi chết nếu tồn tại ở cõi giới siêu hình như địa ngục, ngạ quỷ, a tu la, cõi trời thì bản ngã khi
[1:25:55]đó vẫn là bản ngã cũ hay đã thành một bản ngã mới?". Nếu họ không quên cái kiếp lúc họ làm người thì vẫn là bản ngã cũ, nhưng mà cái bản ngã đó cũng đã thay đổi rất nhiều bởi nhiều cái tính khí nó chen vào trong đó nó bổ sung thêm. Người tốt đã tốt thêm, người xấu đã xấu thêm. Cái này dài lắm thầy không thể nói được trong một lúc đâu, những câu này rất là cao cấp. "Bạch thầy, một người sau khi bị tai nạn làm mất hết trí nhớ, không còn biết mình là ai, dường như họ đã là một con người khác. Như thế thì một bản ngã mới đã được hình thành sau khi bị mất trí nhớ phải không ạ?". Không, vẫn là bản ngã đó nhưng mà bị che lấp bớt trí nhớ mà thôi.
[1:26:35]Những tính chất đó vẫn còn. Nhưng mà nó khác với cái một người đầu thai không nhớ gì về kiếp trước. Một người đầu thai không nhớ gì về kiếp trước thì nó hình thành một cái nhân quả mới rất là lạ. Còn người cái người bị tai nạn mất trí nhớ thì sự thật là cái thân đó họ vẫn còn, tính chất đó họ vẫn còn rất là nhiều. Cho nên nó bị mất mình, quên mình là ai thôi, chứ một số tính chất kia vẫn chưa có hết. "Có phải chính trí nhớ đã tạo ra ảo giác về bản ngã?". Đúng, trong những cái yếu tố mà tạo nên ảo giác về bản ngã có yếu tố của trí nhớ. Câu này thì đúng. Nói "Phật chúng sinh tánh thường rỗng lặng nghĩa là gì?".
[1:27:18]Cái câu này là có vị nào xưa họ dịch cái câu là "năng lễ sở lễ tánh không tịch". Cái câu nguyên chữ Nho là vậy, rồi người sau mới dịch ra là "Phật và chúng sinh tánh thường rỗng lặng". Câu này dịch không có đúng nghĩa của câu chữ Nho. Câu chữ Nho "năng lễ sở lễ tánh không tịch", tức là năng lễ là cái người mà cúi xuống lạy, sở lễ tức là cái vị mà được lạy, tức là Phật. Thì dùng dịch chữ Phật, chúng sinh là đúng, nhưng mà ở đây nó trong cái bối cảnh là có cái người đảnh lễ và một vị Thánh nhận cái sự đảnh lễ đó, là năng lễ, sở lễ, tánh không tịch. Cả hai coi vậy chớ vẫn là rỗng không và tịch lặng, cái ý như vậy.
[1:27:59]Mà trong cái rỗng không tịch lặng đó, cái người cúi lạy tâm thanh tịnh và Đức Phật mà nhận cái lạy đó tâm thanh tịnh, cả hai đều là thanh tịnh, nhưng mà tạo thành một sự cảm ứng vi diệu, không được nói là không. Đừng có nói rằng là tâm tôi thanh tịnh, Phật thanh tịnh thì tôi lạy Phật không có chuyện gì xảy ra, không phải. Chính trong cái thanh tịnh đó mà sự cảm ứng vi diệu xuất hiện. Là lúc đó Phật cảm ứng với tâm ta, đón nhận ta, gia hộ cho ta rất là nhiều, nên không được nói là không. Ý nghĩa của chư tổ nói như vậy đó, là "Năng lễ sở lễ tánh không tịch, cảm ứng đạo giao nan tư nghì". Là "Phật, chúng sinh tánh thường rỗng lặng, đạo cảm thông không thể nghĩ bàn".
[1:28:42]Rồi sau này dịch là dịch không hết ý đâu, chứ câu chữ Nho thâm thúy lắm, sâu xa, dịch ra dịch không hết ý được. "Con ngồi thiền bị tật lệch vai, vai phải thấp hơn vai trái, con cố sửa vẫn không hết, vậy con phải làm sao ạ?". Cũng đừng cố sửa lắm, cứ từ từ. Sau này khi tâm thanh tịnh rồi, nó sẽ điều chỉnh thân và tâm mình lại nha, không cần phải gượng. "Trước đây con ngồi thiền được 60 phút nhưng hiện nay lại không ngồi được, nguyên nhân tại sao?". Có những vị khi ngồi thiền được một ngày một đêm rồi sau này vẫn mất, không ngồi trở lại được. Cái chuyện lên xuống rất là bất thường khi ta chưa chứng
[1:29:15]Thánh, nhiều khi chứng được thiền định rồi vẫn mất. Chỉ khi nào ta chứng được Thánh rồi ta mới không bị lui thôi. Đó là chuyện thường nha. "Rất nhiều Phật tử muốn thỉnh đĩa VCD và CD tụng kinh Từ Tâm". Thật ra thầy đã ra được cái bộ đĩa tụng cho toàn bộ nghi thức xong rồi, đang chờ giấy phép và sẽ phát hành rộng rãi nha, để tụng. "Gần đây chúng con nhận được bức thư ngỏ của một người thầy ở nước ngoài nói rằng thế giới 2 năm tới sẽ gặp rất nhiều đại họa và sẽ tận diệt". Thì cái này là nó là một cái niềm tin từ cái người Maya cổ đại ở Nam Mỹ. Cái người Maya họ rất là văn minh và họ lập cái lịch của họ cho tới năm 2012
[1:29:53]họ không lập nữa, họ nói tới đó thế giới chết hết rồi, họ không lập nữa. Và nhiều người tin vào điều đó mà tin rằng tới năm 2012 thì thế giới sẽ chết hết. Trong kinh Phật không nói điều đó và sự thật cũng không có điều đó xảy ra, nên ta cứ yên tâm mà sống và làm phúc và tu hành nha. Một vài tai họa, ví dụ như nước Nhật bị, chứ không phải là toàn thế giới đâu, không phải đâu. Vì còn rất nhiều người Việt Nam dễ thương, biết tu hành, cho nên ông trời ổng không có diệt thế giới này liền bây giờ đâu. Chừng nào tất cả chúng ta đều ác, thế giới sẽ bị tận diệt liền. "Con bị vôi hóa cột sống nên bác sĩ khuyên con không
[1:30:30]được ngồi thiền nhưng con thích pháp môn...". À thì bị vôi hóa cột sống mà mình đi bên Tây y thật ra chữa không có kết quả lắm, cho nên tìm chữa Đông y vậy chứ mà sẽ hết và đừng bỏ ngồi thiền nha. Ta bỏ ngồi thiền là bỏ hết cả cuộc đời của mình. Vẫn phải siêng năng ngồi thiền, nhờ Phật gia hộ vậy mà tìm được thầy được thuốc sẽ chữa được bệnh nha. "Tại sao con tuổi cao mà con hiểu đạo rất là kém?". Tại vì đời xưa mình chậm đi chùa và mình biết đạo mình không có dắt người khác đi chùa. Cho nên những kiếp sau cái mình cái tuổi mình đi chùa nó chậm dần chậm dần. Ví dụ như năm nay mình 50 tuổi mình biết chùa,
[1:31:08]nhưng mà qua kiếp sau tới 60 tuổi mình mới biết chùa, vì sao vậy? Bởi vì cái kiếp này mình không dắt ai đi chùa, không rủ ai đi chùa. Còn ví dụ kiếp này mình 50 tuổi mình đi chùa, kiếp sau mình 20 tuổi mình đã biết chùa, bởi vì mình có cái rủ nhau sớm biết đi chùa. Nên mình ráng độ người khác biết Phật pháp thì những kiếp sau mình biết rất là sớm. Thậm chí những kiếp sau nữa mình sinh trong gia đình đã biết đạo luôn, vừa mở mắt chào đời là đã là biết đạo Phật. Đến như vậy. Và thậm chí những kiếp sau nữa mình sinh ra rồi mình sẽ được xuất gia tu hành, là một bậc thầy chân chính cho mọi người nương tựa luôn nữa.
[1:31:45]Như vậy nha, là do từ kiếp này mình biết đem Phật pháp đến cho mọi người, biết đưa mọi người về với Phật pháp. "Bạch thầy, thường xuyên niệm Phật hay tụng chú có khiến cho tưởng ấm mạnh lên hay không ạ?". Cái này là do niềm tin. Nếu mà người nào đó niệm Phật để cầu một cái gì đó, nó tăng bản ngã thì tưởng ấm nó tăng lên, có thể điên luôn, trì chú cũng vậy. Còn nếu mà ta niệm Phật, trì chú mà ta hướng về vô ngã thì ta sẽ không bị cái đó, nó sẽ lắng dịu tâm hồn. Cái quan trọng là vô ngã hay là có ngã. "Bạch thầy, tại sao có người kinh doanh chứng khoán bị thua lỗ nhưng cũng rất nhiều người thành công, điển hình như ông Warren Buffett,
[1:32:24]năm nay đã ngoài 80 tuổi, cả đời ông chỉ chuyên kinh doanh chứng khoán mà vẫn trở thành những người giàu nhất thế giới. Năm vừa rồi ông còn được chính phủ Mỹ trao tặng huân chương vì những đóng góp cho nền kinh tế?". Thứ nhất là ta không biết cái phước của ổng đời trước thế nào. Tức là đời trước ổng làm phước rất là lớn. Bây giờ ổng là kinh doanh chứng khoán là ổng hưởng cái sức lao động của người khác. Nhớ như vậy, mà tại sao nhiều người khác kinh doanh chứng khoán thì bị nghèo, thua lỗ? Bởi vì chơi chứng khoán là gì? Là chơi trên xương máu của người khác, chơi trên sức lao động của người khác.
[1:32:55]Nên ta nhớ, đầu tư chứng khoán là một điều ác độc. Thầy nói một lần nữa nha, thầy đã nói điều này rất nhiều lần: Phật tử đừng dại khờ đâm đầu vô trong chứng khoán. Tại sao vậy? Mà ta hiểu chứng khoán là gì không? Chứng khoán, ví dụ thầy nói nè, có một cái công ty, à nói công ty sản xuất... sản xuất quạt máy thì công ty sản xuất quạt máy đó họ mới chia tài sản ra thành 100.000 cái phần nho nhỏ và bán cho những những cái người làm trong đó vừa là ban giám đốc cho tới công nhân thì mỗi người được bao nhiêu cái chứng khoán á, bao nhiêu cái cổ phiếu đó thì họ vừa là công nhân mà họ vừa là chủ một phần của cái công ty của họ.
[1:33:36]Nhưng đến khi họ nghèo quá họ mới đem cái cổ phiếu họ ra họ bán ra bên ngoài. Thì người bên ngoài đó họ không hề lao động để xây dựng cái công ty đó mạnh lên, nhưng mà họ chỉ ôm cái chứng khoán đó thôi, ôm cái cổ phiếu đó đợi công ty đó làm ăn thành công có lời thì họ chia lời, chứ họ không bỏ một hột giọt mồ hôi nào cả. Họ chỉ mong cho những người trong công ty đó làm ăn cực khổ, vất vả để thành công và họ hưởng lợi. Phải như vậy là chơi chứng khoán là chơi trên xương máu người ta không? Đúng không ạ? Cho nên ác hay là thiện? Ác. Cho nên từ từ mất phước hết. Còn cái ông Warren Buffett này ổng thành công bởi vì đời trước người
[1:34:13]ta mắc nợ ổng nhiều quá, đời trước ổng thi ân bố đức nhiều quá. Trên kiếp này ổng chơi chứng khoán là chơi trên xương máu người ta mà ổng vẫn được lời để lấy lại cái nợ mà ổng đã ban bố cho đời. Ổng bố thí nhiều quá bây giờ ổng lấy lại chứ chả gì lạ cả. Còn kiếp trước ta chưa có bố thí nhiều thì đừng có bày đặt chơi chứng khoán, chơi trên mồ hôi nước mắt người khác là thế nào mình cũng sụp đổ nha. "Tại sao trong kinh tạng Pali không kết tập những kinh được cho là Đức Phật thuyết cho thiên chúng và Bồ Tát như Hoa Nghiêm, vân vân? Phải chăng khi truyền sang Tích Lan ngài Mahinda đã chủ ý không truyền những bộ kinh này?" Không phải.
[1:34:48]Kinh Đại Thừa là viết sau Phật chứ không phải là trong thời Đức Phật, Đức Phật không có thuyết kinh Đại Thừa, cho nên ngài Mahinda truyền sang cái Tích Lan là truyền đúng những bộ kinh đang có. Rồi về sau mấy thế kỷ sau người ta mới biết thêm, mới thành cái kinh Đại Thừa. "Bạch thầy, ở trạng thái thân trung ấm và ở các cõi siêu hình khác thì tưởng ấm còn hoạt động không ạ?" Còn nha, lúc nào cái thân ngũ uẩn cũng còn đầy đủ hết. "Con thấy nhiều kinh điển nói đến loài quỷ Dạ Xoa hay quỷ La Sát có uy lực rất mạnh. Vậy quỷ Dạ Xoa có thuộc loài quỷ kém phước, thường xuyên bị đói khát không ạ?" Không phải.
[1:35:23]Đói, quỷ mà đói là ngạ quỷ, là các vong linh vất vưởng vất va đó, còn Dạ Xoa có có có phép. "Nhân gì tạo ra loài quỷ Dạ Xoa này?" Tức là những loài quỷ này là vừa làm phước mà vừa dữ, biết làm phước cho nên đời sau có uy lực nhưng mà lại dữ nên thành quỷ. Nên ở đây ai mà vừa biết làm phước mà vừa dữ thì kiếp sau chết làm quỷ Dạ Xoa. "Bạch thầy, Diêm Vương và quỷ sứ dưới địa ngục là ma, là quỷ, là thiên hay là Bồ Tát thị hiện?" Không phải là ma, là quỷ, là thiên, là Bồ Tát gì hết mà là Diêm Vương và quỷ sứ. Đừng có suy luận nha. Tại vì đó là một cái nhiệm vụ của họ mà do nghiệp của họ. Giống như bây giờ mà ông ông giám đốc một trại tù vậy ổng là Bồ Tát hay là là ma?
[1:36:05]Là quỷ? Ổng chỉ là giám đốc trại tù mà nghiệp của ổng phải đưa ổng tới đó quản lý tù nhân thôi. Rồi cái ông cai ngục, cái ông mà cán bộ quản giáo, mình hồi xưa gọi là cai ngục á bây giờ gọi là cán bộ quản giáo, ổng là Bồ Tát thị hiện hay là ổng là quỷ sứ? Ổng cũng chỉ là quản giáo mà thôi, nghe không? Đừng có suy luận gì lung tung ra, nói mít lòng người ta. "Bạch thầy, tại sao Đức Phật không sử dụng vũ lực để ngăn cản vua Lưu Ly tàn sát dòng tộc Thích Ca cũng như ngăn cản ngoại đạo sát hại tôn giả Mục Kiền Liên? Đó có phải là Phật chủ trương bất bạo động không ạ?" Không phải. Vì cái nghiệp của ngài Mục Kiền Liên đã tới lúc phải trả.
[1:36:43]Nếu mà nói là thần lực thì không cần phải đợi tới Phật đâu mà chính ngài Mục Kiền Liên là đủ thần thông để không ai đụng tới mình được. Tại vì thầy chưa có giảng cái bài mà về cái chết của ngài Mục Kiền Liên nên nhiều người không hiểu được cái chết ngài như thế nào. Lúc nào đó mà có dịp thầy sẽ giảng về cái chết của ngài Mục Kiền Liên, ta mới thấy là ngài chết tự tại vô cùng chứ không phải là bị đánh mà chết thê thảm vậy đâu, không có đâu. Ổng A La Hán mà, dễ gì đụng tới ổng được. Nhưng mà bởi vì ngài muốn chết cho nó xong cái nợ. Thầy nói ví dụ như thế này thôi, ví dụ thế này: ví dụ như hồi ta còn bé á à lúc đó ta cũng
[1:37:22]khờ dại, cái ta đi vào một cái quán đó ta mua hàng, ta mua hàng và ta thấy người chủ quán đang loay hoay bận quá cái ta ăn cắp mất một cái món quà mà ta rất thích, ví dụ đó là một cây viết. Rồi ta chỉ trả tiền cái món mà họ họ biết ta mua thôi, còn cái món ta ăn cắp ta giấu luôn. Rồi cái người chủ quán vĩnh viễn cũng chẳng biết. Nhưng đến khi ta lớn lên ta giàu có rồi ta hiểu đạo, ta mới nhớ lại cái việc mà ăn cắp cây bút đó là việc xấu mà trong lòng cái người đã có đạo đức một cái việc xấu nó cứ tồn tại trong tâm mình hoài, mình có khó chịu không? Khó chịu vô cùng nếu mình có đạo đức. Chỉ khi nào khi nào thì mình nhớ lại cái việc
[1:38:05]mình ăn cắp cây bút đó mà mình thấy vui? Khi nào? Khi tâm mình xấu, phải không? Tâm mình ác thì mình nhớ lại chuyện xấu mà mình vui, còn mình có đạo đức rồi nhớ lại chuyện đó mình day dứt không chịu nổi. Thế là đang sống ở Hà Nội phải chạy về tới Hải Phòng, chạy về tới Vĩnh Phong gặp lại cái người chủ quán ngày xưa già hom hem, ổng cũng gần chết ổng chẳng nhớ mình là ai, mà nói thế này: "Thế là thưa bác, hồi lúc bác bán hàng lúc con còn rất là bé con đã ăn cắp của bác một cây viết. Nhưng mà bao nhiêu năm nay giờ bác không biết, bác cũng chẳng nhớ con, bác cũng chẳng biết là bác đã mất cây viết đâu.
[1:38:42]Nhưng mà con hối hận, con lương tâm con hối hận rồi con về đây để con xin lỗi bác, con trả lại cái tiền và cũng được thăm bác một chút để nhớ lại cái tuổi thơ ngày xưa." Ông kia mắt ổng hom hem ổng cũng chẳng nhớ mình là ai đâu, à nhưng mình vẫn phải làm và mình trả số tiền dư ra. Ví dụ hồi đó mình tính cái viết có bao nhiêu tiền bây giờ mình trả rất nhiều để để đền lại cái tội. Người ta nhớ cái người tốt là người thích trả cái món nợ của mình chứ không có thích giấu nợ, đúng không ạ? Thì ngài Mục Kiền Liên cũng vậy, lúc đó ngài chấp nhận trả cho xong cái món nợ vì ngày xưa ngài biết là ngài cũng đã làm nên tội, trả cho xong, không cần.
[1:39:22]Nó khác với chứ không phải là ỷ mình có thần lực là mình cản không cho quả báo tới. Đó không phải là cái suy nghĩ của một vị A La Hán, như vậy ha. "Bạch thầy, ăn trùn đất để phòng cúm gà có sợ làm tăng nghiệp sát và ảnh hưởng tới sức khỏe sau này không ạ?" Thì đúng là ta đề phòng cúm gà ta ăn trùn thì có một chút nghiệp sát sinh. Nhưng mà sau đó ta có sức khỏe thì làm ơn lấy cái sức khỏe đó mà làm điều làm điều phúc thì không không sao, nó bù lại bớt. Chỉ sợ có sức khỏe rồi mà đi quậy á nha thì lúc đó là mới mới nghiệp nhiều. "Bạch thầy, sử dụng đồ gỗ được coi là vật liệu an toàn, không gây ô nhiễm môi trường như nhiều vật liệu nhân tạo khác
[1:40:04]nhưng lại là nguyên nhân làm giảm diện tích cây xanh. Vậy có biện pháp nào để giải quyết vấn đề này không ạ?" Có bao nhiêu biện pháp, điều này có đợi thầy phải trả lời không? Nha, điều này thầy đã nói rất là nhiều rồi. Mọi người phải bớt xài đồ gỗ, phải trồng lại rừng, phải bảo vệ lại rừng. Đó là nhiều biện pháp mà biện pháp này là lương tâm của nhân loại. Hôm vừa rồi thầy giảng ở trong Sài Gòn thầy cũng nói vậy đó, là nhà nước phải đưa ra chính sách bảo vệ rừng cực đoan chứ không có bảo vệ rừng như kiểu này nữa, mà phải dùng tới chữ là bảo vệ rừng cực đoan thì mới bảo vệ được rừng. Còn mà cái luật bảo vệ rừng của ta hiện nay rất là
[1:40:39]hời hợt và rừng sẽ bị tàn phá tiêu hết luôn. Phải nhớ như vậy là phải bảo vệ rừng cực đoan. "Bạch thầy, người tu sĩ thời nay ăn chay, ăn quá ngọ và được sử dụng tiền bạc để mua bán như vậy có mâu thuẫn với cách ăn uống và giới luật thời Đức Phật còn tại thế không ạ? Có thể khắc phục điều này bằng thời gian nhập thất không ạ?" Cũng phải không luôn. Nhớ hồi xưa vậy, trước khi Đức Phật nhập Niết Bàn ngài có nói với ngài A Nan thế này: "Có một số giới luật của ta có thể thay đổi." Nhưng mà ngài A Nan không hỏi cho nên cái ngài Ca Diếp ngài mới trách ngài A Nan là tại sao không hỏi Đức Phật kỹ hẳn là giới nào có thể thay đổi được.
[1:41:15]Cho nên vì vậy cái ngài Ca Diếp ngài quyết định là giữ nguyên và giữ nguyên thời gian dài. Rồi sau này khi Phật giáo đi tới vùng này tới vùng kia thì sự thay đổi và tùy nghi chư tăng mà xem những giới không quan trọng lắm thì có thể thay đổi để tùy thuận với đời sống mà những giới đó không phải là giới lớn. Nên mình không được kết luận như vậy nha, bởi vì Phật để một câu mở ngỏ và không xác định. Cái quan trọng ăn để có sức khỏe và sức khỏe là để tu. Như thầy nói như bản thân thầy vậy đó, bây giờ bắt thầy ăn một ngày một bữa là thầy không giảng nổi. Bởi vì khi mà thầy soạn bài, thầy phải làm việc tới khuya,
[1:41:52]ít có đêm nào thầy được ngủ trước 12:00 mà thầy cũng phải dậy sớm để ngồi thiền nữa. Tức là phải thức khuya dậy sớm mà làm việc bằng đầu óc rất hao năng lượng. Có khi buổi tối khi đang ngồi soạn bài bỗng nhiên thầy mất hết năng lượng thì đói ghê gớm. Thầy phải đi tìm coi trong cái cốc của thầy có cái bánh gì không để ăn ăn đỡ để mà làm việc tiếp. Cho nên cái việc mà hạn chế ăn uống thì sẽ khiến một người tu sĩ không đủ sức để mà làm việc Phật sự, hoằng dương chánh pháp được. Mình thấy ngay bản thân thầy đó. Cho nên vì vậy ta phải khéo léo, đừng cố chấp, phải cẩn thận. Tại vì gần đây vậy có một số một vài vị thầy
[1:42:28]cứ là ép là phải khổ hạnh mới coi đó là Phật pháp mà đâu biết rằng những người đó phía sau có vấn đề, có sự phá hoại Phật pháp ngấm ngầm. Ví dụ như bắt ai cũng phải nhập thất tu nhưng mà đâu ngờ rằng nhập thất tu không đắc đạo vì không đủ phước mà rồi cũng không truyền bá được Phật pháp, không làm việc Phật sự để giữ gìn Phật pháp, đạo Phật sẽ tiêu luôn vì những con người ham nhập thất kiểu đó. Cho nên cái nhìn Phật pháp phải nhìn rất là lớn. Mà gần đây vậy có một vài vị đưa lên chủ trương tu hành ép xác khổ hạnh coi là như vậy mới là đúng với chính thống đạo Phật, mà chấp mình là chính thống đạo Phật nhưng mà lại đang phá tiêu đạo Phật.
[1:43:06]Phải cẩn thận điều này. Thôi bây giờ ta nghỉ nha. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Dẫu mai đi mọi phương trời, những lời thầy dạy trọn đời khắc ghi. Một đời vì pháp độ sinh, quyết noi theo dấu gương lành Phật cao. Cho đời vơi nỗi sầu đau, muôn vàn tấc lòng thâm sâu lý huyền. Những lời dạy vàng ngọc của Thượng tọa Giảng sư, đệ tử chúng con quyết tâm tu học, hành trì để đáp đền ơn giáo dưỡng của bậc thiền đức. Chúng con nguyện suốt đời tu học phát triển đạo pháp được hưng long, mãi mãi là một công dân sống và làm việc theo pháp luật nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, đời đời nhớ ơn Bác Hồ vĩ đại.
[1:44:01]Nam Mô Chứng Minh Sư Bồ Tát Ma Ha Tát tác đại chứng minh. Nguyện đem công đức này hướng
[1:44:17]về khắp tất cả, đệ tử và chúng sanh đều trọn thành Phật đạo.