[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:22]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:33]Mời quý phật tử an tọa, xin ngồi xuống.
[0:51]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay là chúng ta gặp nhau lần cuối năm, rồi sau đó chúng ta nghỉ ăn tết.
[1:04]Ngày ngày chúng ta cũng tiếp tục cái loạt bài Đạo Phật với xã hội. Hôm nay với chủ đề là Ý nghĩa của hòa bình.
[1:15]Sở dĩ mà chúng ta nói chuyện về đề tài này là vì nó có những cái nỗi bức xúc hiện nay là vừa rồi trong cái ngày Giáng sinh thì ở bên Indonesia, những cái nhà thờ mà cử hành lễ Giáng sinh thì bị đặt bom. Bom nổ và nhiều người chết, báo chí gọi là Mùa Giáng sinh không an bình. Và đây là điều mà cái đau lòng chung cho mọi người. Dù là chúng ta là đạo Phật, nhưng mà chúng ta hiểu đạo Phật không phải là một cái đạo tự giới hạn mình trong cái khuôn khổ của một tôn giáo, mà đạo Phật có cái nghĩa là lòng thương yêu đến với tất cả mọi người không phân biệt. Cho nên cái nỗi đau khổ của người khác, cái nỗi chia rẽ của người dù là khác tôn giáo,
[2:09]chúng ta vẫn cảm thấy đó là cái nỗi lo lắng, cái nỗi quan tâm của mọi người, người con Phật. Và vì vậy, hôm nay chúng ta nói với nhau về ý nghĩa của hòa bình qua cái nhìn của đạo Phật. Và trách nhiệm của người đệ tử Phật là chúng ta phải làm gì để góp phần tạo nên được cái hòa bình của thế giới? Dĩ nhiên đây không phải là một vấn đề lớn, chúng ta sẽ làm những điều rất nhỏ nhưng lại là những điều rất cụ thể để giúp đem lại được cho hòa bình của thế giới từ những điều rất bình thường, rất nhỏ trong cuộc sống này. Ở đây nói đến hòa bình hay chiến tranh thì không ai thấm thía cái điều đau khổ đó bằng người Việt Nam chúng ta, phải không?
[2:56]Nhất là những người mà ở thế hệ lớn, sống từ trước năm 75 thì ai cũng quá thấm thía, cũng có cái cay đắng chịu đựng những cái mất mát, hư hao nhiều qua những cuộc chiến tranh dai dẳng của đất nước mình. Mà từ trước đó cũng vậy, từ trước cái cuộc chiến tranh giữa hai miền Nam Bắc, trước đó là cuộc kháng chiến chống ngoại xâm là đất nước chúng ta cứ phải đi trong cái chiến tranh đau khổ như vậy, biết bao nhiêu là sự hư hao, mất mát. Bây giờ thì mọi việc nó đã đi qua, chúng ta đang sống trong hòa bình, trong ổn định. Nếu mà chúng ta lật lại những trang sử xưa, chúng ta vẫn còn quặn đau lòng vì cái sự giết
[3:45]hại tàn bạo mà quê hương mình phải chịu đựng. Nhưng với cái tấm lòng của người đệ tử Phật, chúng ta bỏ lui hết mọi điều để chỉ sống bằng cái tình thương yêu và xây dựng cho cái tương lai tốt đẹp sắp tới. Có những lúc trong cái giai đoạn mà chiến tranh giặc giã cay đắng, là người dân chúng ta chỉ được mơ ước là sớm được hòa bình. Sớm được hòa bình để làm chi? Rồi chúng ta có những bài hát được mơ ước là về lại cái miền quê mà chúng ta cày trên luống cày, cỡi lên lưng trâu, tắm trên dòng sông nước mát, một cái đời sống có thể là đơn sơ, không có sang, không giàu, nhưng mà không ai giết ai, đêm không nghe tiếng đạn bác nổ, vân vân.
[4:33]Cái niềm thương yêu, cái yêu quý hòa bình thì có lẽ không ai bằng người Việt Nam, nhất là khi chúng ta đã đi qua biết bao năm dài của chiến tranh. Còn có những cái người ở trên thế giới này, có những cái khu vực, có những thành phần nào đó có những người không yêu chuộng hòa bình, họ chỉ thích chiến tranh. Dĩ nhiên có nhiều cái lý do thì từ từ chúng ta nói tới, nhưng mà cái mà đời sống được sống trong hòa bình, trong thanh bình thật là một trong những điều của niềm hạnh phúc. Có khi chúng ta đang sống trong cái sự hòa bình này mà không biết quý nó. Chỉ khi nào mà đi qua chiến tranh rồi mới biết
[5:14]yêu quý hòa bình, con người chúng ta như vậy. Ví dụ như khi người con cái sống trong tình thương yêu của cha mẹ, mình không biết quý đâu, nhiều khi coi thường, mà chỉ thích chạy ra ngoài đi tìm cái tình thương yêu của bạn bè cho vui hơn. Đến một ngày nào đó mà chúng ta phải bước ra trường đời với đủ những thứ cái sự lăn lộn, đấu tranh hơn thua giành giật, lúc đó mới tiếc lại những giây phút mà được sống bên cha mẹ mình với cái tình thương yêu không có điều kiện. Thì cũng vậy, nhiều người sống trong hòa bình không biết quý đâu. Cho đến khi mà chiến tranh xảy ra rồi, lúc đó mới hối tiếc. Trong cuộc sống có nhiều cái như vậy lắm.
[5:56]Có những cái chúng ta đang ở trong hạnh phúc mà nhiều khi không biết, không biết. Ví dụ những giây phút mà chúng ta được ngồi đây vậy, dưới mái chùa, sống trong cái hào quang che chở của chư Phật, được học hỏi giáo lý, được tu tập, những giây phút này sự thực là những giây phút đẹp tuyệt vời. Nhưng mà nhiều khi mình lại không biết quý, mình hướng về một cái gì đó khác hơn. Rồi đến khi cái cuộc đời đi qua rồi, nhìn lại mới thấy rằng những ngày mà chúng ta sống đơn sơ đạm bạc trong cái tình người dưới mái chùa thật là những giây phút hạnh phúc. Cuộc đời là như vậy. Ở đây chúng ta đi tìm một vài cái nguyên nhân
[6:36]là tại sao chiến tranh có, nó vừa trên cái lý luận của xã hội thực tế mà vừa dựa trên cái luật nhân quả của đạo Phật. Bây giờ chúng ta nói trên khía cạnh xã hội trước, là vì đâu có chiến tranh? Vì đâu? Vì người ta đánh nhau có chiến tranh. Tức là khi đất nước bị một nước ngoài xâm lược, hoặc là cái nước đó gây chiến, đem quân đi đánh nước khác, thì thường là như vậy. Nhưng bây giờ chúng ta nói là chiến tranh là do kẻ địch bên ngoài đến xâm lược đất nước mình là cái đất nước đó họ vì tham vọng, hiếu thắng, dẫn quân đi đi chinh phục và họ đã gây nên chiến tranh. Cái này bây giờ thì chúng ta cũng không muốn kết
[7:23]tội ai nữa vì những điều đã thuộc về quá khứ. Có những đất nước mà ngày nay gọi là những nước văn minh tiến bộ, nhưng mà ngày xưa họ cũng là thủ phạm của chiến tranh. Chúng ta không tiện kêu tên ra, người gọi là để gọi là tình hữu hòa với thế giới nên mình khép lại quá khứ, mình bỏ đi không nói tới. Chớ bây giờ thì coi họ văn minh tiến bộ, ngày xưa họ là người gây tội ác, đem chiến tranh gieo rắc khắp nơi. Chuyện đó mình không kể lại, nhưng mà nguyên nhân là như vậy. Còn đất nước chúng ta, một đất nước Việt Nam hiền lành mà trong suốt mấy ngàn năm mà bị chiến tranh hầu hết là chiến tranh của chúng ta là chiến tranh tự vệ.
[8:03]Chúng ta luôn gặp cái kẻ thù ở phương Bắc, hết thế hệ này tới thế hệ kia, dường như cái triều đại nào của nước Việt Nam cũng phải một lần chúng ta phải đối đầu với cái dân tộc ở phương Bắc. Tức là họ lớn, họ mạnh và không bao giờ họ ngừng cái tư tưởng là chiếm đất nước mình. Và cha ông ta vậy, cũng lâu lâu cũng phải rất là vất vả để mà giữ được cái độc lập của Tổ quốc. Nhưng mà đất nước mình có món nợ đôi khi người ta hay nhắc là mình sao? Mình đã chiếm hết dân tộc Chiêm Thành. Và nhiều khi ông bà mình hay nói tại vì ngày xưa tổ tiên mình chiếm hết đất nước Chiêm Thành nên bây giờ con cháu khổ, không biết có đúng hay không.
[8:46]Nhưng mà nó có cái nguyên nhân lịch sử của nó. Có nguyên nhân lịch sử là lúc đó ở phía Nam đất nước chúng ta cái vùng Quảng Trị á, vùng đó ngày xưa cũng là vùng của Chiêm Thành, thì người Chiêm Thành họ hay đem quân quấy nhiễu, cho nên phía đó không yên. Người Chiêm Thành thì họ có hai cái tôn giáo là Ấn giáo và Hồi giáo. Thì họ hay đem quân quấy nhiễu biên giới phía Nam, thì những cái ông quan mà giữ cái vùng đó cũng khó khăn lắm, là vì ở đó xa kinh đô, lính thì ít, nên mỗi lần đánh, người dân mình bị tổn thất. Thế là triều đình cứ phải cất quân đi đánh. Khi đi đánh như vậy, để cho chắc ăn, chiếm luôn mớ đất của Chiêm
[9:25]Thành, chiếm luôn mớ để cho nó xô cái biên giới ra xa từ từ. Thì là Chiêm Thành tức quá đánh nữa. Chiêm Thành đánh thì mình phải cất quân đi đánh, đánh mỗi lần đánh thì mình chiếm thêm mớ cho nó đưa biên giới ra xa xa, chứ ở gần đánh hoài cực quá, thì làm riết từ từ qua hết nước của người ta luôn. Thì không biết nó có thành cái món nợ hay không, không biết. Thì chuyện đó mình không đủ đạo nhãn để biết, nhưng mà nó cũng có cái lý do của sự tự vệ. Giờ thì người Chiêm Thành là một thiểu số, thì gọi là người Chàm, họ cũng có hai cái tôn giáo: Ấn giáo và Hồi giáo. Họ có hai cái sắc phục khác nhau để phân biệt và cũng chia rẽ.
[10:01]Chúng ta thấy tôn giáo thật là nguyên nhân gây chia rẽ. Bây giờ nói theo đạo Phật thì chiến tranh có cái nguyên nhân, có nguyên nhân xa và nguyên nhân gần. Giờ mình nói cái nguyên nhân xa trước. Nguyên nhân xa thì chúng ta nhớ tới câu câu thơ hay là câu kệ mà của một vị nào đó trong đạo Phật nói là: "Nhất thiết chúng sinh vô nghiệp sát, Thập phương hà xứ động đao binh. Gia gia hộ hộ đồng tu thiện, Thiên hạ hà sầu bất thái bình." Có ai hiểu không?
[10:38]Đọc chữ nho hơi khó hiểu. Nhất thiết chúng sinh vô nghiệp sát, nghĩa là nếu tất cả chúng sinh không có cái nghiệp sát sinh, đó là mình không có giết hại thú vật, không có giết, giết người thì nó quá nặng mình không nói. Nếu mình không có cái nghiệp giết hại súc vật, ngay cả cái nghiệp là ăn thịt cá nữa, đừng bị nghiệp đó. Thì thập phương hà xứ động đao binh, thì mười phương ở mọi chỗ có chỗ nào mà có thể động chuyện đao binh, can qua chiến tranh? Sẽ không có chiến tranh. Gia gia hộ hộ đồng tu thiện, nghĩa là mỗi nhà biết tu điều lành, điều thiện, làm điều phước, thì thiên hạ hà sầu bất thái bình?
[11:21]Thì thiên hạ này còn lo gì cái chuyện mà chẳng thái bình? Bài kệ như vậy. Như vậy cái bài đó nói lên theo cái nhìn của đạo Phật, là chiến tranh là do nghiệp sát của chúng sinh. Nghiệp sát này thì do người ta giết hại thú vật, còn giết hại nhau thì phải đền nợ thì đương nhiên rồi. Giết người mình giết người thì tội rất là nặng, phải đền nợ, đền tội. Nhưng mà đây có cái mình thấy giống như không có tội lắm là giết hại súc vật, thì không ngờ là gây nghiệp chiến tranh. Có một lần, có một người phương Tây, mà cũng nhiều người trí thức bây giờ, họ không có tin vào cái thuyết luân hồi của đạo Phật, họ nói rằng, nếu nói rằng con người ta luân hồi kiếp này chết rồi qua kiếp
[12:08]sau tái sinh lại, thì như vậy là cái dân số thế giới phải bình tăng, chớ thế giới nó cứ tăng lên, ngày xưa bao nhiêu người, bây giờ đã năm sáu tỷ rồi. Thì như vậy là ai đầu thai, nếu mà có sự đầu thai thì phải cố định cái số lượng dân số, tại sao mà số lượng tăng? Thì họ nhìn lại hơi hẹp hòi, họ quên mất rằng là ở trong rừng, trên núi, dưới biển, các loài vật đang bị tuyệt chủng dần dần. Biết bao nhiêu con cá voi đang bị giết hại, biết bao nhiêu loài thủy sản đang bị giết hại. Trên rừng là con số loài hươu, loài ngựa vằn, hổ, sư tử đang bị tiệt chủng dần, tiệt chủng dần. Thì ai gây nên cảnh đó?
[12:49]Ai? Ai? Con người. Con người với cái vóc dáng nhỏ bé nhưng mà với đầu óc sắc sảo và tàn bạo đã giết hại các loài thú khác không thương tiếc. Và những loài thú đó không ngờ nó đủ phước nên làm người. Thì làm người dĩ nhiên là cũng người đôi khi cũng không phải là người được sung sướng lắm, nhưng mà những người đó mang cái nỗi oán thù sẽ đi tìm con người để giết hại trở lại. Đó là lý do tại sao dân số thế giới tăng và chiến tranh thế giới không dừng, không bao giờ dứt. Luân hồi là như vậy, chứ không phải là người luôn luôn đầu thai thành người, người có khi đầu thai thành thú, nhưng mà rất nhiều con thú đã đầu thai thành
[13:32]người và chiến tranh xảy ra, đi tìm những người giết hại nó để trả thù. Mà không phải như vậy là người giết thú mới tạo chiến tranh đâu, cả thú giết thú cũng tạo thành chiến tranh khi mà cả hai loài đó đều trở thành người. Có lần chúng ta có thể xem được trong cái cảnh gọi là thế giới đó đây, thế giới động vật đó, các nhà khoa học họ đặt những camera trong rừng, họ quay cái cảnh mà mấy con sư tử săn cái đàn bò rừng, thì bắt đầu nó canh, nó canh nó rượt theo. Đàn bò rừng bỏ chạy thì cái con mà bị chạy chậm nhất là bị con sư tử nó nhảy nó chồm lên lưng nó đeo lên lưng. Thân nó thì nó nhỏ hơn con bò rừng, nhỏ xíu à.
[14:11]Nhưng mà nó mạnh và nó lanh. Rồi cuối cùng nó chồm lên nó cắn được cái gáy, cái gáy rồi nó chồm xuống nó cuối cùng nó cắn được ngay cổ họng và nó vật con bò rừng nằm xuống. Con bò rừng rất to mà đánh không lại con sư tử nhỏ bé, nhỏ chừng bằng một phần tư, một phần năm con bò, mà nó cắn được cổ họng rồi nó vật xuống. Thế là ba bốn con sư tử khác lại thi nhau xâu xé. Thấy cái đàn bò vừa chạy đi quay lại nhìn thấy con đồng loại của mình đã bị vật ngã, không chạy nữa, bắt đầu đứng trở lại, đi lại đứng ngay sát bên đó, nó nhìn cái bầy sư tử đang ăn thịt đồng loại là nước mắt của chúng chảy xuống. Nhìn cảnh rất thương tâm. Và chúng ta có hiểu ngày nào đó mà khi những con này
[14:50]nó thành người, chúng sẽ tìm nhau để giết trở lại. Và chiến tranh xảy ra. Nên chúng ta nhìn bằng cái cặp mắt đơn sơ của con người hoặc là cặp mắt của khoa học đơn giản ngày nay chúng ta không giải thích được tại sao con người thù hận nhau đến cuồng bạo, không giải thích được. Mà nếu chúng ta nhìn bằng con mắt của đạo Phật, thì chúng ta mới thấy được cái nguyên nhân nó tiềm ẩn ở cái hận thù, ở cái sự giết hại, nhiều khi chỉ vì cái nhu cầu ăn uống mà cũng tạo thành cái nghiệp chiến tranh. Như có lần chúng ta đọc báo sẽ thấy, như trên báo họ thống kê một người Pháp, trung bình một người Pháp sống một đời thì họ ăn thịt
[15:34]hết khoảng hai chục con bò, năm chục con heo, mấy trăm con gà. Một người, cái số lượng họ ăn tiêu thụ thì bằng bao nhiêu mạng của chúng sinh, thì chúng ta hiểu rằng chiến tranh sẽ còn tiếp tục, chiến tranh sẽ còn tiếp tục. Thế là vì cái nhu cầu ăn uống mà người ta gây nghiệp giết hại lẫn nhau, thế giới không bao giờ hết chiến tranh. Vì vậy mà đạo Phật khuyến khích ăn chay là vậy đó. Nói theo y học á thì cái thức ăn chay không có đủ dinh dưỡng cho con người. Điều đó đúng, nói theo khoa học mình không có chối cãi được. Nhưng mà ở đây nếu mà để đủ dinh dưỡng, chúng ta phải ăn nhiều thức ăn động vật
[16:18]thì vô tình chúng ta gây nghiệp chiến tranh cho thế giới và cho bản thân mình. Trên thế giới ở Đông bên Tây phương vậy, lúc này người ta có phong trào ăn chay dù người ta không có theo đạo Phật. Người ta thích ăn chay vì nó sẽ đỡ bệnh tật hơn, và một số người vì lòng từ bi thương yêu loài vật họ cũng chủ trương ăn chay. Mà trong đạo Phật mình thì được cái hay là chủ trương ăn chay rất triệt để, đó là cái hay. Còn cái vấn đề mà gọi là thiếu dinh dưỡng thì chúng ta phải giải quyết bằng cách khác. Người ăn chay phải khôn ngoan, ăn tương đối có đầy đủ dinh dưỡng, là phải tăng cường thêm chất đạm ở trong đậu hũ.
[16:59]Đậu hũ không đủ đạm, không đủ nành, nghĩa là cái số lượng thành phần đạm trong đậu nành không có đầy đủ bằng thức ăn động vật, bằng thịt cá, nhưng chúng ta phải chấp nhận sự thiệt thòi khi mình ăn chay để tránh cái nghiệp cho bản thân mình và cho cuộc đời này. Và mình phải bổ sung điều đó bằng những cách khác, có thể là chúng ta ăn thêm trứng gà mà không có trống, tức là trứng gà công nghiệp, cho phép ăn được; uống sữa được; có khi lâu lâu mình truyền đạm được; và chúng ta bổ sung thêm cái phần luyện tập, luyện tập khí công để để thêm cái phần luyện tập hỗ trợ cho sức khỏe. Thì đó là chúng ta tăng cường ăn chay thêm ngày.
[17:42]Nghĩa là Phật tử mới quy y á thì thường quý thầy khuyên là ăn chay một tháng hai ngày, nhưng dần dần quen rồi mình ăn lên bốn ngày, tám ngày, mười ngày. Rồi đến lúc nào cảm thấy sức khỏe mình đủ thì mình ăn chay trường luôn thì rất là tốt. Cái đó thì đúng thức ăn chay thì nó không ngon lắm, nhưng mà chúng ta nghĩ đến cái tội, cái phước lâu dài cho bản thân mình và cho xã hội thì mình nên cố gắng ăn chay. Nhưng mà cái số người ăn chay chúng ta biết chắc rằng trong năm sáu trăm năm tới cũng sẽ còn rất là ít, chỉ trừ khi nào trừ khi nào mà các nhà khoa học họ nghiên cứu ra được cái phương pháp tạo thành thịt nhân tạo,
[18:22]thịt nhân tạo mà ngon như thịt thiệt thì người ta mới chịu ăn chay, ăn chay ăn bằng thịt đó. Nghĩa là các nhà nghiên cứu vi sinh á, các nhà vi sinh á có thể họ đầu tiên họ hy sinh con vật họ lấy một cái mẩu thịt của nó, rồi họ sẽ nuôi trong cái bồn cấy vi sinh, trong cái bồn có thức ăn dinh dưỡng rồi miếng thịt nó từ từ nó cứ nở lớn ra dần dần. Rồi cứ mỗi ngày cắt ra một mảng đem ra bán, cắt một mảng đem ra bán, nuôi hoài nó cứ nở ra hoài. Nghĩa là dinh dưỡng nó bằng cái đó, thì lúc đó thịt nó sẽ như thịt thiệt mà không còn phải giết hại nữa. Chỉ tốn miếng thịt đầu tiên là thịt thiệt thôi, rồi từ đó là nuôi nó thành thịt nhân tạo ngon như thịt thiệt.
[19:02]Nghe bà Như thấy cười tươi hớn hở rồi đó. Thì ngày đó chúng ta ăn thịt ngon như thường mà vẫn ăn chay, vẫn đầy đủ dinh dưỡng, thì chúng ta ráng chờ đợi ngày đó. Còn từ đây tới đó thôi mình cứ ráng ăn đậu hũ ha, đậu hũ chiên kho gì đó phải ráng. Thì chúng ta biết còn rất là lâu để mà thế giới có thể tiến đến ăn chay và hết nghiệp sát. Như vậy cho tới cái ngày mà chưa hết nghiệp sát thì chiến tranh vẫn tiếp tục xảy ra nơi này, nơi kia. Có nhiều người chính trị học và xã hội học, những nhà chính trị, nhà xã hội suy nghĩ rằng, cái suy nghĩ này ngày xưa chúng tôi cũng suy nghĩ, ước gì thế giới này chỉ là một quốc gia duy nhất.
[19:47]Ước gì như vậy, không còn ranh giới nữa. Chỉ một quốc gia, một chính phủ. Ngày xưa cái lần thấy chiến tranh giặc giã quá chúng ta mơ ước như vậy. Ở đây có mơ ước như vậy không? Có không? Là người đã có tư tưởng lớn đụng nhau đó. Nghe người nào mà có cái suy nghĩ rằng, ước mơ rằng cả thế giới này chỉ là một quốc gia duy nhất thì những người đó gọi là những tư tưởng lớn đụng đầu nhau. Thì nếu mà như vậy thì không còn nước này đánh nước kia nữa, chiến tranh sẽ chấm dứt. Phải không? Đúng không? Không đúng. Không đúng, vẫn không đúng. Ngày xưa chúng tôi suy nghĩ như vậy, chúng tôi nghĩ rằng nếu mà thế
[20:26]giới này chỉ là một quốc gia, có một chính quyền trung ương, rồi từng tỉnh trực thuộc thẳng vào trung ương không qua trung gian một cái ranh giới quốc gia nào nữa thì thế giới sẽ hết đánh nhau. Chúng tôi suy nghĩ như vậy, nhưng không, không đơn giản. Hễ mà người ta còn ăn thịt, ăn cá, còn đi săn thú, chiến tranh vẫn xảy ra. Xảy ra theo cách nào? Xảy ra theo những cách thế này, ví dụ, tới chừng đó lại nổi lên cái việc mà người ngoài hành tinh đến xâm lược trái đất lại đánh nhau nữa. Gọi là khoa học giả tưởng, nhưng vẫn có thể nghĩa là chiến tranh vẫn xảy ra với hình thức khác khi mà nghiệp sát người ta còn.
[21:02]Người ta phải chịu quả báo sống trong bom bay đạn lạc thì vẫn là hình thức chiến tranh. Rồi những cái thiên tai ví dụ như là động đất, nhà sập, thiên thạch nào đó đụng trái đất. Những chuyện mà người ta phải sống trong kinh hoàng, trong chết chóc, trong đổ nát, thương đau vẫn là một hình thức rất giống chiến tranh nếu nghiệp sát còn. Rồi hoặc là mình nói giống như phim khoa học giả tưởng, một loại thú vật nào đó nói theo Đác-uyn bỗng nhiên nó đột biến gen, nó biến thành quái vật và nó đi tìm con người nó ăn thịt. Mà nó quá thông minh nên là con người ta dù chế được bom nguyên tử cũng không diệt nổi cái con quái vật đó.
[21:42]Nó sinh đàn sinh đống ra cái nó cai trị hết trái đất và loài người phải biến thành nô lệ. Chúng ta ngồi tưởng tượng chút xíu nhưng mà để nói cái này, dù cho bằng phương pháp chính trị, xã hội mà người ta kết hợp được lại cả thế giới thành một quốc gia vẫn không chấm dứt được chiến tranh. Chiến tranh vẫn xảy ra với hình khác. Nghĩa là có khi người ta lại hận thù sắc tộc, nghĩa là cả thế giới thành một quốc gia rồi đó, nhưng mà cái sắc tộc này vẫn căm thù sắc tộc kia, vẫn lén lút giết nhau. Và chiến tranh xảy ra theo hình thức kỳ thị tôn giáo. Nghĩa là cái tôn giáo này muốn rằng chỉ có tôn giáo mình là độc
[22:21]tôn trên thế giới và đi tìm tiêu diệt tất cả những tín đồ của tôn giáo khác nếu mà người ta không theo đạo của mình. Nghĩa là vẫn hình thức này, vẫn hình thức kia, chiến tranh lén lút xảy ra. Rồi những tổ chức tội phạm ví dụ như mafia. Nghĩa là quốc gia nào thì kệ quốc gia thì những tổ chức tội phạm cũng tồn tại và vẫn tiếp tục bắt cóc, buôn lậu, ám sát, giết hại, thanh toán nhau, chiến tranh vẫn xảy ra. Dù cho thế giới này đã trở thành một quốc gia duy nhất. Do là gì? Là vì là cái nghiệp sát của chúng sinh chưa hết. Cái nghiệp mà chúng sinh giết hại lẫn nhau từ nơi cái miệng ăn của mình hoặc từ sự thù hận lặt vặt của mình thì chiến tranh vẫn xảy ra.
[23:09]Do đó chúng ta thấy là muốn cho hết chiến tranh thì khó. Cái việc mà dàn xếp chính trị không phải là cái gốc. Mà cái gốc ở chỗ là chúng sinh vô nghiệp sát, gia gia hộ hộ đồng tu thiện. Tức là con người ta phải dừng lại cái nghiệp sát từ nơi cái hận thù trong cuộc sống, dừng cái nghiệp sát do bởi miếng ăn. Người ta phải biết tu tập điều phước thiện, hiền lành thì nghiệp sát sanh, nghiệp chiến tranh mới hết là như vậy. Đó là nguyên nhân xa, bây giờ chúng ta nói nguyên nhân gần. Hiện nay trên thế giới này tại cái vùng Trung Đông có cái vụ nổi cộm là cái sự xung đột giữa cái dân Israel và dân Palestine.
[23:59]Cái đất mà Do Thái ngày nay đó, là người Do Thái ngày xưa bị người La Mã đuổi đi khỏi quê hương của mình. Lúc đó khi mà đầu tiên khi Chúa Giê-su xuất hiện á thì người ta cũng theo Chúa Giê-su nhiều lắm. Rồi sau đó cái người mà giáo sĩ Do Thái giáo họ mới ganh tỵ với Chúa, họ mới tìm cách giết hại Chúa, mượn tay của người La Mã, vì lúc đó người La Mã đang cai trị người Do Thái. Thì người Do Thái mới mượn tay của người La Mã, nói rằng Chúa Giê-su chống lại Đế quốc La Mã để bắt Chúa Giê-su giao nộp cho La Mã. Nhưng mà người La Mã họ không xử, họ giao lại cho Do Thái, thế người Do Thái giết Chúa Giê-su.
[24:44]Chúa Giê-su đã tiên đoán là người Do Thái sẽ bị, phải bị lưu vong khỏi đất nước của mình. Thì điều đó xảy ra, sau đó sau khi Chúa Giê-su chết thì khoảng 60 năm, 70 năm thì nhiều cái nhóm người Do Thái nổi lên chống lại La Mã để giành độc lập thì người La Mã hỏa binh hùng tướng mạnh họ đánh tan và dập tan nát hết những cuộc kháng chiến đó và họ đuổi dân Do Thái ra khỏi đất nước đó luôn. Thế là người Do Thái đi lang thang trên khắp thế giới. Thì đất nước đó người Palestine ở. Thì người Palestine ở nơi đó cũng không có mạnh lắm, đất nước không phải là đất nước hùng mạnh. Người Do Thái đi khắp thế giới, họ làm ăn, họ giàu có.
[25:26]Sau Đệ nhị Thế chiến, sau cái cuộc bị tàn sát bởi Hitler thì họ vận động và xin trở về cái đất nước đó để lập quốc lại dưới sự ủng hộ của Mỹ. Thì họ đem quân đội về họ chiếm trở lại đất đó, họ giành đất lại của người Palestine. Người Palestine thì nghĩ đây là mảnh đất mình ở mấy ngàn năm rồi, gần hai ngàn năm. Còn người Do Thái thì nói rằng trước hai ngàn năm đó đất này của Do Thái. Và họ có sức mạnh của quân sự. Họ giữ được miếng đất thì người Palestine bắt đầu kháng chiến, đánh nhau, đánh nhau hoài không dứt. Cho đến khi sau này thì họ mới tìm cách là chiến tranh hoài quá khổ nên họ thương lượng, chia đất cho nhau.
[26:07]Người Palestine ở vùng phía này, Do Thái ở phía này, không đánh nhau nữa, họ ký kết hòa bình. Thì tưởng như là hòa bình đã đến. Nhưng rồi những mảnh đất nhỏ đó họ bắt đầu giành nhau từng tấc đất. Do Thái thì muốn chia cho Palestine ít hơn, Palestine thì muốn nhiều hơn. Thế là họ đánh nhau. Rồi cứ phải dàn xếp hoài thì mỗi cuộc dàn xếp như vậy đó, những người lãnh tụ của họ đều phải qua Mỹ, qua Âu Châu để mà họp với nhau. Mà họp thì họp, bàn thì bàn, về tới đây thì dân của họ vẫn đánh nhau. Như vừa rồi vậy, những cái cuộc xung đột có mấy tháng rồi là chết hơn ba trăm người. Thì người Palestine thấy người Do Thái ghét quá thầm đá chọi.
[26:51]Người Do Thái quay súng lại bắn chết. Bắn chết nhưng thôi, cầm đá lại chọi tiếp, chọi đá đã người ta lại bắn tiếp. Thì những cái chuyện nhỏ không đáng, nhưng mà họ đánh nhau và thành xung đột lớn không ngừng. Lúc đó thì ông lãnh tụ của Palestine là ông Arafat chạy qua Mỹ họp, lãnh tụ của Do Thái Barak chạy qua Mỹ họp. Họp thì họp, Mỹ nói gì nói, dân họ không muốn hòa bình, dân họ chỉ muốn đánh nhau. Mà nếu người lãnh tụ của họ mà muốn hòa bình, họ sẽ ám sát lãnh tụ của họ liền. Cho nên mấy ông lãnh tụ không dám nhân nhượng. Nghĩa là ông nào cũng phải theo cái ý dân mình mà làm căng với phe bên kia,
[27:34]vì nếu mà mình nhường phe bên kia cái là dân mình lật đổ mình liền. Vì dân không muốn hòa bình. Nên ở đây chiến tranh, xung đột xảy ra bởi vì lòng người không muốn hòa bình. Đó là nguyên nhân gần. Khi mà chúng ta xem báo chúng ta thấy mấy ông lãnh tụ cứ chạy qua chạy lại họp, chúng ta thấy chúng ta tức cười. Vì sao vậy? Vì lòng dân họ không có một cái đạo lý của hòa bình. Cái giáo lý hoặc cái nền văn hóa mà họ được hấp thụ từ truyền thống là phải chiến thắng, phải đánh người khác để giành chiến thắng, để giành sự sống. Bởi cái đạo lý như thế, bởi văn hóa như thế, họ sẵn sàng chiến tranh. Nghĩa là nếu mà họ có súng, họ sẽ bắn bằng súng,
[28:22]không có súng họ chọi bằng đá, mà nếu mà mua được bom họ sẽ đặt bom, mà thậm chí nếu mà mua được bom hạt nhân nguyên tử họ cũng sẽ đặt bom tiêu diệt bên kia liền không thương tiếc. Nghĩa là trong tâm của họ là như vậy. Điều này làm chúng ta nhớ đến lời Phật dạy trong kinh Pháp Cú: "Lửa nào tắt được lửa? Thù nào diệt được thù? Tình thương diệt thù hận Là định luật ngàn thu." Quý Phật tử thuộc bài này chưa ha? Hầu hết chúng ta đều nghe Phật dạy như vậy. Và đây là một cái đạo lý mà trên thế giới người ta ca ngợi là nhân bản nhất, hòa bình nhất của thế giới mà không có một cái tôn giáo nào có được bởi một cái trí
[29:11]tuệ, một sự giải thoát, một cái từ bi, một cái chín chắn của một vị giáo chủ siêu việt nhất của hành tinh này nói ra. Chúng ta không thể dùng lửa để dập tắt lửa, chỉ làm nó cháy lớn thêm. Chúng ta không thể đem lòng thù hận để làm cho người bên kia hết thù hận, mà chỉ có tình thương diệt thù hận là định luật ngàn thu. Người bên kia họ căm thù, mình bên đây đối xử lại bằng cái sự nhường nhịn, hiền lành, thương yêu thì cái sự thù hận của họ sẽ lắng dịu xuống, đó là cái định luật. Trong đạo Phật lại có cái câu chuyện, có lẽ là ngụ ngôn, là từ ngày xưa, hai cái người vợ của một ông chồng căm thù nhau,
[29:58]mưu hại lẫn nhau, thế là họ cứ phải giết nhau hết kiếp này tới kiếp kia, tới một kiếp cùng đọa làm súc sinh. Rồi đến gặp Đức Phật, và Đức Phật nói: "Cứ mang cái lòng oán thù không bao giờ hết. Hãy dừng lại một lần, hãy dùng tình thương xóa thù hận, hãy chấp nhận mình trả quả báo cũ và thua thiệt, rồi cái oán thù chấm dứt luôn từ đây, không tái khởi nữa." Còn mà người ta dữ, mình đem cái dữ để mình nghĩ rằng với cái dữ của mình, cái hung dữ của mình sẽ làm cho người ta sợ, người ta không dám dữ nữa, thì đó là một cái hiểu rất là sai, hiểu rất là sai. Ở đây, cái hiểu này là cái hiểu chúng ta gọi
[30:36]là cái lối hiểu của côn đồ, của du đãng. Cái người mà trong những tổ chức tội phạm hoặc là tổ chức côn đồ thì họ muốn ăn hiếp ai, họ hung dữ, họ đánh đập để làm người kia sợ, phải khuất phục. Nhưng mà cái sợ, cái khuất phục đó nó ẩn chứa bên trong một cái sự gì? Oán hận và chờ ngày phục thù. Nên không bao giờ mà cái sự hung dữ nó không dập tắt được cái sự chống đối của người khác, mà chính bằng tình thương và cái lòng từ bi nó mới xóa được cái thù hận của con người. Nên cái đạo lý mà Đức Phật nói là chỉ có tình thương diệt thù hận là cái chân lý vĩnh cửu, bất diệt và luôn luôn hiệu quả. Điều này chúng ta có thể nghe rất nhiều lần
[31:22]khi mà chúng ta đến với đạo Phật, nhưng có thể chúng ta không có áp dụng trong cuộc sống mình. Đôi khi chúng ta đã quên, chúng ta đã quên. Ví dụ như trong cuộc sống chúng ta gặp những điều xung đột với bạn bè mình, với láng giềng mình, thậm chí trong gia đình với anh em lẫn nhau, nhưng mà chúng ta quên điều này là tình thương diệt thù hận, là chúng ta đã có những bực dọc, chúng ta phản kháng, chúng ta chống đối, chúng ta hơn thua, so đo trong từng đồng chia nhau, quyền lợi cái nho nhỏ, rồi giận nhau mãi, ghét nhau mãi. Chúng tôi có gặp trường hợp vậy, có một cái căn nhà đó mà ba, bốn gia đình sống chung.
[32:03]Ba, bốn gia đình sống chung, thì ba, bốn gia đình sống chung thì thế nào họ cũng phải xài chung cái nguồn điện, nguồn nước phải không? Trong một căn nhà. Thì như vậy, nhưng mà trong đó có một người thì họ không phải giàu, một gia đình trong đó không phải giàu, nhưng mà họ gánh hết cái tiền điện, tiền nước cho những người kia mà không nói gì hết, lặng lẽ không nói gì hết. Họ nghĩ rằng họ tốn thêm một chút, không cần sự công bằng. Không cần sự công bằng, cần cái tình thương yêu và sự nhường nhịn, và cái ngôi nhà đó rất hạnh phúc. Bởi vì đã có một người chấp nhận sự thiệt thòi về phần mình. Có một người đã chấp nhận một cách vui vẻ
[32:42]sự thiệt thòi về phần mình, và cái không khí chung quanh là là vui vẻ. Còn nếu mà so đo, à tiền điện, tiền nước trong nhà phải chia nhau cho chặt nha, xài nhiều trả nhiều, xài ít trả ít nha. Thế là cái đồng hồ rùa đi sai sao mà bắt tôi trả nhiều vậy. Thế là nhiều khi chỉ chừng 5.000, 10.000 à, lại cũng bực bội với nhau. Mà mình thấy, bây giờ mình chấp nhận trả thêm 100.000, 200.000, nhưng mà để mua lại được cái không khí vui vẻ, hòa hiếu trong gia đình nó vẫn quý hơn tất cả. Nó vẫn quý hơn. Cái giá của cái sự an vui với nhau, nghĩa là cái tình thân ái với nhau, cái giá đó, nói thiệt cái giá của nó tới mấy chục triệu mình không biết.
[33:27]Mà nhiều khi mình chỉ đòi hơn nhau chừng 10.000, 50.000, 70.000 mà để mất đi cái quý hơn rất nhiều mình không biết. Nên ở đây vậy, là để được cái gọi là hiếu hòa, gọi là để được cái tình thương diệt thù hận theo lời Phật dạy, đôi khi chúng ta chấp nhận sự thiệt thòi về vật chất, vì vật chất thì nó hữu hạn, ít ỏi, không đáng kể, mà cái niềm vui tinh thần, gặp nhau vui tươi, thoải mái, làm cho cuộc sống mình nó dễ chịu, cái đó nó quý gấp trăm, gấp ngàn lần mà mình không biết. Nhiều khi mình giành nhau từng 5.000, 10.000 mất lòng gớm ghê. Nên đây gọi là cái gọi là tình thương diệt thù hận đó. Trong cái tình thương nó có cái sự hy sinh,
[34:07]sự nhường nhịn, sự chấp nhận thiệt thòi, vậy đó, mà gia đình mình được hòa bình. Mà nếu cứ cái tư tưởng nó lan rộng ra thì thế giới này hòa bình. Cho nên ở đây chúng ta mưu tìm sự hòa bình ở trong cái đời sống nho nhỏ của mình. Đối với người láng giềng, đối với bạn bè, đối với thân quyến mình, chúng ta dùng tình thương diệt thù hận. Chúng ta chấp nhận cái sự thiệt thòi về vật chất để đổi lại được cái niềm vui tươi, sự thoải mái, sự êm ấm khi chung sống với nhau. Vì cái giá trị niềm vui tinh thần đó quý hơn rất nhiều so với vật chất. Quý Phật tử đồng ý điều này không? Đồng ý không? Nhớ như vậy, cái tinh thần nó quý hơn nhiều.
[34:53]Và chúng ta thấy là trong lịch sử Việt Nam, có cái tấm gương để thể hiện cái đạo lý của người Việt Nam. Cái hay là ông bà mình có cái đạo lý về sự hòa bình hay lắm. Lúc mà ngày xưa khi ông Trần Thủ Độ, ông ấy chiếm ngôi nhà Lý giành về cho nhà Trần thì quyền uy lớn lắm, ổng không thèm lên làm ngôi vua. Ông Trần Thủ Độ có cái hay ha, ổng giành ngôi vua cho cháu mình. Thì ổng có hai người cháu rất xứng đáng là Trần Liễu và Trần Cảnh. Trần Liễu là anh, Trần Cảnh là em. Nhưng ông nhìn thì ông thấy Trần Cảnh có đức hơn. Trần Cảnh có đức, đức lớn, đạo đức nên làm vua được, nên ông không cho Trần Liễu là anh làm vua mà cho Trần Cảnh là vua.
[35:37]Ông là ông chú mà ông có quyền như vậy. Thậm chí đến nỗi mà cái người vợ của Trần Liễu vừa có mang, ông bắt đem gả qua cho Trần Cảnh. Tức là ông làm đủ chuyện tàn bạo, bất mục trên đời hết, mục đích cũng là giành cái ngôi về cho nhà Trần. Thì Trần Cảnh lên ngôi là Trần Trần Thái Tông. Thì Trần Thái Tông lên ngôi cũng khổ sở lắm, vì trước cái oan trái như vậy, nghĩa là giành ngôi vua của vợ mình rồi giành vợ của anh mình, đủ thứ này, nên ổng đau khổ, ổng lén bỏ đi tu luôn. Chính vì ổng bỏ đi tu mà dân Việt Nam thương ổng, thấy ông này là người vua có đức. Thì lúc đó phát sinh cái mối thù của ông Trần Liễu đối với em mình.
[36:21]Thì ông Trần Liễu là cha của Trần Hưng Đạo, của ông Trần Quốc Tuấn Hưng Đạo. Khi ổng chết, ông dặn Trần Hưng Đạo là phải rửa cái mối thù này, nghĩa là phải tiêu diệt Trần Cảnh, giành lại ngôi vua. Nhưng không ngờ ông Trần Hưng Đạo là người ta tôn xưng là bậc thánh. Ông lấy quyền lợi của đất nước đặt lên trên mối thù nhà, nên khi mà quân Nguyên sang xâm lăng thì ông Trần Hưng Đạo lúc đó là tiết chế quân đội, tức là tổng tư lệnh quân đội, và ông nói nếu với cái đà này, với cái đà mà thù hận nhau trong dòng họ vậy thì không đủ sức mạnh chống ngoại xâm. Nên lúc đó ông gọi ông Trần Quang Khải tới, Trần Quang Khải là anh em chú bác ruột với mình tới,
[37:02]là xóa cái mối thù, thề với nhau xóa mối thù, mời nhau lên thuyền, xối nước lên cho nhau là tượng trưng cho rửa cái mối thù và đoàn kết để chống ngoại xâm. Chúng ta nhớ đó là đạo lý của Việt Nam. Ông bà mình đã có tấm gương, cho nên có nhiều câu lắm: "Một câu nhịn là chín câu lành". Đó, "Dĩ hòa vi quý". Những cái câu nói như vậy người Việt Nam chúng ta áp dụng được, nhưng mà đôi khi chúng ta quên. Chứ đúng ra tinh thần của người Việt Nam mình là tinh thần yêu chuộng hòa bình. Cho nên cái đạo lý của dân tộc ta với cái đạo lý của nhà Phật rất là gần gũi với nhau. Thì có thể là xuất phát từ đạo Phật mà chúng ta có cái nền văn hóa như vậy
[37:47]là điều làm cho chúng ta tự hào vì dân tộc ta là dân tộc hiếu hòa. Nhưng mà chúng ta đôi khi quên và đôi khi không sâu sắc. Ở cái thời của chúng tôi, thời thuở nhỏ là chúng tôi sống bằng những câu ca dao và những câu tục ngữ. Nên là người lớn chung quanh mở miệng nói thành câu ca dao, mở miệng nói thành câu tục ngữ và răn dạy nhiều điều trong cuộc sống. Ví dụ: "Nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước phải thương nhau cùng", hay "Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một một giàn", ví dụ vậy, ngày xưa học những điều đó nhiều. Nhưng cái lớp trẻ bây giờ sao ít nghe nhắc,
[38:31]mà như toàn nghe nhắc nhạc pop, nhạc rap gì không, kỳ quá. "Thà là hạt mưa bay, ướt áo em hằng ngày" vậy đó, "còn hơn", thấy không, thấy gì đâu không. Ở đây chúng ta thấy thế này, chúng ta phải khẳng định điều này là trong con mắt người đệ tử Phật không có ai là kẻ thù. Đây là một cái tiền đề quan trọng đối với người đệ tử Phật. Đó là vấn đề lớn, nghĩa là trong con mắt của người đệ tử Phật không có ai là kẻ thù. Chứ không phải là "Trong con mắt mắt anh này, em là tất cả", không phải. Trong con mắt người đệ tử Phật thì không có ai là kẻ thù, nhớ điều đó. Cho nên chúng ta nói thấp lại chút xíu là trong lòng
[39:15]của một người đệ tử Phật không được ghét ai hết á. Cái ghét rất nhỏ nhe, cái thù là cái lớn, mối thù là cái vấn đề lớn, còn cái vấn đề nhỏ là những cái ghét, ganh, bực dọc, lặt vặt trong cuộc sống thì một người đệ tử Phật cũng không được quyền có nữa. Chúng ta chỉ sống với lòng thương yêu ít hay nhiều, hễ mình càng tu thì lòng thương của mình đối với chúng sinh thì càng lúc càng nhiều, càng sâu đậm. Nghĩa là ngay cả một người lạ, một người xa lạ xuất hiện trước con mắt của mình thì lòng thương mình khởi lên cho người đó liền. Đó là người đệ tử Phật biết tu. Có những người mà họ không ưa mình, họ nói này nói kia,
[39:56]nhưng mà khi họ xuất hiện trước mắt mình chỉ có lòng thương yêu gửi đến cho họ trong âm thầm, nhiều người đó không biết. Đó là người đệ tử Phật biết tu. Còn mà nếu chúng ta giữ ở trong lòng mình có một cái ác cảm với người nào đó thì chúng ta chưa xứng đáng là đệ tử Phật. Đó là nói cái ghét ghét nho nhỏ, còn cái thù là phải tuyệt đối chấm dứt, không có. Trong lòng chúng ta, trong lòng những người đệ tử Phật không có ai là kẻ thù. Tất cả chúng sinh đều đáng được yêu mến, đều đáng được hóa độ bởi Phật pháp, dù cho những cái người đó đã gây đau khổ cho chúng ta, gây đau khổ cho dân tộc ta, hay gây cái tan vỡ, hủy hoại,
[40:41]xúc phạm tới Phật pháp, chúng ta vẫn không thù oán mà chúng ta vẫn chỉ thương yêu họ và mong rằng họ được hóa độ bởi Phật pháp. Họ có làm những điều gì đó sai lầm, tàn bạo với chúng ta hay với người khác chỉ bởi vì họ vô minh. Họ không nhận thức được chân lý, không nhận thức được lẽ phải, không tin được luật nhân quả, cho nên họ đã đối xử tàn bạo với đồng loại của họ. Do đó, họ là người đáng thương, dù trong lúc đó họ có xúc phạm gì đối với chúng ta. Chúng ta vẫn suy nghĩ như vậy để mà thương yêu họ. Đó là đạo lý của đạo Phật. Còn nếu mà chúng ta có nghe những ai nào đó họ nói rằng họ lấy danh nghĩa đạo Phật để họ trớn án người này,
[41:32]họ chống đối người kia thì chúng ta biết ngay rằng người này một là hiểu sai đạo Phật, không phải đạo Phật, không đúng đạo Phật. Khi họ nói là họ nhân danh gọi là để bảo vệ Phật pháp, gọi là bảo vệ giáo hội gì đó, họ chống người này, họ chống người kia thì chúng ta biết người này không đi đúng con đường của đạo Phật. Hoặc họ là một người nào đó ở bên ngoài lợi dụng danh nghĩa của đạo Phật để phá đạo Phật, vì đạo Phật rất hòa bình. Có những người hiện nay nó có những âm mưu mà chúng ta trong cái phạm vi bài này chúng ta không nói nhiều về những âm mưu đó, có những âm mưu mà ở thế lực bên ngoài chống phá đạo Phật và họ cho những người giả mạo là Phật tử
[42:21]mở miệng cũng nói Phật pháp nhưng rồi để đi vào trong đạo Phật gây nên chia rẽ, chống đối dữ dội, làm cho phân hóa đạo Phật đi, làm cho đạo Phật chia rẽ đi, có thấy trong người này thấy có người kia là kẻ thù, thì cái đó á là không phải đạo Phật, lợi dụng danh nghĩa đạo Phật và phá hoại đạo Phật. Không phải như vậy. Chúng ta phải hiểu thế này là khi có chiến tranh xảy ra là do nghiệp quá khứ. Rồi khi hết nghiệp, cuộc chiến sẽ đi qua, hòa bình sẽ tái lập lại, hòa bình sẽ trở lại. "Rồi hòa bình sẽ đến, đến cho dân tộc Việt, đôi chim bồ câu trắng rủ nhau về làng xưa." Quý Phật tử nhớ bài hát đó không?
[43:10]Có ai nhớ không? Người nào xưa xưa mới nhớ. "Rồi hòa bình sẽ đến." Chúng ta như vậy, nghĩa là khi chiến tranh đi qua rồi thì hòa bình sẽ đến. Nhưng mà cái người không biết đạo đó thì vẫn đè nặng trong lòng mình cái dấu ấn của chiến tranh cũ. Nghĩa là sao? Nghĩa là vẫn tiếp tục hơn thua, thù hận, chống đối dù hòa bình đã lập lại. Nên đối với người đệ tử Phật mình phải hiểu rằng chiến tranh là nghiệp. Hết nghiệp chiến tranh sẽ đi qua và cái vấn đề còn lại của chúng ta là từ cái đạo lý, từ lòng thương yêu xây dựng lại tất cả. Nếu chúng ta là người thắng, mình vẫn thương kẻ thua. Nếu mình là người thua, mình không oán thù kẻ thắng.
[43:57]Vì đó là nghiệp, nó như một trò đùa, như một cái bi hài kịch xảy ra trong cuộc đời này bởi nghiệp, duyên nhân quả từ quá khứ. Như có những người trong cuộc sống, một cái mâu thuẫn hồi kiếp xưa giờ họ đánh lộn với nhau, họ gặp nhau đánh nhau một trận, nhưng mà đánh xong rồi, hết nghiệp rồi mà nếu trong lòng còn vương mang thù hận thì người này không phải đạo Phật. Đạo Phật là nhanh chóng bỏ qua liền, không có oán, không có thù, không oán, không thù, nhớ điều đó như vậy. Ở đây chúng ta gieo những cái nhân hòa bình thì mãi mãi đời đời kiếp kiếp chúng ta sống trong được cái khung cảnh thanh bình. Gieo những cái nhân hòa bình thứ nhất mà chúng ta nói với
[44:43]nhau hồi nãy là nghiệp sát sinh, đó mình nói rồi. Bây giờ chúng ta gieo những cái nhân hòa bình nhỏ nhỏ trong cuộc sống để chúng ta có cái phước sống trong cảnh thanh bình, nghĩa là chúng ta dừng được những cuộc chiến nhỏ là chúng ta tạo cái nhân để dừng được những cuộc chiến lớn trong tương lai. Trong cuộc sống bình thường của chúng ta thì xung đột vẫn thường xuyên xảy ra. Phải không? Trong cuộc sống bình thường như vậy chứ vẫn bên này gây, bên kia gổ chứ không hết đâu. Cả trong cơ quan chúng ta làm việc, trong gia đình, trong họ hàng, thỉnh thoảng xung đột xảy ra. Hiếm có gia đình nào, họ hàng nào mà cứ sống
[45:27]êm ấm mãi không có gây gổ, luôn luôn có. Và như vậy thì chúng ta nhớ là phải phải dừng được những cuộc xung đột đó. Hãy lấy cái phương châm của người Việt Nam là "Thêm bạn bớt thù", "Một câu nhịn, chín câu lành", vân vân. Những cái điều đó là đạo lý của Việt Nam cũng là đạo lý của đạo Phật để chúng ta dừng những cuộc chiến nhỏ thì chúng ta không bị rơi vào những cuộc chiến lớn vì mình có cái... Còn mà chúng ta không yêu chuộng hòa bình là đối với những cái xung đột nho nhỏ trong cuộc sống mà mình cứ làm căng ra, làm lớn lên chuyện lên, từ cái chuyện nhỏ mà cứ xích cho lớn ra thì cái nhân quả đó một ngày nào đó chúng ta rơi vào những cuộc chiến lớn, thảm khốc.
[46:12]Đó là cái nhân quả như vậy. Chúng ta may mắn có cái đạo lý của người Việt Nam là "Một câu nhịn, chín câu lành" hơn hẳn cái đạo lý của cái vùng Trung Đông á. Cái đạo lý của vùng Trung Đông đó họ nói câu này: "Răng phải đền răng, mắt phải đền mắt." Đạo lý của họ vậy á. Nghĩa là cái người này đánh gãy cái răng, mình phải đánh gãy lại cái răng. Họ đánh văng mình con mắt thì đánh văng họ ra khỏi mặt họ một con mắt trở lại. Và cái đạo lý đó nó thành cái cuộc sống của họ. Là họ rất hiếu chiến, rất hiếu chiến. Nghĩa là sau này họ đi vào trong cái tôn giáo luôn với cái niềm tin cuồng nhiệt và họ nghĩ rằng ai không theo đạo họ người đó
[46:56]đáng bị giết, thì họ từ từ họ cứ giết, giết hại mãi. Đây là một điều rất là đáng lo lắng, rất là đáng lo lắng. Vì cái niềm tin rồi thì mình không có dùng lý luận mình cãi họ được. Họ chỉ tin, họ không cần giải thích. Mà cái niềm tin của họ đã lỡ là sai và cuồng bạo rồi thì cứ chiến tranh xảy ra, họ cứ thích giết chóc, thích đặt bom... Như ở Algérie vậy, cái nhóm cực đoan Hồi giáo lâu lâu tấn công vào một cái ngôi làng, bắt phụ nữ, trẻ em ra cắt ngang cổ. Tới khi mà sáng bước đi rồi, quân chính phủ tới thì thấy những xác người nằm cổ bị cắt hết, toàn là phụ nữ, trẻ em. Và họ cho rằng như vậy là họ mới gây cho kẻ thù kinh sợ.
[47:41]Nó là họ họ gây cho người khác sự kinh sợ để phải nể phục họ, nhưng đâu biết rằng chỉ nhận lại được sự oán thù và sự khinh bỉ. Chúng ta may mắn là vậy, chúng ta có cái một góc nhìn chính tu lành, nó vượt hơn hẳn cái đạo lý mà răng phải đền răng, mắt phải đền mắt. Nên chúng ta biết nhẫn nhục, biết chịu đựng trước những cái thua thiệt một chút, vậy mà chúng ta giữ được cái hiếu hòa với nhau. Tuy nhiên nói như vậy không có phải là chúng ta nhút nhát, sợ hãi và tránh né. Ví dụ như trong xã hội, trong xóm làng mình có những thành phần ác ôn nguy hiểm, những thành phần ác ôn nguy hiểm thì những thành phần đó làm sao?
[48:24]Nhưng mình không có bận tâm phải xử trí, những cái đó thì mình báo qua bên nhà chức trách để các nhân viên nhà nước họ xử lý, mình báo họ, chứ không có nhịn. Tại vì nếu mà để người đó tồn tại thì họ ăn hiếp những người khác. Cho nên vì cái số đông cộng đồng chỉ người đó qua bên nhà chức trách để họ xử lý. Còn mà giữa mình xóm làng với nhau, giữa những người dân lương thiện với nhau có những chút gì đó nóng nảy, những chút xung đột, chút hơn thua lặt vặt thì luôn luôn mình dùng cái đạo lý đạo Phật: hiếu hòa, nhẫn nhục, từ bi để vượt qua. Nghĩa là trong cuộc sống vậy, từ những điều nho nhỏ chúng ta giữ được
[49:01]cái thanh bình thì đời đời kiếp kiếp mình không đi vào những cuộc chiến tranh lớn. Cái đạo lý nhẫn nhục trong đạo Phật có giá trị rất lớn trong việc xây dựng đời sống thanh bình cho xã hội. Cái nhẫn nhục thì đây là đề tài lớn, chúng ta cũng đã nói rất nhiều, ở đây chúng ta nhắc lại sơ chút xíu thôi. Nghĩa là khi mà chúng ta bị xúc phạm một chút, à khi chúng ta bị thiệt thòi một chút chúng ta không giận, không tự ái, không để tâm mà nhất là những cái thiệt thòi về vật chất thì thường là mình hay hoan hỷ chịu luôn giống như một sự bố thí luôn, ừ giống như một sự bố thí. Vì người đệ tử Phật chúng ta, dù người ta có khi người ta không có xin,
[49:43]mình biết người ta thiếu mình vẫn tự động cho mà, chưa đợi người ta xin. Huống hồi những người sống gần gũi mình, trong cái việc đụng chạm quyền lợi thì có người nó có hơn chúng ta chút đỉnh chúng ta vẫn vui vẻ chấp nhận, đó đó là cái nhẫn nhục. Hoặc họ lỡ nói vài câu nào đó mình vẫn vui vẻ bỏ qua, gọi là nhẫn nhục. Chớ nhiều khi vậy, có những người họ chọc chúng ta mà chọc trong cái đùa vui. Có nhiều người không biết cũng giận, người ta đùa, người ta chọc mình cũng giận. Hoặc có khi người ta chọc mình trong cái hiểm, nghĩa là trong cái tâm mà có cái ý hạ nhục, ý chỉ trích, người đệ tử Phật mình vẫn cười bỏ qua luôn.
[50:23]Dù biết người ta nói xốc óc mình á, người ta xỏ xiên, người ta hạ nhục á vẫn độ lượng bỏ qua. Đó là người đệ tử Phật chứ không có ghim trong tâm. Biết ý người ta hạ mình nhưng mà bỏ qua, cười bỏ qua, không cần thiết. Cái đó mới là người đệ tử Phật, những điều chút chút nhỏ nhỏ như vậy, vượt qua. Chúng ta sẽ nói về cái mức độ mà mình bao dung và cái sự kiên trì trong giáo dục là những nguyên nhân để chúng ta được sống trong hòa bình. Cái mức độ bao dung là thế này: ví dụ như người ta xúc phạm mình một câu - nhịn; người ta ăn hiếp mình tới năm lần - nhịn; người ta hiếp mình tới bảy lần - bắt đầu mình phản kháng.
[51:05]Như vậy là cái mức độ bao dung mình là chỉ tới cái mức độ số bảy thì mình sẽ không bị chiến tranh lặt vặt nhưng mà sẽ rơi vào chiến tranh lớn, vì cái nhân quả mình cái sự bao dung, nhẫn nhục mình không có đủ, yếu quá. Còn nếu mà cái sự nhẫn nhục của mình là vô tận, nghĩa là nó xúc phạm mình một - bỏ, năm - bỏ, mười - bỏ, năm chục - bỏ, nhịn, vượt qua hết thì vĩnh viễn mình không đi trong chiến tranh, thoát ra ngoài. Bỏ lại đằng sau những con người còn hơn thua, thù hận sẽ tiếp tục quay cuồng chi chiến, giết lẫn nhau vì họ hơn thua, thù hận. Còn chúng ta vượt lên trên cái sự hơn thua, thù hận đó thì chúng ta sẽ đi về những nơi thanh
[51:43]bình, không chiến tranh, không giết chóc. Nên ở đây chúng ta gọi là mình nhìn vào tâm mình cái mức độ bao dung của mình cỡ nào để mình đánh giá cái nhân quả chiến tranh - hòa bình mà mình sẽ sống trong những kiếp sống tới, như vậy. Bây giờ chúng ta nhận xét về chiến tranh một chút. Chiến tranh xâm lược luôn luôn là phi nghĩa nên chúng ta không bàn tới, nghĩa là khi công cất quân đi đánh nước khác để tìm cái quyền lợi cho nước mình là chiến tranh phi nghĩa, mình không nói tới. Tổ tiên chúng ta cũng như nhiều quốc gia trên thế giới đã có nhiều lúc phải chiến đấu để giành độc lập, để tự vệ hoặc là để lật đổ các thế lực áp bức, mình nói như vậy. Nghĩa là sao?
[52:28]Nghĩa là thế này: nghĩa là khi người ta đang sống trong đau khổ, người ta sống trong đau khổ ví dụ do giặc ngoại xâm, ví dụ đời nhà Minh khi họ chiếm nước mình họ bắt dân mình phải xuống biển tìm ngọc trai, lên rừng tìm sừng tê giác đem nộp cho họ, thì cái đó là sống trong sự áp bức của giặc ngoại xâm. Thì người dân mình không muốn chiến tranh vì họ gạt, quân Minh đem qua nói chống nhà Hồ để giúp nhà Trần, dân mình tin theo giặc Tàu và bị họ chiếm luôn đất nước mình, họ đày đọa dân tộc mình. Thì sống như vậy gọi là sống trong hòa bình, nghĩa là sống trong cái sự nô lệ, áp bức cũng gọi là sống trong hòa bình.
[53:10]Nhưng mà cái hòa bình như vậy thì làm sao? Nó quá đau khổ. Cái đau khổ của sự áp bức đó nó đau khổ hơn chiến tranh. Thế là người dân mình phải đứng lên chiến đấu, nên lúc này người dân mình phải gây chiến tranh là chống lại ngoại xâm và chiến đấu cả mười năm dưới sự lãnh đạo của Lê Lợi thì mình mới giành lại được độc lập. Nên ở đây chúng ta đánh giá cái mức độ hiếu hòa hay hiếu chiến của một dân tộc là căn cứ trên cái giới hạn chịu đựng của họ. Tức họ chịu đựng tới mức độ nào thì bắt đầu họ phải chiến đấu. Để đánh giá cái gọi là mình đánh giá dân tộc đó hiếu chiến hay hiếu hòa. Ví dụ thế này: ví dụ như một lý do cỏn con nào cũng gây chiến thì đó là dân tộc hiếu chiến.
[54:01]Xích mích chút xíu, vác cả thanh niên trong làng qua cái làng bên kia đánh lộn thì dân tộc đó hiếu chiến. Bây giờ thì họ không có cầm cây qua đánh lộn nữa, họ đặt bom, đặt chất nổ. Đụng chút xíu, một cái tỉnh xíu cũng đòi ly khai, đòi tách ra, đòi khủng bố người ta thì cái đường lối đó, cái dân tộc đó hiếu chiến. Còn hiếu hòa là sao? Nghĩa là mỗi khi có xung đột xảy ra thì mình biết tìm cách thương thuyết, dàn xếp, ngoại giao, kiềm chế gọi là hiếu hòa. Là chúng ta đánh giá cái mức độ mà chúng ta cái giới hạn chịu đựng giữa cái đau khổ và cái mơ ước thanh bình nó như thế nào để phải hành động. Nghĩa là chuyện nhỏ cũng làm thành lớn gọi là hiếu
[54:50]chiến mà chịu đựng được nhiều gọi là hiếu hòa. Cái đó là đối với cái vấn đề lớn, hồi nãy chúng ta nói nhỏ giờ nói lớn vậy. Ở đây cái chiến tranh luôn luôn làm khổ, làm khổ con người, làm khổ dân chúng. Và vì vậy chúng ta phải biết giữ gìn hòa bình và xây dựng dần dần mọi điều tốt đẹp từ cái nền hòa bình đó. Chiến tranh bất ổn luôn luôn là đau khổ. Chúng ta hãy xem tivi, chúng ta thấy khi mà các sắc tộc đánh nhau ở châu Phi, lũ lượt từng đoàn người họ phải đi tị nạn. Trên lưng họ gồng gánh, bồng bế con cái đi băng qua sa mạc, không thức ăn, không nước uống, khổ vô cùng. Họ không được ở yên trên mảnh đất của họ để cày cấy
[55:37]để mà sống một đời vui vẻ của một con người. Lúc đó chiến tranh xảy ra con người sống gần như con thú, quần áo không đủ mặc, thức ăn không đủ ăn, ở những cái vùng sa mạc thì thiếu nước để uống, những em bé co quắt teo lại chỉ còn như một bộ xương. Nên chúng ta nhớ chiến tranh là như vậy. Ngoài cái tàn bạo, giết chóc nó còn là nỗi đau khổ của những người dân vô tội. Cái đáng thương là những người dân vô tội. Dĩ nhiên họ có tội trong kiếp nào đó, mình không biết, nói theo nhân quả thì họ có tội kiếp nào đó mình không biết, nhưng ở kiếp hiện tại này họ là những người dân lành vô tội. Cái người mà gây chiến tranh á là những người họ vì lý do chính trị,
[56:20]tôn giáo, xã hội, kinh tế gì đó rồi họ có được quân đội, họ đánh nhau. Nhưng mà những người dân hiền lành chỉ muốn sống một đời sống bình thường, yên ổn thì khổ đau. Là điều đó như vậy. Nên cái người mà tin sâu luật nhân quả thì sẽ không bao giờ nghĩ tới chuyện gây chiến tranh. Ở đây á cái người mà gây chiến tranh đa phần là người không tin luật nhân quả. Còn cái người đệ tử Phật chúng ta tin sâu luật nhân quả, tin rằng cái việc giết hại người khác là tội nặng, tin rằng việc gây đau khổ cho dân lành vô tội là tội nặng thì mình không có dám. Nên ở đây đạo Phật luôn luôn giữ gìn con người trong cái hòa bình.
[57:02]Mà chỉ có những người nào không biết Phật pháp, không tin nhân quả mới dễ là những người hiếu chiến. Vì vậy thế giới này rất cần cái tinh thần của đạo Phật, cái tinh thần dựa trên luật nhân quả nghiệp báo, cái tinh thần mà lấy từ bi diệt thù hận, cái tinh thần rất cần thiết để xây dựng hòa bình trong thế giới. Nhưng ở đây chúng ta thấy điều này chút: chiến tranh khởi ra thế nào để chúng ta biết cái trách nhiệm của mình? Muốn mà gây chiến được á, một là ông lãnh tụ phải đủ mạnh để gây chiến, dân không muốn nhưng mà cưỡng không nổi tại ông lãnh tụ này ổng dữ quá. Hoặc là dân quá hiếu chiến mà lãnh tụ phải chiều theo giống như bên Trung Đông.
[57:44]Hoặc là cả dân và cả lãnh tụ đều muốn gây chiến. Ngược lại cũng vậy, ví dụ không thể gây chiến ví dụ như lãnh tụ muốn gây chiến mà dân không muốn gây chiến mà dân mạnh thế là thôi không gây chiến; hoặc là dân muốn gây chiến mà lãnh tụ không muốn, ổng dằng lại được, kiềm chế lại được; hoặc là cả lãnh tụ và cả dân đều hiếu hòa, không muốn gây chiến thì trong những trường hợp như vậy chiến tranh không xảy ra. Ở đây chúng ta để ý là cái lòng dân là quan trọng, lòng dân là quan trọng. Mà muốn cho lòng dân lúc nào cũng yêu chuộng hòa bình thì chúng ta phải làm sao? Phải làm sao? Muốn dân có tinh thần hiếu hòa,
[58:25]không thích chiến tranh, không thích chém giết thì phải làm sao? Nó là một sự giáo dục lâu dài. Nên chúng ta phải nhìn lại cái sự kiện Palestine - Israel mình thấy: Nếu ước gì, ước gì họ có được Đạo Phật. Ước gì những người dân đó họ có được cái tinh thần của Đạo Phật thì họ sẽ không phân biệt à đây là Palestine, kia là Israel nữa. Và nhiều khi họ muốn cho hai quốc gia đó liên bang lại thành một quốc gia luôn để sống trong hòa bình chan hòa vui với nhau. Nhưng vì họ đã không có cái tinh thần của Đạo Phật không phân biệt, không biên giới. Đụng chút họ phân biệt, đụng chút họ phân biệt: à bên đây là đạo Do Thái, bên đây đạo Hồi, kia là người Palestine, kia người Israel.
[59:09]À bên đây anh vừa mới bắn tôi một cái ha, tôi kéo cả làng tôi oánh lại. Họ cứ như vậy, họ không có được cái tinh thần của một câu nhịn chín câu lành, tình thương diệt thù hận. Cho nên chúng ta thấy muốn xây dựng cái nền hòa bình lâu dài cho thế giới là phải xây dựng trên lòng người và trên toàn thể nhân loại. Nên ở đây mà muốn xây dựng như vậy thì cái nhiệm vụ chúng ta là sao? Từng người trong chúng ta đây, chúng ta ráng sống cho thật là thanh bình, hiếu hòa, thương yêu, chịu đựng, nhẫn nhục và chúng ta dạy điều đó lại cho con cháu của mình. Nghĩa là từng những người biết được điều này, tu tập được điều này thì mình truyền
[59:49]bá cái điều đó lại cho con cháu của mình, không chống đối ai, biết nhẫn nhục. Thì như vậy chúng ta đã gây cái nhân hòa bình cho chúng ta, cho con cháu chúng ta, cho dân tộc chúng ta, và từ từ góp phần xây dựng được hòa bình cho thế giới. Ở đây một ngày nào đó mà nếu trên thế giới tất cả đều tin nhân quả nghiệp báo, tất cả đều tin, hiểu được Đạo Phật thì ngày đó mới có thể có hòa bình lâu dài. Vì sao? Vì hòa bình hay chiến tranh là lệ thuộc vào lòng người, chứ còn một hai người lãnh tụ không ăn thua gì, một hai người lãnh tụ không ăn thua gì. Phải là toàn dân, phải là đồng lòng. Nên cái việc mà cho mọi người cái tình yêu hòa bình là điều rất quan trọng.
[1:00:34]Và Đạo Phật chúng ta có quá dư đạo lý để tặng cho nhân loại cái tình yêu hòa bình như thế. Nhưng tiếc rằng trong nhiều ngàn năm qua, cái cách truyền đạo của Đạo Phật không hiệu quả. Cho nên Đạo Phật đã lần lần bị thay thế bởi Đạo Hồi và các đạo khác. Hồi xưa ở những cái vùng như là Ấn Độ nè, Trung Đông nè, Trung Á nè, toàn là Đạo Phật không, thì bây giờ những vùng đó hầu hết là Đạo Hồi không. Vì Đạo Hồi có cái lối truyền đạo rất mạnh mẽ, mà Đạo Phật mình có cái lối truyền đạo rất yếu ớt. Nên đó là một cái sai lầm lớn. Mà cái trách nhiệm này thuộc về ai? Cái trách nhiệm mà có một cái lối truyền đạo yếu ớt đó là lỗi của ai?
[1:01:22]Lỗi của ai? Lỗi trước nhất của Tăng Ni. Thứ hai của ai? Của mấy người ngồi ở dưới này. Tức là chúng ta không có cái trách nhiệm truyền bá Đạo Phật. Tức là Tăng Ni đã không mạnh mẽ, không năng nổ, không nhiệt tình trong việc truyền bá Đạo Phật, và Phật tử chúng ta đây ôm được cái Đạo Phật rồi, tức là mình chỉ muốn đi về cõi Cực Lạc. Có những lý do thầm kín gì đó mà chúng ta không năng nổ truyền bá Phật Pháp để cho ngày hôm nay ở cái vùng Trung Đông, Trung Á là cứ bom tiếp tục nổ, đạn tiếp tục bay và xác người tiếp tục phơi ngoài đồng. Chớ nếu mà ngày xưa khi mà Đạo Phật đang chiếm ưu thế ở cái vùng
[1:02:07]Trung Đông, Trung Á đó, qua tới châu Phi đó, mà quý thầy, quý Tăng Ni mình, Phật tử mình mạnh mẽ giữ gìn Đạo Phật cho chắc thì ngày nay có khi vùng đó là cái vùng thanh bình. Nghĩa là đồng cỏ phì nhiêu, đàn bò gặm cỏ thanh tươi và trẻ em mục đồng ca hát bên dòng suối mát. Nhưng bây giờ không có, đụng một chút người ta vác bom ra giết nhau. Lỗi ở chỗ gì? Chỗ cái cách truyền bá của Đạo Phật. Cái tinh thần hòa bình của Đạo Phật quá tuyệt vời, nhưng mà cái cách truyền bá tinh thần đó quá yếu nên không đem được cái điều lợi cho thế giới này. Bây giờ chúng ta phải biết cái lỗi đó và mình phải làm lại, cố gắng lại.
[1:02:51]Nên từ đây, Tăng Ni phải nỗ lực truyền bá Đạo Phật, Phật tử phải nỗ lực truyền bá Đạo Phật. Cái tinh thần mà thương yêu con người, thương yêu hòa bình, tình thương diệt thù hận, những điều đó chúng ta phải thấm trong xương trong tủy mình, dạy lại con cháu mình và truyền bá đi cho bạn bè, láng giềng mình khắp nơi hết. Nhớ cái điều đó. Ngày hôm nay vậy, là người đệ tử Phật, chúng ta phải đem cái thông điệp hòa bình của Đức Phật đến cho thế giới bằng cách những điều thế này: Thứ nhất là kêu gọi mọi người trên thế giới này tin hiểu luật nhân quả. Nói cái chuyện kêu gọi mọi người trên thế giới là chuyện ai làm được? Ai?
[1:03:33]Lớn hay nhỏ không ai làm được hết.
[1:03:38]Mà chúng ta chỉ tùy duyên trong tầm tay mình làm với những người nào có duyên với mình. Nghĩa là chúng ta quen biết được ai trong cuộc sống này, chúng ta cố gắng khéo léo gieo duyên và dụ người ta để người ta tin được nhân quả nghiệp báo, cho người ta dừng tay tạo nghiệp, dừng tay làm điều ác, tu tập điều thiện, tu tập điều thiện. Nhớ như vậy. Và lúc mà một ngày nào đó mà mình rời bỏ cuộc đời này thì cái thành tích của mình để mà trình bày với vua Diêm Vương là gì? Là cái số người mà mình dụ được họ tin nhân quả nghiệp báo. Có khi ngài quên ghi vào sổ. Vậy mà nói theo ông bà mình hai bên vai vác.
[1:04:25]Không thiện, không ác ổng ghi sổ hết. Nghĩa là trong ngày đó tháng đó, trong một chuyến đi trên xe buýt mình đã làm quen với một người, mình đã nói chuyện và làm cho người đó tin được nhân quả. Mà không ngờ là cái người bên cạnh bên kia thì móc mất cái bóp của mình rồi. Cũng được không sao hết, đi xe buýt hơi nguy hiểm. Nghĩa là trong mọi nơi mọi lúc, nghĩa là có thể gieo cho ai được cái niềm tin nhân quả là mình không từ nan vậy. Hễ còn cái người nào trước mặt mình mà mình biết người này chưa tin nhân quả là mình phải biết lo lắng. Đó là cái việc, đó là một trong những thông điệp hòa bình của Đức Phật mà chúng
[1:05:04]ta phải có bổn phận trao truyền, đem lại cho thế giới, cái thứ nhất. Cái thứ hai là kêu gọi con người sống với lòng từ bi đại đồng. Cái tình thương yêu thì nó có cái cực kỳ riêng và cực kỳ chung. Cái riêng tư nhất là cái tình gì? Cái mà tình như thoáng mây đó, cái đó là cái cùng riêng tư nhất, tình đến cùng ta âm thầm không ngờ, đó là cái tình riêng tư nhất. Còn cái tình mà chung nhất là tình gì? Tình thương yêu tất cả chúng sinh. Còn ở khoảng giữa là những cái tình gì? Tình cha mẹ phải không, tình cha con, mẹ con nè, tình anh chị em nè, tình bạn bè, tình đồng nghiệp, đồng hương, đồng chí, đồng đạo, đồng...
[1:05:52]không có đồng bạc, đồng bạc thì khó có tình lắm. Đó, tình yêu nước, vân vân, tình nhân loại, đó là khoảng giữa. Mà đi từ cái riêng tới cái chung như vậy. Nhưng ở đây là chúng ta kêu gọi con người sống với tình thương yêu đại đồng. Tình thương yêu đại đồng là gì? Là trước hết đối với cả loài người này trước, là chúng ta kêu gọi con người thương nhau, bỏ ra ngoài mọi sự khác biệt về cái biên giới, đất nước, quốc tịch, chủng tộc, tôn giáo, vân vân. Dĩ nhiên trong tôn giáo đó thì không phải tôn giáo nào cũng đúng đâu. Tại vì mỗi tôn giáo khác nhau hết, thì có cái đúng phải có cái sai. Nhưng bây giờ chưa phải lúc mà chúng ta phê bình ai đúng, ai sai, để đó.
[1:06:36]Có khi là một thế kỷ sau, hai thế kỷ sau là nhân loại bắt đầu đem tôn giáo ra phê phán: tôn giáo nào được coi là đúng, tôn giáo nào bị coi là sai, họ sẽ phơi bày ra họ lý luận luôn. Có lẽ là vài thế kỷ nữa sẽ tới ngày đó, nhưng ngày hôm nay chưa phải lúc đó. Cho nên chúng ta không có nói tôn giáo nào đúng, tôn giáo nào sai, mà chúng ta chỉ kêu gọi tình thương yêu đại đồng là thương yêu tất cả, bỏ qua sự khác biệt về cái tôn giáo, chủng tộc, giai cấp, thành phần, quốc gia, biên giới, vân vân. Đó. Mà kêu gọi điều đó nó không nằm trên đầu môi, không nằm trên vành tai. Nghĩa là chúng ta không thể kêu người:
[1:07:20]"À, anh hãy thương yêu hết tất cả mọi người đi!", chúng ta chỉ nói ngoài miệng mà trong lòng chúng ta không thương thì cái lời nói không có sức mạnh. Cũng như cái người kia nghe bên vành tai, à nghe có người nói với mình: "Hãy thương yêu nhân loại đi!", nghe bên vành tai cũng không rớt được vô tới trái tim. Muốn đem được cái thông điệp hòa bình của Đức Phật đến với nhân loại mà qua cái đạo lý là tình thương yêu đại đồng, chúng ta phải nói từ trái tim đến với trái tim. From heart to heart, từ trái tim đến với trái tim. Từ trái tim đến với trái tim là sao? Là mỗi ngày chúng ta lạy Phật ngồi thiền,
[1:07:59]mình phải dặn lòng mình thương yêu cả nhân loại, cả chúng sinh này. Chúng ta phải quán tưởng, chúng ta rải từ bi đến mọi loài mọi người trên thế gian này. Là từ trái tim chúng ta, từ sự tu tập vững chắc chúng ta. Và đến lúc đó, khi chúng ta gặp mọi người, chúng ta cất lên cái thông điệp của Đức Phật đó, nó đi từ trái tim chúng ta. Và chính vì từ trái tim chúng ta nên nó không dừng lại ở cái vành tai của người nghe, mà nó sẽ chui vào trong cái màng nhĩ, nó rớt xuống cuống họng, nó chui xuống trái tim và nó sẽ nằm ở đó. Chúng ta mới nói rằng, "Hãy thương yêu loài người." Cái người kia họ bị lay động trái tim.
[1:08:38]Đây nó khác nhau ở chỗ là, ví dụ mình nói với người á, "Hãy thương yêu loài người, dù người không yêu ta, dù đời bạc đen lừa dối gì đó, dù đời cay đắng như vôi." Mình nói một câu đó, cái người kia họ nghe họ cười cười họ dửng dưng hà, tức là nó nằm ở ngoài vành tai. Còn nếu mình nói một cái câu á, "Hãy thương yêu mọi người", chúng ta nói mà người kia họ nghe rung động trong tim là nó chui trỏng nó nằm trỏng hà. Mà muốn nói được như vậy là phải sao? Phải từ trái tim đến trái tim. Nghĩa là mình phải có sự tu tập vững chắc về lòng thương yêu con người, thì mình kêu gọi tình thương yêu, người ta mới bị lay động và người ta mới có thể thương yêu con người được.
[1:09:15]Nên đó là cái điều thứ hai thuộc về cái thông điệp hòa bình của Đức Phật mà chúng ta đem đến cho mọi người. Cái điều thứ ba cũng nằm trong cái thông điệp hòa bình á, là cái gọi là chúng ta kêu gọi mọi người tu tập hạnh nhẫn nhục. Vì sao vậy? Vì chúng ta biết rằng, chúng ta giải thích với mọi người rằng, trong cuộc sống này đầy những điều bất ổn, không toại lòng. Luôn luôn chúng ta dễ bị thiệt thòi, dễ bị xúc phạm, luôn luôn trong cuộc sống như vậy vì nghiệp chúng ta trong quá khứ. Cho nên vì vậy, chúng ta phải tập cái hạnh nhẫn nhục là chịu đựng, bình thản, không oán thù trước những cái nghịch cảnh mà trái ý chúng ta,
[1:10:01]trước cái sự xúc phạm, sự mưu hại của người khác đối với chúng ta. Chúng ta phải tập như vậy và kêu gọi mọi người như vậy. Nghĩa là tránh gây cái nghiệp mà dùng oán thù để muốn xóa được oán thù, không thể được. Là chỉ có cái nhẫn nhục, có lòng thương yêu mới xóa được oán thù. Và muốn kêu như vậy thì cũng phải sao? Cũng phải từ trái tim đến với trái tim. Nghĩa là trong cuộc sống chúng ta đã nhiều lần chúng ta bình thản, nhẫn nhục. Dù có khi mình nén nước mắt xuống để phải chịu đựng một cái nỗi khổ đau nào đó, nhưng vẫn nhịn và vượt qua mọi cái bực bội, oán thù để chỉ giữ lại lòng thương yêu và tha thứ.
[1:10:46]Trong cuộc sống chúng ta đã từng được nhiều lần như vậy, thì bây giờ khi chúng ta kêu gọi con người hãy nhẫn nhục với nghịch cảnh, hãy tha thứ con người, thì lời nói đó nó sẽ đi vào trái tim của mọi người, của người nghe. Và cũng vậy, người ta biết nhẫn nhục, biết chịu đựng, biết nhịn, biết tha thứ, thì người ta đã gieo được cái nhân hòa bình, thế giới sẽ sống được trong hòa bình. Vì chúng ta đã dừng được cái nhân chiến tranh nhỏ nhỏ từng chút trong cuộc sống bình thường của mình, là như vậy. Đó lại cái thứ ba, phần thứ ba của cái thông điệp hòa bình của Đức Phật mà chúng ta phải kêu gọi con người.
[1:11:26]Cái phần thứ tư của cái thông điệp hòa bình của Đức Phật là thế này: chúng ta phải biết rằng cũng như chúng ta phải giải thích rằng với mọi người, hãy hiểu thế gian này là vô thường, không phải là nơi mà đi tìm một cái hạnh phúc vĩnh cửu. Không phải như vậy. Chúng ta sống trên cuộc đời này, chúng ta có mặt ở giữa thế gian này, chúng ta biết, chúng ta ý thức cái trách nhiệm của chúng ta đối với cuộc đời này, chúng ta không tránh né trách nhiệm. Chúng ta biết điều đó. Chúng ta lỡ sinh ra, có mặt giữa lòng nhân loại thì chúng ta đón nhận, nên từng người bao phủ trái tim của chúng ta. Nên chúng ta nhận cái trách nhiệm,
[1:12:10]cái bổn phận của mình đối với cuộc đời, đối với thế giới này không tránh né. Nhưng chúng ta biết thế gian này không phải là nơi để chúng ta tìm được hạnh phúc vĩnh cửu. Hạnh phúc vĩnh cửu nằm ở đâu? Ở đâu? Đời sống tâm linh, đúng. Mà cao siêu hơn nữa là Niết-bàn tuyệt đối. Tuy nhiên, chúng ta không quay lưng với thế giới để vội vã đi tìm cái Niết-bàn, mà chúng ta bắt đầu bằng cái trách nhiệm, bổn phận của mình với thế giới này, hết lòng với thế giới này, nhưng vẫn lặng lẽ đi tìm hạnh phúc vĩnh cửu từ trong tâm linh. Đó là cái điều thứ ba, điều thứ tư. Mà đi tìm nó bằng cái gì? Đi tìm cái hạnh phúc tâm linh bằng cái gì?
[1:12:58]Thiền định, đúng. Do đó là bên cạnh cái điều mà chúng ta tin hiểu nhân quả nè, bên cạnh cái điều cái kêu gọi tình thương yêu đại đồng nè, bên cạnh cái điều mà chúng ta tập tu tập hạnh nhẫn nhục nè, chúng ta phải biết tu tập thiền định hằng ngày hằng giờ. Một ngày nào đó mà khi công đức đã đầy đủ, chúng ta sẽ nhập vào được thiền định. Nghĩa là những giờ phút chúng ta tọa thiền, chúng ta lắng trong cái thanh tịnh vô biên, quên cả thân, quên cả tâm này, lúc đó chúng ta mới hiểu đây thực sự là hạnh phúc, đây thực sự là an lạc giải thoát mà không niềm vui xao động nào của thế gian có thể so sánh được.
[1:13:41]Thì đó, đó là thông điệp hòa bình của Đức Phật. Nghĩa là chúng ta có được cái niềm vui của nội tâm mình, nên đối với thế gian này chúng ta mỉm cười, chúng ta thương yêu, chúng ta độ lượng, chúng ta tha thứ, nhưng chúng ta không mắc kẹt. Mà cái điểm đến chúng ta là cái nội tâm thanh tịnh, nội tâm thanh tịnh của sự giải thoát. Nên bốn cái điều đó nằm trong cái thông điệp của hòa bình mà Đức Phật gửi đến cho nhân loại, mà chúng ta có bổn phận phải thấm trong xương trong tủy của mình và đem đến cho mọi người trên khắp thế giới này. Chúng ta hiểu thế này nữa, là bây giờ ngày hôm nay nếu có chiến tranh xảy ra
[1:14:28]thì sự hủy diệt rất là lớn. Có một người hỏi, "Cái mức độ mà chiến tranh thế giới thứ ba xảy ra sẽ như thế nào?" Thì một nhà khoa học trả lời, "Tôi không biết. Tôi không biết rằng nếu chiến tranh thế giới thứ ba xảy ra thì cái mức độ nó sẽ như thế nào, nhưng tôi biết nếu có chiến tranh thế giới thứ tư xảy ra thì con người sẽ cầm đá chọi nhau." Nghĩa là sao? Nghĩa là ở nơi cái chiến tranh thế giới thứ ba đã hủy diệt sạch sẽ mọi nền văn minh của nhân loại, phải không? Không còn gì nữa. Và nếu có một vài người nào đó sống sót để gây được cái cuộc chiến tranh thế giới thứ tư, thì người ta không còn phương tiện gì nữa.
[1:15:14]Trên thế giới này chỉ đất đá cầm chọi nhau thôi. Nên nếu có chiến tranh thế giới thứ ba xảy ra, vì bây giờ cái phương tiện kỹ thuật quá hiện đại, kỹ thuật quá cao, cho nên chiến tranh mang cái nghĩa hủy diệt rất là lớn. Mà nếu chiến tranh mang cái nghĩa hủy diệt rất lớn thì hòa bình là làm sao?
[1:15:38]Thì hòa bình là cái gì cực kỳ quý giá, phải không? Cực kỳ quý giá, bởi vì nếu có chiến tranh thì sự hủy diệt là không thể lường được. Cho nên nếu cái chiến tranh nó tàn khốc như vậy thì hòa bình nghĩa là vô cùng có ý nghĩa, vô cùng có quý giá mà chúng ta phải sao? Phải hết sức yêu quý và giữ gìn. Rồi chúng ta nói chuyện mênh mông thế giới, giờ nói lại chuyện đất nước mình. Chúng ta đang sống trong thanh bình. Cái thanh bình mà những người ở thế hệ lớn tuổi của chúng tôi trở đi khát khao mong mỏi từng ngày từng giờ. Như bản thân tôi còn nhớ một điều mà cho tới ngày hôm nay vẫn chưa thực hiện được:
[1:16:22]hồi tôi còn nhỏ, tôi mơ ước ngày nào đó đất nước mình thanh bình, tôi sẽ đi ra thăm quê hương miền Bắc. Tại vì mình học lịch sử thì chỉ toàn là gắn với cái lịch sử miền Bắc. Còn miền Nam sau này đời nhà Nguyễn, chúa Nguyễn mới mở mang thêm phía sau, còn lịch sử oai hùng của dân tộc đều ở ngoài Bắc. Thì hồi nhỏ tôi mơ ước mơ ước đất nước thanh bình sẽ ra thăm quê hương miền Bắc, thì bây giờ 25 năm chưa bao giờ ra tới. Không biết vì sao nữa. Nhưng bây giờ thế này, là đất nước chúng ta sống trong thanh bình thì chúng ta phải biết yêu quý và giữ gìn cái sự thanh bình của đất nước mình. Vì sao vậy? Vì luôn luôn có những người họ vì lý do riêng tư của họ,
[1:17:08]vì cái mục đích riêng, vì cái suy nghĩ riêng họ, họ luôn luôn muốn đất nước này chiến tranh trở lại, luôn luôn họ muốn điều đó. Ví dụ như mới ngày hôm qua, cái lực lượng an ninh của Belarus, ở bên phía Nga, Belarus của Nga, vừa mới bắt được một cái số lượng vũ khí rất lớn từ Âu Châu đem vào. Họ đem vào cho những lực lượng chống đối trong đó để chuẩn bị gây chiến tranh ở Belarus, nhưng mà lực lượng an ninh họ bắt được. Nghĩa là chúng ta phải hiểu trên thế giới này nó kỳ cục, có những quốc gia mà họ có phương tiện, họ muốn gây chiến nơi này, gây chiến nơi kia, Mình không hiểu tại sao, vì cái suy nghĩ riêng của họ,
[1:17:51]vì cái mục đích riêng tư gì đó, họ không thích cho một đất nước sống trong hòa bình, rồi từ cái hòa bình đó, mình xây dựng dần dần những cái điều tốt đẹp cho đất nước. Có thể đất nước chúng ta chưa có nhiều điều tốt đẹp, ví dụ như vậy, có thể như vậy. Nhưng mà trên cái nền hòa bình này, chúng ta xây dựng dần dần những điều mà chưa tốt đẹp đó lại cho trở thành tốt đẹp. Như tôi có vài điều vậy, tôi cứ nhìn đất nước mình mà tôi cảm thấy xót xa vì có một số điều chưa tốt đẹp. Ví dụ đến ngày hôm nay mình vẫn chưa có chế được chiếc xe gắn máy, mà cái ông Trung Quốc kế bên mình ổng đổ xô xe xe Trung Quốc qua tràn ngập hết mà dân mình rất là thích mua.
[1:18:34]Vừa rẻ vừa đẹp là tui mua, chừng nào đụng xe gãy cổ biết tính sao, giờ mình cứ đẹp, rẻ mua cái đã. Việt Nam mình vẫn không chế được. Mà chuyện đó người ta đã chế được phi thuyền lên quỹ đạo, mình vẫn chưa chế được chiếc xe gắn máy, một điều rất là tủi cho dân tộc mà hổng biết làm sao, hổng biết những người tài ba của mình đâu mất tiêu. Chỉ mới vừa rồi là cái trường cao đẳng kỹ thuật của Đà Nẵng mới chế được một bộ phận gắn vào trong cái xe gắn máy để xe gắn máy có thể chạy bằng khí hoá lỏng thay vì chạy bằng xăng rất là ô nhiễm. Thì bây giờ chạy bằng khí hoá lỏng sẽ không ô nhiễm môi trường, thì mình mới chế được cái cục chút xíu gắn vô mà nổi tiếng, xíu à.
[1:19:14]Còn nguyên chiếc xe mình chưa có nổi. Thậm chí đi mua xe đạp, người hỏi phải xe Nhật không? Chứ không hiểu tại sao, đó là những điều mà nhiều khi chúng ta chưa có bằng lòng đối với đất nước của mình. Hoặc là đi ngoài đường thì mình thấy là cứ kẹt xe. Mà tại sao kẹt xe? Bởi vì những người mà đi chậm, ví dụ người đi xe đạp, người đi bộ, người đẩy xe ba bánh cứ đi cản đường chiếc xe đi nhanh. Là cái giờ cao điểm, xe bị đi rất chậm mà lượng xe đổ ra đường quá nhiều, mà lượng xe ở trên đường thì không có đi vào nhà được, cứ bị kẹt trên đường thì đường sẽ mau kẹt. Lý do vì xe đạp đi lung tung cản đầu xe hơi, cản đầu xe máy, đi lung tung.
[1:19:52]Thì những điều đó là người ta không biết cách đi. Đó là những điều mà trên đất nước mình có nhiều điều chúng ta thấy chưa vừa lòng, nhưng hổng sao, hổng sao. Cứ trên cái nền của hòa bình này, chúng ta dần dần xây dựng những điều tốt đẹp, đừng để đất nước xảy ra chiến tranh vì chiến tranh là quá đau khổ. Và chúng ta phải đề phòng. Chúng ta phải đề phòng sao? Là luôn luôn có cái thế lực nào đó bên ngoài muốn xúi giục và muốn gây chiến tranh. Họ không có chết đâu, họ giàu sang, họ sống đất nước của họ đầy đủ, họ chỉ xúi, bỏ tiền mà xúi thôi. Mình giết nhau thì kệ mình, mình chết đau khổ kệ mình, còn họ sẽ an ổn nơi cái đất nước của họ, họ xúi.
[1:20:34]Bom đạn không đụng tới mảy lông của họ, nhưng mà dân mình vô tội sẽ đổ máu. Cho nên chúng ta phải biết yêu quý hòa bình, chúng ta gây cái nhân để chúng ta sống được trong đất nước hòa bình, và chúng ta đừng dại khờ mà lọt vào trong chiến tranh. Một điều chúng ta nhắc lại nữa là khi nào mà tâm chúng ta còn có thấy ai là kẻ thù thì chúng ta sẽ còn được sống trong chiến tranh. Chúng ta nhớ như vậy. Tới chừng nào mà trong lòng chúng ta không còn có ai là kẻ thù thì cái nghiệp chiến tranh mới chấm dứt đối với chúng ta trong nhiều kiếp luân hồi tới. Để kết thúc cái bài nói chuyện hôm nay, thời gian cũng còn, chúng ta trả lời vài câu
[1:21:25]hỏi, ai có câu hỏi thì đưa lên đây nha. Để kết thúc cái bài nói chuyện này là xin tặng quý Phật tử một bài thơ con ếch.
[1:21:35]Thơ này rất hay, hay hơn thơ con cóc một chút.
[1:21:42]Xin máu người vô tội đừng rơi, xin xác người vô tội đừng phơi. Cho mắt em thơ đừng kinh sợ, cho mẹ già yên giấc nghỉ ngơi. Xin hòa bình đến với muôn nơi, xin loài người lệ hết đầy vơi. Xin thương yêu này không bờ bến, tặng cho nhau tất cả người ơi.
[1:22:15]Có ai có câu hỏi gì chuẩn bị nha, bây giờ còn ít thời gian, mời lên đây. Có câu hỏi là: Xin thầy hoan hỷ giải thích cho chúng con hiểu rõ hơn 12 lời nguyện của Bồ Tát Quán Thế Âm trong kinh Phổ Môn. Trời ơi, giờ bắt thầy nhớ.
[1:22:31]Thấy có câu nguyện thế nào đem ra thầy giải thích cho chứ. Tự nhiên lúc bất ngờ tự nhiên điều... Lên đây đi, hỏi, hay là hỏi lớn lên mọi người nghe cũng được. Bạch Thầy, là qua những cái lời giảng về thông điệp hòa bình của Đức Phật thì con lại nhớ đến một cái thông điệp nữa Phật đã từng giác ngộ ra. Và tự nhiên con liên tưởng đây cũng là một trong những
[1:22:45]cái thông điệp hòa bình của Đức Phật, đó là không có giai cấp trong giọt máu cùng đỏ và giọt nước mắt cùng mặn. Giờ con biết cái suy nghĩ của con có đúng không Thầy? À, rất là hay. Đúng ra đó thì thông điệp hòa bình của Đức Phật gửi cho thế giới bàng bạc trong khắp các kinh điển. Cho nên cái câu mà không có giai cấp khi máu cùng đỏ, không có giai cấp khi nước mắt cùng mặn cũng là một cái thông điệp hòa bình để cho người ta sống đừng có phân biệt, đừng có thấy là khác nhau nữa. Có một lần chúng tôi đã ca ngợi cái câu nói đó của Đức Phật. Chúng tôi nói đó là một cái câu nói có thể nói là hay nhất nhì,
[1:23:29]hay nhất nhì của thế giới, hay trên ý mà hay trên nghệ thuật văn chương. Không có giai cấp khi mà máu cùng đỏ, không có giai cấp khi mà nước mắt cùng mặn. Máu tượng trưng cho điều gì? Cuộc sống, sự sống. Thì nơi cái sự sống này, sự sống của ai cũng quý như ai hết, không có phân biệt. Không có vì giai cấp Bà-la-môn hay giai cấp nô lệ mà sự sống con người quý hơn có cái sự sống ít quý hơn, không có. Sự sống quý nhau, bình đẳng. Nước mắt tượng trưng cho điều gì? Đau khổ. Nghĩa là khi có mặt trên cuộc đời này, khi làm con người, chúng ta chịu chung nhau những nỗi khổ rất giống nhau. Những nỗi đau khổ khi mà người thương yêu phải xa lìa, người oán đối cứ phải gặp gỡ.
[1:24:19]Chúng ta cứ phải chịu chung những nỗi đau khổ giống nhau về những điều mình mơ ước mà không được toại ý. Những điều đó bình đẳng giống nhau, không vì có giai cấp khác mà nó khác nhau. Cho nên cái câu nói của Đức Phật nó rất tuyệt vời, hay cả về ý tứ lẫn về văn chương, cũng là một thông điệp hòa bình của Đức Phật, rất là hay. Cảm ơn cô Phật tử. Có ai nữa không? Dạ có. Dạ. Dạ còn ít phút nữa thầy nói chuyện thầy hỉ? Thầy nói thầy, chắc xong rồi thầy ạ. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch Thượng toạ giảng sư. Thật là hạnh phúc cho chúng con, đạo tràng Phật tử chùa Từ Tâm, được Thầy giảng dạy suốt một năm qua.
[1:25:17]Đức Phật dạy: Thân người khó được, Phật pháp khó nghe. Chúng con đã được may mắn làm thân người, rồi được may mắn nghe Phật pháp, và may mắn hơn nữa là Phật pháp mà Thầy giảng dạy cho chúng con là Phật pháp rất dễ hiểu, đi sâu vào trong tâm tư, trong cõi lòng và chuyển hoá được đời sống vốn u tối của chúng con. Đó là niềm hạnh phúc mà chúng con không thể nào quên được. Giờ đây là buổi giảng cuối năm,
[1:26:05]năm cũ sắp hết và năm mới sẽ đến. Chúng con xin bày tỏ lòng kính ngưỡng của mình đối với Thầy đã giảng dạy chúng con trong năm qua. Và chúng con cũng không biết lấy gì để đền đáp ân đức ấy, chỉ nguyện rằng những gì mà Thầy đã giảng dạy, chúng con sẽ ghi nhớ và luôn luôn tâm niệm, cố gắng để hành trì, làm thế nào để ánh sáng Chánh pháp được toả ra từ trong lòng mình và toả ra lợi lạc cho nhân gian.
[1:26:56]Và chúng con cùng nguyện cầu Tam Bảo hộ trì Thầy luôn luôn được mạnh khoẻ, bởi vì vốn là Thầy không được khoẻ.
[1:27:11]Bệnh cơ thường hành phạt ấy mà Thầy lại có duyên tiếp tục để hướng dẫn chúng con.
[1:27:20]Với tất cả tấm lòng thành kính, chúng con có chút tịnh tài để bày tỏ tấm lòng của mình, ngưỡng mong Thầy từ bi nạp thọ chứng minh cho. Đồng thời, vừa rồi có một Phật tử của đạo tràng có làm một bài thơ kính tặng Thầy trưa qua cùng với Thầy diễn giảng, cả hai Thầy.
[1:27:51]Viết rằng: Tôi muốn mình thành một sợi tơ, nhưng không tơ nhện kéo đơn sơ, lạnh lùng giăng mắc trong cô tịch, bủa lưới nhưng sao quá hững hờ. Hổng biết viết thơ kiểu gì. Thì phần cho người có ích chi, thà làm tằm nhỏ để nghĩ suy, nhả kén khéo tơ lòng óng ánh, giúp đời dù có phải gian nguy. Lòng rút ra tơ rõ thật nhiều, dệt thành nhiều lụa cõi thương yêu, giá gương nếu thấy khi cần phủ, lấy nhiều tơ ta phải nhuộm điều. Giữ trọn từ tâm để tặng người, cầu xin tất cả được vui tươi, đời tôi chỉ một niềm nhân ái, có Phật Như Lai cũng mỉm cười. Tôi muốn thành tơ giúp ích đời, tình tôi chia sớt khắp nơi
[1:28:52]nơi, không cần biết miệng lưỡi đôi hồi của thói đời. Đó là cái bài này là cảm xúc của Phật tử rất là chân thành đối với cái sự nghiệp
[1:29:10]à thương yêu và cứu giúp muôn loài của chư Tăng, trong đó có thầy và Phật tử. Và đại diện cho toàn thể Phật tử ở đây cũng mong ước rằng à tất cả chúng ta đều trở thành người rút ruột tơ tằm để dệt nên tấm vải, những tấm lụa đẹp đẽ che phủ cho cuộc đời đầy đau khổ này. Chúng con cũng mong như vậy. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:29:45]Thầy hồi hướng luôn thì cứ hồi hướng luôn. Mời quý Phật tử đứng dậy hồi hướng. Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả, đệ tử và chúng sanh đều trọn