[0:12]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:21]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:34]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:45]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nay chúng ta học tiếp bài 24 ha, mùa an cư tới hạ nữa nè. Bài này đề tài là Biết ơn.
[0:58]Trong cái cuộc sống này thì đúng là chúng ta đã chịu ơn của nhiều người, nhưng có hai cái thái độ đối với vấn đề ơn nghĩa đó: một là có những người đã biết ơn ân nhân của mình và nghĩ đến chuyện đền trả, và thái độ ngược lại là có những người vô ơn. Ở đây thì ai cũng đồng ý rằng người mà biết ơn là người có đạo đức, còn người mà vô ơn là người không có đạo đức. Nhưng tại sao cái thái độ biết ơn là là thuộc về đạo đức thì chúng ta phân tích.
[1:46]Chúng ta phân tích và chọn cho mình một cách sống thích hợp. Thì trước hết chúng ta có cái tiên đề. Ở đây quý thầy để ý nha, trong cái lý luận của cái phần này, nghĩa là chúng ta định nghĩa cái biết ơn là một tính chất của đạo đức á thì chúng ta đi dần dần từ cái lý luận là: Mỗi người mình là chủ nhân của chính mình và chúng ta phải tự chịu trách nhiệm lấy cuộc đời của mình chứ không có đổ thừa cho ai được, đúng không? Đây là cái tiên đề thứ nhất á, muốn đi tới này: Mỗi người là chủ nhân của mình. Bây giờ ví dụ như mình đang đói bụng rồi không ai thèm cho mình ăn hết, mình không có quyền trách ai hết, tại chuyện đó không bắt buộc được.
[2:44]Đó là cái cái lý thường tình, nguyên tắc chung của cuộc đời là như vậy. Rồi bây giờ ví dụ như mình thấy cái người bên hàng xóm bên kia họ khổ, họ ngồi họ khóc lóc gì đó, mình không cần quan tâm tới, không ai bắt tội mình hết. Đó là cái chuyện thường tình trong cuộc đời như vậy. Đó là cái lý thường tình đó. Trên nghĩa là trên nguyên tắc á thì chuyện đó không ai bắt buộc ai hết, vì mỗi người phải tự lo lấy bản thân cho mình, tự chịu trách nhiệm lấy cuộc đời của mình. Mình khổ, mình vui, mình no, mình đói, cái gì đó là chuyện riêng của mỗi người, không ai bắt buộc ai được hết, đó là nguyên tắc. Còn mà nói cái chuyện mà san sẻ giúp đỡ nhau thì cái đó là những nguyên
[3:30]tắc ứng xử sau này khi xã hội phát triển, khi đạo đức phát triển là chuyện khác, còn cái ban đầu đây là cái nguyên tắc căn bản như vậy. Rồi trong cuộc sống của chúng ta thì không phải luôn luôn là mình lo cho mình được chu đáo, nghĩa là có những khi mình không có đủ sức để lo cho mình hoàn toàn. Ví dụ như khi mình bệnh là lúc đó mình không thể tự ngồi dậy để nấu cơm hay ăn uống hay giặt giũ, nhưng mà chợt có người họ chia sẻ cái trách nhiệm đó với mình, chia sẻ cái trách nhiệm đó với mình. Nghĩa là mỗi người mình là tự là chủ nhân của mình nè, mình tự chịu trách nhiệm, mình tự có bổn phận với chính mình, đó là nguyên tắc.
[4:17]Nhưng bây giờ có một người nào đó chợt họ họ chia sẻ cái trách nhiệm này với mình nghĩa là cái gì? Nghĩa là họ giúp mình đó. Mình nói với danh từ đơn giản là chợt có người họ giúp mình. Đáng lẽ cái thân mình mình phải tự lo, nhưng mà khi mình gặp khó khăn có người giúp, nghĩa là mình nói theo lý luận triết học á thì cái người này họ chia sẻ trách nhiệm của mình với mình. Đáng lẽ cái chuyện đó mình tự lo, nhưng bây giờ có người khác họ chia sẻ, mình gọi là giúp. Rồi chữ giúp đỡ mình nghĩa là trong cái cuộc đời của mình, mình đang tự lo lấy miếng ăn, miếng mặc gì cho mình, chợt có người họ đến họ chia sẻ với mình điều đó thì gọi là giúp đỡ.
[4:57]Hoặc là người đó gặp khó khăn, cái mình đến mình giúp đỡ họ cũng nghĩa là mình chia sẻ bớt cái trách nhiệm với họ, của họ thì gọi là giúp đỡ, giúp đỡ nhau. Cái thái độ thế này: Bây giờ trước cái việc mà người khác họ giúp đỡ mình như vậy, mình có quý không? Quý trọng không? Mình quý trọng điều đó, quý trọng sự giúp đỡ. Khi mình quý trọng cái sự giúp đỡ của người khác, ở đây nó xuất hiện cái tâm lý mà người ta gọi là biết ơn. Cái biết ơn này nó xuất hiện hai cái tâm lý khác: Một là quý trọng ân nhân của mình, hai là nghĩ đến chuyện đền ơn. Cái tâm lý biết ơn này nó xuất hiện như vậy. Nhưng mà cái tâm lý biết ơn này
[5:46]nó xuất hiện nó suy luận ra những cái tâm lý tiếp là: Khi mà chúng ta biết quý trọng cái sự giúp đỡ của người khác có nghĩa là chúng ta biết tôn trọng, ưa thích, ưa thích hay quý trọng cái sự tử tế. Tại vì người ta giúp mình là người ta hy sinh, người ta tử tế với mình, phải không? Cái tâm lý nó như vậy. Thì cái người mà ưa thích sự tử tế thì chính mình sao? Chính mình phải khi mà mình quý trọng cái sự giúp đỡ người khác mình gọi là biết ơn á thì được gọi là mình quý trọng cái sự tử tế trong cuộc đời này, nghĩa là mình ưa thích, mình trân trọng cái việc mà người giúp đỡ người, người hy sinh cho người.
[6:35]Gọi là chúng ta quý trọng sự tử tế thì nó đương nhiên nó xuất hiện cái tâm lý tiếp là chính mình sẽ cư xử tử tế với người khác. Thì khi mà chính mình mình cư xử tử tế với người khác thì cái này được gọi là được gọi là đạo đức, phải không? Tại sao? Nay hỏi đây sợ anh thi quên bài. Đạo đức là cái gì, Minh Trí? Học cho đã tới bài 24 nhiều khi hỏi lại đạo đức là gì dám quên lắm á. - Mô Phật thưa thầy, đạo đức là những khuynh hướng tốt ở trong tâm được biểu hiện ra bên ngoài. - Thiếu. Cũng gần thuộc bài đó. Là những cái khuynh hướng tốt ở trong tâm mà nó biểu lộ ra bên ngoài trở thành cái sự ứng xử tốt đẹp giữa người và người với nhau, phải không?
[7:20]Thì đạo đức là như vậy. Thì khi mà chúng ta chính mình sẽ cư xử tử tế, tức là mình đã đối xử tốt với người khác thì nó đúng vào cái định nghĩa của đạo đức rồi, phải không? Là mình đối xử tử tế, làm cho quan hệ giữa người và người tốt lên. Nên ở đây cái tiên đề đầu tiên á là khi mà chúng ta đáng lẽ phải tự lo cho mình, tự chịu trách nhiệm cho mình, có một lúc bất trắc nào đó hay có một cái gì trường hợp xảy ra nào đó mà có người đã đưa tay đến chia sẻ cái trách nhiệm của bản thân mình với mình, mình quý trọng cái sự giúp đỡ, đó là biết ơn. Cho nên đây là một loạt lý luận dài dòng để chúng ta chứng
[7:58]minh rằng cái cái biết ơn là tính chất của đạo đức. Để nêu rõ hơn điều này nữa, chúng ta nêu ra trường hợp là cái người vô ơn. Cái người vô ơn có nghĩa là cái người cái chỗ này không có nè, nghĩa là không quý trọng cái sự giúp đỡ của người khác đối với mình, không ghi nhớ, quên bẵng đi, bỏ qua, đúng không? Bây giờ trong một lần nào đó mình bị ví dụ như mình bị thiếu thốn, rồi có người đem đến cho mình số tiền mình qua cái cơn khó khăn đó, nhưng mình không hề quan trọng, không nhớ tới, không quan tâm, là không có quý trọng sự giúp đỡ của người ta, có nghĩa là đối với cái sự tử tế trong cuộc sống này mình không
[8:46]có không có trân trọng nó, không có ưa thích điều đó, cũng có nghĩa là chính mình sẽ sẽ không ứng xử tử tế với ai hết, đúng không? Chịu không? Sao nói nghe yếu quá vậy? Chịu mà nghe giống xìu xìu quá. Và vì chúng ta thấy rằng cái tâm lý mà biết ơn nó xuất hiện hai cái tâm lý là mình luôn luôn quý trọng cái người ân nhân của mình và lúc nào cũng mong có cái dịp đền ơn. Cho nên cái biểu hiện của lòng biết ơn là sẽ có ngày mình đền ơn. Do đó, biết ơn là tính chất của đạo đức, nó dài dòng như vậy. Bây giờ chúng ta nhìn lại cuộc đời mình, mình xem xem mình đã chịu ơn của những ai. Bây giờ trước hết chúng ta chịu ơn của ai? Ai? Trước hết? - Cha mẹ.
[9:41]- Cha mẹ, đúng, tốt.
[9:45]À vì sao chúng ta chịu ơn cha mẹ? Tắc Hưng? - Dạ
[9:56]Sanh ra nuôi lớn, ừ có, rồi cảm ơn thầy. Ăn lương...
[10:08]Nhờ chút nhang đèn, quý thầy trả lời y mấy cô Thiên Phước hồi sáng. Có ai có câu nào nữa không? Huệ Trí? Kính bạch thầy, ơn cha mẹ tụi con có hai hai cái đặc biệt. Thứ nhất là ơn cha mẹ nuôi mình lớn khôn thành tài,
[10:24]và cái thứ hai là ơn giáo dục, cho mình những bài học về đạo đức, cách sống để làm người. Ừ cha mẹ nuôi cho tới này và ơn giáo dục, dạy cho cách sống để làm người. Cũng có khi người dạy có người cũng hơi quên dạy.
[10:40]Thôi nói chung là quý thầy cũng đều nêu được những tính chất chung chung trong cái việc biết ơn cha mẹ. Thì chúng ta sẽ không đào sâu cái đề tài này ngày hôm nay, vì cái này nó là đề tài hiếu, mà ở dịp khác chúng ta mới nói. Tuy nhiên vì học bài biết ơn, mà ơn cha mẹ cũng là một ơn lớn nên mình cũng phải nói qua một chút. Sau này đó khi quý thầy đi giảng nghe qua các Phật tử, quý thầy phải đào sâu đề tài này cho kỹ, nhưng tôi gợi ý vài điểm: Sở dĩ mà quý thầy nói phớt phớt là tại vì quý thầy chưa có thấm thía. Mà sở dĩ quý thầy chưa có thấm thía là tại vì quý thầy đi tu sớm quá. Quý thầy quay đằng sau rồi hỏi mấy người đi sau này,
[11:23]mấy thầy sẽ thấm thía cái ơn của cha mẹ hơn. Nói vậy không phải là là là tại tôi rành, mà vì tôi quan sát mấy đứa em của tôi, mấy đứa em gái tôi khi nó có gia đình rồi thì tụi nó mới nói một câu là có con rồi mới biết thương cha mẹ. Vì cái tình thương con của mình, rồi mình dành cho nó bao nhiêu cái sự lo lắng, nghĩa là săn sóc, đủ thứ chuyện hết thì mới sực nhớ ra rằng à ngày xưa cha mẹ mình cũng lo cho mình như vậy, thì lúc đó mới thấm thía cái ơn cha mẹ. Còn quý thầy chưa có ngày nào, không biết gì hết. Khi mà nửa đêm đứa nhỏ nó khóc, giật mình thức dậy thì nó ướt cái giường hết, mà mệt quá thì bồng nó qua chỗ khô,
[12:14]nhường nhường cái chỗ khô của mình, lăn qua nằm cái chỗ ướt cho nó xong, lúc mệt quá. Rồi hồi đó nhiều khi quý thầy còn nhỏ đó, rồi làm bậy nó trây trét từ đầu tới cuối thì cũng cha mẹ mình là người lau dọn hết trơn. Bây giờ mình nghĩ lại khi mình lớn, ví dụ như mình bệnh đi, mình không giặt quần áo nổi, mà cái người huynh đệ của mình họ giặt giũ cho mình cái đồ quần áo dơ của mình, mình biết ơn không? Biết ơn. Biết ơn. Nhưng mà hồi nhỏ thì chuyện đó cha mẹ làm cả ngàn lần như vậy, cứ giặt giũ, lau quét cho mình như vậy cả ngàn lần. Rồi bây giờ ví dụ như hôm nào đó mình đi trên đường, cái mình lỡ mà bị lủng túi nó rớt đâu hết không còn đồng
[12:59]nào, rồi đói khát, cái mình ghé vào cái nhà nào đó cái họ đối xử tốt, họ cho mình ăn bữa cơm, qua được một bữa đói để mình đi bộ về tới chùa, mình biết ơn người ta không? Cho ăn mà cho ăn gắt cưng á, chứ không phải là cho mà mà mà hắt hủi đâu, nghĩa là mời quý thầy vô bàn ngồi, tưng tiu, đỡ đần, quý trọng, quý thầy biết ơn không? Biết ơn, phải không? Nhưng mà cái chuyện mà cho mình ăn no qua một bữa này thì cha mẹ mình làm không biết bao nhiêu ngàn lần trong cuộc đời từ lúc mình mới ra đời, thì cái ơn nghĩa đối với người khác lớn hơn nhiều. Rồi bây giờ ví dụ như là hôm nào đó cái mình đi đường cái mình bị sái cổ chân, mình không nhúc nhích gì được nữa,
[13:44]ngồi bệt xuống một chỗ, thì có một người cái họ thấy vậy, họ mới cõng mình đi, tức là đi cả cây số đến cái trạm xá để mà chữa bệnh, cấp cứu gì đó. Ví dụ như mình đi mình té xe nên mình sái cổ chân, trầy trầy máu, máu đổ ra rồi, nhưng không đi được, người ta cõng mình đi, mình thấy làm sao? Biết ơn người ta không? Cõng mình đi cả cây số nặng lắm chứ đâu có ít. Biết ơn không? Biết. Nhưng mà cái chuyện đó cha mẹ làm cho mình cả một quãng đời tuổi thơ, lúc nào cũng bồng ẵm, nâng niu mình. Bây giờ thì cái ký ức tuổi thơ của quý thầy nó nhạt nhòa, quý thầy không nhớ lại hình ảnh đó, mà cái chuyện để mình gợi nhớ là chuyện mình có con, có vợ thì quý thầy cũng không trải qua.
[14:32]Cho nên trong đời quý thầy, cái cảm nghĩ về ơn cha ơn mẹ nó ít, ơn cha ơn mẹ ít. Trừ có vài vị thầy hơi lớn lớn tuổi rồi đi tu thì có khi đi qua rồi, còn thường thường thì chưa, chưa thấm thía, chưa thấm thía điều đó. Cho nên từng cái lần bồng ẵm, từng cái lúc mình bệnh hoạn cha mẹ chăm sóc, đút cho đút cho mình từng cái muỗng cháo, từng sự thương yêu, từng nghĩa là từng chút từng chút trong cuộc sống cái lúc mà mình chưa tự làm chủ được cuộc đời của mình, cái ân nghĩa nó không so sánh được. Nên là trong cái cuộc sống mình, từ đây cho tới già tới chết, thì không bao giờ có một cái ân nghĩa thứ hai nào
[15:18]là giúp đỡ mình có thể so sánh được với cái ân nghĩa cha mẹ mình trong cái sự mà giúp đỡ mình như vậy. Chứ chưa nói tới việc mà sinh thành nuôi dưỡng gì, chỉ từng cái hành động nhỏ nhỏ đối xử với mình, từng miếng ăn, từng cái bồng ẵm tích lũy qua năm này qua năm kia. Mà nhiều khi gặp gặp mấy quý thầy nhõng nhẽo, để dòm mặt coi ai nhõng nhẽo.
[15:46]Thì còn đòi hỏi chuyện này, đòi hỏi chuyện kia. Bây giờ quý thầy lớn ngồi đi tu vậy chứ không biết đâu hồi nhỏ đụng cái là khóc nhè rồi nhõng nhẽo rồi hờn dỗi rồi đủ thứ chuyện, mà cha mẹ cũng chiều, cũng thương, cũng những cái đó, những cái đó ở bên ngoài không có. Quý thầy lớn lên, bây giờ quý thầy không thể có một người nào đó cho mình nũng nịu, nhõng nhẽo nữa hết, hết rồi. Đáng lẽ có hay là có rồi thì tôi không biết, nhưng mà bây giờ thì không có nữa, không được quyền có nữa, hết rồi. Còn hồi mình còn nhỏ đó thì cha mẹ là người mình vòi vĩnh, mình khóc mình đòi. Lớn lên chưa đi tu thì còn có thể có người khác mình cũng
[16:24]nhõng nhẽo được, nhưng đi tu rồi là thua, hết rồi. Nên những cái ân nghĩa từ những cái tình cảm, từ cái sự thương yêu chút chút như vậy, lớn không có tính được. Chúng ta phải nhớ việc, nhớ lúc mà mình có mặt, mình chưa tự mình làm được điều gì hết, chưa ngồi được, chưa đứng được, chưa nói được, chưa ăn chưa uống gì hết, thì cái cái bầu sữa của mẹ mình, công lao của cha mình làm cho mình từ từ thành con người mà tự đứng dậy được, cái công lao nó nhọc nhằn qua bao nhiêu năm tháng đó. Có thể cái sự tạo ra mình nó là do bất ngờ, bất ngờ nghĩa là cái tình yêu của cha mẹ, cái sự chung đụng của vợ chồng thì nó tạo đến cái bào thai,
[17:13]cho nên cái việc mà cái bào thai xuất hiện có thể là một sự ngẫu nhiên thôi. Nhưng đến khi mà mình mình ra đời, mình có mặt thì đây là cái ân nghĩa, cái sự thương yêu của cha mẹ, cái sự lo lắng, cái sự giúp đỡ đối với bản thân mình. Đáng lẽ mình phải tự chịu trách nhiệm lấy mình, mà cha mẹ lo cho mình từng chút từng chút, lớn, không tính được. Biết ơn là một trong những tính chất của cái lòng hiếu. Lòng hiếu thì nhiều cái lắm. Lòng hiếu thì gồm có biết ơn, biết ơn gì nữa? Cái sự đền ơn đó, cái sự kính thương, cái sự chăm sóc. Cái lòng hiếu này thì nhiều vấn đề lắm. Cho nên cái đạo hiếu của Đông phương là thể hiện cái
[18:03]lòng biết ơn sâu sắc của con đối với cha mẹ. Ở bên tiếng bên các tiếng như tiếng Anh không có chữ hiếu nữa, cũng có chỉ có chữ pious là ngoan, chứ không có chắc là chữ hiếu. Nên người Tây phương cái khái niệm biết ơn cha mẹ không có sâu bằng người Đông phương. Rồi bây giờ cái người thế gian á thì họ phải đền ơn cha mẹ bằng cái lòng hiếu,
[18:30]còn cái người xuất gia đền ơn cha mẹ bằng cách gì? Bây giờ tôi gợi ý: Cái người thế gian á, vì còn sống với gia đình cho nên họ có cái trách nhiệm phải lo cho cha mẹ lúc tuổi già để đền cái ân nghĩa lớn ngày xưa, nhưng người xuất gia thì không còn cơ hội đó nữa, vì mình đã đi tu, bỏ gia đình để vào chùa là nhận lấy trách nhiệm đối với Phật pháp, nên mình được quyền không có đền ơn cha mẹ như cái cách của người thế gian là không cần phải chăm sóc. Tuy nhiên mình không được quên ơn đó, phải đền ơn đó, nhưng đền bằng cách khác, đền bằng cách là chúng ta làm cho công lao của cha mẹ của mình đối với mình không đứng lại nơi mình.
[19:18]Tôi nói lại câu này, quý thầy suy nghĩ chút rồi trả lời. Chúng ta là người xuất gia thì đền ơn cho cha mẹ, trả hiếu cho cha mẹ bằng cách là làm cho cái công lao của cha mẹ đối với mình không có đứng lại nơi mình, nghĩa là gì? Ai biết? Quảng Thành hả? Mô Phật, thưa thầy, theo con nghĩ thì để cho... ...không dừng lại nơi mình có nghĩa là mình luôn được thăng tiến. Luôn được thăng tiến... làm cho cha mẹ vui. Thầy cảm ơn thầy. Thầy trả lời tiếp đi. Làm cho công lao của cha mẹ không đứng lại nơi mình nghĩa là gì? Thầy ngồi xuống đi. Thầy đừng có làm lơ, nhìn tôi nhìn chỗ khác đứng lên trả lời luôn.
[20:18]Làm cho công ơn của cha mẹ mình không dừng lại nơi mình. Mình phải... Xuất gia rồi mình khắc khoải cái tâm để mà tu hành, để mà mà cha mẹ mình khỏi có còn lo mình nữa, mà cha mẹ mình vui. Vui tức là cha mẹ mình đã làm tăng trưởng cái cái tình thương lớn hơn mình. Ừ, cảm ơn. Ai có ý kiến gì không? Mời thầy.
[20:50]Còn có từ nơi cha mẹ không có dừng lại nơi mình thì mình phải thương tưởng tất cả mọi chúng sanh, cứu vớt tất cả chúng sanh. Vì tất cả chúng sanh cũng là cha mẹ hiện tại và quá khứ của mình. Thầy giám khảo ghi thêm một điểm trong bài làm này nha. Câu trả lời rất là đúng. Nghĩa là không để cho công lao của cha mẹ dừng lại nơi mình là mình đem cái công lao cha mẹ tạo thành hình hài, tạo thành cái con người mình, mình biến thành sự tu tập, sự thương yêu, sự lợi ích cho tất cả chúng sinh khác. Nghĩa là nghĩa là cha mẹ tạo nên mình rồi nó không dừng lại một con người mình, nó thành cái lợi ích gì cho toàn thể chúng sinh hết.
[21:26]Đó là sự đền ơn vô cùng lớn, làm cho cha mình cha mẹ mình thành cái phước đức vô lượng vì đã may mắn tạo ra mình. Thầy trả lời hay. Cho nên ở đây, tất cả quý thầy phải cố gắng như vậy. Nghĩa là làm sao trong cuộc đời tu hành của mình có vô số chúng sinh được lợi ích bởi mình. Nghĩa là quý thầy sẽ tu học, thực hành cái gì đó, sau này đem giáo pháp ra chan rải khắp nơi, đó là chính là cái đền ơn cha mẹ, chứ không phải là bằng sự chăm sóc tầm thường. Ở đây quý thầy nghe câu chuyện về hòa thượng Cán chứ, hòa thượng Cua chứ? Nghe chưa? Ai nghe rồi giơ tay lên. Ai chưa nghe giơ tay lên. Cứ xua... Như vậy như vậy cần lặp lại không?
[22:14]Cái người chưa hơi nhiều hơn chút. Giờ cần lặp lại không?
[22:22]Là ngày xưa miền Bắc á Việt Nam mình á, ừ có hai mẹ con chắc ông chồng chết, sống với nhau. Nhưng bà mẹ thì bà thích ăn cua, hay đi bắt cua mua cua rồi ăn. Hôm sai cái người con đi thì người con không chịu bắt cua. Rồi có một lần bà bắt cua về cái người con đem giỏ cua đổ hết vì thương. Bà về bà mới mới la rồi rượt đánh con mình. Rượt đánh cái cậu bé đâm đầu chạy, chạy trốn trận đòn, rồi chạy mất luôn không bao giờ trở lại. Qua cái trận đòn đó bà hối hận. Qua cái lần mà giận bà hối hận. Bà đi tìm con không bao giờ tìm ra. Đứa con con này lì quá nó đi luôn. Rồi từ đó là vì phải vừa đi tìm con nên bà không có làm
[23:11]ăn sinh sống gì được, bà mới lang thang đi ăn xin. Ăn xin nơi này nơi kia để tìm con mình, nhưng không bao giờ tìm ra. Chuyện đó trôi qua tới ba bốn chục năm sau thì bà già rồi. Bà cũng xin ăn ở bên đường. Một hôm có một vị thượng tọa đi đến mới hỏi bà: "Nhà bà ở đâu? Tại sao bà ngồi đây ăn xin? Con của bà đâu?". Bà nói: "Tôi không có con, tôi có một đứa nhưng một lần tôi giận đánh, nó bỏ tôi nó đi và không bao giờ trở lại. Tôi bao nhiêu năm nay tôi vừa đi ăn xin mà vừa đi tìm nhưng mà chưa gặp". Ừ thì ngài mới nói: "Thôi bây giờ bà về chùa bà công quả đi, chứ mà ở như vậy khổ quá đi, lang thang ăn xin không nhà không cửa đi khổ quá".
[23:59]Thì bà chịu. Về thì ông cho bà ăn chay, mặc đồ nâu sồng, công quả quét lá và niệm Phật. Dĩ nhiên là tuổi bà già sức yếu rồi chỉ cho ngồi niệm Phật. Đến một hôm ông có việc đi vắng. À đi vắng ngài mới dặn tăng chúng trong chùa là: "Thầy đi thì có thể bà bị mất. Nhưng nếu bà mất thì đừng chôn. Quàn để đó chờ thầy về". Ngài đi công chuyện đúng ở nhà bà mất thiệt. Nghĩa là ngài cũng có đạo nhãn gì đó. Nghĩa là cũng đắc đạo nên ngài biết quá khứ vị lai. Thì khi về cái hòm còn để thì ngài mới đứng trước hòm ngài nói câu này. Ngài nói: "Kinh nói là khi một người thành đạo thì cha mẹ bảy đời được siêu sinh lên cõi trời.
[24:51]Nếu mà đúng như vậy thì mẹ ngài phải được siêu lên cõi trời.
[25:02]Mà nếu không như vậy thì lời chư Phật là nói dối, nói gạt tôi". Ngay vừa nói xong thì bà hiện hình ở giữa hư không với hào quang, với hình ảnh của một thiên nữ. Bà nói lên những cái điều mà chứng tỏ là bà đã được sinh về cõi trời rồi bà biến mất luôn. Ngay lúc đó tăng chúng hiểu được hai điều. Điều thứ nhất là ngài đã thành đạo. Và điều thứ hai, cái bà công quả đó là mẹ mình. Mà ngài cắn răng không nói. Ngậm miệng ngài không nói. Vì sao vậy? Là vì thật ra đó cái nỗi đau khổ mà tìm con, nhớ con trong bao nhiêu năm mà nếu bây giờ được Cái nỗi đau khổ đó lớn, nó ray rứt, nó thấm thía. Mà nếu bây giờ bà biết rằng bà đã tìm được con mình,
[25:55]đã gặp được thì cái hạnh phúc nó lớn không? Hạnh phúc nó mình thấy là không thể diễn tả thành lời được, phải không? Hạnh phúc nó lớn lắm. Thì đáng lẽ là ngài cho bà cái hạnh phúc đó. Đáng lẽ ngài nói là: "Bà là mẹ ngài". Thì cái hạnh phúc mà ngài cho bà không thể không thể tưởng tượng được. Nhưng mà ngài là người có trí tuệ. Ngài nghĩ đến cái hạnh phúc đó nó mang theo một cái họa. Là bây giờ thì đâu có bỏ bà được nữa, phải đem bà về chùa nuôi. Mà nếu bà biết mình là mẹ của ông trụ trì thì bà sẽ xuất hiện cái lòng kiêu mạn và đối xử với tăng chúng không không đàng hoàng. Vì bà nào giờ có tu đâu.
[26:48]Người người có tu đó mà nhiều khi làm mẹ vị trụ trì còn bị kiêu mạn, không giữ được cái tâm khiêm hạ. Huống hồ là một bà già mấy chục năm qua lê thê lết thết ngoài đường không biết tu gì hết. Giờ bất ngờ biến thành mẹ của một người trụ trì danh giá thì chắc chắn cái tâm kiêu mạn khởi lên liền. Thì chính cái tâm kiêu mạn này, cái không biết khiêm hạ này sẽ làm cho bà thối đọa về sau. Cho nên ngài thấy cái hạnh phúc mà tìm lại được con không quý bằng giữ cho bà cái tâm khiêm hạ. Cái tâm khiêm hạ nó quý hơn những cái hạnh phúc tạm bợ, nhỏ nhoi, ngắn ngủi. Cho nên ngài cắn răng ngài chịu đựng không nói để cho bà được cái khiêm hạ
[27:38]mà sau này bà được hưởng phước trọn vẹn khi có người con đi tu đắc đạo. Nên cái chuyện về ngài thì thật là cảm động. Mà chúng ta cũng thấy cái trí tuệ của ngài siêu việt. Ngài quý trọng cái đạo đức, cái tâm khiêm hạ. Nên cái câu chuyện của ngài vừa cho thấy chứ cho chúng ta thấy cái lòng hiếu đặc biệt của người xuất gia là mong mỏi cho mẹ mình nghĩa là được cái an vui lâu dài về sau chứ không phải là những cái hạnh phúc tạm bợ nhỏ nhoi như một sự chăm sóc, cái sự đền ơn như kiểu của người thế gian, coi vậy chứ không bằng. Và cái thứ hai là vì là người đắc đạo có trí tuệ nên ngài quý trọng cái tâm khiêm hạ hơn là những điều tạm bợ khác.
[28:32]Học được điều đó rồi thì chúng ta phải nghĩ đến thân phận mình. Chúng ta cũng nghĩ như vậy, chúng ta sẽ cố gắng tu hành đắc đạo, làm lợi ích chúng sinh để đền ơn cha mẹ mình. Mà hiện tại chúng ta phải biết giữ cái tâm khiêm hạ vì biết rằng nó quý hơn tất cả mọi cái hạnh phúc, mọi cái niềm vui tạm bợ nào trên thế gian này. Đó là cái hiếu của người xuất gia. Rồi ngoài cái ơn của cha mẹ đối với mình, mình còn phải chịu ơn của ai? Của ai? Của anh chị em trong gia đình, phải không? Đó là gần gũi nhất. Hay là, anh chị em thì cũng nâng đỡ, giúp đỡ nhau, khi anh mình phải chở mình đi học, phải không? Chị mình cũng phải vá giùm mình cái áo.
[29:23]Nghĩa là trong suốt cuộc sống bên nhau cùng dưới mái ấm gia đình, thì những việc đỡ đần, thương yêu giúp đỡ qua lại là chuyện thường xuyên á, nên nó thành cái ân nghĩa lớn trong cái cuộc sống này. Mà càng là em thì thường là hay chịu nhiều ơn, vì cái người anh, người chị thì do lớn tuổi cho nên phải gánh vác nhiều, đó. Đó là đương nhiên như vậy. Ơn của ai nữa? Lớn lên một chút thì tới ơn của ai nữa? Của thầy, cô giáo, phải không? Ơn của thầy, cô giáo. Ơn của thầy, cô giáo coi vậy chứ quan trọng. Người xưa ở Á Đông theo đạo Nho, người ta đã đặt cái thứ tự cái sự tôn trọng như thế này: Quân là gì?
[30:11]Quân là vua, nhưng bây giờ mình phải hiểu là những viên chức nhà nước á, những người mà điều hành cái đất nước này, giữ gìn cái đất nước này cho được bình yên để mình có thể sống yên lành và mình học hỏi, mình học tập, mình tu hành như thế này, nên cái ơn nó rất là lớn. Bảo vệ cái sự ổn định cho đất nước này rất là lớn. Thứ hai là cái người dạy mình, rồi thứ ba mới tới cái người sinh thành ra mình. Đây là điều lạ. Tại sao lạ như vậy? Nhìn cái điểm nào mà lại cái công ơn của thầy, cô lại nặng hơn công ơn của cha mẹ? Đây chúng ta mới thấy cái người Đông Phương họ sâu sắc. Tức là, cái công ơn của cha mẹ đối với mình không có tính kể được,
[30:57]nhưng mà coi vậy chứ nó chỉ thuộc về vấn đề vật chất thôi. Cho chúng ta cái hình hài, nuôi chúng ta lớn, ẵm bồng, đút ăn, chữa bệnh, giặt giũ đủ thứ, nhưng tất cả những cái điều đó đều thuộc về vật chất. Còn thầy, cô cho chúng ta cái cái tâm hồn. Cái giá trị của tinh thần mới lớn. Là bây giờ chúng ta thử nghĩ, chúng ta không được dạy dỗ, không biết gì hết về cái cuộc sống, không biết chữ, không biết cư xử, không không biết học hành gì hết, mình ra đường mình cư xử một cách thô lỗ và sai lầm. Ví dụ bây giờ chúng ta tưởng tượng là chúng ta đi ra ngoài đường, rồi chúng ta
[31:45]mình đối ví dụ như cư xử như một người ở bộ tộc bán khai, không thèm mặc quần mặc áo gì hết, nói chuyện với ai thì cũng chửi bậy chửi bạ, rồi gặp ai có đồ đạc thì giựt lấy chạy mà ăn, nghĩa là mình sống như người rừng vậy đó, thì mình thấy có chấp nhận được không? Ai coi mình ra cái gì không? Mình không có giá trị. Nhưng ở đây, nhờ cái sự dạy dỗ của thầy, cô giáo mà mình biết ăn mặc chỉnh tề, đi ra gặp mọi người mình nói năng lễ độ đàng hoàng, mình biết ứng xử và không xâm phạm đến cái quyền lợi của người khác, thì những cái cư xử đó làm cho mình có giá trị trong cuộc sống này. Đồng ý không? Cái giá trị mà người ta nhìn mình
[32:27]là ở trên cái khía cạnh tinh thần, tinh thần chứ không phải vật chất. Như bây giờ chúng ta ngồi đây vậy, ngồi đây thì nhìn ví dụ mình đem mà cân ký á, thì đúng là người 50 ký, người 47 ký, người 45 ký, người to to một chút thì 60 ký, thế ai ăn nhiều cái thì được sáu mươi mấy ký. Nhưng mà chúng ta có bao giờ đánh giá con người trên số ký lô? Không, mà nhìn coi cái đầu người đó có gì ở trỏng. Phải không? Khi nói chuyện, biểu lộ được cái trí tuệ gì ở trong đó. Đó, rồi khi cư xử, có đạo đức gì ở trong trái tim đó hay không. Rồi học kinh, học kệ, ngồi thiền, thế nọ. Mọi cái điều đó đó nó biểu lộ giá trị của người tu,
[33:11]của người đệ tử Phật, hay là của người sống trong cuộc đời này. Cho nên cái thân này đó tuy quan trọng nhưng mà giá trị của mình tiếc là nó lại nằm ở phía ở tâm hồn. Nên cái giá trị tâm hồn nó cao hơn giá trị vật chất, mà chúng ta đánh giá con người là đánh giá trên cái tinh thần. Cho nên người Á Đông đã khẳng định tinh thần quan trọng hơn vật chất. Và chính vì vậy, họ đã đặt cái công lao của thầy, cô lên trên công lao của cha mẹ. Đây là một điều rất táo bạo mà người Tây phương nghĩ không ra. Điều rất táo bạo. Là khẳng định tinh thần là quan trọng hơn vật chất nên ta đặt cái công lao của thầy, cô trên công lao của cha mẹ.
[33:57]Nhưng mà chỉ có cái là mình nhiều thầy, cô quá. Mẫu giáo là hết mấy người, lớp một một người, hai người, phải không? Lớn lên mà tới cấp hai thì mỗi môn một người dạy, lên cấp ba rồi tới đại học này nọ, mỗi môn một người dạy, nên nhiều quá mình biết ơn nhiều cũng ngán, nhiều quá. Cha mẹ coi chứ dễ có hai người à, mình nhớ ơn cũng dễ. Mà bây giờ mà nói nhớ ơn thầy, cô giáo, không nhớ hết mình đã học qua bao nhiêu người nữa, phải không? Bây giờ một người học tới lớp 12, nhiều khi kể ra bao nhiêu thầy, cô giáo, nhớ không ra. Như ví dụ như bản thân tôi, về các thầy, cô giáo mà thời tuổi thơ thì hình ảnh nó nhạt nhòa, lờ mờ không rõ ràng nữa.
[34:35]Nhiều khi nghĩ lại cũng thương, khi mà mình biết ơn thầy, cô thì không bao giờ không biết đâu mà tìm nữa, không biết mà tìm. Mà đây là điều chúng ta để ý vậy đó. Rồi ơn của ai nữa? Ơn của bạn bè. Bạn bè tốt nha, chứ bạn bè mà rủ mình đi ăn cắp hay là uống rượu thì không có tính à. Nghĩa là những người bạn bè mà chia sẻ mình được những cái niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống này, những người bạn mà những khi khó khăn có thể nương tựa, giúp đỡ với nhau được, những người có thể là san sẻ những cái điều hiểu biết, học hỏi với nhau được. Đó là những bạn bè tốt trong cuộc sống mà chúng ta cũng phải quý trọng và biết ơn, và biết ơn.
[35:24]Tuy nhiên, có một điều này, có một lần tôi đọc trong cái cuốn Trở Về Từ Cõi Sáng của Nguyên Phong, cái chuyện có một cái ông đó ổng chết. Ổng chết thì trong cái thế giới vô hình, ổng gặp một vị một vị thiên sứ, Bồ Tát gì đó. Sau khi nói chuyện thì ổng muốn đi theo con đường, có một lý tưởng để phụng sự cho Chúa, thì cái ông thiên sứ này mới nói: "Như vậy là ngươi phải sống một đời cô độc, không vợ con, không bè bạn, chấp nhận mọi cái nghịch cảnh, đau khổ để mà làm người tốt, vân vân." Thì nó dài lắm rồi tôi không nhớ hết, tôi chỉ nhớ một cái là không có bè bạn luôn, đây là điều cũng lạ. Mà không biết có đúng không?
[36:08]Chứ như bản thân tôi thì tôi cũng cô độc từ nhỏ tới lớn, không có bạn bè gì mấy. Rồi ơn nghĩa của ai nữa? Của láng giềng, phải không? Của bà con, láng giềng mà không có gây lộn kìa, chứ gây lộn thì không tính. Hàng xóm hay gây lộn. Bây giờ, cái tương quan của xã hội cũng là một cái ân nghĩa lớn. Chúng ta càng lớn lên thì càng mới thấy rằng là chúng ta bị đặt trong một cái tương quan ân nghĩa chằng chịt của xã hội này, chứ mình không có sống một mình được. Nơi cái bát cơm mình ăn, trong đó có công lao của người, người nông dân. Cái áo mình mặc có công lao của người thợ dệt. Rồi cây viết mà mình cầm nè, công lao của những người kỹ thuật, công nhân.
[36:55]Rồi cái bàn mình ngồi học nè, công lao của ai? Của người thợ mộc. Cho nên khi mà mình ăn cơm xong, cái vị mà chủ lễ đó, hay tụng cái bài nhớ không, hồi hướng: "Thân phi nhất lũ, thường tư chức chức nữ chi lao. Nhật thực tam sang, mỗi niệm nông phu chi khổ." Thân phi nhất lũ là cái thân này mặc một manh áo thô sơ, nhưng vẫn thường nghĩ tới cái nỗi cực nhọc của cái của cái cô gái làm nghề dệt, chức nữ, người thợ dệt. Nhật thực tam sang, mỗi ngày mình ăn ba bữa, không biết đây ba bữa hay năm bữa? Ba bữa. Mỗi, tức là mỗi bữa ăn như vậy đều vẫn nhớ nghĩ đến công lao khó khổ của người nông dân. Ở đây là chúng ta thấy Đạo Phật hay vậy.
[37:54]Và khi ăn cơm vẫn nhắc cái người tu nhớ cái ân nghĩa chằng chịt trong cuộc sống này mà mình phải chịu, mà nêu lên hai cái nhu cầu căn bản nhất của con người là ăn và mặc. Ở đây mình phải suy luận ra là còn rất nhiều điều trong cuộc sống mà mình phải nhờ vả với hết người này đến những người khác. Vì vậy cái người tu là một người cái lòng phải có cái lòng biết ơn rất là lớn là như vậy. Nên chúng ta biết ơn người nông dân tạo ra lương thực, người thợ dệt tạo ra vải vóc, rồi biết ơn tất cả những người mà đã tham gia trong cuộc sống này, trong xã hội này, họ đã làm được cái điều gì trong cái xã hội này đều tạo thành cái ân nghĩa đối với chúng ta hết.
[38:39]Bao nhiêu ngành nghề. Ngay cả cái người công an giao thông mà khó chịu, băn hăn bõ hó cho mình cũng biết ơn nữa. Nhờ ổng làm mặt hình sự ngầu ngầu vậy á, mà người ta đi đường người ta đỡ cọ quẹt, đỡ đụng nhau, sợ ổng phạt. Cho nên cái người giữ gìn an ninh trật tự cho mình bình yên bây giờ cũng là cái người chúng ta phải biết ơn. Chứ nếu mà không có cái lực lượng công an, cảnh sát, giờ ngoại loạn hết. Mạnh ai có sức mạnh là cứ giật của người khác để sống, thì mình cũng không thể mà ngồi yên như vậy để mà tập tu hành được. Nên cái cuộc sống bình yên này cũng là cái công ơn của những người đó. Rồi cái công ơn của những người bác sĩ, thấy không?
[39:23]Bệnh tật là một nỗi khổ lớn, những người thầy thuốc đã cố gắng xoa dịu cái phần nào cái nỗi đau khổ về bệnh tật của con người, mặc dầu chích mình mình cũng đau thiệt, nhưng mà mình cũng phải biết ơn. Rồi mình biết ơn cái nhà nước. Là mình không nói đến những người lãnh tụ mà họ họ độc tài, họ ác độc, họ vơ vét, bóc lột, mình không nói đến. Có những nhà lãnh tụ trên thế giới mà sau đó mới biết cái họ lấy của nhân dân của họ đi bỏ ngân hàng ở nước ngoài cái tài sản bao nhiêu tỷ, bao nhiêu tỷ đô la, thì thôi những người đó mình không bàn tới. Còn nói chung thì những người mà đã đứng vào vị trí làm
[40:02]chính quyền thì họ đều lo cho dân, cho nước, mong cho cái xã hội này được tiến bộ, được văn minh, được phát đạt, ha. Tuy rằng cái lý tưởng của mình và của những người đó nhiều khi không giống nhau. Như những chúng ta đó thì mong rằng cái xã hội này được thăng tiến về mặt đạo đức, ai cũng biết tu hành, ai cũng biết nhân quả, cũng biết thương yêu nhau, mình thì mình mong như vậy. Còn những người mà làm trong nhà nước thì lại mong xây dựng một cái xã hội, một đất nước giàu có, vật chất dư thừa, phát triển, gọi là kinh tế nè, là là là được phát triển mạnh, vân vân. Thì những cái điều đó mình không có, mình không hòa đồng với họ.
[40:44]Như vừa rồi ở bên Đài Loan có một cái sự kiện là sau khi mà tốt nghiệp đại học, thì hàng mấy chục sinh viên vậy cái đi tu hết luôn, không đi làm việc nữa, vừa tốt nghiệp đại học xong thì đi vào chùa tu luôn. Thì lúc đó cái cái ông một ông gì ổng làm lớn, tôi quên tên, phó tổng thống hay tổng thống gì của Đài Loan, ổng mới đọc diễn văn, ổng nói đây là một ngày ảm đạm của đất nước. Bao nhiêu người nhân tài bỏ đi tu, uổng công lao học đã như vậy. Nhưng mà điều đó thì người ta mới tìm lại cái ông hòa thượng nào mà độ được như vậy. Thì tìm cái vị hòa thượng đó người ta cũng rất là nể, tại vì đã đủ đức độ để làm cho những cái người mà tuổi trẻ
[41:27]đầy mơ ước về tương lai, học giỏi mà dám khước từ cái tương lai phía trước để đi vào cái cuộc sống tu hành đạm bạc, thì phải nghĩ rằng cái ông đó có sức thu hút, vị hòa thượng rất là là là chân chính, uy đức như thế nào. Nhưng mà mình thấy không, cái suy nghĩ của mình với suy nghĩ của ông tổng thống nó không giống nhau. Mình thấy là bao nhiêu người đi tu mình mừng, thấy không? Thời học giỏi như vậy đi tu thì chắc làm lợi ích cho Phật pháp, có thể là đem chánh pháp đến với chúng sinh rồi. Nhưng mà ông kia ổng nói đó là một ngày ảm đạm của đất nước. Nên nhiều khi mình không chia sẻ. Tuy nhiên mình vẫn biết ơn những người ở trong
[42:03]chính quyền vì họ cũng phải lo lắng, ưu tư á. Không có sống bình yên như mình. Mình sống tới ngày tới giờ, mỗi ngày mình nghỉ ngơi thế này, họ nhiều khi làm việc suốt, nhiều khi làm việc cả hai mươi mấy đồng hồ, quên ăn. Mình nói như vậy nhiều khi không thấm thía. Bây giờ trong cái thời bình mình nói cái công ơn của người chiến sĩ chiến đấu ngoài trận tuyến là mình nghe bình thường, không biết. Chừng nào mà mình sống trong chiến tranh mình mới thấy được. Bên đây nổ cái đùng cái nhà sập, bên kia nổ cái đùng người chết, lúc đó mình mới biết ơn cái người chiến sĩ mà họ đem cái thân mạng này bảo vệ đất nước này, bảo vệ cái sự bình yên này.
[42:39]Như có một điều mà nhà nước mình bây giờ không muốn nói đến là cái việc mình đem quân giải phóng Campuchia. Vào đó là sau năm 1975 thì bên Khmer Đỏ họ nắm chính quyền. Bắt đầu họ tiến hành một cuộc là thanh lọc chủng tộc. Cứ cái người nào mà họ cho rằng không tốt đối với việc xây dựng chủ nghĩa cộng sản là họ đập đầu chết hết. Nên họ giết cái dân họ cả hai triệu người, mà dân Campuchia lúc đó mới có bốn triệu à, họ giết gần hai triệu người. Thấy khủng khiếp lắm, nghĩa là chết hàng loạt, hàng loạt ngoài đồng. Rồi chưa đã, họ tràn qua cái vùng Châu Đốc của mình, vào cái làng Ba Chúc họ giết người dân mình luôn.
[43:19]Bây giờ còn đống sọ nhà nước mình trưng bày đó, quý thầy, quý Phật tử có tới đó chưa? Cũng có người tới rồi phải không? Lúc đó là năm 79 chịu không được nữa, nhà nước mình vạch kế hoạch đem quân qua giải phóng luôn, đánh đuổi họ, nghĩa là đuổi cái Khmer Đỏ ra vào rừng luôn. Lúc đó mới tạm thời dừng lại cái sự diệt chủng của người Khmer Đỏ. Nên nhờ ngày nay mà dân Campuchia còn là nhờ mình á. Nhưng mà lúc đó thì bên quốc tế họ cứ lên tiếng nói rằng Việt Nam xâm lược Campuchia, họ lên án mình. Mà nếu không có cái cuộc giải phóng đó thì bây giờ mình không biết là Campuchia còn được mấy người. Nó cứ giết lần lần giết lần lần giờ sợ hết,
[44:01]rồi có khi Tàu qua ở mất rồi cũng không có, không biết chừng. Nên đối với Campuchia, Việt Nam sẽ là là cái ân nhân của họ. Mà người dân Campuchia đến bây giờ vẫn chưa biết cái ơn đó, khi mình phải cứu họ bằng cái xương máu của mình. Chưa hết chuyện. Từ năm đó cho tới mười mấy năm sau thì bộ đội Việt Nam vẫn phải tiếp tục đi qua bển mà chiến đấu chống với Khmer Đỏ, trong rừng mà chiến đấu. Cái số người bộ đội mà chết nhiều hơn trong cái chiến tranh 20 năm trước. Mà không báo cáo, nhà nước mình không nói, vì quốc tế họ cứ lên án mình là xâm lược. Nhưng mà sự thực là mình đổ xương đổ máu biết bao nhiêu để giữ được
[44:41]cái đất nước Campuchia bây giờ còn bao nhiêu đó người, mà giữ được cái bình yên cho miền Tây Nam Bộ của đất nước mình luôn. Tôi nghe một cái bài nhạc này mà tôi tôi thấm thía, mình hiểu. Hôm trước mà tôi nói với thầy Chân Hưng, tôi đọc lại cái đoạn một ba lô cây súng trên vai đó: "Người chiến sĩ quen với gian lao, đường dài đêm thâu, bóng tối quân thù trước mặt. Vì quê hương anh dâng trọn tuổi đời thanh xuân", có cái câu là: "Cho em thơ ngủ ngon để mỗi sáng em đi đến trường." Thì đúng là như vậy đó, thì chúng những người ở hậu phương nè, cứ ngủ một giấc dài tới sáng không cần biết chuyện gì hết, sáng dậy đi làm, đi học bình yên,
[45:25]đâu có ngờ rằng cả ngày cả đêm ở phía bên kia là người bộ đội mình đối diện với quân thù, đối diện với cái chết trước mắt. Cho nên cái ân nghĩa của họ đối với quê hương lớn. Thường mình không biết, mình sống một đời sống yên lành mình không biết ơn họ, vì mình không hiểu được, không hiểu được cái cái sự hy sinh thầm lặng đó. Cho nên sống trong cái cuộc sống này như vậy chúng ta chằng chịt mọi cái ân nghĩa, ân nghĩa nặng. Bây giờ nói tới ơn của Tam Bảo. Cái thân xác này thì đến một lúc nào đó phải tan hoại, không có tồn tại vĩnh viễn được, phải không? Cho nên cái ơn mà của bao nhiêu người cho mình
[46:10]thuộc về vật chất coi vậy chớ nó tương đối, tương đối tạm bợ, không có bền. Cuộc sống này thì có khi thì khổ, khi thì vui. Có khi chúng ta được may mắn, mình giàu sang phú quý. Cuộc sống này nó cũng là đầy cái đày đọa. Tôi nói điều này nghĩa là gì? Nghĩa là trong cuộc sống này chúng ta mang ơn rất nhiều người, nhưng cũng trong cuộc sống này chúng ta khi thì đau khổ, khi thì sung sướng. Cho nên cái ân nghĩa mà chúng ta chịu của bao nhiêu người đối với cuộc sống này nó có khi thì nó quý mà có khi nó không quý. Quý thầy hiểu không? Ví dụ bây giờ có lần tôi nghe ai kể đó có cái đứa bé nào đó Em nó bị muỗi cắn nó khóc, cái nó mới cự với mẹ nó, nói:
[47:12]"Trời ơi, sao đẻ con ra làm chi để cho muỗi cắn con?" Nhỏ mà biết nói vậy thì cũng thuộc loại ghê. Nhưng mà cái câu đó bây giờ mình nghĩ lại thế này. Bây giờ đúng là cha mẹ cho chúng ta cuộc sống này, thầy cô giáo cho chúng ta cuộc sống này, rồi người nông dân, người thợ dệt, người bác sĩ, kỹ sư, người mọi người góp lại cho chúng ta cuộc sống này. Mà nếu cuộc sống này nó hạnh phúc á thì mình vô cùng biết ơn những người đó, phải không? Biết ơn lắm. Nhưng mà cuộc sống này có khi nó đau khổ tê tái, cho nên người ta cho mình cuộc sống này mình không biết ơn nữa. Trời, nói: "Cho tui chi cuộc sống này mà tui khổ vậy?" Đó, giống y như đứa bé nói vậy.
[47:54]Vì vậy, tuy chúng ta biết ơn mọi người trong cuộc sống này, nhưng mà cuộc sống này nó tương đối. Nó vừa ngắn ngủi mà nó vừa tương đối, khổ vui đắp đổi. Do đó, cái ơn nghĩa của bao nhiêu người mà mình thấy vô cùng nặng như vậy đó, nó cũng cũng tương đối, cũng tạm bợ, cũng ngắn ngủi. Nói vậy không phải để mình vô ơn, mà để mình so sánh, so sánh với một cái ơn nghĩa, ơn nghĩa lớn lao hơn, vĩnh hằng hơn, thiêng liêng hơn, bất diệt hơn, đó là cái ơn của người cho mình con đường đi về cái ánh sáng vô tận, cho mình cái con đường đi đến nơi an lạc vĩnh hằng, đi đến cái nơi giải thoát không còn biên giới nữa.
[48:40]Thì đó, chúng ta so sánh vậy để chúng ta thấy cái ơn mà chúng ta phải chịu đối với Tam Bảo là không thể tính kể được, không thể tính kể được. Cái luân hồi này thì nó nó vô tận. Nên là trong mỗi kiếp sống thì chúng ta cũng đã đền ơn và chúng ta cũng đã thọ ơn rồi chết. Qua kiếp sống khác, chúng ta lại thọ ơn và chúng ta lại đền ơn. Cứ tiếp tục như vậy thì thật là đắng cay và mỏi mệt, phải không? Đúng là chúng ta chịu trách nhiệm đối với cái bản thân mình mà bao nhiêu người đã giúp đỡ mình nên mình biết ơn, nhưng mà cái ơn của người ta cũng chỉ là cái ơn lẩn quẩn trong luân hồi, ngục tù, ràng buộc, cay đắng, mỏi mệt. Cái luân hồi là như vậy.
[49:31]Cho nên dù chúng ta chịu ơn rất nhiều người thì chúng ta vẫn vẫn khổ đau, chứ chưa có an vui, hạnh phúc thực sự. Rồi trong cái luân hồi này, cái nhân quả thật là đáng sợ, nhân quả thật là đáng sợ. Chúng ta nhúc nhích làm một điều lỗi là nó trả phải trả giá liền. Nhúc nhích làm điều lỗi là có cái quả báo tới liền, rất là đáng sợ. Lỡ nói một câu tầm bậy, có khi điên luôn ba năm trời chưa lấy lại được. Có những trường hợp như vậy. Và hễ có một lần giận nào đó mà lỡ đánh ai một cái gì thì nhiều khi quả báo phải đền trả trong năm mười năm chưa hết. Nên cái nhân quả nó đáng sợ lắm. Cái luân hồi là vô tận mà nhân quả nó đáng sợ, cho nên cái cuộc sống này
[50:20]là ơn nghĩa với bao nhiêu người vẫn không bằng cái ơn mà của một người cho chúng ta cái ánh sáng, cho chúng ta chân lý, cho chúng ta lẽ phải để chúng ta sống. Ví dụ như nội cái giáo lý nhân quả thôi thì chúng ta đã có con đường để đưa cuộc đời mình đi về cái nơi bình yên, thánh thiện và hạnh phúc. Vì chúng ta hiểu được cái nhân quả của Phật dạy nên chúng ta cẩn thận từng hành vi, từng lời ăn tiếng nói, tránh cái nhân xấu mà mãi mãi cố gắng gây tạo những cái nhân lành. Nhờ gây tạo nhân lành nên từ từ cuộc đời mình đi lên dần dần. Nghĩa là ở đầu đoạn đời có thể mình là con người tầm thường, nghèo khổ, nhưng nhờ mình biết tin
[51:04]lời Phật dạy, biết làm phước từng chút từng chút, giúp ai được điều gì ráng giúp, công quả được chùa điều gì ráng công quả, hy sinh cho tất cả, thì phân nửa cuộc đời phía sau, lúc về già, từ từ mình sướng lên. Chưa hết, chết qua kiếp sau, mình vinh quang nhiều hơn nữa. Thì chính nội biết cái nhân quả thôi, cuộc đời mình đã từ từ chuyển sang cái hướng tốt đẹp, yên vui, thánh thiện. Đó, chỉ nội cái giáo lý nhân quả thôi. Còn mà cao hơn nữa tới cái giáo lý giải thoát, thiền định thì đúng là Phật mở cho chúng ta một con đường đi ra khỏi cái tam giới ngục tù này. Mãi mãi trong vô lượng kiếp trước chúng ta là những kẻ lang
[51:46]thang trong luân hồi, không có ánh sáng, không có lối ra. Mãi mãi chúng ta đã chìm sâu trong cái bóng tối của vô minh, của si mê, của tham lam, hờn giận, thù hận, là chỉ biết sống cho mình, chỉ biết giận hờn, giành giựt, đấu tranh, chém giết, và gây tạo cái điều lầm lỗi. Cuộc sống như vậy gọi là cuộc sống trong bóng tối. Nhưng Đức Phật cho chúng ta cái con đường đi về nơi ánh sáng. Nơi cái con đường này, chúng ta biết vượt qua chính mình khỏi những cái hận thù nhỏ nhoi, tầm thường. Chúng ta biết vượt qua khỏi cái đời sống ích kỷ, chỉ nghĩ đến cho mình mà biết trải lòng thương yêu, lo cho được với mọi người.
[52:36]Thì những cái nhân lành như vậy là đi trong luân hồi chúng ta bớt khổ, mà cũng nhân lành đó giúp chúng ta đi dần ra khỏi cái luân hồi, ra khỏi tam giới. Thì chúng ta đang đi về phía ánh sáng. Mà một khi một khi chúng ta giác ngộ, chúng ta bước ra khỏi luân hồi thì cái niềm vui đó, cái hạnh phúc đó là bất tận, không có giới hạn, không có giới hạn. Cho nên Hòa thượng Thanh Từ có nói cái câu rất là hay lúc mà Hòa thượng làm lễ giỗ Hòa thượng Thiện Hoa. Thượng nói rằng: "Cha mẹ con cho con cái hình hài này rồi sau mấy chục năm cũng phải tan hoại, nhưng Thầy cho con cái trí tuệ mà một khi con mắt trí tuệ này mở thì đường luân
[53:26]hồi vĩnh viễn bước ra." Đó, đây là cái cái cái cái nhận định rất là là là sâu sắc, chính xác đối với Tam Bảo. Ở đây vậy, chúng ta có được những cái ngày hôm nay, chúng ta có cái giá trị này đều nhờ ơn một cái người đầu tiên là Đức Phật. Nếu không có cái luật nhân quả, giờ này không biết chúng ta đang như thế nào nữa, không biết. Có khi chúng ta đang là một kẻ lang thang không nhà không cửa, tối là phải nằm ngủ ngoài lề đường, ngoài hè của người khác. Như như tôi đi trên đường phố Sài Gòn vậy, cứ thường hay thấy những những người không nhà không cửa, có khi họ là một người thôi. Trong một đêm mưa bão mới là lạnh lẽo, họ co ro núp vào cái góc nhà của
[54:13]người khác, bên một cái bao đồ gì đó, dường như họ đi lượm được rác, họ tích lũy trong cái bao đó để đợi sáng đem đi bán lấy tiền mà ăn. Mà nhìn thấy người thì khỏe mạnh, đi làm mướn ai mà cho, đi xin đâu có ai cho. Mà đi làm mướn hỏi: "Nhà cửa đâu?" Nói: "Không nhà không cửa, không vợ con, không cha mẹ" thì cũng không ai dám thuê, dám mướn, phải không? Cho nên đi xin thì không ai cho, làm thuê không ai nhận thì bây giờ đi đâu, làm cái gì? Mà cướp giựt thì không dám, sợ công an bắt. Có những người như vậy, họ bị dồn trong cái hoàn cảnh khốn cùng như thế. Vì sao? Nếu mình mình thấy thương họ thiệt, nhưng xét trên cái nhân quả vì
[54:50]họ cũng đã gây những lầm lỗi gì đó nên bây giờ cái phước họ hết. Nhưng cũng có một lần mà hình như tôi có kể ở đâu đó, một lần vậy, tôi đang đi từ Long Hải về, tôi thấy ngồi trên một cái bờ tường bên đường là một cái người như cởi trần. Tôi xe chạy đến gần tôi mới thấy là không phải cởi trần mà không có mặc quần luôn nữa. Tôi đến gần chút nữa thì mới hay đó là một người phụ nữ. Thì như vậy là quý thầy, quý phật tử biết người đó sao chưa? Lúc đó tôi xót xa lắm. Tôi thấy cũng là con người với nhau, nhưng mà do một cái nghiệp gì đó người ta đã đánh mất cái giá trị của mình, hạ thấp giá trị mình xuống bằng với súc
[55:30]vật, sống lõa lồ như vậy không còn biết hơn thua, biết phải trái gì nữa. Mình nghĩ lại thì có khi là họ đã gây một cái nghiệp ác gì trong quá khứ. Và khi nghĩ điều đó thì mình biết ơn Tam Bảo vô hạn. Chính vì có Phật ra đời dạy dỗ cái luật nhân quả nghiệp báo mà từ nhiều kiếp trước mình cũng cố gắng giữ được cái tư cách của con người, biết làm cái điều hay lẽ phải, biết tránh những điều xấu ác, nên bây giờ được làm Tăng, thí dụ vậy, hoặc là quý phật tử mình cũng là một người có giá trị trong cuộc sống, đi ra không ai dám khinh bỉ mình vì mình cũng đã tạo được những điều phước gì đó. Chứ nếu mà không có cái giáo lý nhân quả,
[56:14]mình làm những điều sai lầm thì chưa chắc bây giờ mình là người nữa, chưa chắc, phải không? Có khi mình đang là một con chó lê thê lếch thếch, mà chó thường đỡ, nhiều khi chó bị ghẻ xà mâu ăn nữa đó, đi đâu người ta cũng né né, không ai dám vuốt hết trơn. Thì nó cũng là những chúng sinh gây nhân xấu thôi. Nên nên chúng ta vậy, chỉ một chút cái giáo lý đó thôi đã mở cho chúng ta không biết bao nhiêu là an vui, là hạnh phúc là vậy. Nên cái ơn mà chúng ta đối nghĩa là chịu đối với Phật thì không thể tính kể được. Nghĩa là trong một kiếp sống này chúng ta có chịu ơn cha mẹ hay người nào giúp chúng ta, coi vậy chứ ngắn ngủi.
[56:55]Mà một khi chúng ta tin được nhân quả, chúng ta làm một vài điều thiện thì cái giáo lý đó in sâu vào lòng mình, đi từ kiếp này sang đến kiếp khác. Và cứ nhờ như vậy là ở kiếp nào chúng ta cũng dễ gặp được Phật pháp, dễ làm được những điều thiện và tránh rơi vào đau khổ. Cũng vậy, nhờ tin được cái giáo lý giải thoát, nhờ phát tâm tu tập thiền định, phát những lời nguyện đi về phía giải thoát thì kiếp này sang những kiếp khác chúng ta luôn luôn gặp Phật pháp rồi biết tu hành, biết niệm Phật, biết ăn chay, biết giữ giới, rồi thực hành thiền định, vân vân, để từng bước từng bước lần lần đi ra khỏi luân hồi đau khổ.
[57:37]Cái ơn nghĩa đó thật là lớn. Thì chúng ta so sánh ha, cái niềm vui trong cái cuộc sống bình thường này nó tạm bợ, ngắn ngủi thì ai cho chúng ta cái niềm vui trong cuộc sống đó cái ơn đó nó nó cũng ngắn, phải không? Cũng tương đối. Nhưng mà cái bình yên, cái thánh thiện, cái hạnh phúc, cái lợi ích mà Phật pháp cho chúng ta đối với giáo lý, đối với nhân quả thì cái niềm vui đó nó là vượt hơn hẳn cái vật chất tầm thường. Hồi nãy nói chúng ta nói cái giá trị con người là ở cái tâm hồn hơn ở cái vật chất này, còn cái Phật pháp là cái cao cả của giá trị tinh thần này một lần nữa, cao hơn cả cái tinh thần cái tâm hồn bình thường mà thầy
[58:19]cô giáo cho chúng ta nữa, vượt hơn trên nữa. Cho nên cái ơn của chúng ta đối với Tam Bảo là sao? Là vô hạn. Vì cái giá trị tinh thần mà chúng ta nhận được từ Tam Bảo là vô hạn, nên cái ơn của chúng ta đối với Tam Bảo là vô hạn. Vì giá trị của sự giác ngộ siêu thoát là tuyệt đối, nên lòng biết ơn của chúng ta đối với chư Phật là là tuyệt đối. Tôi nói câu này những quý thầy với Phật tử chưa thấm. Nói mà lòng biết ơn của mình đối với chư Phật là tuyệt đối, quý thầy ngồi nghe nhìn nhìn, nhìn tôi như nhìn người hành tinh xa lạ, chưa thấm, chưa có cái cảm xúc mãnh liệt đối với ơn nghĩa của chư Phật đâu.
[59:04]Một ngày nào đó, quý thầy cố gắng tu hành, cố gắng lễ Phật đi, cố gắng tu tập thiền định, làm bao nhiêu điều lành đi, một ngày nào đó quý thầy bất ngờ đạt được cái sự giác ngộ trong nội tâm của mình, đạt được một sự bừng ngộ thật sự, tâm mình hoàn toàn biến sang một trạng thái khác, thành con người khác vô cùng an lạc, lúc đó quý thầy mới xúc cảm, có một sự xúc cảm sâu sắc đối với ơn của chư Phật, đối với ơn của Tam Bảo. Bây giờ vì mình chưa có được cái niềm vui đó, chưa có được cái sự thánh thiện thực sự đó, cho nên nói ơn nghĩa của chư Phật đối với mình, mình chưa chưa cảm nhận. Nhưng nếu một ngày nào quý thầy đắc đạo thì cái cái
[59:49]cảm xúc này nó trào dâng không thể tính kể được. Bây giờ ngày nay chúng ta gặp được Phật pháp thì chúng ta biết ơn ai? Nãy giờ mình nói là biết ơn của Phật cho chúng ta đường đi ánh sáng đến vô tận, mà Đức Phật đã nhập diệt 2500 năm rồi, mà ngày nay mình vẫn còn gặp được Phật pháp, đó là ơn của ai? Đúng. Nghĩa là vô số các bậc tôn túc, các tổ sư đã giữ gìn Chánh pháp đến ngày hôm nay, phải không? Những người mà tu hành sâu sắc, trí tuệ lỗi lạc, những người mà gây được ảnh hưởng và phát triển được Phật pháp. Vì Phật pháp cứ qua nhiều giai đoạn cái tâm tình con người thay đổi, lời Phật dạy thì cô đọng,
[1:00:32]cho nên đã có nhiều vị tổ sư sáng suốt tùy cái tâm tình mà phát triển làm phong phú thêm cho Phật pháp, gây được ảnh hưởng lâu dài đối với con người, và nhờ cái ảnh hưởng lâu dài đó nối tiếp nối tiếp đó đến ngày hôm nay chúng ta còn gặp được Phật pháp. Nên cái ơn của các vị tổ sư đó vô cùng lớn, vô cùng lớn. Rồi bây giờ, ví dụ bây giờ quý thầy đang tu đang học trong trường thì đó là nhờ công lao của ai lo lắng giúp đỡ? Của ai? Đàn na tín thí, đúng. Nhưng mà những đàn na tín thí cư sĩ đó mà đem tiền lại cúng chùa đó để cho quý thầy tu học á, những vị đó thường bao nhiêu tuổi? 3, 40, 5, 60 tuổi trở lên không, đúng không?
[1:01:26]Cứ quay đằng sau nhìn thấy à. Nói như vậy không phải là mình chê các Phật tử mình già, nhìn mặt cũng còn trẻ đẹp không sao, nhưng mà phải hiểu là tuổi đã lớn rồi. Mà cái tuổi lớn là có phải do, như vậy có phải do mình giáo hóa những vị đó không? Mình chưa nói được câu đạo nào với người ta hết. Như vậy ai đã dạy những người cư sĩ đó để người cư sĩ đó ngày hôm nay giúp đỡ mình tu học? Ai? Những vị tôn sư tiền bối của mình, phải không? Những vị của thế hệ trước. Những vị Hòa thượng nào trước mình đó đã dạy dỗ những Phật tử này mà ngày hôm nay những Phật tử này giúp đỡ mình. Nên nên tuy chú, nên là chúng ta biết ơn đàn na tín thí,
[1:02:06]cũng có nghĩa là chúng ta biết ơn những vị Hòa thượng tôn túc mới gần đây đã giáo dục được những vị cư sĩ như thế. Rồi ơn của ai nữa? Ơn của Bổn sư mình. Người Bổn sư quy y đầu tiên làm cho mình thọ được Tam quy Ngũ giới, phải không? Rồi có nhiều vị Bổn sư, Bổn sư tức là Tam quy đó, mà có nhiều vị tốt đã dạy cho mình được nhiều điều trong cuộc sống này. Có những người quy y rồi không biết biết ông thầy mình là ai luôn á. Có trường hợp mấy chục năm hỏi ông thầy: "Không biết, hình như nhỏ có quy y, không biết giờ thầy ai, thôi giờ quy y lại nha." Có trường hợp. Nhưng mà cũng có nhiều vị Bổn sư giỏi,
[1:02:46]mình quy y rồi mình còn học hỏi được nhiều điều. Rồi vị nào nữa? Bổn sư Thế độ, phải không? Cái người mà đã cho mình phủi tóc để bước vào hàng ngũ của Tăng sĩ. Rồi ai nữa? Y chỉ sư là có khi là vì cái nhân duyên học hỏi nào đó cái mình đến với một vị nào để mình nương tựa, học hỏi tiếp, thì cái vị đó là Y chỉ sư, công lao cũng lớn. Rồi vị nào nữa? Giới sư, những người mà đã truyền giới cho mình, những người đã dạy luật cho mình, đó là những vị Giới sư. Rồi ơn của ai nữa? Quý thầy đang học trong trường này thì ơn của ai nữa? Giáo thọ nè, ai nữa? Giám viện nè, Giám, Giám hiệu, tức là những cái vị mà đã cưu mang mình,
[1:03:43]đã lo lắng cho mình, là đã cực khổ với mình từng chút, từng chút. Bây giờ quý thầy thử tưởng tượng, thôi đừng có tưởng tượng, kỳ, quý thầy cứ nhìn ra ngoài thế gian mà thấy gia đình mà có một hai đứa con là người ta đã đã lo rất là cực khổ. Ở đây quý thầy trong Ban Giám hiệu có gần bốn năm chục người con, lo ăn lo mặc đầy đủ. Mà hên là quý thầy không có gây lộn mà phải xử nữa, nhìn mặt thấy ai cũng hiền, đẹp trai không đến nỗi là gây gổ. Nhưng mà lo lắng cho bao nhiêu đây người được yên tâm để tu học thì cái công lao đó lớn. Mà quý thầy làm vậy để làm chi? Để cho nữa quý thầy lớn lên nuôi lại quý thầy trong Ban Giám hiệu, đúng không?
[1:04:26]Không phải, vì quý thầy đó nghĩ đến tiền đồ của Phật pháp, mong rằng quý thầy ngày hôm nay tu học tốt, sau này lớn lên giữ gìn Phật pháp, đem Phật pháp giáo hóa lại cho vô số những chúng sinh về sau. Đó là quý thầy đó vì tương lai Phật pháp mà cực khổ với chúng ta ngày hôm nay. Đó là những cái công lao lớn. Rồi công công lao của ai nữa? Công lao của Giáo hội, của Tăng đoàn nữa. Phải không? Đó, là trong đạo Phật có cái truyền thống là chư Tăng tập hợp lại trong một tổ chức, trong một tổ chức để mà giúp đỡ nương tựa lẫn nhau. Thường vậy thường là những vị mà ở trong Giáo hội gánh trách nhiệm nhiều lắm.
[1:05:17]Dĩ nhiên cũng có một vài trường hợp cá biệt, là một vài vị nào ở trong Giáo hội nhưng mà đã không lo được cho tăng chúng mà ích kỷ, nhưng mà việc đó ít. Còn đa phần thì chư Tăng hoặc là những vị tôn túc mà ở trong Giáo hội cũng đã nâng đỡ, giúp đỡ được tăng ni rất là nhiều cho chúng ta được ổn định tu học như vậy. Chúng ta thấy là ơn của Tam Bảo từng chút, từng chút, nhìn qua nhìn lại ở đâu mình cũng thấy ơn hết. Bây giờ nói đến phần đền ơn. Vì cái biết ơn là một cái đạo đức, biết ơn là một đạo đức, cho nên đối với những ơn nghĩa mà chúng ta đã thọ thì chúng ta nguyện lòng đền trả xứng đáng. Phải không?
[1:06:04]Hồi nãy chúng ta nói, hễ biết ơn thì luôn luôn mình nghĩ đến chuyện đền ơn. Cho nên chúng ta nãy giờ chúng ta nhận định những cái ơn mà mình đã chịu trong cuộc đời này và mình nguyện lòng mình sẽ đền ơn xứng đáng. Nhưng bây giờ quý thầy tính giùm tôi, cái ơn nghĩa mà mình đã chịu trong suốt cuộc đời này đè lên cái đôi vai của mình là mấy ký? Mấy ký? Ai nói đúng được khen hay. Hử? Là? Là vô hạn, phải không? Là không thể tính kể được. Nãy giờ mình nói từ ở ngoài cuộc đời mà cho đến khi bước vào đạo cái ơn nghĩa mà chúng ta phải thọ nhận là vô biên vô lượng không tính kể được. Thì bây giờ chúng ta làm sao đền ơn đây?
[1:06:55]Trong khi cái ơn thì vô hạn, cuộc đời chúng ta thì ngắn ngủi, đôi tay chúng ta thì nhỏ bé. Bây giờ làm sao đền ơn đây? Làm sao chúng ta đem được cái đôi tay nhỏ bé này, cái cuộc đời hữu hạn này để đền được cái công ơn vô hạn của bao nhiêu người trong cuộc sống này? Ai trả lời đi? Ai trả lời? Mô Phật, kính thưa thầy! Như nãy giờ thầy đã dạy là con mình thọ cái ơn không biết bao nhiêu người, tức là cái ơn đó vô vô hạn. Thì để mà đền đáp được cái công ơn vô hạn đó thì mình cần phải phát bồ đề tâm, phát bồ đề tâm rộng lớn để mà nguyện độ cho tất cả chúng sinh. À, phát bồ đề tâm rộng lớn nguyện độ tất cả chúng sinh. Hay. Hay.
[1:07:47]Cảm Thôi cảm ơn thầy. Còn ai có ý gì nữa không? Thầy có ý kiến nữa không? Cái câu thầy nói là cũng đúng rồi đó. Đúng là cái ơn chúng ta thì vô hạn, mà khả năng của mình thì hữu hạn. Cho nên thôi thì không biết làm sao, mình chỉ có một điều là mình nguyện lòng đem cả cuộc đời này để sống vì Phật pháp, sống để làm lợi ích cho chúng sinh chứ không sống cho mình nữa. Quý thầy đồng ý không? Nghĩa là khi chúng ta hiểu được cái ơn nghĩa mà mình phải chịu đựng như vậy, thì chúng ta thấy rằng nếu mà mình sống cho mình thì mình không xứng đáng nữa, không xứng đáng làm người đệ tử Phật nữa. Nếu mà trong tâm mình còn một chút xíu cái gì đó của cái
[1:08:39]sự vị kỷ thì không bao giờ mình có thể đền được những cái ơn nghĩa lớn lao mà trong đời mình đã thọ nhận. Chúng ta chỉ còn một cách duy nhất, còn cách duy nhất là nguyện sống trọn đời vị tha. Từ nay về sau trong những ý nghĩ thầm kín của mình, cũng như trong lời nói, trong hành động thì chúng ta chỉ vì mọi người thôi, vì người khác, không bao giờ nghĩ một cái gì cho mình, không bao giờ làm cái gì cho mình nữa, chỉ nghĩ đến người khác. Thì hi vọng là với cái tâm vị tha trọn vẹn như vậy, chúng ta tích lũy suốt kiếp này qua vô lượng những kiếp khác, chúng ta mới có thể đền lại được cái ơn nghĩa mà từ ở bên ngoài thế gian cho đến ở trong đạo đã đem đến cho chúng ta.
[1:09:30]Mà cái cuộc sống vị tha này thì chúng ta cũng đã nói rồi phải không, trong bài số bài số mười đã nói rồi, nên chúng ta không lặp lại. Nhưng sống vị tha là cách đền ơn hay nhất đối với Tam Bảo, mà trong đó quan trọng nhất là làm cho mọi người biết được Phật pháp. Một điều nữa là sự thực trong cái cuộc sống này không phải là luôn luôn chúng ta có thể trực tiếp đền ơn lại cái người mà mình đã thọ ơn, không phải luôn luôn đâu. Vì có khi sao? Có khi ví dụ như mình lúc mình muốn đền ơn, cha mẹ mình già, chết rồi. Hoặc có một lần nào đó có người họ đi trên xe cái họ mình bị móc bóp hết thì có người khác họ cho tiền mình về xe,
[1:10:16]rồi gặp nhau trong thoáng chốc giữa cái đường luân hồi vô tận này rồi họ đi mất, mình cũng đi mất, biết bao giờ mình tìm lại để đền ơn, phải không? Nhưng cũng có rất nhiều trường hợp không bao giờ mình đền ơn trực tiếp được cái người mình đã thọ ơn hết. Có một cái lần có anh cư sĩ anh kể cho tôi nghe là một lần anh đi vào trong cái làng quê, đi ra hết tiền và đi bộ trên con đường rất là dài. Trời thì trưa nắng, bụng thì đói, anh thấy một ngôi chùa, anh vào anh nói thật tình, anh xin cơm ăn. Thì cái sư cô rất là tốt, nên vồn vã ân cần mời anh ăn cơm, rồi cho anh tiền xe đi về nữa. Và cái ơn nghĩa đó anh anh anh nhớ suốt đời.
[1:10:56]Tại vì mình trong lúc khốn cùng mà được người ta giúp, mà người ta giúp trong cái thái độ ưu ái, nó nó nghĩa là cái bát cơm coi vậy quý trong lúc đói, mà cái giá trị nó tăng lên bội phần bởi cái tình thương, cái sự ân cần nó gắn ở trong đó. Vì nghĩ đến điều đó nên lòng anh cứ mang ơn mà mong được tìm trở lại cái chốn cũ để đền ơn cái cái chùa đó, mà anh vẫn không có điều kiện. Bây giờ cứ bận sinh kế vợ con hằng ngày, rồi đường thì xa, nên anh tâm sự với tôi. Anh kể kể một lát lòi ra cái chùa đó là chùa của bà con tôi. Tôi kể chuyện, "A," tôi nói, "Thôi đây là chùa bà con thầy." Mà tôi mới nói anh thế này:
[1:11:37]Anh đừng có bận tâm là nghĩ đến cái chuyện đền ơn, mà anh hãy nghĩ đền ơn cái chùa đó, cái sư cô đó bằng cách là mình giúp đỡ được bất cứ người nào chung quanh mình như là sư cô đó đã giúp mình. Nghĩa là khi giúp ai được, mình giúp trong cái tình thương yêu như vậy đó, nghĩa là mình đã đền ơn được cái sư cô đó, chứ đừng có nghĩ phải đền ơn trực tiếp. Khi nghe tôi nói vậy anh anh anh vỡ lẽ ra, rồi từ đó anh nguyện lòng anh sống tốt với mọi người. Mà chúng ta thấy nè, là nhiều khi mình mong rằng mình đền ơn trực tiếp với cái người ân nhân của mình, coi vậy chứ tâm mình nó lại nhỏ hẹp. Nhưng mà từ khi như anh đó ảnh ảnh thay đổi quan niệm, à ảnh nói:
[1:12:16]"À, từ đây là ảnh đền ơn ân nhân đó bằng cách là sống tốt với mọi người trở lại," tự nhiên lòng ảnh mở rộng lớn ra. Đúng không, đồng ý không? Đó, nên có những khi là chúng ta không đền ơn trực tiếp, mà cái đền ơn gián tiếp với những người khác lại lại cao cả hơn nhiều, lại quý giá hơn nhiều. Giống như mà nãy chúng ta nói đó, mình không đền ơn được cho cha mẹ mình hoàn toàn, nhưng mà mình đền ơn bằng cách làm lợi ích cho bao nhiêu người khác. Mình không đền ơn Phật, bây giờ Phật đâu nữa mà đền ơn? Bây giờ chỉ đem Phật pháp cứu giúp những người khác lại, đó cũng là đền ơn Phật. Nên do đó mà mình đối xử tốt với mọi người coi
[1:12:55]như là mình trả ơn đối với ân nhân của mình. Nhưng trong tất cả, trong tất cả thì cái mà đem Phật pháp đến với chúng sinh là sự đền ơn có ý nghĩa nhất. Vì sao? Vì vật chất luôn luôn là tạm bợ. Giờ mình có cho người ta bao nhiêu tiền, một lúc nào đó xài cũng hết, giúp đỡ người ta cái gì đó thuộc về vật chất rồi cũng hết. Nhưng mà cho người ta được cái nhân quả, niềm tin hiểu nhân quả, cho người ta giáo lý tu hành, cái điều đó nó thành cái nhân theo người ta hết kiếp này sang kiếp khác, có thể cứu người ta thoát khổ được, cái đó quý hơn. Bây giờ không phải riêng là quý thầy mà nơi Phật tử cũng vậy
[1:13:39]nữa, quý Phật tử biết được Phật pháp này cũng là đã chịu ơn Phật, chịu ơn Tam Bảo, nên do đó mình phải đền ơn. Đền ơn cũng không phải là là cứ đến vô lạy Phật là đền ơn, hay kiếm quý thầy mà cho tiền đền ơn, không phải, mà làm sao tiếp tục đem cái Phật pháp cao quý này đến cho những người chưa biết, đến cho những người chưa biết. Chung quanh mình ai chưa biết Phật pháp, phải thấy đó là nỗi đau khổ của mình. Tôi nói câu này không biết có ai thấm không? Như tôi là tôi đau khổ điều đó lắm. Như tôi đi trên đường phố, tôi nhìn những người xuôi ngược, tôi tự hỏi: Trong những người xuôi ngược trên đường phố này được mấy người là Phật tử?
[1:14:20]Và tôi nghĩ không được mấy người. Và khi nghĩ rằng không được mấy người là Phật tử thì lòng tôi lòng tôi đau xót, và tôi nghĩ thế gian này bóng tối nhiều hơn ánh sáng. Nên tôi mong rằng quý thầy, quý Phật tử có chung cái nỗi đau xót của tôi là khi nhìn thấy trên cuộc đời này còn nhiều người nhởn nhơ sống một cách như là theo cảm tính, không có ánh sáng, không có đạo lý, thì mình phải biết đau xót và nguyện lòng là đem Phật pháp đến cho những người như vậy. Mình làm được như vậy tức là đền ơn Phật, đền ơn Tam Bảo, không có cái gì quý giá bằng hết. Đó là cái chuyện gần gần quanh mình, bây giờ mình nghĩ đến cả thế giới cũng vậy.
[1:15:04]Thế giới năm tỉ người, có ba trăm mấy chục triệu người biết Phật pháp, Thiên Chúa giáo tỉ mấy, Hồi giáo tỉ mấy, Ấn Độ giáo rồi mấy đạo địa phương, rồi nhiều người không có đạo. Đó là nỗi đau của tất cả những người con Phật có lương tâm, có biết ơn Tam Bảo. Hãy nghĩ đến bao nhiêu tỉ người trên thế giới này chưa biết Phật pháp, mình phải nhận đó là cái trách nhiệm của mình, nên mình phải làm cái gì đó để làm cho rất nhiều người trên thế giới này biết được Phật pháp, thì cái điều đó là điều chúng ta đền ơn Phật. Nên nói thì đơn giản, mà mình nhìn cho sâu mình mới thấy là cái những cái trách nhiệm lớn còn chờ đợi mình phía
[1:15:51]trước, nên không có được sống tầm thường qua ngày, không có được tu chơi chơi qua ngày, không có. Không có được là mình ráng tu học để lớn lên làm trụ trì rồi đi giảng vài nơi cho có tiếng tăm, đừng nghĩ chuyện đó. Nghĩ đến cả cái thế giới này chưa biết Phật pháp, nên cái ơn nghĩa mà chúng ta nhận được là vô hạn thì chúng ta phải làm cái gì cũng vô hạn để đền ơn lại, bắt đầu bằng cái lòng vị tha của mình, kế đến là tập đem Phật pháp đến cho mọi người và xa hơn nữa là làm cho cả cái trái đất này đều có đạo đức và có Phật pháp. Có thể làm được không? Cái nguyện nó thì lớn lắm, nhưng mình cứ nguyện đại,
[1:16:32]mình cứ phát nguyện đại một cái đại nguyện như vậy. Phát nguyện đại đừng sợ. Lỡ rồi, bây giờ chúng ta đã lỡ đem cuộc đời này cho Phật pháp rồi, chúng ta đã lỡ biết ơn Tam bảo rồi và đã nguyện lòng đền trả thì dù sống chết nhiều kiếp này và nhiều kiếp nữa, phải nghĩ đến phần còn lại của nhân loại chưa biết Phật pháp mà phát nguyện làm cho họ biết Phật pháp. Khi nào có dịp tôi sẽ nói về đề tài này nhiều hơn nữa. Vì thật ra tôi cũng buồn vì thấy Phật pháp coi vậy chứ suy tàn. Đời Trần hơi thịnh cái bắt đầu suy luôn tới bây giờ chưa có ngóc lên lại. Dĩ nhiên nó có cái lý do, nhưng cái lý do mà nằm
[1:17:12]trong cái bài giảng khác thì tôi mới phân tích. Đây không phải. Rồi một điều nữa là chúng ta cho mọi người cái giáo lý thiền định để họ thực hành và họ đi ra khỏi luân hồi. Vì thiền định mới là con đường đi ra khỏi luân hồi sinh tử. Bây giờ nè, chúng ta cho họ cái, dạy họ thiền định là dạy họ nhân quả. Muốn dạy họ thì mình phải làm sao? Mình mình chơi mình nói ai nghe không? Phải tu, tu hết sức là tinh tấn thì mới nói người khác được. Cho nên nãy giờ mình nói là mình nguyện lòng đem Phật pháp đến với mọi người, nói thì nghe dễ, nhưng mà sự thật nói lại một chút là mình cũng phải thực hành cái Phật pháp đó đến hết sức là rốt ráo, hết sức là hoàn hảo.
[1:17:57]Tôi dùng cái chữ hoàn hảo là tôi không có nói quá. Vì nếu chúng ta tu hành theo Phật pháp mà mình còn để nhiều điểm sơ hở, mình cũng rất là khó giáo hóa người khác. Do đó chúng ta phải cố gắng thực hiện Phật pháp nơi bản thân mình một cách khá hoàn hảo, dĩ nhiên là không tuyệt đối, nhưng khá hoàn hảo, ít có tì vết để có thể đủ sức mạnh mà đem giáo pháp đến với mọi người. Cho nên muốn đền ơn Tam bảo, muốn đền ơn cuộc đời này, chúng ta phải phải làm lợi ích cho mọi người, phải sống rất vị tha, đem Phật pháp đến cho họ và muốn đem Phật pháp đến cho họ, chính chúng ta phải phải tu hành, tu hành tinh tấn.
[1:18:40]Bây giờ chúng ta nói qua vài khía cạnh khác là chúng ta cũng phải biết ơn thiên nhiên. Hôm nay thì chúng ta không đào sâu bài này. Lần tới chúng ta sẽ học một bài là Yêu thiên nhiên. Nhớ yêu thiên nhiên là một tính chất của đạo đức, nhất là của người tu sĩ, nên bài tới chúng ta sẽ học, chúng ta sẽ phân tích và biết rõ hơn. Nhưng mà trong bài biết ơn thì mình cũng phân tích một điểm là thiên nhiên là một ơn nghĩa lớn đối với chúng ta. Một cái điều chúng ta để ý nữa là tuy biết ơn nhưng mà chúng ta phải đền ơn đúng với Chánh pháp. Vì có những người ân nhân chúng ta họ không chân chính, chúng ta không có nên lệ thuộc với họ.
[1:19:24]Như mình nhìn tại sao có một tên tướng cướp mà có nhiều lâu la? Là vì kiếp trước những tên lâu la đó là thọ ơn tên tướng cướp. Bây giờ tên này làm tướng cướp thì những người đó phải đi theo nghe nó lời nó sai. Thấy không? Thọ ơn một cái người xấu mình sẽ đi luôn vào con đường xấu. Nếu thọ ơn người tốt mình sẽ đi theo con đường tốt. Như cứ nhìn một cái gia đình Phật tử coi, như bà bà là Phật tử rồi bà có cái người làm thì cái người làm đó là chắc chắn kiếp trước mắc nợ bả, bây giờ mới vô làm nhà bả. Nhưng mà hên bả là Phật tử thì cái người làm đó bị ảnh hưởng Phật pháp không? Thế nào cũng ảnh hưởng. Thắp nhang cho bà, con. Lau tượng Phật, con.
[1:20:05]Lấy kinh này đem cho người ta. Đem gạo qua cho hàng xóm, con. Là sai riết mình thấm luôn. Nên nhờ chịu ơn cái người tốt mà cuộc đời mình cũng đi theo cái người tốt. Nhưng mà chúng ta không biết kiếp trước mình đã thọ ơn ai. Có khi chúng ta đã lỡ thọ ơn người xấu thì phải cẩn thận, phải tỉnh táo, không bao giờ được lệ thuộc thuộc bởi cái ân nhân của mình. Có thể chúng ta mắc nợ họ, nhưng quyết không trả nợ họ bằng cách là bị họ sai sử. Phải tỉnh táo thoát ra, trả thọ ơn họ bằng một cách khác hẳn, đúng với Chánh pháp. Đó là cái chúng ta phải cẩn thận. Rồi một điều nữa, đối với người tu chúng ta, ơn thì phải nhớ mà thù thì phải quên.
[1:20:49]Giỏi á. Đúng như vậy. Trong cái cuộc sống này thì ai giúp mình mình không được quên, còn ai nói nặng mình, ai gây gổ, ai mưu hại mình, mình phải quên hết đi, bỏ hết trong tâm. Đó, nó là vậy. Dùng tình thương xóa bỏ hận thù. Ơn đền nhưng mà oán thì thì không có trả. Là như vậy. Rồi một điều nữa là mỗi khi ngồi thiền chúng ta cố gắng trước khi vào mình nghĩ đến cái ơn nghĩa mà mình đã chịu đựng trong cuộc sống này, do đó mình tăng thêm cái sức mạnh của sự tinh tấn. Mỗi khi chúng ta ngồi thiền gặp khó khăn, tâm mình không nhiếp được, mình lắng lòng lại nghĩ đến cái ơn nghĩa của Tam bảo, của cha mẹ, của đàn na tín thí,
[1:21:37]của thầy trưởng, của sư trưởng này nọ, rồi quyết tâm nhiếp tâm tiếp chứ không có nản chí mà lui lui sụt. Trong cuộc sống tu học cũng vậy, rồi nhiều cái đụng chạm, những cái khó khăn, lúc nào cũng nhớ đến mình đã chịu ơn nhiều quá rồi thì không có được lui bước nữa, phải bước tới, bước tới thực hiện trọn vẹn con đường của Phật pháp để sau này đền ơn được tất cả. Nên cái biết ơn cũng làm cho chúng ta tăng thêm cái sức mạnh của sự tinh tấn. Có ai hỏi gì không? Cũng hết giờ rồi. À, tôi gửi luôn cái bài thiền số 7. Quý thầy cái bài thiền quý thầy phải học lại nha, có nhiều thầy học những năm bài trước không kỹ
[1:22:18]á nên kỳ rồi làm bài thi bất ngờ nhiều người làm không nắm vững bài. Nên quý thầy phải học lại từ bài 1 tới bài 7. Hôm rồi lại đưa bài 6 rồi phải không? Bây giờ đưa thêm bài 7 thì tôi sẽ không biết lúc nào tôi sẽ kiểm tra về thiền. Hôm nào mà mà tôi buồn quá không có chuyện gì làm tôi cho kiểm tra. Mà thiền là không có vụ nói trước nha. Thấy những bài làm này thì cho chuẩn bị chứ thiền là không có vụ chuẩn bị. Vì sao? Vì thiền là là cuộc sống, thiền là hơi thở, thiền là máu chảy trong người nên không có vụ chuẩn bị. Lúc nào cũng phải tu thiền, lúc nào cũng phải nắm vững giáo lý của thiền. Bây giờ ví dụ tôi đi buồn buồn tôi quay lại tôi hỏi một điều trong thiền
[1:22:58]là quý thầy phải trả lời được liền, không cần phải học trước, không có báo trước. Thì người tu phải như vậy đó. Cái gì thì còn cho chuẩn bị để học và trả bài chứ thiền là không có, lúc nào cũng phải nắm vững. Có ai hỏi gì
[1:23:18]không? Có ai hỏi gì không?
[1:23:46]Một bông hồng con cài trên áo mẹ
[1:23:53]để lòng son dâng kính lên Người.
[1:24:02]Mẹ từ bi bao la lòng nhân ái, ngọt ngào như suối mát giữa đồng khô.
[1:24:17]Mẹ ơi, bát ngát như đại dương, tình mẹ không có chi sánh bằng. Con như sóng vỗ rì rào, mẹ là biển hát xôn xao xao xao bên con.
[1:24:42]Mẹ hiền như khói hương trầm bay,
[1:24:50]tỏa rộng thơm ngát cho đời con. Lòng mẹ như gấm hoa, tình yêu thương thiết tha, dịu dàng lời ru sống cho con, tất cả vì con.
[1:25:14]Mẹ hiền như bóng trăng dịu êm, tỏa rạng soi sáng tâm hồn con.
[1:25:30]Mẹ ơi có biết không rằng con thương rất thương, mẹ hiền của con đã nuôi con lớn khôn từng ngày.
[1:27:02]Mẹ ơi có biết không, rằng con thương rất nhiều. Mẹ hiền của con đã nuôi con lớn khôn từng ngày.
[1:27:37]Chẳng từ nan cho con nguồn hạnh phúc, mẹ chở che con tới nơi bình yên.
[1:28:44]Nhớ mùi thơm thoang thoảng,
[1:29:18]thơm ngát mãi tình người, là thơm lời mẹ hát lúc đưa nôi.
[1:29:32]Ngày xưa ấy xa xôi mà gần gũi, mùi
[1:29:42]thơm xóa đau thương và buồn tủi, mùi thơm mẹ đậm thắm cho con thời ấu thơ.
[1:30:16]Cho suốt đời con được gọi mẹ, cho thơm ngát môi con mùi sữa mẹ.
[1:30:50]Cho suốt đời con được gọi mẹ, cho thơm mãi môi con mùi sữa mẹ.
[1:31:30]Suốt đời con tâm niệm, ghi nhớ mãi tình người, là thơm lời mẹ hát lúc đưa nôi.
[1:31:48]Ngày xưa ấy xa xôi mà gần gũi, lời ru đã
[1:32:00]cho con niềm an ủi, tình yêu mẹ vun đắp cho con nhiều ước mơ.
[1:32:32]Cho suốt đời con được gọi mẹ, cho thơm ngát môi con mùi sữa mẹ.
[1:33:06]Cho suốt đời con được gọi mẹ, cho thơm mãi môi con mùi sữa mẹ.
[1:33:22]Cho suốt đời con được gọi mẹ, cho thơm mãi môi con mùi sữa mẹ.