[0:01]Please, be seated.
[0:06]Thank you for coming here to celebrate the day we honour Buddha's enlightenment.
[0:21]Bộ hiểu hết rồi hả? Vỗ tay. Vỗ tay nghĩa là hiểu rồi. Ngồi xuống đi con. Không hiểu cho nên đâu thèm ngồi, nãy người ta mời ngồi mà không ai hiểu trơn á, trời ơi. Người ta nói
[1:00]sit down là thân hoặc là ra lệnh: ngồi xuống đi. Please be seated: xin vui lòng ngồi, cái câu nói lịch sự. Nhưng khi nãy sư nói: Please be seated, không ai nhúc nhích trơn. Mà nói xong cái vỗ tay làm giống như hiểu lắm vậy đó.
[1:40]The weather is now cold. It's colder than previous years. And so in the nighttime, it will be colder and colder. And uh some of you don't feel the cold, but the others can feel the cold.
[2:04]And so please take care of one another.
[2:12]Please be concerned your brethren, because there may be someone is feel cold, but they don't tell you, they don't tell you.
[2:29]You must uh recognize, you must figure out who are feeling cold. And so you must do something to make everyone warm.
[2:50]Because we will we spend more two nights here, and especially in the in the night that we gather in the early morning at 4:00 a.m.
[3:10]We meditate together
[3:15]for the official, the main rite to honor the Buddha's enlightenment. And a lot of people will cough. While everyone is sitting to meditate in calmness, but a lot of people cough continuously, like someone shoot a rifle:
[3:45]ho ho ho ho, everywhere in the yard. We hear a lot of people coughing. And it's it's noisy, it's really noisy, it's really noisy, so it makes our rituals
[4:04]not solemnly.
[4:09]Trời lạnh. Có một số tụi con không thấy lạnh, nhưng có một số người sẽ thấy lạnh. Cho nên tụi con phải để ý lẫn nhau, đừng để ai bị lạnh. Mình còn phải trải qua hai đêm. Mà nhất là cái đêm mà mùng tám á, dậy sớm ngồi thiền á. Mà ngồi yên lặng để mình tôn vinh cái sự thành đạo của Đức Phật, mà bắt đầu ho, trời ơi ho. Giống như ho óc óc óc óc óc óc, cái nào cũng ho trơn, làm cho nó ồn, với nó làm mất trang nghiêm. Mình đang đắm mình để tưởng nhớ lại sự thành đạo thiêng liêng của Đức Phật mà xúm nhau mà ho. Tại vì sao? Tại vì con nhiễm lạnh, mà đặc biệt tụi con bị lạnh nơi cái gáy á. Cái hơi lạnh nó nhập vô gáy là ho liền. Nhớ giữ cái gáy mình kỹ.
[4:53]Với tụi con nhiều đứa mặc áo tay ngắn, hơi lạnh nó xâm nhập vào từ cái tay đi ngược lên trên, về tim về phổi mình làm cho mình bị lạnh. Ráng để ý vậy.
[5:07]Khi mà mình tu tập được tốt á, mình không thấy mình là quan trọng, diệt trừ dần cái vị kỷ á. Tự nhiên cái tình yêu thương mọi người nó xuất hiện. Nhớ cái điều đó vậy. Nhớ là ví dụ như không nói vị tha, mời mời sư Thúc lên ngồi đi. Không không cần nói vị tha, mà chỉ cần không vị kỷ, tự nhiên cái lòng vị tha nó xuất hiện. Mình không xem mình là quan trọng nữa, thì bỗng nhiên mọi người trở nên quan trọng trước mắt của mình. Đó là cái đạo lý. Mà khi mọi người bỗng nhiên trở nên quan trọng trước mắt của của của mình, thì mình hiểu về mọi người rất là kỹ. Mình hiểu về mọi người trong cái sự yêu thương,
[5:59]trong cái sự chăm sóc, và trong cái cái tình yêu thương nó cứ lớn dần lớn dần đó, mình không để cho bất cứ một chúng sinh nào, mình không muốn bất cứ chúng sinh nào bị tổn thương, bị khổ sở.
[6:15]Và bây giờ vậy, trời sẽ lạnh dần dần, trừ mấy đứa tụi con ở mấy nước phía Bắc về: Hàn Quốc, Nhật Bản về, Nga, Đức về, tụi con bên đó đang rét nên về đây thấy nóng. Nhưng mà người mà ở Việt Nam, nhất là ở miền Nam thì sẽ thấy lạnh. Ngay cả miền Bắc vào đây cũng vậy, mới đầu bữa đầu thấy nóng nóng chứ ở đây chừng hai bữa rồi sẽ bị thấm lạnh.
[6:43]Nhiều khi đi đi dự lễ về rồi cái mình bệnh, mình ốm thì cũng không vui lắm.
[6:52]Chúng ta hiện diện ở đây vậy, mình có mặt ở đây, đó là cái hệ quả, là kết quả, là hậu quả của những gì ở phía trước ta.
[7:06]Ta kế thừa hai điều từ quá khứ, ta có mặt ở đây là ta đang kế thừa hai việc của quá khứ.
[7:20]Một là ta kế thừa cái nghiệp của mình ở những kiếp trước. Vì kiếp trước ta đã sống như thế, đã làm như thế, đã cư xử như thế nên bây giờ ta đang hiện diện ở đây với cái thân phận thế này, với cái hình hài này. Đó là cái kế thừa thứ nhất, là kế thừa của nghiệp. Cái kế thừa thứ hai là ta kế thừa
[7:52]cái sự nghiệp của tổ tiên của mình.
[8:00]Như những nhà nghiên cứu sử vậy, khi mà nói lại cái giai đoạn mà ta bị bị Pháp đô hộ thì nhiều người đã đổ thừa bởi vì chính sách sai lầm của nhà Nguyễn.
[8:17]Trong khi Gia Gia Long bằng mọi cách để giành lại vương quyền đã lệ thuộc, đã bắt tay, đã mời gọi ngoại bang nhiều quá nên nó thành cái nhân. Đến khi ổng lên ngôi hoàng đế được thêm được mấy đời thì cái việc mà trước đây ổng bắt tay với ngoại bang trở thành hậu quả. Và cái hậu quả đó là Pháp quyết tâm nó đánh mình, chiếm đất nước mình trong suốt gần cả trăm năm, rồi kéo dài thêm ta phải theo một cuộc chiến tranh sau đó với Mỹ vậy. Rồi cũng may là ta nhờ có cuộc cách mạng vậy đất nước ta được hòa bình, độc lập, thống nhất. Tuy nhiên thì ta đi qua thời gian dài của cái thân phận nô lệ và chiến tranh rồi bị khó khăn về kinh tế.
[9:10]Mặc dù ngày hôm nay vậy là bằng tất cả cái sự nỗ lực khôn ngoan, khéo léo của đất nước của nhà nước mà ta được phát triển trở lại. Tuy nhiên ta vẫn chậm chân so với nhiều nước trên thế giới. Nếu mà mình bước qua bên Hàn Quốc rồi Nhật Bản, Đài Loan, Singapore, Mã Lai vậy, ta thấy họ phát triển hơn mình rất là nhiều vì họ không có bị những cái hậu quả của chiến tranh như chúng ta. Nên bây giờ ta xuất hiện ở đây trong cái hoàn cảnh này, đó là ta kế thừa cái sự nghiệp của tổ tiên. Rồi nhiều khi ta đọc lịch sử rồi ta đặt vấn đề lại: nếu vào cái thời Nguyễn hoặc là không có nhà Nguyễn mà nhà Tây Sơn lên
[9:56]nắm quyền luôn, hoặc là vua nhà Nguyễn khôn chút ta không bị cái cái hậu quả thì có lẽ giờ này đất nước ta phát triển nhiều lắm. Ý là như vậy. Ta có có thể suy luận như vậy. Nhưng mà nhìn trên cái cái triết học đó thì ta hiểu điều này: ta có mặt ở đây là ta kế thừa hai cái loại nghiệp. Một là loại nghiệp báo, hai là loại sự nghiệp của tổ tiên. Một là nghiệp báo của chính chúng ta và hai là cái sự nghiệp của tổ tiên của chúng ta. Và ta hy vọng rằng là
[10:41]hiểu được điều này thì ta thấy cái bổn phận của mình.
[10:47]Bổn phận của mình sao?
[10:52]Thì ta cũng tạo ra hai cái, cái loại nghiệp cho cho the future, for cho đời gì?
[11:02]Later generations, cho những thế hệ về về sau, về tương lai. Mà ta nói là những cái thế hệ ở tương lai đó nghĩa là gì? Tức là con cháu của chúng ta, ý ta nói như vậy. Ý ta nói à ta cố gắng xây dựng một cái môi trường, một hoàn cảnh, một thế giới, một đất nước tốt đẹp cho our children, grand grand grandchildren, cho con cho cháu đời đời của chúng ta tương lai. Nhưng mà thực sự nói là con là cháu ta, coi chừng mình đầu thai trở lại. Vì sao?
[11:44]Vì mình chưa lên cõi trời, cũng chưa giải thoát, thì cái việc ta tái sinh trở lại là điều hẳn nhiên. Cái người biết đạo, thì ta hy vọng rằng ta không có bị tái sinh vào ác đạo, không có trở lại với thân phận làm súc sinh, hoặc là không có bị đọa làm ngạ quỷ hay không bị đọa vào địa ngục. Ta rất có nhiều cơ hội để trở lại làm người. Đó là điều mà ta hy vọng, vậy. Do dù sao bây giờ ta biết ngồi đây, ta biết tôn kính Đức Phật, ta biết làm những việc thiện, thì chắc là không đến nỗi đọa ác đạo. Nhưng mà nói rằng để đủ cái phước mà vượt lên luôn cõi trời, đủ phước mà để giải thoát thì chắc hẳn là chưa.
[12:36]Nên vì vậy, ta có nhiều cái duyên để trở lại với cuộc đời này, tái sinh trở lại. Thì khi tái sinh trở lại, thì cũng trở lại về ta sẽ là người thừa tự cái nghiệp báo của chính mình. Ta sẽ là người kế thừa lại cái sự nghiệp của tổ tiên mình, mà không ngờ tổ tiên của mình chính là ai? Là lúc đó chính là mình. Mình lại sẽ là tổ tiên của mình. Thì mà tự nhiên vài ba trăm năm sau mình đầu thai lại, thì mình ở trỏng. Mình gọi bây giờ mình gọi đó là thế hệ con cháu của tôi, nhưng sự thực chính là tôi, tôi quay trở lại chứ có gì đâu. Hiểu được điều này, thì chúng ta vậy, ta cũng nói vậy, ta phải làm những cái điều
[13:24]gì từ ngày hôm nay để cho những đời sau. Những đời sau đây đừng nói chung thôi, thực ra những đời sau là có cho chính chúng ta và cho con cháu chúng ta, tức là không phải chúng ta, nhưng mà mọi người, những thế hệ đi sau bây giờ là bạn bây giờ là chúng chúng ta, bạn bè chúng ta là huynh đệ chúng ta, nhưng ngày sau đều là là con cháu của chúng ta. Chúng ta cũng là con cháu của chúng ta, huynh đệ của chúng ta cũng sẽ là con cháu của chúng ta. Loài người cứ tái sinh mãi như vậy mà. Thì chúng ta không muốn chúng ta không muốn ta trở lại với cái thân phận nghèo khổ, thất bại, khốn đốn, bế tắc,
[14:12]vô nghĩa, buồn thảm. Ta không muốn trở lại với cái thân phận như vậy. Ta muốn ta trở lại với một cái thân phận gì? Ai biết?
[14:30]Ta không muốn ta trở lại với một thân phận thất bại, buồn khổ, bế tắc, tuyệt vọng. Ta không muốn trở lại với thân phận đó. Vậy ta muốn trở lại với thân phận gì?
[14:50]Thì mỗi khi sư phụ hỏi thì câu hỏi là không dễ trả lời.
[14:56]Trả lời vội vàng dễ bị sai.
[15:12]Sư nhắc lại: Ta không muốn ta trở lại cõi đời này trong một cái thân phận buồn thảm, thất bại, bế tắc, khốn đốn, tuyệt vọng. Vậy ta muốn trở lại với thân phận gì?
[15:40]Cái câu trả lời vội vàng thể là thế này: là ta muốn trở lại với một thân phận sung sướng, hạnh phúc, may mắn, thành công, đúng không ạ?
[15:54]Nếu không phải là thất bại tức là thành công, không phải khốn đốn tức là ta sung sướng, không phải nghèo nàn tức là giàu sang. Đó là câu trả lời vội vàng. Nhưng mà nhưng cái vì nó là câu trả lời vội vàng nên nó sai ở trỏng hết, tùm lum sai tùm lum trỏng. Khi ta nói là ta muốn trở lại với một thân phận thành công, giàu sang, sung sướng, may mắn, cái câu trả lời đó nó mang cái tính vị vị gì?
[16:29]Vị kỷ. Nó sai lầm ở chỗ đó.
[16:35]Vậy ta muốn trở lại với thân phận gì?
[16:47]Cái câu trả lời đúng là thế này: Ta muốn ta trở lại với một thân phận mà ta will be able to do a lot of good things, beneficial things, useful things for others. Ta muốn ta trở lại với một thân phận mà rất đủ năng lực để mà làm lợi ích cho mọi người, giúp đỡ mọi người. Thì cái câu đó nó bao hàm cả câu trước, nó bao hàm cả cái câu là ta phải trở lại với một thân phận thành công, may mắn, khỏe mạnh, giàu sang, sung sướng. Vì ta có khỏe mạnh, có thành công, có may mắn, có sung sướng, ta mới đủ sức mà làm lợi ích cho người khác. Nhưng nếu cái câu trả lời ta dừng lại ở cái chỗ là à con muốn con trở lại
[17:37]với một thân phận giàu sang sung sướng, ta bị rơi vào cái vị kỷ liền. À và như vậy về mặt đạo đức ta ta thất bại. Nên mà đạo đức thất bại rồi, mai mốt trở lại là khổ ạ. Do đó, cái câu trả lời nó đúng nó phải nó phải đạt được cái mức độ vị tha là mình muốn trở lại với một thân phận có trí tuệ, có đạo đức, có may mắn, có sung sướng, có thành công,
[18:07]đẹp đẹp nữa, để có thể gì? Đủ sức mà mà giúp đời, giúp người, làm được nhiều điều lợi ích cho mọi người và đặc biệt nhất là đưa mọi người về với con đường giác ngộ của của Phật. Đó là cái mơ ước của chúng ta. Nhưng để làm được cái điều đó thì buộc mình phải có phước, quay trở lại với một cái thân phận rất là rất là là là thù thắng ở một đẳng cấp cao, như vậy. Và trở lại, nói bây giờ ta cứ cho rằng à
[18:46]ta tránh cái thân phận khổ đau, phiền muộn, thất bại, bế tắc, khốn đốn. Tại sao ta không muốn cái thân phận đó? Là tại vì ta sợ khổ? À không phải, không sợ khổ. Ta không muốn cái thân phận đó bởi vì với cái thân phận kém phước đó, ta không giúp ai được hết, ta không độ ai được hết, ta không đem lợi ích lại cho mọi người, và lại càng không có cái tự tin, không có thần thái để nói chuyện đạo lý với người khác. Thì đây là điều quan trọng. Ta muốn nói chuyện đạo lý với người khác, ta phải có phước, có thần thái, có sự tự tin. Ví dụ bây giờ mình đi giữa đường gặp một người mình gặp hai người. Hai người đó đều nói chuyện đạo lý cho mình nghe,
[19:43]hai người đó đều nói luật nhân quả, hai người đó đều nói về từ bi, hai người đó đều nói về khiêm hạ. Nhưng một người đó mặc đồ rách nát, dòm mặt xanh lè xanh lét ba ngày chưa có miếng cơm ăn, với một người mặt mày hồng hào, phốp pháp, mặc đồ sang trọng, mặc đồ hàng hiệu được may, sản xuất từ công ty Homit thời trang, vân vân, thì mình nghe lời ai? Mình tin ai hơn?
[20:13]Mình tin cái người mà mặc đồ Homit hơn. À bởi vì mình thấy người này có vẻ thành công trong cái đạo lý mà họ họ nói. Họ nói về nhân quả, họ nói về đạo đức, họ nói về vị tha, và có vẻ những điều đó đem lại cuộc đời họ sự thành công, nên hôm nay họ mặc đồ Homit. À còn cái người này họ nói đạo lý mà sao cuộc đời họ thất bại, họ mặc đồ hô hô răng, hô gì đó không biết, nó không phải Homit. Thành thử ra là cái đạo lý mà họ nói mà biểu hiện nơi cuộc đời họ không thành công, cái mình không tin. À! Đó, đó mình nghe như vậy. Vì vậy, đạo lý thì giống hệt, nhưng mà thân phận khác nhau thì cái ảnh hưởng, cái hiệu quả của việc truyền tải đạo lý khác nhau liền.
[20:58]Do đó ta mơ ước ta là một người đem đạo lý chia sẻ cho mọi người thì buộc ta phải có một cái thân phận gì? Thân phận Homit như vậy, chứ không phải là chứ không phải chứ không phải là hô móm, nhớ như vậy.
[21:21]Cái ước mơ của chúng ta vậy, cuối cùng ta không mơ ước gì cho mình, thực sự là vậy. Vì ta chẳng là gì quan trọng. Một người tu đúng là một người
[21:37]đã chả mơ ước gì cho mình.
[21:44]Người, ta mong cho mọi người được hạnh phúc, được no đủ, được sung sướng, được thành công và được giác ngộ, cuối cùng là giác ngộ. Ta mong cho mọi người, còn bản thân mình, mình chẳng mong gì cho mình cả. Cái người tu đúng là như vậy đó, chả mơ ước gì cho mình. Nhưng khổ nỗi, muốn cho người khác thành công, muốn cho người khác sung sướng, muốn người khác hạnh phúc, muốn người khác khỏe mạnh, muốn người khác giác ngộ thì bản thân chúng ta phải làm sao? Ít ra ta cũng đã thành công trên cái lộ trình đó rồi. Ta phải thành công một phần nào trên lộ trình đó rồi thì ta mới giúp người khác được. Ví dụ người khác đói, mình muốn người khác đừng đói thì mình phải làm sao?
[22:30]Ví dụ mình lại mình thấy một người đói, mình nói tội anh quá, anh mấy ngày anh không ăn cơm. Cái ông kia ổng thều thào ổng nói là dạ tôi ba ngày chưa có miếng cơm nào. Nói thấy thương anh thiệt, mà tôi thì cũng bốn ngày chưa có miếng cơm nào, rồi xong. Mình có giúp ai được không? Không, không giúp ai được. Hai người đói như nhau mà. Nhưng mình thấy mình hỏi anh mấy ngày không ăn cơm, nói dạ tôi ba ngày chưa có miếng cơm nào. Ít ra mình cũng móc ra được cái bánh mì, mình mới có đâu đó miếng mì, ít ra bẻ phân nửa, mình phân nửa, ổng phân nửa ha, mới giúp được. Tức là ta phải có một cái gì để ăn mới giúp cái người đừng đói được.
[23:02]Như vậy, ta muốn đem cho mọi người sự thành công, sự sung sướng, sự may mắn, sự phúc lành thì bản thân ta cũng đã có cái thành công nào trên cái lộ trình đó. Ta muốn đem đến sự giác ngộ cho mọi người thì bản thân mình cũng phải đặt chân trên cái lộ trình đó. Ta có ngồi thiền, ta có tư duy, ta có quán chiếu, có suy tư về đạo lý, trong tâm ta cũng có những cái cái cái cái khai mở, có cái gì đó, ta mới tự tin nói về những điều đó vậy, chia sẻ điều đó và mới giúp người được. Nguyên tắc là như vậy. Thì cũng vậy, bây giờ ta nói ta có mặt ở đây là ta kế thừa hai cái loại nghiệp từ quá khứ, một là nghiệp báo chính mình, hai là sự nghiệp của tổ tiên.
[23:44]Hiểu điều này rồi, ta thấy cái trách nhiệm của ta bây giờ tạo ra hai cái loại nghiệp cho tương lai để sau này còn có người thừa tự: một là nghiệp báo của chính chúng ta, và hai là sự nghiệp của chúng ta để lại cho con cháu mình về sau. Ta phải thấy cái bổn phận của mình vậy. Đừng có làm sao mà ta đi qua cuộc đời rồi ta lại để lại rác rưởi, những cái gì xấu xa, cái gì bẩn thỉu, rồi con cháu mình sau này thừa hưởng một cái thế giới, một cái Trái Đất trong đó tùm lum chuyện, không có tốt đẹp gì, tội nghiệp tụi nó. Hiểu như vậy nên ta cố gắng từng giây, từng phút. Cố gắng từng giây, từng phút. Mỗi một người, một cá nhân một người thì ta không làm được
[24:28]điều gì to tát, nhưng không vì thế mà không làm. Ví dụ như vậy, nói: "Trời ơi, rác mênh mông, mình bận quá." Kệ, cứ lượm được một hai miếng rác rồi đi tiếp. Mình không dừng lại để lượm hết một cái rác trên một bãi biển. Tại để lượm hết một cái rác trên bãi biển, mình phải tổ chức cả đoàn cũng phải mười mấy, hai ba chục người xúm nhau cả buổi vậy mới nhặt rác được. Như vậy, bây giờ mình không có thời gian thì cúi xuống nhặt một hai miếng rác rồi đi tiếp. Thì thấy, nếu mà người không biết suy nghĩ, chứ nghĩ trời, một hai miếng rác nhặt thì có thay đổi được điều gì trên cuộc đời này đâu? Đừng nghĩ như vậy, cứ nhặt một hai miếng rác rồi đi tiếp.
[25:10]Vì mình chưa đủ khả năng nhặt rác hết một cái bãi biển hay một đoạn đường đó, nhưng cứ nhặt một hai miếng rác. Vậy thôi. Cứ mỗi người suy nghĩ một chút xíu như vậy, vậy mà cả thế giới này sẽ từ từ trở nên tốt đẹp. Mỗi một cá nhân của chúng ta vậy, mình làm một việc thiện, thấy cũng không nhúc nhích gì cả cái thế giới này. Ví dụ, ví dụ mình đi đường, mình gặp một người nghèo khổ, mình móc ra được là năm chục ngàn mình cho người ta, người ta ăn được bữa ăn, cũng không thay đổi gì được cái thế giới quá đau khổ này. Nhưng mà nếu ai cũng như vậy thì thế giới thay đổi thật á. Nếu ai cũng biết giúp nhau một chút,
[25:48]một chút, một chút, cả thế giới này thay đổi thật á. Thế giới là điều lớn lao quá, cá nhân ta nhỏ bé quá. Nhưng đừng vì cái thấy ta nhỏ bé quá rồi ta không làm một điều gì. Ta buộc ta phải làm. Vì sao vậy? Vì coi vậy chứ từng giọt nước tích lũy lại, có ngày thành cả biển khơi mênh mông. Coi vậy, mỗi một thiện nghiệp rất nhỏ như vậy, nhưng mà nó tích chứa mãi, thành một cái phước báu rất lớn cho chúng ta ở những đời sau. Như vậy. Khi chúng ta về đây vậy,
[26:26]trong cái môi trường của chùa Phật Quang, trong những ngày lễ hội, ai cũng mang theo cái cái đạo tâm về đây. Hầu hết là vậy, chứ trừ một vài người gì đó, một vài người đặc biệt thì thôi mình không nói, hầu hết ai về đây cũng mang một cái đạo tâm. Cho nên ở đây mấy chục nghìn con người, ta không thấy xung đột mà ta thấy hạnh phúc thôi. Chứ còn nếu không có đạo tâm thì chỉ cần 5, 10 người ở trong khu vực này là liếc qua dòm lại là một lát gây lộn là ta có xung đột, ta bất an và đau khổ. Nhưng khi ta có đạo tâm, mấy chục nghìn con người về đây không thấy xung đột, mà sao cứ càng đông thì càng hạnh phúc.
[27:08]Chỗ ngủ không có, ăn thì không biết có Thôi chắc cũng được. Nhưng mà, nhưng mà đại khái là mọi cái điều kiện không thuận lợi lắm. Ừ. Nhưng mà về đây ta vẫn cảm thấy cái hạnh phúc là bởi vì sao vậy? Bởi vì ai cũng đem về đây một cái đạo tâm.
[27:34]Rồi khi rời khỏi đây, ai cũng tiếc nhớ cái giây phút mà được sống ở chùa hạnh phúc. Nghĩa là gì? Sư phụ nói điều đó nghĩa là gì?
[27:47]Ta ở đây vài ngày ngắn ngủi với nhau, ai cũng thấy hạnh phúc. Đúng không ạ?
[27:55]Ta thấy hạnh phúc bởi vì ta thương nhau, ta thương nhau trong cái tình yêu thương của Phật dạy. Ta mang theo đạo tâm để đối xử với nhau, nhìn nhau, nói với nhau, mọi điều vậy đều trong đạo lý, nên ta ta đem hạnh phúc cho nhau. Cứ nhìn nhau, nhiều khi lạ nhưng nhìn nhau cũng có cái yên tâm, cũng có cái tin tưởng, cũng có cái trân trọng và cũng có cái sự chăm sóc, quan tâm, làm cho cái hạnh phúc nó cứ lớn lên, lớn lên, mà khó tìm ở đâu có. Nãy giờ Sư phụ nói không có ý là quảng cáo ở đây đâu, nhưng ý Sư phụ nói một bài học là trong vài ngày ngắn ngủi đây, ta học được một bài học rất là lớn cho cuộc đời.
[28:43]Rồi ta mang cái tinh thần của mấy ngày ở đây vậy, để trở về với cuộc đời ngoài kia mà con người chia rẽ, nghi kỵ, hẹp hòi.
[28:55]Và buộc lòng ta phải thủ thế, ta phải đối phó, làm cho ta căng thẳng và và mệt mỏi. Tuy nhiên, dù là cái cuộc đời ngoài kia vậy, con người ta thủ đoạn, hẹp hòi, ích kỷ, nhỏ nhen, nhưng ta đã về đây rồi,
[29:15]đã được sống những ngày hạnh phúc, vì sống trong một môi trường mà ai cũng có đạo lý trong tâm rồi, cho nên khi ta trở về với cuộc đời ngoài kia vậy, mình giữ kỹ cái đạo tâm đó, giữ kỹ cái đạo tâm đó để mà mà sống, mà đối xử với mọi người, dù biết rằng mọi người ngoài kia không bằng huynh đệ mình ở trong đây đâu. Không bằng. Con người ta hơn thua nhau, chấp nhặt nhau, tranh giành nhau từng chút vậy, nhưng ta hiểu cuộc đời là như vậy, nên mình hiểu với cái tâm độ lượng, vị tha và lòng mình không có đau khổ. Cái mà ta hiểu rõ bản chất cuộc đời, nó cũng là một trí tuệ của Tứ niệm xứ á. Mà Phật dạy, tại sao Phật dạy Tứ niệm xứ
[30:01]là nhìn rõ bản chất của mọi việc thì tâm ta bình an. Ví dụ bây giờ cái nói: "Sao bạn đau khổ vậy?" Nói: "Tôi tôi tôi tôi tôi tôi tốt với nó vậy mà nó đối xử tôi tệ như vậy, cho nên tôi tôi buồn khổ, tôi thất vọng, tôi đau khổ, tôi tôi tôi tôi bất mãn." Tất cả những cái đau khổ nào buồn tủi, bất mãn là do một điều chúng ta không nhìn rõ bản chất cuộc đời. Còn nếu ta nhìn rõ bản chất cuộc đời, tự nhiên không đau khổ. Ví dụ nói sao, nói nghe nói nó mới lừa anh đó mà sao thấy mặt anh tỉnh bơ vậy? Cười cười nói: "Bản chất cuộc đời nó vậy. Con người là vậy. Mình giúp người ta thật ra không hy vọng người ta tốt lại
[30:47]với mình đâu, vì bản chất con người là như vậy." Mình hiểu rõ bản chất cuộc đời, tự nhiên tâm mình bình an. Nên cái mà gọi là hiểu rõ bản chất cuộc đời chính là cái trí tuệ của Tứ niệm xứ á. Mình hiểu rồi lòng mình bình thản. Thì cũng vậy, ta về đây ta sống trong cái hạnh phúc, trong đạo lý, trong cái sự tin tưởng, tin cậy, quan tâm, chăm sóc, yêu thương nhau. Khi mình trở về với cuộc đời, gặp đủ thứ chuyện ngoài kia. Người ta tranh giành, hơn thua, thủ đoạn đủ thứ, nhưng mình sao? Mình có đau khổ không? Không. Chỉ bởi vì mình có Tứ niệm xứ, mình biết cuộc đời là như vậy. Cho nên ta cứ cho đi mà không cần nhận lại,
[31:26]cứ đối xử tốt, chẳng cần người ta đối xử tốt với mình. Biết người ta lừa đảo, biết người ta lợi dụng, biết hết á. Kệ, vì cuộc đời nó là như vậy. Rồi có những lúc mình không cho người ta lợi dụng vì mình không cần thiết, và mình cũng không muốn phí phạm rồi thôi. Nhưng có những lúc biết ta lợi dụng, kệ người ta, không cần. Sống với cái gì? Với sự thanh thản, bình thản và độ lượng, vì biết rõ bản chất cuộc đời. Rồi cứ cứ yêu thương vậy thôi, cứ yêu thương, cứ tha thứ. Vậy đó, một ngày nào đó cái đạo đức trong lòng ta bắt đầu nó lây qua người khác á.
[32:09]Ta mang cái đạo đức ta sống cuộc đời nhiều khi cô đơn lắm, cô đơn vì không giống ai. Nhưng đừng nản, có một ngày nào đó cái hạt giống đó nó sẽ đâm chồi, nó nảy lộc. Ví như giữa cái mọi người sống phải ích kỷ, phải hơn thua, phải hưởng thụ, mà mình sống với thanh bai, với vị tha, giúp đỡ, họ không tin mình đâu, họ nghĩ mình đạo đức giả. Họ không tin trên cuộc đời này có những có cái sự tốt đẹp, có cái sự tử tế, có cái sự độ lượng. Và lúc đó ta cô đơn tột cùng, nhưng ta không có thể thay đổi lối sống được. Vì sao? Vì mình đã thề theo Phật rồi. Đã thề theo Phật rồi thì không thay đổi nữa. Là cứ cô đơn thì cô đơn mà giữ chắc cái lý tưởng sống của mình,
[32:57]cái đạo đức của mình, cái đạo lý của mình để đi trên cuộc đời. Vậy, những cái điều ta gieo rắc a từng chút từng chút vậy, một ngày nó sẽ đâm chồi nảy lộc. Như sư phụ nói vậy, hồi xưa sư phụ cũng cô đơn, hồi còn bé vậy. Khi mình hiểu ra được cái lý tưởng sống rồi, cô đơn, không ai giống mình. Những người chung quanh chả ai hiểu và họ chỉ nghi ngờ. Có người nói thằng đạo đức giả, có người nói thằng đó như nó khùng khùng, tại vì sống kỳ quá. Cô đơn lắm. Nhưng mà ngày hôm nay sư phụ có tất cả không? Có huynh đệ, có Phật tử, có tụi con. Những cái gì sư phụ đã gieo, nó thành nó thành trái muôn ngàn muôn ngàn muôn ngàn trái.
[33:39]Thì tụi con cũng vậy, cứ sống với đạo lý, đôi khi trong cái môi trường ví dụ ở đây tụi con về đây mình gặp bao nhiêu huynh đệ, mình yêu thương, mình hạnh phúc, nhưng khi trở ra cuộc đời có thể tụi con bị cô đơn. Người ta không tin mình nhưng kệ. Vậy đó, cứ vững vàng mà sống. Một ngày nào đó, cái đạo lý cái trong tâm tụi con bắt đầu nó đâm chồi nảy lộc ra tràn ngập hết tất cả, cái đạo lý mình gieo rắc khắp cả cuộc đời này. Hôm sư phụ có kể chuyện các thầy cô nghe. Sư phụ gặp cái người nói chuyện, người nước ngoài, họ hỏi sư phụ chớ: "Nếu bây giờ có thể quay ngược lại thời gian, kiểu như trong mấy phim mà xuyên không mà đi ngược lại thời
[34:17]gian, thì bạn muốn trở lại vào thời điểm nào?" Thì sư phụ trả lời: "Tôi muốn trở lại thời Đức Phật để được gặp Phật, để sống, để chết vì Đức Phật." À, chỉ vậy thôi. Muốn trở lại gặp Đức Phật để được sống và để được chết vì Đức Phật. Họ cũng gật gù gật gù, họ chả hiểu gì. Họ nói: "Bây giờ nếu không phải là vượt lịch sử mà bây giờ ngay trong cái cái cái cuộc đời này thôi, nếu mà bạn quay lại thì bạn thích quay lại lúc nào?" Lúc đó sư phụ mới trả lời: "Cuộc đời tôi chỉ có buồn, chỉ có những chuyện buồn, chả muốn lúc nào trở lại lúc nào cả." Cả cuộc đời chỉ là những chuyện buồn. Nhưng có một lúc sư phụ chợt nhớ một cái giây phút,
[35:02]một cái giây phút mà nó nó đeo theo sư phụ cả cuộc đời, nó làm sư phụ nặng lòng cả cuộc đời. Và thật sự sư phụ muốn quay trở lại cái lúc đó để xử lý. Lúc đó sư phụ đi trên con đường,
[35:17]gặp cái ông chú hàng xóm, ổng kêu tên: "Việt ơi, nhà tao cháy rồi!" Sư phụ đứng đó không trả lời, sững người không trả lời vì mình không biết làm sao để giúp, vì nhà mình cũng nghèo. Cứ đứng sững đó rồi ổng thấy mình đứng sững đó rồi ổng đi qua luôn. Cái khoảnh khắc nó đi theo sư phụ suốt cả cuộc đời, chỉ bởi vì sư phụ đứng sững người mà không biết làm gì để giúp ổng, rồi giây phút đó đi qua mất á. Bây giờ nếu mà nói rằng ước ao quay lại một lúc nào trong quá khứ, sư phụ muốn quay trở lại cái lúc đó. Lúc bé thơ đó, lúc trong hoàn cảnh vẫn nghèo, vẫn khó khăn đó, nhưng có được cái đạo tâm như lúc này
[36:00]thì lúc đó sư phụ phải chạy vạy bằng tất cả mọi giá để làm cái gì để giúp ổng. Rồi nghe ổng than mà không làm được điều gì, rồi cái chuyện đó đi qua, tưởng là qua nhưng không không qua, nó không qua, nó đi theo mình suốt cuộc đời luôn. Và chuyện đó qua, giờ này có khi ổng cũng chết mất đâu rồi, cũng không biết cũng không chuyện gì, không bao giờ gặp lại nhau. Nhưng cái mà không làm gì trong lúc đáng lẽ phải làm được một điều gì đó trở thành một cái nỗi ám ảnh trong tâm hồn của chúng ta suốt cuộc đời. Nên nếu hỏi bây giờ nói hỏi sư phụ vì muốn quay trở lại lúc nào trong cuộc đời của mình trước đây, sư phụ nói chả có lúc nào cả vì cuộc đời sư phụ đầy nỗi buồn.
[36:39]Nhưng mà sực nhớ có một lúc mình không làm được cái bổn phận. Người ta nói lên một tiếng đó nghĩa là người ta cũng có một chút hy vọng mình sẽ làm một cái gì giúp người ta, nhưng thực sự lúc người ta tuyệt vọng, mình đã không làm được gì. Lúc mình còn bé nhỏ, gia đình thì nghèo, không giúp gì được. Và cái ân hận đi theo sư phụ suốt cuộc đời. Bây giờ sư phụ muốn chia sẻ cái điều này để chi vậy? Để tụi con cẩn thận, đừng để như sư phụ, đừng để có những cái lúc ân hận mang theo mình suốt cả cuộc đời chỉ bởi vì có những lúc người ta cần tới mình mà mình không làm gì. Mình đã did nothing, không làm gì.
[37:19]Đến khi nào ngày nào đó cái đạo đức mình nó lớn ra, mình mới phát hiện cái lúc mà mình không làm gì thật là một điều tội lỗi. Cho nên tụi con cũng vậy, cẩn thận trong từng giây phút của cuộc sống. Có nhiều điều đáng để làm nhưng mà ta cứ trôi qua trôi qua trôi qua. Biết bao nhiêu cơ hội để ta có thể yêu thương nhau, biết bao nhiêu cơ hội để ta có thể giúp nhau, biết bao nhiêu cơ hội để ta có thể làm lợi ích nhau, biết bao nhiêu cơ hội để ta có thể nói một lời khai sáng tâm hồn nhau, nhưng ta đã thờ ơ, ta đã hời hợt, ta đã bỏ qua. Nên tính tới thời điểm ngày hôm nay, ta đã để vuột rất nhiều cơ hội.
[37:57]We missed a lot of opportunities to help others. Chúng ta đã để vuột rất nhiều cơ hội để giúp nhau trong cuộc đời này. Vài người nói: "Dạ, con đâu có thấy gì đâu, con không thấy cơ hội gì." Ta không thấy cơ hội gì bởi vì trí tuệ ta chưa đủ, đạo đức ta chưa đủ thôi. Chứ nếu trí tuệ ta đủ, đạo đức ta đủ, ta nhìn lại, ta mới hối hận vì sao? Thật sự ta đã để vuột rất nhiều cơ hội trong cuộc sống này để giúp nhau. Và bây giờ mới phát hiện ra một điều vậy: Cái người có trí tuệ, người có đạo đức là gì? Đó là người không để mất một cơ hội nào trong cuộc đời này để thương yêu, để giúp đỡ người khác. Định nghĩa lại là như vậy.
[38:41]Nếu mà bây giờ ta có một câu định nghĩa: Thế nào là một người đạo đức, thế nào là một người trí tuệ? Ta có thể tự tin định nghĩa: Người có đạo đức, người có trí tuệ là người không để lỡ một cơ hội nào để giúp đỡ người khác. Cái người không có trí tuệ, không có đạo đức là gì? Đã để vuột quá nhiều cơ hội mà ta không hay, để vuột quá nhiều cơ hội mà ta không hay. Ví dụ như có cái khăn quàng cổ, thấy trời lành lạnh chia nửa cái cho bạn mình che cái tay, người đó, đó cũng là một cơ hội đó con. Đó, con vừa: "You have just done the good thing." Con vừa làm một điều rất là tốt. Sư phụ nhìn xuống sư phụ rất hài lòng.
[39:20]Có cái khăn, mình đắp nửa khăn, bạn đắp nửa khăn cũng là một cơ hội.
[39:26]Và trong cuộc đời này vậy, nếu từ bây giờ ta có trí tuệ, ta có đạo đức, ta không để lỡ một cơ hội nào để giúp người khác là ta đang tạo ra hai cái nghiệp cho cho tương lai: Một là tạo ra một nghiệp báo tốt cho chính mình ở những kiếp sau, và hai để lại một cái sự nghiệp cho con cháu mình ở những thế hệ sau. Ý là như vậy. Nên hôm nay vậy à
[39:56]bữa nay là mùng 6, thì hôm nay thanh niên tụi con về đây để phục vụ đại lễ, vì không biết ngày mai, ngày mốt là đông hay không. Nếu nhiều Phật tử về đông thì quý thầy cô chùa mình không đủ sức để chăm sóc, nên nhờ tụi con, thật sự vậy là chùa hoàn toàn nhờ cậy vào tụi tụi con, vào tấm lòng tụi con, vào đôi tay tụi con, để tụi con mang cái cái sự yêu thương của Phật đến với với từng con người trong từng bát cơm, từng manh áo, từng lời nói, từng cử chỉ. Sư phụ trông cậy vào tụi con. Sư phụ rất thương mọi người nhưng sư phụ không thể tiếp xúc trực tiếp, không chăm lo hết và nhờ quý thầy cô, quý thầy cô nhờ con.
[40:42]Tất cả những tình yêu thương nó từ nơi Đức Phật kính yêu của chúng ta. Nên rồi tụi con thực hành trong hai ngày, ba ngày giùm cho sư phụ. Mình yêu thương, chăm sóc mọi người từng ly từng tí, không bỏ mất một cơ hội nào để yêu thương nhau như vậy. Và giúp cho mọi người khi về đây dự lễ họ họ nhận ra được điều đó, họ nhận ra thật sự có một cái nguồn yêu thương vĩ đại, bao la từ nơi Đức Phật. Tâm hồn họ sẽ thay đổi. Và khi mà tâm hồn họ sẽ thay đổi, họ về nhà họ, những người chung quanh họ hạnh phúc hơn trước đó. Nên cái điều tụi con phục vụ ở đây, tụi con cực khổ ở đây, vì những người Phật tử đến đây, thực sự tụi con đã làm cho
[41:31]cái người ở nhà của họ hạnh phúc chứ không phải đây họ hạnh phúc ở đây đâu. Họ thay đổi một chút xíu thôi, họ tin vào cái tình yêu thương vô vụ lợi thôi, vậy chớ về nhà họ, cái gia đình họ được hạnh phúc hơn một chút. Đó là cái công đức của tụi con á. Nên sư phụ rất cảm ơn tụi con về đây vậy để mà chăm sóc, lo lắng cho mọi người trong trong mấy ngày lễ như vậy. Thì mỗi mỗi ngày trước lễ, sư phụ có vài lời động viên, khuyến khích như vậy. Và mong rằng tụi con đừng để lại trong cuộc đời của mình có những cái nỗi ân hận như là sư phụ đã từng bị. Nhá! Vậy đừng để như vậy. Rất cảm ơn tụi con. Thank you for everything. Nhá, thôi dứt.
[42:13]Dạ, kính bạch sư phụ, chúng con xin thành kính tri ân bài pháp thoại của sư phụ. Nhưng mà bây giờ đây thì chúng con xin được cung thỉnh sư phụ ở lại sân khấu một chút ạ. Bởi vì kính bạch sư phụ, ngay bây giờ đây thì chúng con xin cung thỉnh, kính mời lên sân khấu Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Quang Huy là nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội. Và Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Quang Huy sẽ có một món quà đặc biệt để gửi sư phụ ạ. Xin trân trọng kính mời!
[42:59]Thầy có cần mic không ạ? Ừm, mình không cần mic nữa đâu. Dạ. Dạ, dạ. Nói vậy nói cho mọi người nghe.
[43:21]Kính thưa Sư phụ, Tiến sĩ Vương Tấn Việt mà chúng ta gọi rất là thân mật, rất yêu quý, rất yêu thương, đó chính là Sư phụ Thích Chân Quang. Thì tôi hôm nay rất là xúc động được thay mặt cho Trường Đại học Luật Hà Nội là cái nôi mà có cái dịp để được Sư phụ là học hành và trở thành Tiến sĩ Luật của Trường Đại học Luật Hà Nội.
[43:54]Đây là một cuốn sách rất là quý được viết nhân dịp kỷ niệm 40 năm thành lập Trường Đại học Luật Hà Nội. Và cái cuốn sách này thì có rất nhiều những tri thức được đọng lại từ các thầy các cô, cho nên là gửi tặng đến là Sư phụ để Sư phụ có thể nói rằng là luôn luôn nhớ đến Trường Đại học Luật Hà Nội của chúng tôi.
[44:19]Kính chúc Sư phụ sức khỏe và có thể nói rằng là có rất nhiều những cái dịp mà được tổ chức như thế này. Và đây là cái lần đầu tiên tôi được tham dự một cái đại lễ rất là lớn như thế này tại Bà Rịa - Vũng Tàu. Nhưng mà tin chắc rằng năm sau xin phép Sư phụ là lại được vào.
[44:44]Một lần nữa xin được trân trọng cảm ơn Sư phụ.
[44:50]Thầy Quang Huy đó là là Hiệu phó Trường Đại học Luật Hà Nội, thì thầy không có dạy Sư phụ, thầy làm công tác quản lý. Khi mà Sư phụ tốt nghiệp cử nhân mới ra ra ngoài Đại học Luật Hà Nội để gặp thầy để nhận bằng tốt nghiệp, vân vân. Thì thực sự lúc lần đầu tiên mới gặp thầy nhưng vừa gặp thầy, à Sư phụ cảm thấy rất là ấm lòng, rất là
[45:22]như mình nhận được một cái sự tử tế rất là lớn. Tụi con cứ đứng đây tụi con nhìn cái gương mặt này là thấy yên tâm. Thầy nhân hậu, à thầy tử tế, à thầy tốt bụng.
[45:40]Và những ai mà được học, được quản lý bởi thầy thì Sư phụ nghĩ cũng rất là hạnh phúc như là thầy đã được hạnh phúc. Nên từ khi mà mà thầy Sư phụ tốt nghiệp cử nhân, được gặp thầy và sau đó có nguyện vọng được học tiếp tiến sĩ, được làm nghiên cứu sinh tiến sĩ thì thầy vẫn còn quản lý và vẫn lo cho Sư phụ đủ thứ mọi điều, tạo đủ mọi điều kiện hết để cho cho mọi việc nó được thuận lợi, được nhanh chóng. Đó là lý do mà Sư phụ lấy tiến sĩ nhanh là vậy, là cái sự công lao và tấm lòng của thầy Quang Huy. Hôm nay vậy, thầy thầy giống như là thầy nghỉ hưu về quản lý nhưng mà thầy vẫn dạy và vẫn làm việc.
[46:22]Hôm nay nghe nói là có đại lễ thì khi nhận được lời mời, thầy với phu nhân, vợ thầy cũng vào đây để dự lễ, mang theo cái cuốn sách quý, cuốn sách là những luật học, những vấn đề đương đại, "Luật học Việt Nam: Những vấn đề đương đại". Cái đề cuốn sách rất là dày, tích lũy được từ rất nhiều bài.
[46:46]"Luật học những vấn đề... Luật học Việt Nam: Những vấn đề đương đại". Nói tới những vấn đề đương đại thì ta ta thấy được cái tầm vóc của nó. Những vấn đề cọ xát với thực tế và khi thời đại mỗi thời đại mỗi phát triển, luật cũng phải biến chuyển đi theo để mà thích ứng, điều chỉnh cho được mọi điều trong cái cuộc sống này. Thầy mang theo cái cuốn này là thầy mang theo cả cái tấm lòng của Trường Đại học Luật Hà Nội và nhắc để Sư phụ đừng quên. Không, không bao giờ quên. Tại vì cái một lần làm thầy là mãi mãi là thầy. Giống như ông bà mình nói đó, là "Bán tự vi sư" à "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư", một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy.
[47:24]Thì khi Sư phụ đã lỡ học với Đại học Luật Hà Nội rồi thì các thầy cô là mãi mãi là thầy cô của mình. Sư phụ là người sắt son, không bao giờ quên. Và cũng mong vậy, các thầy cô mình đó, có thể là học cao học ở trong miền Nam nhưng Sư phụ bắt buộc khi mà học thạc... tiến sĩ đều phải ra Đại học Luật Hà Nội học hết. Tại ngoài đó chắc hơn nhiều. Sư phụ học rồi mới biết. Học quá khổ luôn! Nghiên cứu sinh tiến sĩ ngoài Đại học Luật Hà Nội quá khổ! Kỹ quá chừng, không để một hở một đường tơ kẽ tóc nào một cái sơ suất nào hết. Nên lấy cái bằng tiến sĩ rồi mình cảm thấy mình yên tâm, tự tin và và và và tự hào vì vì các thầy cô khắt khe quá!
[48:07]Vì ví dụ ai có chê bai cái bằng tiến sĩ đâu mình cười cười, không lo không sợ. Vì sao vậy? Bởi vì Trường Đại học Luật Hà Nội quá kỹ, cái bằng tiến sĩ của Đại học Luật Hà Nội quá chất lượng, quá chất lượng vậy. Đúng là nhờ công lao của những người quản lý của trường như thế này của vậy, ta rất là mừng. Nên một lần nữa xin rất cảm ơn thầy nha. Dạ, mong rằng dạ dạ ta cứ nhìn gương mặt nhân hậu thế này mà mình yên tâm vậy, gương mặt như Phật đấy. Dạ, cảm ơn thầy rất là nhiều, dạ.
[48:38]Vâng ạ, xin được cảm ơn món quà của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Quang Huy. Và con cũng xin được cung thỉnh Sư phụ cùng nán lại lễ đài một chút nữa ạ. À à, cái này là cho hay bán? Cho mà. Đồng phục mới của Chúng thanh niên. Ai tham gia thì được tặng, nha.
[48:58]À, còn ai dự lễ này thì được một người hai cái? Ngon nha. Còn cái kia là cái này là tham dự nòng cốt luôn thì được tặng ha? Rồi rồi, ngon lành. Đẹp chưa? Màu này là đích thân Sư phụ chọn màu, nha. Nên tụi con mặc đừng chê nha, thì mích lòng Sư phụ à. Được rồi. Hả, cái gì nữa? Thanh niên chứ không phải đạo tràng nên đạo tràng không vỗ tay, chỉ thanh niên thôi, nha. Rồi rồi.