[0:20]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nay ta nghe tiếp về cái phần hai pháp trong cái pháp số. Cái khái niệm hôm nay là cái cặp đoạn kiến và thường kiến. Những cái này nó thuộc về giáo lý cũng hơi chuyên sâu. Nên ta nghe ta để ý chút xíu.
[0:44]Đoạn kiến và thường kiến rồi có một cái khái niệm cũng gần như vậy là đoản kiến và trường kiến. Đoạn kiến á tức là cái quan điểm cái hiểu về cái
[1:00]một cái khúc ngắn. Đoạn tức là một đoạn một cái bị cắt đứt ra một đoạn ngắn. Thường kiến tức là kéo dài mãi, cái chủ trương cái quan điểm là kéo dài mãi. Đoản kiến tức là ngắn, trường kiến là dài. Mấy cái cặp này nó na ná nó gần nhau, nó hơi phức tạp chút xíu để ý. Mà nghe không được thì ngủ cũng được không sao, đừng xỉu thôi. Cái đoạn kiến và thường kiến là đây là một cái thách thức về cái triết học và đạo học của Ấn Độ thời xưa và tới bây giờ vẫn còn nguyên giá trị. Đây là một cái thách thức rất là lớn. Đoạn kiến là chủ trương cho rằng chết là hết.
[1:46]Còn thường kiến thì chủ trương cho rằng chết không hết linh hồn sẽ tồn tại mãi mãi sau đó.
[1:55]Đây là hai cái quan niệm hai cái quan điểm, hai cái lý thuyết về đạo học như về triết học về tôn giáo. Nó xung đột cả suốt bề dày lịch sử của nhân loại mà cho đến ngày hôm nay vẫn chưa ngã ngũ.
[2:15]Ví dụ như nếu mà ta nhìn bằng cái con mắt phàm phu của mình, chết hết. Chúng ta có tưởng nhớ một người chỉ là tưởng nhớ cái quá khứ của người đó. Là nhớ về cái cuộc đời của người đó. Lúc người đó sống đã đem đến được những ân nghĩa tốt đẹp gì đó cho cuộc đời mà chúng ta tưởng nhớ. Ví dụ chúng ta có làm lễ kỉ niệm bao nhiêu năm ngày mất, hay là chúng ta làm lễ giỗ là vì cái quá trình sống của người đó. Còn người đó thực sự không còn tồn tại nữa, không còn giá trị gì trong cuộc đời này nữa. Đó là một loại đoạn kiến nhưng mà còn có tình nghĩa, tức là còn nghĩ tới cái công ơn của người đó lúc người đó còn sống.
[3:06]Còn một loại đoạn kiến mà cực kỳ bạc bẽo, quên bẵng hết cả một cái cuộc sống tình nghĩa trước kia người ta đã có với nhau và không quan tâm. Tại vì người này không còn tác dụng với cuộc đời thì cái tình nghĩa, cái ân nghĩa, cái công lao người đó xóa luôn. Đây là một loại đoạn kiến cực kỳ tàn nhẫn mà cũng có người có đó. Khi người ta vô đạo đức thì người ta rơi vào cái đoạn kiến cực kỳ tàn nhẫn này. Còn có một loại đoạn kiến mà nó có tình nghĩa hơn là là cũng nghĩ rằng người ta chết là hết rồi nhưng cái công lao người ta trước kia vẫn còn giá trị. Giống như bây giờ ta nói ba tôi chết nhưng năm nào cũng làm giỗ tại không có ba mẹ
[3:53]tôi nuôi thì giờ này tôi không có ngồi đây, tôi không được ăn học đàng hoàng. Ba mẹ tôi đã vất vả nuôi tôi nên người. Nghĩa là những lúc mà gia đình khó khăn vẫn nuôi tôi đi học rồi tôi lên tới đại học, vân vân. Đó là phải nghĩ tới, nghĩa là chính cái công lao đó mà giờ này ta còn ở đây ta còn được sống ở đây. Nên rồi ba mẹ mất thì cứ nghĩ ba mẹ mất hết rồi, không còn gì nữa nhưng cái công ba mẹ vẫn còn tồn tại trên cuộc đời thì cái người này cũng là một loại đoạn kiến nhưng mà có tình có nghĩa. Cũng như chúng ta vậy, chúng ta cũng không biết anh hùng liệt sĩ còn hay không nhưng mà ta vẫn phải tưởng nhớ,
[4:27]ta phải ghi nhận công ơn mà ví dụ cái người mà mà mà mà có người thì chỉ đem tới vòng hoa, còn Phật tử mình mà cúng ở nghĩa trang liệt sĩ thì đem cơm cúng tại nghĩ ổng còn ở đó, mấy anh còn ở đó chứ không phải hết đâu. Cho nên vẫn phải đem cúng rồi vẫn phải tụng bài tụng tán dương ca ngợi các anh cho các anh ấm lòng, nghĩa là nghĩ ngày hôm nay là quê hương được bình yên cái này kia cũng là công ơn các anh, vân vân. Đó, ta có những cái suy nghĩ về cái người chết. Đây là một loại thử thách vậy đó. Còn có một số loại quan quan điểm về đạo học, một số tôn giáo chết không hết, chết rồi là linh hồn tồn tại mãi mãi.
[5:07]Mà cái linh hồn tồn tại mãi mãi này á nó lại lệ thuộc vào các các ý thức hệ của tôn giáo. Tồn tại ở đâu? Thì có người cho rằng tồn tại nếu anh gây tội anh xuống địa ngục ở đó luôn. Dù anh sống trên đời này chỉ 7 80 năm. Cái tội anh làm chỉ 7 80 năm, mà ai mà làm tội suốt 7 80 năm lâu lâu làm cái thôi chứ! Nhưng mà anh bị đọa xuống hỏa ngục là vĩnh viễn. Đây cũng là loại thường kiến tại vì không biết ở chỗ nào. Và một và nếu anh không phải là một cái người ác thì anh được lên thiên đường, lên cõi trời, cũng ở mãi mãi luôn. Ở mãi mãi luôn. Thì mà 7 80 năm sống trên đời đâu phải lúc nào cũng làm phước, cũng lâu lâu làm cái thôi chứ,
[5:55]nhưng mà tính ra là không có tội thì được xếp loại lên thiên đường. Và như vậy ta thấy á cái dân số của loài người cứ càng lúc càng đông phải không ạ? Cứ cha mẹ cứ sinh con cái càng ngày và cái cung cấp cái linh hồn để mà tồn tại ở thiên đường càng lúc càng càng nhiều. Và cung cấp linh hồn xuống địa ngục càng lúc càng nhiều. Nên ở đây ta càng đẻ càng sinh càng đẻ thì dân số ở thiên đường và hỏa ngục càng lúc càng càng chật. Đó là vì sao? Vì tồn tại mãi mãi. Đây là một loại thường kiến cũng là quan điểm của rất nhiều loại tôn giáo như vậy. Họ hiểu là như vậy. Rồi cũng có một số loại nữa là không biết có thiên đường địa ngục hay không thì chắc chết làm ma.
[6:39]Cứ làm ma hoài đó trong cái cõi vô hình đó cứ tồn tại hoài ở trong đó, không phải thiên đường không phải địa ngục nhưng cứ tồn tại mãi. Đây cũng là một loại thường kiến. Và hai cái quan niệm này thì
[6:54]Đức Phật đều không đồng ý.
[6:59]Và Đức Phật mới dạy về tái sinh luân hồi
[7:04]là không chết không phải là hết, mà chết rồi cũng không phải còn một linh hồn tồn tại mãi mãi. Đây là cái giáo lý của đạo Phật để chúng ta nhớ như vậy. Nên khi nói tới đoạn kiến hay thường kiến thì ta đều không chấp nhận. Mà cái của đạo Phật là cái gì nó trung đạo, chết không phải là hết mà cũng không phải là một linh hồn tồn tại mãi mãi. Nhớ như vậy.
[7:31]Chết không phải là hết là sao? Bởi vì nghiệp còn. Anh tạo ra một đống nghiệp. Cái nghiệp đó có thể là tội, có thể là phúc. Mà tới ngày giờ anh chết thực sự anh chưa có nhận được quả báo, chưa nhận quả báo. Ví dụ trước đây anh làm nhiều điều tội mà tòa đâu có xét xử hết đâu. Tòa án đâu có ba đầu sáu tay biết hết mọi điều anh làm sai lầm đâu. Và nhiều khi người ta còn mua chuộc cơ quan lực lượng thi hành thực thi luật pháp, enforcement. Cho nên là ta luồn lách ta thoát được sự xét xử của luật pháp thế gian nhưng mà luật nhân quả đâu có tha. Mà mình chết rồi tội và phúc vẫn còn. Những điều ta đã làm được tốt đẹp cho cuộc đời
[8:20]này khi ta cứ sống tới khi chết chưa hết. Coi chừng. Ví dụ như bây giờ có một người làm phước rất là nhiều rồi ta cứ nghĩ: Ồ, kiếp sau người này vinh quang không? Không chắc đâu. Không chắc đâu. Ví dụ cái người đó làm phước rất là nhiều rồi kiếp sau nhiều khi cũng không có gì đặc biệt. Nhiều khi chỉ làm ông giáo làng. Ờ, lạ vậy. Nếu mà mình nhìn cái con mắt mà nhân quả, ủa mình nhìn thấy ông này ồ lúc kiếp này ổng làm phước quá chừng, gươm chết tái sinh lại qua đời sau cái làm ông thầy giáo làng. Đi dạy học bình thường ở trong làng mặc dù thì cũng đàng hoàng chút, có khi lên tới hiệu trưởng này
[9:02]chẳng hạn, nhưng mà không có gì đặc biệt. Mình mới thấy: Ủa sao lúc kiếp trước ông này ổng sống ổng làm phước nhiều quá, đi chùa cúng dường bố thí giúp đỡ mọi người, nằm qua đời này cái ổng ổng chỉ làm giáo làng. Vì sao vậy? Bởi vì cái kiếp làm ông giáo làng của ông á nó được quy định hồi năm kiếp trước nữa rồi. Trong năm kiếp trước nó đã sắp rồi. Thành thử cái kiếp gần đây nhất mà ông làm phước nó chưa thay đổi được cái kiếp làm giáo làng. Chưa thay đổi được, cho nên phải tái sinh làm giáo làng cái đã. Rồi đợi rất nhiều nhân duyên khác kết hợp kết hợp tới mười kiếp sau ông mới lên làm vua luôn.
[9:40]Những cái điều tốt đẹp mà ông đã làm ở những kiếp trước kết hợp với thời làm giáo làng đi dạy những điều đạo đức kết hợp nhiều nhiều nhiều lại tới mười kiếp sau mới đạt được cái quả báo rất là lớn. Nên ta mà nhìn trong một hai kiếp ngắn ngắn ta cũng không hiểu hết nhân quả. Không hiểu hết nhân quả, nhân quả khó hiểu là như vậy. Chứ không phải kiếp trước ta làm điều thiện kiếp sau được phước liền, không có đâu. Có nhiều khi đến rất là lâu, có những cái duyên ta làm tới mười kiếp sau, hai mươi kiếp sau cái quả báo nó mới đến. Ta nói ví dụ vậy. Ví dụ như bây giờ, ví dụ ví dụ như các Phật tử mình vậy đi chùa
[10:17]mình nghe pháp chẳng những mình nghe pháp rồi mình còn rủ huynh đệ mình đi nghe, mình tạo điều kiện cho người khác đến nghe pháp rồi mình cúng dường giảng sư, mình giúp tạo thành một cái hội chúng lớn, cúng dường âm thanh, tạo ăn uống ví dụ mọi thứ, mình muốn cho cái hội chúng thiệt là đông để mọi người được nghe một bài pháp tràn đầy lợi ích. Thì cái nhân quả nó đưa đến quả báo gì? Lúc nào đó mình phải làm giảng sư. Lúc đó mình sẽ làm giảng sư và giảng hay, hội chúng đông. Nhân quả như vậy nhưng không phải ở kiếp sau, cái điều đó thành tựu liền, mà những điều ta làm như vậy tới hai chục kiếp sau cái điều đó mới xuất hiện, lâu như vậy chứ không phải là dễ.
[11:02]Nên nhìn nhân quả không dễ hiểu. Và cái rồi bây giờ cái chỗ này, ví dụ khi chết thì nếu mà nói theo cái luân hồi tái sinh đó, ta chấm dứt cái sự sống của cơ thể vật lý này, à chấm dứt cái cái sống, không còn tác động. Tuy nhiên, sau cõi chết là còn cái gì? Vẫn còn linh hồn, vẫn còn thần thức, hay gọi là tránh né cái chữ linh hồn thì gọi là thân trung ấm. Tại sao trong đạo Phật lại tránh né cái chữ linh hồn như là cái quan niệm của các đạo giáo khác? Là bởi vì đây là một cái về nó về ngôn ngữ.
[11:47]Tiếng Ấn Độ đó, cái chữ Atman đó nó có hai nghĩa. Atman có nghĩa là vừa là bản ngã, vừa là linh hồn. À. Mà trong đạo Phật thì ta luôn luôn chủ trương là vô gì? Vô ngã, cho nên không có chấp nhận cái Atman này. Không Atman, vô tình ta phủ nhận luôn cái không có gì? Linh hồn. Cho nên trong đạo Phật ngại dùng chữ linh hồn chỉ bởi vì nó trùng từ với cái chữ bản ngã, mà ta thì phủ nhận bản ngã, vô tình ta phủ nhận luôn linh hồn, cho nên các sư mình mới chế ra cái từ khác: thần thức, à hương linh, vong linh, ờ thân trung ấm, đại khái né cái chữ linh hồn đi, nhưng nó vẫn là linh hồn chứ chẳng chạy đi đâu được cả.
[12:38]Cái người mà chết liền á, người vừa chết xong á thì chuyện gì xảy ra đối với người đó? Nó rất nhiều trường hợp. Đó. Ờ hôm nay thì sư phụ nói về điều này mình nghe cho vui chứ tới chừng mình chết mình biết à nha. Nhưng mà đại khái nghe cho vui như thế này. Có những người cực ác thì quỷ sứ chờ sẵn bên cái giường bệnh rồi, vừa tắt thở chụp cổ lôi đi xuống địa ngục liền, không có một giây nào tồn tại trên cuộc đời này, không có giây nào hết, chụp xong. Hoặc có những người cực thiện, sống một đời quá thánh thiện, quá làm phước, chư thiên ngồi chờ ở đó rồi. Linh hồn vừa rời khỏi xác là họ lại họ bồng bế reo
[13:20]mừng, ôm hôn thắm thiết, dắt đi lên trời luôn, chưa kịp từ giã người thân, ở dưới này khóc mếu khóc máu gì kệ bỏ luôn, lên kia sướng hơn. Không có thời gian để mà mà mà mà nấn ná ở thế gian này vì với người này là cực thiện hoặc là cực ác. Nhưng có đa phần chúng ta không phải cực thiện hoặc cực ác, ta lơ lửng. Đôi khi cũng lầm lỗi chút, đôi khi cũng làm thiện chút, ta lơ lửng ở đó, nên ta không có cái nghiệp địa ngục, cũng không có nghiệp cõi trời. Mà ta có cái nghiệp gì? Kiếp sau ta có cái nghiệp phải tái sinh lại làm người, mà cũng không phải đọa súc sinh. À cũng thì cái khoảng thời gian mờ mà không sinh không có không bị
[14:04]rơi xuống địa ngục, không sinh cõi trời mà chưa tái sinh được, chưa tái sinh, tại vì đâu sẵn có cha mẹ cho mình nhập thai đâu. Đâu phải dễ, để muốn nhập thai đâu phải dễ, vì vì cha mẹ đó phải phù hợp nhân duyên điều kiện với mình. Ví dụ như cái kiếp sau của mình được định hình là mình phải sinh trong gia đình nhà có ba chiếc xe hơi, mà gia đình này có hai chiếc thì mình không đầu thai vô được, phải đợi gia đình đủ ba chiếc, phải đợi mua chiếc nữa rồi mình mới đầu thai vô. Hoặc là cái nhà đó lầu phải bốn tầng rưỡi, một tầng trệt và ba tầng kia rồi thêm tầng trệt, phải đủ tiêu chuẩn để nhập thai vô đó.
[14:42]Mà nhà đó mới có hai tầng, mình không có nhập thai vô đó được, cứ phải nên chưa nhân duyên phải chờ. Ví dụ như vậy. Rồi do cái phước mình đã làm, thành thử ta tồn tại trong một cái khoảng thời gian chờ đủ duyên cha mẹ thì khoảng đó ở đâu?
[15:02]Không địa ngục, không cõi trời, chưa nhập thai mà không phải ngạ quỷ, không phải là ma đói rồi nha. Không phải là ma đói. Tại vì ma đói là không có chỗ ở, vất va vất vưởng đầu đường xó chợ, không ai cho ăn, không ai cúng, gương mặt xấu dần xấu dần, rồi kiếm cái gì ăn đỡ thì cứ mà ăn. Có nhiều khi đói quá phải tìm phân của mấy đứa con nít mà ăn, con chó mà ăn, con bò mà ăn. Còn ai đổ thức ăn thức ăn thừa người ta đổ vô trong thùng rác thì bới thùng rác lên mà ăn. Đó là loại quỷ đói á, loại ma đói, gương mặt cực kỳ xấu. Vì kiếp lúc sống không làm gì có phước mà có bao nhiêu phước hưởng sạch, cứ lo hưởng thụ hưởng thụ, ăn rồi đi chơi, kiếm cái gì chơi rồi ăn chơi.
[15:47]Những cái người trường hợp đó đó, những trường hợp mà chưa đầu thai được mà không phải bị những cái nghiệp xấu thì tự nhiên họ có một chỗ ở nào đó, ở chỗ ở tạm, chỗ đó cũng vinh quang lắm, cái nhà cửa đàng hoàng, có đền thờ, có nơi ăn chốn ở, được ăn uống đầy đủ và họ ở đó một thời gian cũng lâu á, có khi ở năm mươi năm, trăm năm, trăm hai mươi năm, rồi bắt đầu mới có một cái gia đình phù hợp với mình. Cái người cha người mẹ đó có ân nghĩa với mình từ ở kiếp xưa xưa xưa nào nữa rồi, đến lúc phù hợp rồi ta mới nhập thai vào đó để làm người trở lại. Thì cái chỗ mà linh hồn tồn tại một thời gian mà
[16:21]chưa đầu thai nè làm cho ta có cái ấn tượng gì? Linh hồn tồn tại mãi mãi. Nó phát sinh ra một cái loại tà kiến là thường kiến. Tại vì sao vậy? Tại trong thời gian mà ta ở chờ đầu thai đó, ta vẫn là con người đó. Đây cái chỗ này thường kiến: lúc sống ta tên là Nguyễn Văn A, thì trong suốt cái thời gian ta chưa đầu thai ta vẫn là Nguyễn Văn A. Cái bản ngã đó không hết. Cái bản ngã của Nguyễn Văn A lúc sống và cái bản ngã của Nguyễn Văn A lúc chết rồi vẫn là một. Chỗ này làm cho ta có quan niệm về thường kiến, linh hồn sẽ tồn tại mãi mãi. Cho nên tại sao mà các ngoại đạo họ xuất hiện thường kiến là vì chỗ này.
[17:05]Tới ngày giỗ cúng là: Ba con là ông Nguyễn Văn A, mời ba về ăn, nay con cháu đồ tề tựu cúng giỗ, thắp nhang lên cái bát nhang bốc cháy liền. Hoặc là cái bàn nhúc nhích nó có những dấu hiệu, hoặc là lâu lâu ổng về ổng báo mộng, báo mộng cho con, nói là: À ba thấy cái thằng Út con con đó bữa nay nó đi chơi với đám bạn xấu, con kêu nó về đi nha. Lật đật kêu thằng con Út lại: Ông nội hôm ba thấy ông nội nằm mơ thấy ông nội về nói con đi chơi đám bạn xấu, con nghỉ ngay, khai ra. Thằng kia sợ quá rung quá khai thiệt. Thấy rõ ràng là ông ba mình còn tồn tại không? Ông nội còn tồn tại không? Còn, ổng vẫn theo dõi mà, vẫn theo dõi ổng sắp xếp chuyện gia đình,
[17:44]và như vậy nó tạo nên một thành cái quan niệm của ngoại đạo là thường kiến, là linh hồn tồn tại mãi mãi, chết rồi ổng vẫn còn, ổng vẫn còn canh con cháu mà, ổng theo dõi ổng nhắc chuyện này chuyện kia, thấy ổng rõ ràng ổng tồn tại nên xuất hiện một loại thường kiến: ổng vẫn còn tồn tại. Nhưng mà chỉ có trong đạo Phật thì mới hiểu rằng đoạn kiến sai, thường kiến sai. Ví dụ cái người mà chết rồi không thấy bóng dáng gì nữa, không thấy tác động gì nữa, tại vì một là người đó xuống địa ngục mất rồi, không bao giờ thấy dấu vết, không bao giờ thấy báo mộng giấc mơ, không thấy dấu hiệu điềm gì cả, hoặc người đó lên cõi trời mất rồi.
[18:20]Và trên đó bận quá, trên đó bận bao nhiêu công việc trên đó cũng không có thời gian về, cho nên không thấy dấu hiệu và cho rằng chết là là hết. Nha. Nên tại sao người ta quan niệm về đoạn kiến? Vì người ta cũng suy nghĩ nhiều và người ta bắt gặp những trường hợp chết rồi không còn dấu hiệu gì nữa, không còn tác động gì nữa nên họ suy nghĩ là đoạn kiến. Tại sao người ta cho là thường kiến? Vì khi chết rồi người ta bắt gặp những cái dấu hiệu linh hồn có trở về thật, có báo mộng, có làm dấu hiệu này, điềm này điềm kia nên người ta cho là thường kiến. Và cả hai điều đó đều không phải là chân lý. Chỉ có trong đạo Phật, Phật thấu suốt hết mọi ba cõi sáu đường,
[19:00]Phật mới biết rằng suy nghĩ chết rồi là hết là sai, hoặc là nói rằng linh hồn tồn tại mãi mãi là sai, vì có sự tái sinh. Nhưng mà tuy nhiên, cái bản ngã của ta á là không phải chết là cái bản ngã đó hết. À ví dụ như bà Nguyễn Thị B chết rồi, cái linh hồn bà vẫn là bà Nguyễn Thị B cho đến khi tái sinh. Khi tái sinh rồi thì toàn bộ cái nhân thân của Nguyễn Thị B bà đó làm sao? Chấm dứt hoàn toàn. Vì qua cái thân phận mới chỉ là cái nghiệp đi theo thôi, còn cái dấu vết về Nguyễn Thị B là hoàn toàn bị xóa hết. Ngang cái chỗ này, nếu không khéo ta lại đoạn kiến một lần nữa là cái bản ngã của ta chỉ tồn tại tới khi ta tái sinh.
[19:45]Khi ngang tái sinh rồi là cái bản ngã đó hoàn toàn biến mất, coi chừng ta bị đoạn kiến một lần nữa. Có hết không? Không. Vì sao? Vì nghiệp còn, nhân quả còn. À. Nhân quả còn. Ví dụ như bây giờ,
[20:04]ví dụ như như thầy đây, à kiếp này thầy tái sinh thầy làm thầy tu, mang tên đó, họ đó, gia đình đó, và cái mối liên hệ với kiếp trước cắt đứt hoàn toàn. Ví dụ ở kiếp trước mình có làm cái gì đó thì con cháu mình có thờ phụng không dính líu gì với mình nữa hết, tại vì khi tái sinh rồi nó cắt đứt, nhưng nó mang theo cái nghiệp qua tới kiếp này thôi. Còn cái dấu vết của bản ngã cũ ngắt hoàn toàn. Chỗ này không khéo ta bị đoạn kiến một lần nữa. Ví dụ như kiếp trước thầy nhớ là hình như thầy có đi ăn xin, à thì thì đứng ngoài đường thầy ăn xin á, ăn xin rồi qua kiếp này cái nó mất tiêu à, không còn cái dấu vết của cái của ăn xin nữa,
[20:43]mà kiếp này cũng ăn xin nhưng mà ăn xin hơi cao cấp chút, người ta cho mà người ta cũng hơi nể, còn hồi kiếp xưa người ta cho mà người ta không nể, ví dụ vậy. Cái mình mình hơi hơi upgrade chút, hơi nâng cấp chút xíu vậy. Thì nhưng mà cái bản ngã cũ biến mất hoàn toàn, không còn dấu vết gì nữa. À và bây giờ người ta có có ngang người ta thấy ờ cái này hồi trước ông có ông ăn xin đứng đây thì người ta thắp nhang cho ổng, không hề có tác dụng gì luôn, vì biết bản ngã nó hoàn toàn biến mất. Tuy nhiên, nghiệp vẫn vẫn còn. Chính vì nghiệp vẫn còn, cho nên đoạn kiến là sai. Nhưng mà vì nó ngắt hết bản ngã cũ, ví dụ kiếp trước đó là ông ăn
[21:24]mày tên Nguyễn Văn A, ngang khi tái sinh rồi là cái toàn bộ nhân thân của ông ăn mày Nguyễn Văn A hoàn toàn xóa mất luôn. Đây là chỗ rất là tinh tế, chỗ rất là tinh tế, ta phải hiểu chỗ này chút xíu vậy. Là đã qua một cái thân mới rồi, nhưng mà nó không ngắt hoàn toàn, bởi vì sao? Vì nghiệp mang theo. Đây là chỗ tinh tế mà đạo Phật mới nhìn ra, nên Phật không chấp nhận đoạn kiến cũng không chấp nhận thường kiến là như vậy. Nó có cái sự tương tục giữa những kiếp luân hồi, mà cái sự tương tục đó có khi Rõ và có khi không rõ. Có khi rõ là sao? Chết rồi, ông Nguyễn Văn A, linh hồn ổng vẫn là Nguyễn Văn A, đó là cái tương tục.
[22:08]Nhưng mà khi đầu thai rồi thì toàn bộ cái gì của Nguyễn Văn A xóa sạch, biến mất. Nhưng mà không phải mất hoàn toàn bởi vì còn nghiệp, nhớ như vậy. Ta hiểu đây là cái không phải thường kiến mà không phải đoạn kiến. Thì như vậy thấy là ta mà không phải là ta. Ví dụ bây giờ thầy lỡ thầy có nằm mơ hay cái gì thầy nhớ lại kiếp xưa thầy là ông ăn mày đứng đó. Thầy đi ngang góc đường thầy nhìn vô đây: "Ồ, kiếp trước mình đứng đây mình ăn xin". Nhưng mà giữa mình hôm nay đứng đây với cái ông ăn mày ngày xưa làm sao? Là một hay là hai? Một hay hai? Hai, một gì cũng trả lời trật hết. Thấy nếu mà hai là đoạn kiến,
[22:51]mà nói là một là thường kiến, cái câu trả lời không không được. Đó cái khó là như vậy. Thấy không? Bây giờ mình cũng rơi lại đoạn kiến đó, vừa hỏi cái là dính lại đoạn kiến liền. Cho nên đừng trách tại sao mà ngoại đạo họ rơi vào đoạn kiến hay thường kiến. Chính mình bây giờ biết rồi đó mà trả lời trật lất. Giờ mình đứng đây, mình nhìn cái cái chỗ đường mà kiếp trước mình ăn xin, một hay là hai? Thế là lật đật trả lời hai. Hai là đoạn kiến liền. Thế một? Một là gì? Thường kiến, cũng trật luôn. Phải không ạ? Vậy một hay hai? Làm ơn đừng trả lời, tại trả lời là sai. Nên cái câu trả lời nó thành ra cái kiểu lơ lửng của Trung đạo:
[23:30]thấy là ta mà không còn là ta. Đó, nói trả lời dài dòng vậy đó mới đúng đó. Còn trả lời mà dứt khoát cái trật liền. Đó, nói đoạn kiến: "Không còn là ta nữa", sai. Hay thường kiến: "Còn là ta đó", cũng sai. Nên trong đạo Phật hay có cái lối trả lời lơ lửng, lơ lửng bởi vì nó là chân lý. Nó là chân lý. Cái chân lý thì nó cứ lơ lửng ở Trung đạo chứ nó không có không có giống như mình, cái phàm phu mình nói gì cho dứt khoát, giống như một cộng một là hai, coi chừng á. Một ngày nào đó ta mới phát hiện một cộng một không còn là hai nữa mới rắc rối á. À bây giờ thì thôi cứ tạm thời vậy. Nên là thấy ta đó mà không phải là ta.
[24:11]Nên có một lần có một người đến cái đến cái đền thờ của một vị tướng quân ngày xưa, đứng đó rồi ngậm ngùi ngâm câu thơ vậy: "Luân hồi mất mấy nghìn năm, hôm nay ta lại về thăm chính mình". Hồi xưa là một tướng quân lừng lẫy nhưng mà ngày hôm nay không phải nữa. Biết mình đó đó nhưng mà hai thân phận không còn dính gì nhau nữa. Biết mình đó mà không còn dính nữa. Nói là chính là mình cũng sai, mà nói không phải là mình cũng sai. Nên nó nó nó cái luân hồi nó nó nó nó chua chát, nó cay đắng, nó ngang trái như vậy. Biết rồi thôi, rồi mình thắp nhang cho mình xong rồi mình cũng đi luôn. Thắp nhang cũng xá xá, mình thắp nhang mình xá mình cái rồi đi.
[24:54]"Luân hồi mất mấy nghìn năm, hôm nay ta lại về thăm chính mình". Cuộc đời nó là như vậy.
[25:02]Rồi có cái trường hợp thế này, thầy sắp sửa nói một điều và ta sẽ lý giải mọi cái. Có những người ở không phải đạo Phật và có những người cũng trong đạo Phật, và có những người trong đạo Phật cũng ở nổi tiếng chủ trương rằng không có cái cõi siêu hình, chỉ có thân con người, thân súc sinh thôi, chứ không có cõi ma, không có địa ngục, không có thiên đường. Không có. Có những người chủ trương như vậy, mà ngay trong đạo Phật á, nói ngược với Phật á, mà nhiều người cũng tin, chết là hết à.
[25:42]Tại sao vậy? Là có những người rất có uy tín á mà lại chủ trương là không phải là ba cõi sáu đường như Phật nói, mà chỉ có cái thân vật lý này thôi, hoặc là con người hoặc con thú, chứ không có cái chuyện mà chết làm ngạ quỷ hay xuống địa ngục lên thiên đường gì cả. Tại sao vậy? Vì cái vị đó họ nói rất là thật, họ rất là tự tin. Mà tại sao họ thật và họ tự tin? Bởi vì vị này thấy được nhiều tiền kiếp của mình trong nhập định. Khi nhập định, vị này thấy được những tiền kiếp của mình hết kiếp này tới kiếp kia, và thấy toàn những cái kiếp làm sao? Làm người thôi, không bao giờ thấy cái kiếp ở trong cõi siêu hình.
[26:29]Nên bèn kết luận: không có cõi siêu hình, chết rồi là đầu thai từ kiếp người này qua kiếp người kia, nếu không phải đọa làm thú thì cứ kiếp người này qua kiếp người kia, chứ không có cõi siêu hình. Vị đó nói rất tự tin bởi vì nói bằng kinh nghiệm của chính mình, nói bằng cái thấy của chính mình. Ủa, thế thì tại sao là không lẽ là là là không có cõi siêu hình? Nói có. Nhưng nó có hai trường hợp thấy tiền kiếp. Đây, chỗ này mới là cái mắc mứu nè. Hôm nay ta nghe điều này ta sẽ lý giải tại sao các vị giảng sư, các đạo sư nói khác nhau. Nãy nghe kỹ chỗ này chút xíu. Có một số người khi nhập được định thấy lại được những
[27:10]tiền kiếp, nhưng cái mức độ định của người đó chỉ thấy được những tiền kiếp ở thân người mà thôi. Cho nên khi xuất định ra nhớ lại rồi thì kết luận rằng chỉ có kiếp người, không có kiếp nào khác, không có cõi trời, không cõi địa ngục. Vì cái trình độ định của người đó, trình độ nhập định của người đó chỉ thấy được túc mạng là kiếp trước, nhưng không đủ sức thấy sâu vào cõi siêu hình. À! Còn có những người mà trình độ nhập định họ sâu hơn thì họ thấy lọt qua ở những cái kiếp mà trung gian khi họ ở những cái cõi không phải cõi người.
[27:51]Có khi họ làm thần, có khi ở cõi trời, địa ngục thì chắc là không, thì nếu có có nhân quả địa ngục thì giờ này cũng khó đắc đạo. Nhưng đại khái là họ thấy được những cái giai đoạn mà họ ở những cõi siêu hình. Cho nên là cái người đó mà khi mà họ kể lại về những tiền kiếp thì họ tin chắc rằng có ba cõi sáu đường. Đúng là có cõi người, có cõi thú, có cõi ngạ quỷ, có cõi tâm linh, có cõi thần, có cõi thánh, và nếu có cõi trời thì cũng sẽ có cõi địa ngục. Nên ta sẽ nghe hai cái quan điểm khác nhau về về các cõi. Ta nghe ông này thì ổng nói: "Không có cõi nào khác nha, chỉ cõi người thôi hà, không có cõi ma, không có cõi thánh, không cõi thần,
[28:33]không cõi thiên, cõi địa ngục gì hết nha, chỉ cõi người, còn nếu mà mang tội thì đọa súc sinh thôi, chứ không có gì khác đâu nha", ông này nói vậy. Còn nghe ông bên này nói: "Có ba cõi sáu đường nha con. Con làm bậy con xuống địa ngục à, còn làm phước lên cõi trời, có khi là đọa ngạ quỷ, có khi ở cõi thần, là trong những cõi siêu hình có chứ không phải không". Mình nghe hai người nói khác nhau. Thì tùy theo duyên nợ, duyên nghiệp của mình với ông giảng sư nào, ông đạo sư nào mà mình sẽ tin theo ông đó. Nếu mình nặng nợ với cái ông bên đây thì mình cũng theo ổng: "Ờ không có ma". Còn nếu mình có duyên nợ với cái ông bên đây, mình tin có ma, có cõi siêu hình.
[29:14]Là lúc này cái chân lý, cái lẽ phải lại lệ thuộc vào cái duyên của mình với ông thầy mình. À! Nếu mình có duyên với ông thầy đúng, mình sẽ tin được điều đúng; mình có duyên với ông thầy sai, mình tin điều sai. Nhưng mà giữa hai ông thầy thì bây giờ mình thấy ông nào đúng? Ông nói có ma, ông nói không có ma, ông nào đúng?
[29:39]Ông nào đúng? Cái ông đúng là ông nói có, có ma. Tại vì sao? Vì ông đó nói đúng lời Phật dạy là ba cõi sáu đường. Đừng có ai nói ngược với Phật, Phật đã nói rồi thì đừng nói khác với Phật. Nói khác với Phật mang tội và chỉ nói sai thôi, đừng bày đặt chế ra cái gì mà nó khác hơn Phật. Nhiệm vụ của tất cả các vị tông sư, các đạo sư, các giảng sư, các pháp sư thời sau này, ta chỉ có một nhiệm vụ duy nhất là làm cho lời Phật dạy nó rõ nghĩa hơn trong thời đại, chứ đừng có khờ dại mà chế ra một cái mới mà Phật không nói. Thế nào cũng rơi vào tà kiến. Nhớ như vậy. Nhiệm vụ của giảng sư là làm rõ lời Phật dạy cho
[30:25]mọi người trong thời đại mới, vì thời đại mới ngôn ngữ nó cách xa quá. Mà ta là người hiểu được lời Phật dạy thì ta cố gắng nói cho mọi người hiểu, được phước rất là lớn. Nhưng mà ta muốn làm nổi, cái ta chế ra những cái giáo lý Phật không nói, chắc chắn rơi vào sai lầm liền và mang tội liền, tà kiến, mang tội nặng à. Nguy hiểm vô cùng nếu ta nói sai lời Phật dạy. Mà con người ta hay bị cái bản ngã mình lừa, thích nói cái gì mới mới, lạ lạ, nổi nổi, vô tình nói ngược với lời Phật á, chết à. Nên ở đây vậy, cái chỗ mà
[31:06]Có những người khi ta nghe có những người mà phủ nhận cái thế giới siêu hình, ma, cõi trời, địa ngục thì ta biết ngay họ bị ảnh hưởng bởi một cái ông đạo sư nào sư kia. Mà cái ông đạo sư nào đó ổng có khả năng nhập định thấy tiền kiếp nhưng mà khả năng của ổng chỉ thấy những kiếp cõi vật lý thôi. Vì vì nó dễ thấy, dễ nhớ. Còn mà ta tin theo lời Phật và những vị A la hán thì ta sẽ tin rằng có cái gì? Có những cõi siêu hình, có cõi trời, có địa ngục. Vì cái mức nhập định của các vị đó sâu hơn nên các vị nhớ luôn ở những cõi những cõi siêu hình. Đó là lệ thuộc cái cái cái mức độ nhập định của một vị đó.
[31:46]Cho nên ta đừng ngạc nhiên, nói ủa sao ông thầy đó ổng ổng ổng giảng không có cõi siêu hình, không có ma? Là bởi vì ổng đi theo cái con đường của cái mức độ nhập định cạn. Nhập định được đó nhưng cạn, không đủ sức nhớ lại trong thời gian mình tồn tại ở cõi siêu hình. Còn nói tại sao ông này lại nói có cõi siêu hình? Vì hoặc ổng trung thành với lời Phật dạy, hoặc con đường của ổng, ổng nhập định đủ sâu để thấy được ở những tiền kiếp mà tồn tại trong cõi siêu hình như vậy. Mà bây giờ ở trên thế giới vậy, ta thấy có nhiều câu chuyện về nhớ được tái sinh, nhất là mấy đứa bé đó, giai đoạn nhỏ nhỏ nó nhớ lại tái sinh.
[32:26]Có đứa bé ở bên Thổ Nhĩ Kỳ nó nhớ lại kiếp trước ai giết nó, cái người sát nhân còn sống mà. Cái nó đi nó nói riết cái ba mẹ nó phải đành phải báo lên địa phương, báo thì đúng là nói thực sự có cái vụ án mạng đó không tìm ra, nhưng mà nhờ đứa bé đó chỉ cái tới đó đào lên được cái xác, đào lên được vũ khí và chụp bắt thủ phạm, thủ phạm công nhận liền, thú nhận nhận tội liền. Thì rõ ràng đó là có tái sinh, hoặc là có đứa bé vậy, nó chết rồi cái nó kể chuyện khi mà nó nó nhớ là khi nó chết rồi nó không đầu thai liền, nó ở lẩn quẩn trên ngọn cây, rồi một lần nó thấy mẹ nó đi ngang, cái nó bám theo nó đi về rồi nó nhập thai vô đó luôn.
[33:04]Thì giữa nó với cái người bà mẹ mà nó bám theo, thực sự cũng có duyên với nhau cũng đâu khoảng mấy chục kiếp trước á, mà tới kiếp này nó mới làm con, tới kiếp này nó mới làm con, rồi cái nhân quả nó sâu xa lắm. Nhưng mà đứa bé này nó lại nhớ kiếp trước, nó lại nhớ trong giai đoạn nó chưa nhập thai, kể lại được. Nó kể lại trong giai đoạn nó chưa nhập thai là nó ở lẩn quẩn trên ngọn cây á. Đến khi nó à rồi khi một lần nó nhìn thấy mẹ đi ngang, bỗng nhiên nó khởi cái lòng thương, nó đi theo luôn, theo về nó nhập thai vào gia đình đó luôn. Thì đây là nhiều cái trường hợp tái sinh được nhớ lại mà có nhắc tới cái giai đoạn siêu hình.
[33:44]À, bây Thì bây giờ ta có một cái có cái câu câu chuyện này. Lần đó cái Tỳ kheo ni Khema, ta nhớ Tỳ kheo ni Khema là ai không ạ?
[33:59]Vợ vua Bình Sa, bà là hoàng hậu. Bà cực kỳ đẹp và bà chấp thân. Nhớ ai đẹp cũng chấp thân, nhớ giùm vậy đó.
[34:15]Cái người không đẹp mà chấp thân thì nó hơi kỳ, chứ còn người đẹp nào cũng chấp thân. Thầy may mắn không đẹp nên cũng không chấp thân. Rồi bà chấp thân dữ lắm cho nên mà bà cứ nghe vua Bình Sa về kể lại những lời dạy của Đức Phật á, bà nhột. Đức Phật cứ nói thân này là vô thường này nọ, bà nhột. Thế bởi khi mà vua Bình Sa rủ bà đi nghe pháp, bà trốn không à. Tại đụng ngay đúng ngay cái cái cái cái cái yếu điểm của bà là cái chấp thân, tại bà đẹp ghê gớm lắm, bà sang trọng sang quý vô cùng. Cho nên là vợ rủ chồng mà đi nghe pháp mà đi được là ông chồng rất giỏi, chồng rủ vợ đi nghe pháp mà vợ đi được là vợ rất
[34:53]giỏi, chứ còn thường là nhiều khi hay bị lấn cấn á. Đó, như đó là các ông đó giỏi đó, ông đó giỏi. Hai ông đó giỏi đó. Thế nhưng một lần đó cái vua Bình Sa ổng nói quá đi, thì không lẽ là vua nói hoài mà mình cứ trốn hoài, thôi đành phải đi đến nghe Phật thuyết pháp. Hôm đó Đức Phật thuyết bằng thần thông luôn, hiện ra một cô gái cực đẹp, đẹp thế gian này không ai đẹp bằng, rồi đứng ngay bên cạnh Phật rồi từ từ cái cơ thể họ già úa rồi chết rồi còn bộ xương. Ngay đó bà bừng tỉnh, tại cô đó đẹp hơn bà mà. Đức Phật hiện ra một cô đẹp hơn bà. Và ngay lúc đó bà buông được cái chấp thân, bà chứng A la hán tại chỗ liền, chưa tu một ngày nào.
[35:39]Chứng xong rồi thì
[35:42]Còn cái tại sao chưa tu ngày nào mà chỉ phá được chấp thân mà chứng đạo thì cái này sau này thì sư phụ sẽ giảng trong một bài thiền khác. Lý do sẽ giải thích lý do, ờ nhưng nhưng mà hôm nay thì chưa nói. Cái thì sau đó thì người mà chứng A la hán rồi chỉ một trong hai chỗ, ta nhớ lại: một là phải nhập Niết bàn, hai là phải xuất gia, chứ không được làm thân cư sĩ. Đó là nguyên tắc. Tại sao có nguyên tắc kỳ lạ vậy?
[36:10]Tại vì cái thân phận A la hán cực kỳ tôn quý, mà nếu mang cái thân phận người cư sĩ, người khác họ nhìn vô họ coi thường. Chỉ cần đưa con mắt nhìn qua một vị A la hán mà ta nhìn thờ ơ, đủ ta đọa trăm kiếp á.
[36:27]Nên vì vậy, buộc phải nhập Niết bàn để không ai nhìn thấy mình, hoặc là phải mang thân phận xuất gia để mọi người nhìn thấy mình phải có cái sự kính trọng, để người ta không bị đọa. Thì vua Bình Sa cho đi xuất gia chứ không nghe nói nhập Niết bàn ổng nghĩ là chết, ổng ổng khổ, ổng thương vợ mà, vẫn còn thương mà. Ổng mới Tu đà hoàn nên vẫn còn thương yêu dữ lắm. Thì bà trở thành người lãnh đạo ni chúng ở khu vực Trúc Lâm. À, nhưng mà bà cũng nhiều khi bà đi lang thang lên tới cái xứ Kosala luôn, bà cũng đi giáo hóa nhiều lắm. Lần đó bà gặp một người ngoại đạo hỏi bà hỏi bà thì bên kia ngoại đạo họ có hiểu là cái giáo chủ của họ là tồn tại mãi mãi.
[37:10]Đó là những cái vị thần linh tối cao, những vị thần thánh của bên đạo của họ là tồn tại mãi mãi trên cao, thì bắt đầu họ hỏi là: "Tôi nghe là cái giáo chủ của bà là đắc đạo, à gì đó giải thoát, giác ngộ gì đó.
[37:25]Vậy khi ổng chết rồi ổng có có tồn tại giống như mấy ông thần linh của bên tui hay không?" Bà lắc đầu, bà nói: "Không." "Như vậy là ổng chết là hết hả?" Bà nói: "Không." "Ủa, sao kỳ vậy? Không tồn tại mà cũng không hết là gì? Thế như vậy là ổng là vừa tồn tại mà vừa không tồn tại à?" Bà nói: "Cũng không." "Hay là vừa không tồn tại vừa vừa không không tồn tại?" Mấy cái lý luận mình nghe mình cũng muốn điên theo á. Bà nói: "Không." À, thì ổng mới nói: "Bây giờ tôi không biết cái gì để hỏi, vậy vậy vậy phải tôi phải hiểu làm sao?" Thì bà mới trách: "Cái cái đầu óc phàm phu như ngươi mà muốn hiểu cảnh giới của Như Lai.
[38:07]Cái Niết bàn của Như Lai là một điều vĩ đại. Ngươi dùng bất cứ ngôn ngữ nào đều sai, trừ khi ngươi đắc đạo ngươi mới hiểu được cảnh giới đó. Và nếu ngươi đắc đạo ngươi hiểu cảnh giới đó rồi thì ngươi không hỏi tào lao kiểu là Như Lai chết rồi còn tồn tại hay không tồn tại hay vừa tồn tại hay vừa không tồn tại. Đó là những ngôn từ hạn hữu của thế gian, không bao giờ bày tỏ được cái vĩ đại của Thế Tôn." Bà nói hay lắm, bà là nhà hùng biện dễ sợ lắm, trí tuệ vô cùng á. Cái đại khái là như vậy, đại khái là cái câu chuyện như vậy. Nên hôm nay khi ta nói về đoạn kiến, về thường kiến
[38:47]thì ta nói về cái cái tái sinh.
[38:55]À, ta cũng nói về cái quan niệm sai lầm của những ngoại đạo mà nói rằng chết là là hết. Mà trong cái quan niệm chết là hết thì cũng phân ra hai loại người: loại người tàn nhẫn và loại người có tình nghĩa. Loại người tàn nhẫn thời là phủ nhận công lao của người kia, còn người có tình nghĩa thì vẫn còn nhớ đến công lao người kia. Còn cái người mà thường kiến thì cứ tưởng là có linh hồn tồn tại mãi. Nhưng mà cái tái sinh của Đức Phật là không phải đoạn kiến, không phải không phải thường kiến mà ta hiểu là tái sinh. Và nó có hai cái giai đoạn làm cho ta hiểu lầm. Giai đoạn hiểu lầm thứ nhất là chết là không hết, linh hồn vẫn còn.
[39:35]Đến khi tái sinh là hết, nhưng cũng không hết. Nó vi tế hơn là vẫn còn nghiệp đi theo, đó ta hiểu là như vậy. Và ta cũng hiểu luôn là cái trạng thái của một Đức Phật hay một vị A la hán sau khi chết là gì? Hết hay là tồn tại mãi? Đừng hỏi tào lao kiểu đó. Vì sao? Vì Niết bàn của các Ngài là vô cùng siêu việt, vĩ đại, không có chỗ để cho ta hỏi những cái điều tầm thường như vậy. Ta chỉ ráng tu để hiểu một phần nào, đừng có hỏi theo cái kiểu tầm thường của đầu óc thế gian mà suy luận mà nói bậy nói bạ mang tội chết, nhớ như vậy. Rồi bây giờ ta nói qua cái phần đoản kiến và trường kiến là nhìn thấy ngắn và nhìn thấy thấy dài.
[40:18]Đây là nói về cái sự khôn ngoan trong cuộc đời, về trí tuệ của mọi điều trong cuộc đời.
[40:30]Đoản kiến có nghĩa là nhìn sự việc, quan sát sự việc thấy một giai đoạn ngắn rồi kết luận, rút ra một nguyên tắc, một nguyên lý và xem nó như một chân lý, nhưng mà nhìn có một khúc à. Ví dụ thế này. Ta gieo cái hạt mầm xuống đất, tưới nước mọc lên cây. Mọc lên cây mình hái trái, hái quả, rồi một thời gian nó tàn lụi, giống như cây ớt vậy, mấy tháng là chết. Ta nhìn đó thôi thì ta nói rằng sao, mọi việc trên đời đều có lúc bắt đầu và có lúc chấm dứt. Mình thấy rõ ràng mà, thấy con mắt mình rõ ràng. Đó gọi là nhìn một, một khúc.
[41:17]Đoản kiến. Nhưng mà sự thật có phải vậy không?
[41:25]Sự thật phức tạp hơn rất nhiều. Ta nói cái cây bắt đầu lúc nào? Dạ bắt đầu từ lúc nó tách cái hạt ra nó nảy mầm đi lên là lúc đó cái cây bắt đầu. Con mắt mình thấy vậy nên mình nói như vậy mà, và nói như vậy là sai. Đó là lý do mà sau này Ngài Long Thọ, Ngài mới viết cuốn luận, Trung luận hay ta gọi là Trung quán luận, Ngài bác cái điều đó, nói mọi việc trên đời không có cái bắt đầu, không có chấm dứt. Cái bắt đầu của cái này sự thật nó là được tích lũy từ nhiều thứ, không đến và không đi. Ngài ví dụ như một cái hạt lúa á, khi mà nói là ở trong mọc ra, nếu trong mọc ra thì mổ cái hạt lúa ra coi có nó ở trỏng không?
[42:13]Hổng thấy. Rồi bây giờ nói nó là do chỗ khác gắn vào, có ai cầm gắn cái cái cây mầm vào cái hạt lúa không? Cũng không, không đến, và cũng không có đi ra. À, Ngài lý luận phức tạp lắm, cái bộ Trung luận lý luận phức tạp lắm, mà rất là lý thú. Ta mới thấy Ngài Long Thọ cực kỳ giỏi chứ không phải vừa. Và bác đi cái làm cho ta không có nhìn cái gì mà nhìn một đoạn ngắn, thấy cái cây mọc lên rồi tàn, và nhìn mọi thứ trong một cái phạm vi ngắn, trong một khoảng thời gian ngắn, cái tất cả đều có bắt đầu, đều có chấm dứt. Chỗ này sự thật, thế cái hạt của nó là từ đâu? Nó phải đã có trước đó rồi. Cái hạt không phải đương nhiên mà có.
[43:03]Nó là một kết quả của những cái cây trước đó. Mà ta đã ngắt bỏ cái khái niệm cây trước đó, ta chỉ dừng ngang ở cái hạt và nói cái cây mới này bắt đầu từ cái hạt. Ta quên mất nó là thành quả của cái cây trước đó. À! Rồi khi nó tàn, ta nói nó hết rồi. Có hết không? Không. Cái cây tàn rũ xuống, cái bã nó vẫn là gì? Tác nhân sinh học đối với Trái Đất này. Và những cái quả nó, nó chui vô bụng ta nó ăn nó làm cho ta có sức khỏe, ta làm bao nhiêu ta quậy bao nhiêu chuyện trên đời, đi hát karaoke rồi tùm lum là nhờ ta ăn nó ta có sức á. Vậy, chứ đâu có hết đâu.
[43:43]Rồi bây giờ ta thấy ta đổ nước vào trong cái nồi ta nấu, nó sôi một lát cái ta quên cái nó cạn luôn. Thế là ta nói làm sao? Nước biến biến mất. Nhưng nước có biến mất không? Không, nó chuyển từ dạng này sang sang dạng khác. Nó vô hình với con mắt ta thôi, nhưng tất cả những phân tử nước vẫn còn nguyên và đi vào trong không khí. Cho nên, nếu ta nhìn một đoạn ngắn ta sẽ thấy như vậy, nhưng người có trí tuệ thì phải nhìn trước đó và nhìn sau đó rất là xa và nhìn cả những cái mắt mình không thấy và phải nhìn bằng trí tuệ, chứ không phải nhìn bằng hình ảnh mà con mắt nhận được, phải nhìn bằng trí tuệ.
[44:23]Và cái nhìn bằng trí tuệ này chính là cái mà khoa học đang tiến bộ lại cung cấp cho loài người những kiến thức đó. Sóng điện từ ta không thấy, nhưng mà nếu không có nó là nãy giờ thầy không nói chuyện được á. Cái micro không dây này toàn là phát sóng á. Điện thoại di động ta là phát sóng á, vân vân. Đó, khoa học có cái hay là cho ta cái trí tuệ để hiểu mọi điều, để ta không còn bị lừa bởi cái hạn chế của con mắt nữa. Con mắt ta nhìn thấy mọi điều rất là nhỏ, rất là ít, rất là giới hạn, nhưng trí tuệ sẽ mở ra cho ta rất nhiều cái chân lý lớn hơn. Rồi bây giờ cái có mấy cái khóa học làm giàu, ở đây có ai đi học mấy cái khóa học làm giàu chưa cà?
[45:04]Có ai không, giơ tay lên coi. Mình muốn làm giàu. Muốn làm giàu quá không biết làm sao, cái nghe người ta mách có cái lớp học làm giàu, cái mình đi học. Thì cái ông đó ổng nói quá chừng, ổng giảng đủ thứ làm giàu. Thì mình mới hỏi cái ông mà dạy làm giàu đó ổng giàu chưa? Thì ổng đang ở nhà thuê, và cái áo ổng đứng lên ổng mặc để ổng giảng thì áo mượn. Và cái bill tháng tới chưa có tiền trả. Nhưng ổng vẫn đứng lên ổng là ổng dạy cái lớp mà học làm giàu.
[45:39]Nhưng ta học xong cái lớp làm giàu rồi ta cũng giống ổng, cũng đi ở nhà thuê, muốn có xuất hiện đâu đi thuê cái áo mặc vô rồi đi làm việc, đi ăn đám cưới, đi mượn áo đi ăn đám cưới.
[45:53]Rồi nên nói là thì lúc mà ổng dạy làm giàu đó ổng dạy nhiều cái lắm, trong đó có đại khái là cố gắng, là ý chí, là siêng năng, ráng làm riết thì sẽ sẽ sẽ giàu.
[46:08]Cứ ráng siêng năng rồi sẽ giàu. Có không? Ở đây bao nhiêu người siêng năng mà vẫn chưa giàu? Rất nhiều người trong chúng ta ngồi đây rất siêng năng, rất chịu khó mà vẫn vẫn không giàu. À. Cho nên cái siêng năng rồi giàu đó là nhìn một khúc ngắn của một vài người có may mắn trong cuộc đời. Rất nhiều người họ thiếu cái may mắn này, rất cố gắng mà vẫn không không giàu. Giống như thầy, thầy rất cố gắng mà vẫn nghèo, đó, nó như vậy thôi. Ờ tại sao vậy? Nghe nói thầy nghèo cái vỗ tay mừng là sao vậy? Tôi đau khổ quá à! Tôi nghèo tôi đau khổ mấy người vỗ tay.
[46:54]Có một đứa bé nó nó hỏi bố nó, nó: "Con thấy bố làm rất cực khổ nhưng mãi sao nhà mình vẫn nghèo?" Đó, đứa bé nó hỏi vậy. Tại nó bắt đầu nó có ý thức hiểu biết á, nó dòm thấy ông thầy ổng cũng đi làm, bố mình cũng đi làm, nhưng ông kia ổng có xe hơi, nhà ổng ổng mua sắm đồ rồi, còn bố mình cũng đi làm siêng năng mà chiếc xe cà tàng rồi mỗi lần xin tiền đóng tiền học rồi bố rất là đăm chiêu, khổ sở. Ờ nó ngạc nhiên: "Ủa, tại sao vậy?" Tại vì còn yếu tố gì kèm bên cái siêng năng? May mắn á, cái phước. Ủa cái phước không được nói tới thì mấy cái ông mà giảng cái bài mà dạy làm giàu không bao giờ ổng nói tới điều đó.
[47:31]Cho nên ổng cũng sao? Ổng cũng ổng cũng không bao giờ giàu mặc dầu ổng dạy làm giàu, tại dạy tào lao không có đúng cách. Rồi bây giờ vậy, có người bị bệnh tiểu đường, thì nói là tại ăn cơm nhiều bệnh tiểu đường, ăn nhiều rồi bệnh tiểu đường. Có nhiều người ăn rất nhiều vẫn sao? Không tiểu đường. Thầy gặp nhiều người đó, ôi tuổi cũng lớn chứ không phải nhỏ, xấp xỉ 50, cũng ăn sờ sợ luôn vậy đó, hết tô này tới tô kia người cứ phình phình phình bự bự bự ra, kiểm tra đường huyết vẫn tốt như thường, không có gì hết. Trong khi những người khác mà nhóng ăn chút xíu là đường lên liền. Cho nên cái câu mà kết luận ăn nhiều tiểu đường chỉ là gì?
[48:15]Một điều rất nhỏ rất ngắn, nhìn một khoảng rất ngắn chứ nó không phải là lẽ phải, không phải là tất cả. Nó còn nằm ở đâu yếu tố đâu nữa? Yếu tố suy giảm của tuyến tụy. Tại sao suy giảm tuyến tụy? Rất nhiều nguyên nhân phía sau đó. Thì hôm nay mình không nói, nói ra rồi rắc rối nữa. Rồi ví dụ như vậy, cha mẹ nào cũng muốn con học giỏi, đúng không ạ? Con học giỏi là vừa mình yên tâm về tương lai của nó, mà mình cũng vừa hãnh diện với bạn bè. Khoe nói là con tui năm nay hạng nhất, ồ nó vừa mới đậu vô trường đó. Cái gì, hạnh phúc vô cùng, nuôi nó cực khổ mà cái kết quả là hạnh phúc vô cùng, đền bù lại.
[48:53]Rồi mà để muốn cho nó học giỏi thì phải làm sao? Học nhiều, phải không ạ? Học nhiều thì học giỏi. Nhưng có những đứa học càng học nhiều càng ngu. Hồi xưa thầy nhớ hồi thầy đi học thì cái nhà đó mới thuê thầy lại dạy cho mấy đứa nhỏ, tại nó đi học ở lớp nó yếu quá đi. Mà thầy là cái người mà dạy kỹ lắm á, dạy ai dạy kỹ dễ hiểu lắm á, dễ cực lắm. Mà dạy gì dạy, càng dạy nó càng không hiểu. Ủa mình không hiểu sao! Càng dạy nó càng không hiểu. Không biết tại sao luôn, mà mình giảng bài đồ kỹ lưỡng lắm rồi chứ. Càng dạy nó càng không hiểu, không hiểu sao. Nó cứ đờ đờ đờ đờ ra hoài, riết rồi nghỉ dạy luôn, không dạy nữa.
[49:37]Cho nên mới hiểu được một điều là học nhiều không phải làm mình giỏi. Học nhiều là một một điều kiện thôi, chứ nó còn cái điều kiện khác nữa, điều kiện gì bí mật nữa, chứ nó không phải là ráng học nhiều, mà nhiều khi học nhiều quá nó khờ nó ngu luôn á. Ừm. Cho nên nói thấy ồ thấy thằng đó nó siêng học ghê, cái này nó được giải thưởng, ta nhìn một khúc đó thôi ta kết luận là học nhiều thì phải học thì sẽ được giỏi, không phải. Có người học nhiều cũng vẫn không giỏi. Vậy cái học giỏi nằm ở chỗ nào?
[50:13]Một nguyên nhân nào khác, cái phước.
[50:20]Nên mỗi khi mà ai muốn học giỏi, thầy đều khuyên một điều: con giúp bạn con học giỏi trước á, con học giỏi sau. Giúp bạn học giỏi là sao? Đứa nào nghèo không có tiền đóng tiền học, con đóng giùm á. Nó thiếu sách thiếu vở, con mua cho nó đi. Vở viết mua cho nó đi. Tạo điều kiện cho nó học đi. Hết đứa này tới đứa kia, cứ vậy, rồi từ từ con sẽ học giỏi. Mà ai nghe làm như vậy, làm hai ba năm sau bỗng nhiên nó giỏi lên từ từ. Mình giúp người khác học, tự nhiên mình học được. Còn mình ráng cắm đầu mình học, coi chừng càng học càng mờ mịt á. Mà nhất là có cái tham vọng. Có cái tham vọng là mình phải đứng nhất lớp, đứa nào cũng thua mình.
[50:54]Cái ý nghĩ đứa nào cũng thua mình á, nó làm cho mình càng học càng ngu. Còn nếu trong đầu mình mình muốn các bạn mình học, mong cho các cả lớp mình đứa nào học cũng giỏi, cái mình học giỏi theo.
[51:10]Giống như thầy, thầy mà nghe đâu có giảng sư thì cứ mong cho người giảng sư đó có hai điều kiện: một là giảng đúng lời Phật dạy, hai là giảng hay. Tại vì phải giảng đúng lời Phật dạy cái đã. Chứ không mà giảng sai lời Phật dạy đọa à. Và nếu đã giảng đúng rồi thì phải giảng hay, để làm chi? Có lợi cho quần chúng. Ta sợ nhất cái người giảng hay mà giảng trật lời Phật dạy. Họ thu hút được rất nhiều quần chúng mà gieo rắc tà kiến tùm lum hết. Họ hấp dẫn lắm nha, họ xuất hiện hấp dẫn ai cũng thích. Nói cái văn vẻ hay vô cùng mà nói bậy không à. Gieo rắc tà kiến tràn ngập. Mấy cái đó là cái họa cho cuộc đời.
[51:49]Nên nghe cái người giảng hay thật sự nghe vừa mừng vừa lo. Mừng là thấy có người giảng pháp hay, lo là gì? Biết có nói đúng lời Phật dạy không? Tại vì họ thu hút quần chúng dữ lắm. Mà nghe tới người giảng dở cũng lo, tại giảng dở riết chả ai thèm nghe. Mặc dầu có khi giảng đúng á, nhưng mà ổng giảng dở quá đi, không ai nghe, rất là phí. Phí cái người giảng đúng lời Phật dạy mà nói người ta không lọt lỗ tai. Rất là uổng. Cho nên cũng cầu mong cho mấy cái người đó họ giảng hay lên. Còn cái người vừa giảng sai vừa giảng dở thì thôi làm ơn nghỉ luôn đừng giảng nữa, phiền lắm, tốn công người ta. Nên cái lòng ta cũng vậy, mình mình nghe ai mà nói chuyện đạo,
[52:32]mình cũng mong người ta nói đúng và mong người ta nói hay. Trong cái tâm mình mong như vậy nó thành cái phước cho chính mình. Rồi sau này khi mình nói chuyện đạo, mình sẽ nói rất là lý thú, vui vẻ, hấp dẫn, lợi ích cho người nghe. Chính mình sẽ được cái phước đó. Tại vì sao vậy? Tại vì tất cả chúng ta là đệ tử Phật thì ai cũng có trách nhiệm hoằng, hoằng pháp. Dù là người cư sĩ, có khi phạm vi hoằng pháp của ta hẹp hơn, ta chỉ được 5 người, 10 người, có khi hai ba mươi người, nhưng cũng phải hoằng pháp. Mà muốn hoằng pháp thì làm sao? Thì làm sao? Vừa nói hay mà vừa
[53:20]cư xử tử tế nha, để thể hiện cái đạo đức của mình chứ. Chứ còn nói hay không rồi không giúp ai điều gì hết thì người ta không tin cái đạo lý mình nói ra. Mình nói hay nhưng phải tử tế, người ta mới tin cái điều mình nói. Là như vậy, đó là trách nhiệm của người Phật tử hoằng pháp á. Rồi ví dụ như ta đọc một cái câu chuyện Thiền,
[53:46]ta thấy ví dụ như ngài ngài Vân Môn gặp ngài Trần Tôn Túc vô hỏi đạo. Hỏi ngài, ngài Trần Tôn Túc cứ đuổi ra khỏi cửa. Một lần cứ ấm ức quá, cái xô cửa vô để mà hỏi cái đạo lý, thì ngài Trần Tôn Túc cũng không trả lời, mà ổng đóng cái cửa một cái rầm, gãy cái chân. Ngay đó đại ngộ luôn, thành thiền sư. Nhưng mà từ đó thì ngài đi cà nhắc suốt đời. Nhưng mà nhờ cái đau thấu xương đó ngài ngộ đạo. Thì ta hiểu làm sao?
[54:19]Muốn cho người nào ngộ đạo, ta phải đánh người đó què... què chân.
[54:27]Đó, ta nhìn thấy đó mà. Muốn ai ngộ đạo, cứ đập người đó què chân người đó sẽ ngộ đạo. Rồi bắt đầu vác cây kiếm người đập. Thì người ta chưa ngộ mà mình sao? Bị bắt à. Nhưng mà trong lịch sử có câu chuyện đó. Mà nhiều trường hợp vậy, các thiền sư đến nghe một câu nói cái ngộ đạo. Và ngộ đạo trở thành con người khác, giống như là bậc thánh vậy đó. Thì ai cũng thích. Ta cứ đi tìm người nào nói cho ta một câu rồi ta ngay đó ngộ đạo. Không cần phải vất vả tu hành nhiều. Có không? Có. Có lần thầy gặp cái sư cô đó vậy, mới hỏi: "Lúc này sư cô làm gì?" Cô nói: "Dạ, lúc này con dịch các kinh tạng, các thiền ngữ." Thầy nói:
[55:08]"Đâu đưa thầy xem coi." Cái cô đưa một đoạn thầy xem, thầy đọc đọc một lát, cái thầy mới hỏi: "Cô dịch này để làm cái gì?" Nói: "Thì dịch này biết đâu có người đọc cái họ ngộ đạo cái mình cũng có phước." Nói: "Đó cái, nói đó là cái nguy hiểm của sư cô. Người ta ngộ đạo không phải là do người ta đọc cái bản dịch của sư cô, mà do cái phước tu hành của người ta. Thì đến cái khi có cái duyên rồi, có một câu nào đó làm người ta vỡ ra. Cô kiếm chuyện làm phước đi. Bước ra khỏi cái phòng đó, đi giáo hóa chúng sinh đi." Nhưng cái quan trọng ấy, ta nhìn, phải nhìn vấn đề cho lớn và dài ra, chứ nhiều khi nhìn một đoạn ngắn rồi tự kết luận đó là chân lý,
[55:48]ta rơi vào đoản kiến, nhìn một đoạn ngắn và vội vàng kết luận đó là chân lý. Nên cứ nghe đánh gãy chân cái là ngộ đạo, nói một câu ngộ đạo rồi cứ tưởng đạo chỉ là nhiêu đó, đập gãy chân và nói một câu khó hiểu, tưởng đạo lý đạo Phật chỉ là như vậy, thật là oan cho đạo Phật. Phật không phải như vậy. Cái việc ngộ đạo là cả một công trình lâu dài, tích lũy rất là nhiều kiếp chứ không phải vậy. Rồi có một cái trường hợp này nữa. Lại có người nói đó có ông thiền sư, ổng ở ẩn trên triền núi, nha, rồi tóc cũng quên cạo, râu cũng quên cạo, áo quần sơ sài, ăn uống đạm bạc.
[56:36]Mình nghe mình thấy hay không? Hay ha, hay. Người nào mà sống đơn sơ, đạm bạc như vậy mình thấy cái nhân cách cao thượng chứ. Mình thì còn phải xe xua, nhiều nhu cầu, mình phải quần áo đẹp, đời sống phải tiện nghi. Mà nghe một bậc hiền sĩ, một bậc ẩn sĩ ở trên rừng, ở núi sống với rau rừng và gạo thóc sơ sài, mặc không cần đẹp, ăn không cần ngon, hình tướng không cần trau chuốt, nể quá đi chứ, ha. Cái mình lên mình học đạo.
[57:09]Lên cái mình hỏi ông: "Dạ thưa thầy, con phải làm sao để là đắc đạo?" Thầy mới nói rằng:
[57:20]"Thì sống giống như thầy, thầy không bận tâm chuyện gì hết, giữ lòng thanh thản, không bận tâm bất cứ việc gì, nên thầy không bị vướng mắc chuyện gì, không bị ràng buộc bởi chuyện gì, nên thầy rất an nhiên tự tại." Mình nghe câu đó xong rồi về mình mới nói với vợ mình, với con mình: "Giờ ba phải đi tìm một con đường chân lý, đạo cao, không còn bận tâm gì được, phải sống một đời an nhiên tự tại, thôi mẹ con tự lo." Mình xách gói mình đi. Đúng không? Đúng không? Sao mà sai? Không bận tâm là ngộ đạo, vậy sao mà sai? Nói sai chừng mang tội à. Trong khi mình đang là chủ gia đình ha, là cái trụ cột kinh tế nhà.
[58:09]Đi rồi vợ con đói liền.
[58:13]Nhưng mà mình là tự tại, an nhiên.
[58:18]Ổng thì được, ổng có căn kiếp tu hành ở đâu đó, đời này ổng được cái phước là tâm ổng vào định, và ổng cũng nhìn cái tâm ổng không bận gì hết thì ổng được cái ngộ đạo, và ổng đem nó ổng truyền cho bao nhiêu người. Trong khi cái thực sự của cái đạo, để ta được đừng bận tâm, thì cái nhân quả nó là gì? Bởi vì ta đã hoàn thành mọi trách nhiệm trên cuộc đời này. À.
[58:52]Như Thầy vậy, như Thầy Thầy leo lên giường nằm ngủ thì sực nhớ có một chuyện hôm đó làm chưa xong, thì dù là nửa đêm phải ngồi dậy làm. Làm xong rồi mới quay trở lại giường nằm ngủ. Vì một cái đoạn mình viết đó, lên giường sực nhớ cái vài từ này có thể gây hiểu lầm, ngồi dậy mở máy ra sửa liền. Rồi mới leo ngủ, không để ngày mai, vì ngày mai có khi nhiều việc quá là mình quên. Vì vậy cái giấc ngủ nó sẽ ngon vì mình hoàn thành trách nhiệm của mình. Cũng vậy, rồi bây giờ vậy, ừ thấy đứa con nó có cái lỗi, mình không bận tâm, coi vậy chứ cái lỗi của nó nằm trong tâm của mình á, làm cho mình không bao giờ được yên tâm.
[59:33]Kêu nó lại dạy, sửa cho nó cho hết lỗi cái đã, mình mới bắt đầu có thể yên tâm. Chứ nên yên tâm thôi chưa phải vào định, nhưng mà tích lũy cả vô số những trách nhiệm trên cuộc đời này mà ta đã hoàn thành thì bao nhiêu cái yên tâm kết lại thành một cái: định tâm. Và định tâm nó mới là trạng thái của bậc hiền, bậc thánh. Nên phải là người hoàn thành trách nhiệm. Nhưng mà cái trí tuệ của ta lớn đến đâu thì ta mới thấy cái trách nhiệm mình nó lớn tới đó. Ví dụ như là cái trí tuệ mình thấp thì mình chỉ thấy là à vợ không đói, con không đói là trách nhiệm hoàn thành. Đó là vì trí tuệ mình rất là nhỏ.
[1:00:14]Nhưng nếu trí tuệ mình lớn thì vợ no con no rồi chưa hết, mà vợ phải sao? Biết tu dưỡng đạo đức. Con sao? Biết tu dưỡng đạo đức. Con mình phải có lý tưởng lớn, sau này nó trở thành một người đóng góp những điều tốt đẹp cho thế giới này. Thì cái trí tuệ mình như vậy, lớn hơn nên thấy tự nhiên trách nhiệm lớn hơn, chứ không phải no cơm ấm áo là xong, còn phải tâm linh, tinh thần, đạo đức nữa là xong. Nhưng trí tuệ đó cũng chưa đủ. Vì sao? Vì nếu trí tuệ lớn hơn nữa mình mới cảm thấy rằng gia đình mình sống trong môi trường làng xóm mà làng xóm mình toàn thứ quậy không, thì mình vẫn chưa hoàn thành trách nhiệm.
[1:00:50]Phải làm sao cho nguyên cái xóm làng của mình phải tốt lên hết. Gia đình mình tốt rồi cả xóm làng phải tốt thì đó mới gọi là hoàn thành trách nhiệm. Đó, như vậy cái trách nhiệm của ta ở cỡ nào tùy thuộc vào trí tuệ của ta. Và cái trí tuệ ta lớn, cái trách nhiệm ta lớn là mình vất vả hơn rất nhiều. Nhưng chính những cái vất vả để hoàn thành vô số những trách nhiệm đó làm sao kết tinh thành tâm ta trở thành một cái gọi là gọi là: yên tâm. Vô số những điều yên tâm đó tích lũy lại thành một cái tinh túy nhất là cái gì? Định tâm. Đó là như vậy. Cho nên những câu nói ngắn gọn, dễ hiểu coi chừng là tà kiến sai lầm. Cứ nói:
[1:01:34]"Đừng bận tâm gì hết, rồi là tu hành đắc đạo", cực kỳ nguy hiểm, phá hoại cuộc đời, phá hoại đạo pháp. Chứ còn đi vào sâu rồi phức tạp hơn rất là nhiều, khó hơn rất là nhiều. Đấy. Rồi ví dụ bây giờ thế này, ngày nay ta hay nghe nói là kinh tế thị trường, phải không? Là hoạt động vận hành theo kinh tế thị trường. Kinh tế thị trường là gì? Mình hôm nay nghe sư phụ nói những điều này khó hiểu không? Thầy thấy có mấy người ngủ ngon nãy giờ không biết chắc là cũng khó. Nhìn xuống đây thấy hết trơn à, ai ngủ ngủ ở đây, ngồi ở đây dòm thấy hết á. Ừ.
[1:02:18]Khi mà sư phụ giảng có những người ngủ thì ta nhìn vào đó ta kết luận được liền. Kết luận là sao? Đi nghe pháp là một liệu pháp giúp ta ngủ ngủ ngon, đó kết luận liền. Mà đâu biết là giảng sư đau khổ vô cùng.
[1:02:39]Thí dụ bây giờ ta nghe nói tới kinh tế thị trường, đây nè khái niệm này hơi hơi phức tạp đây nè, nhưng mà thôi kệ ráng hiểu. Kinh tế thị trường nghĩa là thế này: là thị trường được vận hành bởi những cái nhu cầu tự nhiên của con người mà nhà nước không được quyền can thiệp.
[1:02:57]Hễ nhà nước can thiệp là nó nói là nhà nước này không đi theo, tuân thủ theo quy luật thị trường cái nó cự à, nó không chơi à. Nên là cái quy luật kinh tế thị trường là lệ thuộc vào nhu cầu của con người. Ví dụ lúc đó nhu cầu người ta cần ăn gạo thì giá gạo tự nhiên nó lên. Và anh muốn giá gạo xuống thì anh tìm cách cung cấp cho nhiều vô đi thì giá gạo nó sẽ xuống, chứ anh không được mà ép giá gạo thấp trong khi anh không đủ cung cấp gạo mà nhu cầu người ta thì lớn. Cái đó gọi là can thiệp thô bạo vào thị trường. Hiểu không? Nói ví dụ như là, nói cái chữ "hiểu không" này nghe xúc phạm lắm nhưng mà phải hỏi đó, tại vì nó khó quá.
[1:03:37]Hoặc là ví dụ thế này: bỗng nhiên rất nhiều người có nhu cầu nhuộm tóc vàng vàng, hai cái đầu đằng kia cũng vàng vàng đó ví dụ, rất nhiều người như vậy, thành thử cái giá thuốc nhuộm, công thợ nhuộm nó tăng lên. Tự nhiên. Và anh không được can thiệp, không được là ép cái giá nhuộm tóc thấp xuống, à không được cấm người ta đi nhuộm vì đây là nhu cầu của thị trường, nghĩa là nhu cầu nó nó chi phối mọi điều. Rồi những nhu cầu về nhà đất, nhu cầu về nhiên liệu, nhu cầu về giáo dục. Có nhiều nhu cầu và chính những nhu cầu đó nó điều khiển thị trường khiến cho giá lên, giá xuống, cái này cung nhiều, cấp ít, úi đủ thứ chuyện trên đời hết trơn á là vậy.
[1:04:19]Và người ta tin rằng một cái hệ thị trường, một cái nền kinh tế thị trường, một nền kinh tế lệ thuộc vào nhu cầu là một nền kinh tế cởi mở, sống động, công bằng
[1:04:32]của nhà kinh tế học. Đúng không ạ? Cả thế giới bây giờ đang đi theo nó đó. Có đúng không ạ? Thấy cái tào lao không? Giống như cái nhu cầu hát karaoke đó, rồi nhu cầu đi du lịch, chơi bời đó.
[1:04:53]Ồ đó, I am sorry. Khi Thầy vừa mới nói về vấn đề nhuộm tóc, nhìn xuống quá nhiều người nhuộm tóc. Tức là cái nhu cầu nhuộm tóc quá nhiều nha, dòm kìa kìa. Đó, ngoài sợ đẹp ghê đấy chứ, đẹp hết I am sorry đẹp ghê, tóc vàng đẹp quá, thôi giờ không có nói nữa.
[1:05:19]Nó cái nền kinh tế lệ thuộc vào nhu cầu và nó sản sinh ra một loạt những nhu cầu ảo, nhu cầu không có thật, nhu cầu được kích động, được tạo dựng bởi thủ thuật.
[1:05:33]Ví dụ bây giờ họ muốn bán cái áo màu đó, họ sẽ tìm cách quảng cáo, tác động vào tâm lý người tiêu dùng làm cho người tiêu dùng thích cái loại áo đó, xúm nhau mua quá chừng luôn. Trước đó không có, nếu không có cái quảng cáo đó không có. Cho nên cái nhu cầu con người vẫn sao? Vẫn bị gì? Điều chỉnh được, tạo ra được. Nên khi một nền kinh tế lệ thuộc vào nhu cầu của người tiêu dùng mà cái nhu cầu đó không phải khách quan, nhu cầu đó không phải tự nhiên, à nhu cầu đó không phải thiết yếu, nhu cầu đó có thể là ảo, có thể bị tạo nên bởi nhiều thủ thuật thì nền kinh tế đó có vững không ạ? Không. Nhưng mà cả thế giới đang chạy theo với đòi
[1:06:09]kinh tế thị trường, kinh tế thị trường đó. Nhưng mà ta nhìn ở một khoảng ngắn hễ cứ người tiêu dùng nhiều thì nền kinh tế nó phát triển, người ta mua nhiều mà. Mua nhiều thì nền kinh tế vận hành, có người bán, mua nhiều thì có người bán, có người tạo ra sản phẩm và nền kinh tế nó chạy. Nhưng mà chạy tới đâu? Chạy tới đâu? Chạy tới hư hỏng cả một cái hệ thống môi trường. Bởi vì chạy đua để cung cấp sản phẩm cho cho cái nhu cầu đó cho đến khi nó tàn phá cái nguồn gốc, cái tài nguyên của trái đất hết luôn. Phía sau là một sự tàn phá môi trường kinh khủng. Bởi vì có những nhu cầu không chính đáng.
[1:06:50]Và thực sự ta rất cần cái sự can thiệp của nhà nước, ta cần can thiệp của những nhà đạo đức điều chỉnh nhu cầu của con người trong cái chính đáng mà thôi, để giữ cái thế giới này bền vững. Nhưng mà hễ can thiệp vô cái nó nói à, nó nói: "Kinh tế phi thị trường". Hoặc là thế này: ta nói là mặt trời mọc ở bên phía đông và sau hết một ngày sẽ lặn xuống phía tây, mắt mình thấy mà. Cho tới một ngày mà khi ngành thiên văn phát triển rồi mới phát hiện ra là không phải, mặt trời không có mọc lặn gì hết trơn mà do trái đất mình tự xoay quanh chính mình. Chứ mặt trời không có mọc có lặn gì hết trơn á, trái đất mình tự xoay.
[1:07:26]Con mắt mình đã lừa mình. Cho đến khi có trí tuệ ta mới thấy không phải, cái mình thấy là ngược lại hoàn toàn với với sự thật. Dễ sợ như vậy. Nhưng mà ta nhìn bằng con mắt một cách ngắn thì thấy: "Ờ, mặt trời mọc và lặn". Nhưng nhìn bằng trí tuệ không phải vậy, ngược lại hẳn. Cũng giống như thế giới bây giờ vậy, mấy nhà khoa học thiên văn dòm thấy các thiên hà rời xa nhau, lật đật kết luận là ngày xưa nó ở một chỗ với với nhau. Mà ở một chỗ rồi nó rời xa nhau, có nghĩa là hồi xưa có một vụ nổ. Nổ cái bùm, cái là vật chất rời xa ra và tạo thành các thiên hà. Sau này sẽ có một lúc mà cả các nhà khoa học thiên văn sẽ phải
[1:08:06]xin lỗi cả thế giới này vì đưa ra cái thuyết Big Bang: "Vũ trụ bắt đầu từ một vụ nổ". Có thể là trong thế kỷ này hoặc thế kỷ sau, khoa học phải phủ nhận cái thuyết Big Bang.
[1:08:23]Giờ ta nói về thường kiến, tức là nhìn, nhìn vấn đề dài, nhìn xa trông rộng. Thì so với đoạn kiến, thì cái thường kiến là có vẻ nó toàn diện hơn, nó thấy hết vấn đề thấu suốt hơn. Nhưng nó vẫn có cái nhược điểm là gì? Ta sẽ quên những chi tiết nhỏ, mà chính những chi tiết nhỏ này mới mới quan trọng. À. Nên ta cẩn thận khi ta nhìn xa trông rộng mà lại bỏ mất các chi tiết nhỏ. Ví dụ như nói bây giờ ta muốn cho Phật tử đến chùa đông thì ta làm cái gì? Xây chùa cho to, cho đẹp.
[1:09:08]Nhưng mà rất nhiều chùa xây to xây đẹp rồi vẫn không ai tới. Thì ra vấn đề nó không nằm ở chỗ mà chùa to mà người ta tới, mà người ta tới chùa vì cái gì?
[1:09:23]Người ta tới chùa đông là bởi vì cái gì? Vì sư bác từ tâm đẹp trai,
[1:09:33]ăn hay, nói giỏi, đối xử tử tế.
[1:09:39]Cái đối xử là những chi tiết nhỏ. Nhiều khi người ta tới như vậy gặp thầy trụ trì, vì thầy bận quá thầy không tiếp được, nhưng mà một cái ánh mắt của thầy gửi cái yêu thương là thầy chạy mất luôn. Nhưng một cái ánh mắt đó đi theo cuộc đời người ta, và người ta yên tâm người ta thấy chùa nó có tình yêu thương người ta tới nữa. Còn nếu mà thầy rảnh hơn nữa thầy nói: "Uống nước con. À ăn cơm, ở lại ăn cơm nha với thầy." Thì một cái chút vậy thôi cái người ta tin rằng chùa này có tình yêu thương. Mà nếu có tình yêu thương thì chắc còn có nhiều thứ khác hay hay nữa. Mà nếu tìm hiểu chút nữa, ồ có cả cái khóa thiền mỗi tháng, tuyệt vời. Ví dụ vậy.
[1:10:15]Những cái điều nhỏ nhỏ đó nó làm nên những điều lớn lao, chứ mình chỉ nhìn thấy chùa chỉ thấy cái ngôi chùa thôi, quên mất những cái chi tiết, vậy là cũng thất bại. Rồi ví dụ bây giờ nói phát triển một ngành giáo dục cho lớn để đào tạo ra nhiều nhân tài cho đất nước thì xây trường to, nhiều giáo viên,
[1:10:40]à nhiều thiết bị bàn ghế, nhưng mà quên mất cái chi tiết gì? Lương giáo viên. Lương giáo viên ít quá, người ta không tập trung được vào việc giảng dạy, buộc phải người ta trong đầu người ta phải xoay xở những cái việc khác để người ta kiếm sống, người ta không dành hết tâm huyết được. Nên nhìn lớn mà không nhìn thấy nhỏ cũng là một điều thất bại. Rồi ví dụ ví dụ như trong một tập thể muốn vững mạnh thì cái gì? Vai trò của người lãnh đạo, cái yêu thương người dưới của mình, yếu tố đó quan trọng vô cùng, chứ không phải là tổ chức đâu. Cái tổ chức cũng chỉ là một phần thôi, mà chính cái đạo lý, cái đạo đức, cái sự đối xử với nhau
[1:11:23]mới tạo thành cái đoàn kết nội bộ, tạo thành cái sức mạnh của tập thể.
[1:11:32]Hoặc là chúng ta có những mơ ước cao vời. Hỏi: "Mai mốt con làm gì?" "Con muốn thay đổi thế giới này." Mấy đứa nhỏ bây giờ nó hay nói câu đó lắm: "I want to change the world", muốn thay đổi thế giới này. "Là thay đổi thế giới là sao?" Thì nó không, chả biết nữa. Tức nó muốn thay đổi thế giới là nó sẽ là người gây được ảnh hưởng nhiều cho thế giới. Ví dụ như Bill Gates cho cái hãng Microsoft mà ít nhất là cái phần mềm Windows đúng là làm thay đổi thế giới. Thế giới ai cũng lệ thuộc vào phần mềm Windows, tất cả các laptop, máy tính này kia dùng Windows rất là nhiều vì nó tiện quá đi. À. Hoặc là cái smartphone, cái phần mềm Android hay là iOS của MacBook rồi Apple
[1:12:15]vậy, những người giống như là thay đổi thế giới vì những cái kỹ thuật của họ được nhiều người ứng dụng quá, cũng gọi là thay đổi thế giới. Hoặc là bây giờ đang chuyển qua xe điện, từ cái xe máy nổ trong, xe đốt trong bây giờ trở thành xe điện cũng là một sự thay đổi đối với thế giới. Mà nói họ muốn làm gì? Muốn thay đổi thế giới. Thay đổi thế giới tốt hơn hay là xấu hơn? Hay làm cho thế giới lệ thuộc vào con hơn? Nhưng nó nghĩ không ra. Thì cái quan trọng là ta đừng có những cái tham vọng mà mang dấu vết của cái cá nhân. Cái điều ta cần là ta đem lại những điều tốt đẹp cho cho cuộc đời dù rất là nhỏ bé.
[1:12:59]Mình không có cơ hội làm những điều lớn thì hãy làm những điều nhỏ, và những điều nhỏ là những điều dù nhỏ nhưng vẫn là những điều tốt đẹp cho thế giới này. Cần như vậy, ha.
[1:13:15]Hoặc là thế này, để đánh giá một quốc gia giàu hay không cái người ta đếm cái số triệu phú. Số tỉ phú, bây giờ thì tỉ phú rồi, là quốc gia đó có nhiều tỉ phú là quốc gia đó giàu.
[1:13:30]Đó là nhìn con cái lớn mà không nhìn cái nhỏ. Chính ra cần phải gì? Nhìn người nghèo để đánh giá quốc gia đó giàu hay không. Ít người nghèo nghĩa là quốc gia giàu, nhiều người nghèo, quốc gia đó nghèo.
[1:13:49]Đếm con số người nghèo, đừng đếm con số người giàu mới chính xác. Cũng giống như ta ngồi thiền vậy. Ngồi thiền ta để tâm càng thấp chừng nào thì việc thiền định của ta càng hiệu quả chừng nấy. Còn mà ta cứ để tâm trên đầu, ít bữa hư liền, hư bộ não liền. Đó là lý do tại sao con đường thiền của Phật Quang của ta khuyến khích khi ngồi thiền ta để tâm càng lúc càng càng thấp là như vậy. Cũng giống như người lãnh đạo một đất nước, một xã hội phải quan tâm người nghèo nhất, họ là những người nào, tại sao họ cứ nghèo mãi. Đến khi mà không ngờ rằng khi ta giải quyết cho họ đừng nghèo nữa, không ngờ ta đã thay đổi toàn bộ các chính sách
[1:14:31]khác hết, ảnh hưởng hết toàn bộ cả xã hội luôn chỉ bởi vì vì để cho những người kia đừng nghèo nữa. Đưa ra cái chính sách mà để điều chỉnh người ta đừng nghèo nữa, đừng nghèo nhất, không ngờ những chính sách đó thay đổi hết toàn bộ xã hội: đổi luôn chính sách về nhà đất, chính sách về thương mại, về nhiên liệu, về thuế khóa, về giáo dục, đổi toàn bộ hết luôn thì mới không có những con người nghèo. Thay đổi hết cả thượng tầng xã hội luôn chỉ bởi vì ta không muốn có người nghèo nữa. Còn nếu ta cứ nhìn người giàu rồi ta thỏa mãn: "Ồ, hôm nay ông này giàu quá." Ổng giàu ổng lấy hết tiền của người ta chứ có gì đâu.
[1:15:06]Tiền của cái xã hội, cộng đồng xã hội lớn lao cứ rót vào túi những người giàu thôi. Thì những người còn lại thì sao? Càng lúc càng ít tiền dần, ít tiền dần. Nên khi ta nghe thế giới xuất hiện nhiều triệu phú, nhiều tỉ phú thì ta cũng sẽ thấy rất nhiều người vô gia cư, những người thất nghiệp lang thang trên đường. Ta nói cái này một chút xíu nữa thôi.
[1:15:31]Khi ta nhìn thấy một hạt mầm
[1:15:35]mọc lên và ta kết luận cái cây có bắt đầu và có chấm dứt, nhìn một khúc ngắn và ta đem cái nguyên lý đó ta áp dụng cho toàn bộ vũ trụ này. Vũ trụ này cũng có bắt đầu và có có chấm dứt. Sai! Những vật chất trong vũ trụ này, những vật chất, những năng lượng, những ánh sáng, những thiên thể, những đất, những đá, những đám mây bụi, những phân tử, những nguyên tử của vũ trụ này tự có, không cần ai tạo ra.
[1:16:11]Nó chỉ biến đổi thôi. Khi thì nó tập hợp lại thành một ngôi sao, khi thì nó vỡ tan ra thành những vầng khí. Khi nó tụ lại để tạo thành một tinh cầu mới, khi thì nó rã ra trôi dạt trong vũ trụ. Khi thì nó quấn với nhau thành một tinh hệ, khi thì nó
[1:16:31]lìa xa nhau ra và trôi dạt tìm qua một bến bờ khác. Vũ trụ cực kỳ phức tạp. Và vật chất, năng lượng vũ trụ này không do ai tạo ra, không có bắt đầu, nó tự có. Có rất nhiều điều tự có. Nên khi mà ta suy nghĩ cái gì cũng phải có bắt đầu, đó là đoạn kiến. Đến một ngày nào đó ta phát hiện: Ồ, rất nhiều điều tự có. Không có, không phải là tất cả mọi thứ đều phải có bắt đầu.
[1:17:09]Nói ví dụ như vầy: Chàng trai nhắn tin, hồi xưa thì viết thư bây giờ viết thư xưa rồi bây giờ nhắn tin ha, bấm bấm bấm bấm trên điện thoại rồi nhắn tin: "Tình yêu của chúng ta bắt đầu từ ngày anh vừa mới gặp em ở nơi cổng chùa", ví dụ vậy. Ở vô chùa mà yêu là không được à, nhưng mà ví dụ vậy đi. Nhưng mà có phải vậy không? Không, nó có đâu kiếp trước rồi. Nó có đâu kiếp trước chứ không phải mới đâu. Gặp bao nhiêu người không mê đến gặp đúng người mê vì nó đã có cái duyên nợ từ những kiếp trước rồi. Rồi
[1:17:50]ví dụ như có những nguyên lý của toán: Người ta nói 2 + 2 = 4, ở đâu ra? Hổng có đâu ra hết trơn á. Nó là chân lý, nó tự có, 2 với 2 là 4. Không cần ai tạo ra nó, nó 2 với 2 là 4, điều đó tự có. Rồi nói luật nhân quả, ai tạo ra luật nhân quả? Không ai tạo ra, luật nhân quả tự có. Hễ anh nhúc nhích điều thiện, điều ác thì có quả báo. Có nhân duyên có quả báo liền, không cần ai tạo ra. Từ đây về sau chúng ta sẽ bắt đầu làm quen với cái khái niệm: một số điều tự có trong cuộc đời này, trong vũ trụ này, trong đạo học, trong triết học.
[1:18:33]Bắt đầu ta sẽ mở cho thế giới này, gợi ý lại cho thế giới lại nha, rất nhiều điều tự có và hiểu như vậy để mà sống, mà tu, mà làm việc là như vậy.
[1:18:52]Bây giờ vì ta ước mơ xây dựng Phật pháp hưng thịnh
[1:18:58]thì bằng cách nào?
[1:19:02]Ta muốn cho ngôi nhà Phật pháp hưng thịnh thì cái ngôi nhà phải tích lũy bằng từng viên, từng viên gạch. Mỗi người chúng ta là một viên gạch xây dựng Phật pháp. Nếu viên gạch của ta mục thì tòa nhà Phật pháp sẽ có nguy cơ sụp đổ. Mỗi người chúng ta là một viên gạch chắc, cứng, bền vững thì ngôi nhà Phật pháp sẽ bền vững theo.
[1:19:30]Mà mỗi người chúng ta là một viên gạch chắc, cứng, bền vững nghĩa là gì? Nghĩa là đạo tâm của chúng ta kiên cường, không lung lay, sự tu hành của chúng ta là chuẩn mực, đúng đắn. Và mỗi người ai cũng thấy cái trách nhiệm của mình trong việc xây dựng Phật pháp. Thế còn cái xi măng để nối từng viên gạch lại với nhau là gì? Là đạo lý, là những người hoằng pháp, là chư Tăng, là những việc làm từ thiện, tử tế, là lòng từ bi yêu thương kết nối mọi người với với nhau lại. Đó là sự tổng hợp của vô số điều tốt đẹp của mỗi người chúng ta. Tất cả mới xây dựng nên một cái ngôi nhà Phật pháp vĩ đại, hưng thịnh muôn đời.
[1:20:19]Nên khi ta mơ ước xây dựng Phật pháp hưng thịnh mà bản thân mình không có cố gắng tu sửa từng lỗi nhỏ thì ước mơ đó chỉ là ước mơ hão huyền mà thôi. Còn ta muốn xây dựng Phật pháp hưng thịnh, chính mình phải nhìn ra từng cái lỗi nhỏ của mình, hoàn thiện chính mình để mình trở thành một viên gạch cứng, chắc, bền vững trong ngôi nhà đó. Mà viên gạch đó có khả năng gì? Nó tạo ra cái vữa, tạo ra tình yêu thương để kết nối mọi người với với nhau nữa. Ta phải nhìn vậy. Mà cái lộ trình giác ngộ lâu xa của ta nó là cái sự tổng hợp của từng giây phút tinh tấn hiện tại. Như một đệ tử của thầy hỏi thầy: "Bây giờ con tu theo sư phụ vậy, đúng sư phụ dạy hết,
[1:21:07]một đời này con chứng được Tu-đà-hoàn không?" Thì trả lời: "Một ngàn kiếp con, ráng tu đi."
[1:21:18]Đừng nghĩ tới thời gian, mà chỉ nghĩ ta đúng hay là sai. Đúng rồi, ta yên tâm quên thời gian liền. Còn hễ còn nghĩ tới thời gian vì ta còn sai cái chỗ nào đó. Tu đúng rồi bỗng nhiên quên thời gian. Bao lâu cũng được, miễn mình đúng, từng giờ từng phút mình đúng. Cái sự tích lũy của từng giây phút đúng nó tạo thành cái đạo quả của của tương lai là như vậy. Thôi, nghỉ đi nha! Thôi, cảm ơn quý vị đã lắng nghe, hẹn gặp lại.