[0:01]Đây là việc cấp bách. Ta phải xác định văn hóa Việt Nam ta là cái gì để ta bảo tồn, ta yêu quý, ta trân trọng giữ gìn, ta phát huy và giới thiệu với thế giới.
[0:19]Việt Nam ta có một cái văn hóa quý giá là lòng hiếu kính đối với cha mẹ. Việt Nam đặt cái lòng hiếu kính đó thành một đạo lý thiêng liêng mà không cái gì có thể vượt qua được.
[0:37]Đạo nghĩa thầy trò là thiêng liêng bất tận. Vì cái vốn liếng tri thức đạo lý khai mở tâm hồn của một con người nó còn cao quý hơn cả cái mà xác thịt do cha mẹ cho ra.
[0:54]Cái người Á Đông mình là trọng cái ngày giỗ là để làm chi? Buộc tất cả chúng ta phải sống rất có trách nhiệm, phải sống có thành tích đóng góp cho đời, để chi, để mỗi năm tới ngày giỗ mình được mọi người tưởng nhớ, yêu thương, quý kính.
[1:15]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên chư tôn đức Tăng Ni. Kính thưa tất cả quý Phật tử. Rồi mùa Phật đản lại về. Khắp cả hành tinh như bừng dậy. Nhắc lại chúng ta cái ngày ở nơi vườn Lâm Tỳ Ni mà ánh sáng ngập tràn chiếu trùm cả tam giới. Vì có một con người vừa đến với thế gian. Rồi con người đó để lại một dấu ấn không thể phai mờ trên địa cầu này, mở ra một trang sử mới cho nhân loại. Từ đó loài người cứ tin vào luật nhân quả công bằng. Từ đó loài người tin có sự giác ngộ giải thoát cao siêu. Từ đó loài người tin rằng có cái lòng từ bi vô biên vô lượng. Và từ đó con người biết sống để yêu thương nhau.
[2:20]Kính thưa chư tôn đức, kính thưa quý Phật tử. Năm nay Phật đản lại về trên quê hương Việt Nam. Và tất cả chúng ta đều hân hoan đón mừng. Và trong cái buổi lễ Phật đản này, chúng con xin được cúng dường một bài pháp thoại ngắn. Nói lên cái sự gắn bó giữa Phật giáo và dân tộc. Trải qua mấy nghìn năm Phật giáo đã đến với quê hương này, đã góp vào quê hương này cái nếp sống, cái suy nghĩ, cái văn hóa quý giá tuyệt vời. Và đã đến một lúc ta không còn phân biệt được là đâu là Việt Nam, đâu là Phật giáo.
[3:09]Bởi vì Phật giáo chính là Việt Nam. Bởi vì Việt Nam chính là Phật giáo. Những cái kho tàng văn hóa vô giá mà cha ông ta để lại nó chính là tâm tình của người Việt Nam, trí tuệ đạo đức của người Việt Nam, mà cũng chính là cái đạo lý của Phật đã dạy hơn 2500 năm qua. Và ngày hôm nay, khi đất nước chúng ta hội nhập vào thế giới, chúng ta đối diện, chúng ta gặp gỡ vô số những cái nguồn văn hóa từ các quốc gia khác. Và khi chúng ta phải đối diện, gặp gỡ với nhiều cái nguồn văn hóa như vậy, nếu chúng ta không có cái bản lĩnh, chúng ta sẽ bị mất mình. Chúng ta sẽ chạy theo những cái giá trị tạm bợ, hư ảo, bồng bột.
[4:06]Còn nếu chúng ta có bản lĩnh, chúng ta xác định được cái văn hóa cội nguồn của dân tộc ta để chúng ta đứng vững, chúng ta giữ gìn cái bản sắc của dân tộc mình. Mà chẳng những như thế, còn vượt hơn như thế là chúng ta có thể đem những cái giá trị văn hóa cao quý của Việt Nam mà giới thiệu cho thế giới, giáo dục cho thế giới, gây ảnh hưởng lên thế giới. Để cho thế giới này biết được rằng, ở nơi cái vùng đất Á Châu này, có một quê hương hiền lành, hài hòa, con người sống giản dị, chất phác, yêu thương nhau. Có một cái nền văn hóa như không mà như có. Như là nhẹ nhàng nhưng mà cũng rất kiên cường dũng cảm.
[4:54]Nên vì vậy, cái việc mà xác định được cái văn hóa của Việt Nam ta là ở chỗ nào so sánh với thế giới thật là một công trình của tất cả dân tộc ta. Và đây là một cái bước quyết định quan trọng. Vì trong cái thời buổi này, cái thế giới đã rất gần nhau. Mà trong cái thế giới gần nhau đó, nếu chúng ta không bản lĩnh, ta mất mình. Nên vì vậy đây là việc cấp bách. Ta phải xác định văn hóa Việt Nam ta là cái gì. Để ta bảo tồn, ta yêu quý, ta trân trọng giữ gìn, ta phát huy và giới thiệu với thế giới. Nên hôm nay là như vậy, cái bài nói chuyện của chúng ta là: Xác định và bảo tồn văn hóa Việt Nam. Điều thứ nhất:
[5:39]Việt Nam ta có một cái văn hóa quý giá là lòng hiếu kính đối với cha mẹ. Cái tình yêu kính của con cái đối với cha mẹ thì quốc gia nào cũng có. Nhưng mà Việt Nam đặt cái lòng hiếu kính đó thành một đạo lý thiêng liêng mà không cái gì có thể vượt qua được. Nên dù cha mẹ mình có thế nào, dù cha mẹ mình có cùi đuôi, có mẻ có sức, thậm chí nhiều khi cha mẹ mình cũng có lỗi lầm. Nhưng mà con cái phải yêu, phải kính, phải hiếu, phải để, phải tôn thờ, phải phụng dưỡng, phải làm tròn trách nhiệm của mình. Đó là đạo lý của Việt Nam. Và cái đạo lý này, cái sự bắt buộc này, cái tính thiêng liêng này không
[6:28]ngờ làm cho xã hội ổn định, đất nước chúng ta vững tiến đi tới. Chỉ từ một cái đạo lý thôi: Con cái phải hiếu kính với cha mẹ. Khi mà chúng ta gặp gỡ các nguồn văn hóa, cái lối sống của các nước, ta thấy ví dụ như con cái không bằng lòng cha mẹ ở một điểm nào đó, quay mặt bỏ đi. Không cần, không nuôi dưỡng và nói nặng nói nhẹ. Có những khi cha mẹ phải lại năng nỉ: "Một lần nữa hãy cho cha được làm cha của con". Tới những cái đất nước như vậy cho nên gia đình không ổn định, và xã hội cũng vậy, cũng chao đảo cũng lung lay. Còn Việt Nam ta không có chuyện đó. Cha mẹ mình có gì thì gì cũng là cha là mẹ mình.
[7:11]Mà mình vẫn phải yêu phải kính. Có khi ta phải đem Phật pháp độ cho cha mẹ mình, vì cha mẹ mình chưa biết Phật pháp. Nhưng mà trong lòng phải yêu phải kính, phải hiếu phải để, phải phụng phải dưỡng, phải tôn phải thờ. Nên cái văn hóa này là một cái giá trị quý giá của Việt Nam ta vượt bậc, mà ta phải giới thiệu với thế giới. Ta phải góp ý với thế giới. Phải nói thẳng: Ta dạy cho thế giới điều này. Chứ không có theo đuôi thế giới. Đây là một cái. Cái giá trị thứ hai nữa là đạo nghĩa thầy trò. Ở nơi Việt Nam ta là quân sư phụ. Nhiều khi cái người thầy dạy học mình hồi xưa ở trong làng á, khi mà đem một đứa con đến gửi cho ông thầy,
[7:53]thì cái đứa con đó thờ người thầy còn hơn thờ cha mẹ. Vì sao? Vì dân tộc ta cho rằng cái vốn liếng tri thức đạo lý mà tặng cho con người, cái khai mở tâm hồn của một con người, nó còn cao quý hơn cả cái mà xác thịt do cha mẹ cho ra. Hồi xưa là vậy. Vì ông thầy nuôi dạy học trò mình vừa nuôi vật chất mà vừa dạy dỗ đạo lý tinh thần. Ngày nay cái xã hội đã thay đổi, ta đến trường ta học. Lên đến cấp 2, cấp 3, đại học thì một năm học như vậy ta phải học với rất nhiều vị thầy cô giáo. Rồi ta phải đóng tiền, thầy cô giáo cũng phải lãnh lương để sống. Nên cái ý nghĩa thiêng liêng của thầy trò không bằng như ngày xưa.
[8:41]Mà thậm chí, nếu mà ta buông cho nó trôi tuột luôn như ở phương Tây thì đó là một sự trao đổi. Đó là một sự mua bán. Người học trò nói tôi bỏ tiền tôi mua tri thức. Và người thầy giáo thì có tiền bán tri thức để sống. Nghĩa là nó không còn đạo nghĩa. Đó là cái thế giới văn minh, gọi là văn minh nhưng mà nó đang đi vào cái chỗ hư hỏng. Còn Việt Nam ta cái đạo nghĩa thầy trò là thiêng liêng bất tận. Ngày hôm nay dù cho xã hội thay đổi, dù cho thầy giáo phải lãnh lương, dù ta đi học vẫn phải trả tiền. Nhưng trong lòng ta cái đạo nghĩa thầy trò, cái tình mà tôn sư trọng đạo ta vẫn phải giữ gìn, vẫn phải yêu quý.
[9:28]Dù là thế nào, ra đường gặp thầy vẫn phải khoanh tay cúi chào. Nghĩa là dù ra thầy nói nặng nói nhẹ, không bao giờ giận, vẫn yêu vẫn kính thầy mình. Còn ví dụ lâu lâu mà đọc trên những tờ báo vô trách nhiệm, cứ đăng bài những cái lỗi của thầy cô giáo đưa lên báo. Như vậy làm hỏng mất cái hình ảnh của thầy cô giáo. Đó là một cái ít được chấp nhận. Như giáo sư Văn Như Cương vậy, ông nói có những tờ báo mà cứ đăng những bài làm hư hỏng học trò của tôi. Vì đưa những hình ảnh xấu như vậy. Ở đây ta cũng vậy. Ta nói xác định, thầy cô giáo mình có gì cũng là thầy cô giáo mình. Vẫn phải tôn trọng, vẫn phải yêu thương, vẫn phải quý kính.
[10:07]Thì cái văn hóa này là cái món quà vô giá mà cha ông ta để lại, là cái văn hóa cao quý của người Việt Nam. Ta phải bảo tồn, giữ gìn, giới thiệu cho thế giới và giáo dục cho thế giới điều này. Cái điều thứ ba nữa. Là
[10:27]cái đạo vua tôi, cái tình ái quốc. Là trong một đất nước vậy. Ngày xưa vua được coi như là con của trời xuống thay mặt mà dạy dỗ. Ngày nay xã hội đã thay đổi, cái quan niệm nó thay đổi nhưng mà trong một đất nước cần sự ổn định. Thì người dân cũng vậy, ta luôn luôn biết ơn, quý kính những người đã lãnh đạo dìu dắt cái đất nước này trong từng ngày đi tới. Cái người dân được sống yên bình. Nhưng sự thật đâu biết rằng, cái sự yên bình của ngày hôm nay là xương, là máu, là mồ hôi nước mắt của biết bao nhiêu chiến sĩ âm thầm để bảo vệ đất nước này. Cũng của biết bao nhiêu người lãnh đạo ngày đêm trăn trở
[11:09]vạch đường tìm lối để đưa đất nước này đi lên, v.v. Nên dù ta không thể biết rõ chi tiết vì nó là những bí mật quốc gia, nhưng ta hiểu rằng công lao của những người đó vô cùng to lớn. Và cái sự trung thành đối với đất nước của mình, nó là cái đạo đức vô cùng cần thiết và quý giá. Do đó cái người Việt Nam ta trong cái đạo vua tôi, cái tình ái quốc này cũng là một văn hóa và đưa cái lòng trung thành ái quốc đó thành một cái đạo nghĩa vượt lên trên. Chứ không còn là cái kiểu mà nói rằng, tuy nói là cái người phương Tây nói dân làm chủ, rồi nhiều khi coi thường cả cái người làm công bộc chính quyền.
[11:53]Làm cho đất nước nó hỗn loạn, ai muốn nói gì thì nói. Xúc phạm đến những cái người mà họ đang lãnh đạo đất nước. Là đó là điều không nên. Nên ta cần một đất nước ổn định, ta cần cái sự trung thành. Nên cái đạo vua tôi, cái tình ái quốc mà cha ông ta đã để lại cũng là một văn hóa quý giá mà ta phải bảo tồn, phải phát huy, giới thiệu cho thế giới và giáo dục cho thế giới. Việt Nam ta có một cái văn hóa rất là lạ mà ít nước nào có. Đó là cái đại từ nhân xưng. Nhiều nước trên thế giới, thậm chí là một nước Trung Hoa rất gần với ta, chiếm ta cả nghìn năm. Mà lạ một điều ta không hề ảnh hưởng bởi cái đại từ nhân xưng của họ.
[12:35]Họ chỉ có cái gì? "Ngộ nị", phải không? À, "ngộ với nị" thôi, "tao với mày". Ba mình mình cũng kêu bằng nị, má mình cũng kêu bằng nị, con mình cũng kêu bằng nị, ông nội cũng kêu bằng nị. Rồi chữ "tha" là cái người đó, là chữ "tha" đó, là họ đó. Dịch là "nó" cũng được, con chó cũng tha, cái cây cũng tha, ông nội mình cũng tha, bà nội cũng tha, má cũng tha, con cũng tha. Cũng một chữ, không có tôn ti trật tự trong cái đại từ nhân xưng. Còn Việt Nam ta là đại từ nhân xưng là phân lập ngôi thứ liền, lập ra tôn ti trật tự liền. Thì cái này cái người nước ngoài khi học ngôn ngữ Việt Nam họ điên đầu về cái đại từ nhân xưng này.
[13:14]Rồi họ nói Việt Nam khó học và họ cho rằng không hay. Nhưng đó là cái vốn quý vô giá mà ông cha mình đã tặng cho con cháu. Ta gặp một người, ta đoán đoán tuổi tác, ta bưng người đó về vào họ hàng với mình liền. Thấy người hơi lớn một chút, kêu anh kêu chị. Đưa họ vô nhà mình nhận làm anh chị liền. Chứ không có nị ngộ à, không có I you, không có tu với je moi toi gì hết trơn á. Lập ngôi thứ. Thấy một người hơi lớn lớn cỡ án cô dì mình, kêu bằng dì bằng cô liền. Nghĩa là từ một người dưng nhưng mà qua cái lối xưng hô đưa họ vào làm họ hàng liền, bà con thân thiết liền. Rồi gặp người lớn tuổi già quá xưng là ông liền.
[13:55]Nên đó lý do tại sao cái người bộ đội mà họ đi vào làng, gặp ai cũng kêu bằng má hết trơn. Bưng về làm má liền. Không biết má thiệt không biết nhưng mà trong cái đại từ nhân xưng đưa người ta vào gia đình mình liền. Còn cái thật lòng hay không là tùy cái đạo đức. Nhưng mà trong cái nhân xưng đã thiết lập trật tự kỷ cương của xã hội liền. Và khi thiết lập trật tự kỷ cương như vậy, con người ta không được buông tuồng, xuồng xã, bừa bãi đối xử với nhau. Mà phải có lễ nghĩa. Nghĩa là ví dụ thấy em bé lại mình kêu nó bằng em thì phải bảo bọc nó, vì lúc đó mình đứng vai trò làm anh. Kêu nó là em tức là đưa nó vào nhà.
[14:30]Còn gặp người mình kêu bằng anh bằng chị thì mình phải có cái nể nang. Nên có nhiều người vậy, ta thấy hai ông ngồi nhậu với nhau. Ông này kêu ông kia bằng chú: "Tôi nói cho chú nghe". Hỏi bộ hai ông này anh em ruột sao? Tại vì chữ chú là dành cho người em của mình, em trai của mình. "Tôi nói chú nghe". Không, không có em út gì hết trơn, chỉ là chiến hữu bạn nhậu thôi. Nhưng mà qua cái xưng hô đưa người ta vào gia đình mình liền, đưa vào dòng họ thân thiết mình liền. Cho nên cái đại từ nhân xưng của Việt Nam là đem cả thiên hạ này vào trong họ hàng. Và trong cái đại từ nhân xưng này ngay lập tức thiết lập cái kỷ cương
[15:07]trật tự để con người đối xử với nhau có tình, có nghĩa, có ổn định. Và không được buông tuồng bừa bãi. Mà cái nhân xưng này, cái nhân xưng cực kỳ phức tạp của Việt Nam này lại là một cái văn hóa độc đáo trên thế giới không có. Chỉ có Việt Nam có. Theo những nhà xã hội học, những nhà tương lai học người ta nói rằng: Về lâu về dài sẽ nhiều ngôn ngữ trên thế giới mất dần mất dần. Những ngôn ngữ của các bộ tộc hiện nay bắt đầu biến mất, không ai nói nữa, mất luôn. Và một số ngôn ngữ lớn trên thế giới nếu tiến tới một vài trăm năm sau, hoặc nghìn năm sau, người ta đoán chỉ còn 3, 4 ngôn ngữ nói thôi, chứ không còn được nhiều.
[15:49]Và lúc đó Việt Nam, cái tiếng Việt Nam sẽ nằm trong cái nhóm ngôn ngữ sẽ bị biến mất. Vì ta không đủ cái người đông để mà cạnh tranh giữ cái ngôn ngữ mình lại cho thế giới. Nên đó là một ngày đáng buồn trên thế giới này. Nếu cái ngày mà cái đại từ nhân xưng của Việt Nam, cái phức tạp đó nhưng mà cái dễ thương đó không còn tồn tại, rất là đáng buồn. Nhưng mà thôi ngày nay, ngày nào tiếng Việt Nam còn, ta vẫn còn gọi nhau là anh, là chị, là cô, là dì, là bác. Dù sao? Dù chúng ta là những người xa lạ. Nhưng mà sao? Qua cái đại từ nhân xưng này bỗng trở thành yêu thương thân thiết. Đây là một điều độc đáo mà ta có thể tự hào để nói với thế giới điều này nha.
[16:36]Cái điều thứ năm nữa là cái y phục của người Việt Nam là một y phục trung dung. Nếu ta đến một cái đất nước ở phương Tây thì ta thấy cái người phụ nữ ăn mặc sao ạ?
[16:51]Hở hang. Hở hang mà không biết tại sao mà mấy cái người ăn mặc hở quá mà mùa đông lạnh lẽo không có trúng gió mà chết không hiểu tại sao. Còn qua một xứ khác, cái xứ rất là nóng thì phụ nữ sao? Trùm hết còn có 2 con mắt à. Hai cái thái cực ngược nhau. Còn người Việt Nam thì sao? Trung dung, vừa vừa. Ta không hở hang như người ở phương này, mà ta không có kín mít như người phương kia. Cái trung dung đó là có phải là cái hay nhất hiện nay không ạ? Phải không? Hay nhất. Ta không đi cực đoan này, ta không đi cực đoan kia, mà ta là trung dung. Ông bà ta dạy ta lại như vậy. Nhưng mà nhiều người không biết, nhiều đứa trẻ đã không hiểu điều này cứ chạy theo.
[17:36]Cứ thích mặc càng ngày càng hở, càng ngày càng hở ra để cho bắt chước một cái cực đoan. Còn cái người nào mà mà mà... có ai bắt chước mà mặc kín mít còn 2 con mắt không? Chưa thấy, chưa thấy. À có, là Thượng tọa Minh Tuân vừa nói bọn đạo tặc vô ăn cướp ngân hàng cũng có mặc như vậy. Thì ở đây ta không phải ăn cướp ngân hàng. Ở đây ta cũng không phải là cái người mà hở hang lõa lồ cho nên ta ăn mặc trung dung. Ta nhìn đến một người phụ nữ Việt Nam làm sao? Nền nã, yêu kiều, nhân hậu dễ thương. Vừa đàng hoàng lễ độ mà vẫn không kém phần xinh xắn. Nha không? Con người Việt Nam tuyệt vời như vậy. Tại sao ta phải bắt chước?
[18:17]Tại sao ta phải bắt chước bọn đạo tặc trùm hết mặt ló 2 con mắt ra đi ăn cướp ngân hàng? Thế tại sao ta phải bắt chước người ăn mặc hở hang? Hiện nay vậy, có những cái biểu diễn ở trên sân khấu mà ca sĩ ăn mặc á sao? Ăn mặc báo động. Ta có một cái văn hóa nữa thế này. Người Việt Nam có cái lạ là nể nang người lớn tuổi. À, lạ như vậy. Dù cái người lớn tuổi đó họ cấp bậc nhỏ hơn mình, học thức họ kém hơn mình, họ nghèo hơn mình. Nhưng mà nhìn vô cái tuổi lớn hơn, thấy là mình nể. Đây cái văn hóa rất lạ, mà mấy nước khác không có nha. Mấy nước khác họ phân biệt liền, giai cấp đẳng cấp liền. Nghèo, anh đứng ở xứ nghèo.
[18:57]Anh học kém, anh ở chỗ học kém. Loại nào họ tính theo cái đó. Người Việt Nam mình đặc biệt cái lại lấy theo cái tuổi. Mặc dù là những yếu tố khác cũng được xét đến, ví dụ như sự giàu nghèo cũng được xét đến, học thức cũng được xét đến, v.v. Nhưng mà trong tiềm thức thâm sâu của người Việt Nam hễ người lớn tuổi hơn mình, mình nể một cái cái đã, rồi từ từ tính sau. Thì cái văn hóa này rất là lạ nhưng mà có một cái hay. Có một cái hay là nó làm cho xã hội rất là ổn định, rất là đàng hoàng. Kiếp sau thì có thể thay đổi lại, cái người lớn tuổi có thể biến thành người nhỏ tuổi, người nhỏ tuổi có thể biến thành
[19:32]người lớn tuổi thì thôi cái chuyện kiếp khác không tính. Nhưng mà kiếp này ngay đây gặp nhau thì cái người có vẻ lớn tuổi hơn lại được nể nang hơn. Ơ lạ như vậy. Và cái điều đó nó làm thành một cái đẹp của xã hội. Ví dụ như như chúng tôi hồi xưa khi đi học cũng vậy, trong lớp cái mình lớn tuổi hơn một số bạn thì mình tự nhận mình là anh. Rồi mấy người bạn nhỏ tuổi hơn mình chút phải tự nhận làm em. Và khi mà nhận làm anh em sao? Khi trong cái xưng hô anh em buộc mình phải bảo bọc. Mình phải lo phải chăm sóc cho các bạn mình. Mặc dầu là nếu mà nói quan hệ xã hội chỉ là bạn bè, bình đẳng á. Nhưng mà văn hóa Việt Nam cái người lớn tuổi hơn tự nhiên được nể nang
[20:12]hơn, có trách nhiệm hơn và nhìn vào một cái cái cộng đồng nó lại đẹp. Đây cũng là một cái đặc trưng rất lạ của văn hóa Việt Nam mà ít nước trên thế giới có. Miễn điều này ta phải bảo tồn ạ, phải giữ gìn, không được để mất vì nó quý vô cùng. Rồi một cái văn hóa của Việt Nam nữa là thế này. Là ta chú trọng ngày giỗ chứ không có chú trọng ngày sinh nhật. Bây giờ thì cái lớp trẻ của tụi con là cái bắt chước phương Tây cứ khoái làm sinh nhật. Còn cái người Việt Nam mình là chỉ giỗ thôi. Nghĩa là giỗ mới mời lại ăn uống linh đình, khi nọ thắp hương tưởng nhớ người quá cố. Vậy cái khác nhau giữa hai cái đó là gì?
[20:50]Khác nhau giữa hai cái đó là gì? Lớn lắm á. Xã hội xẻ ra sao là vì hai cái ngày này. Tại sao ta vinh danh ngày giỗ? Đó là ngày chết ngày tang tóc mà tại sao ta lại trở thành cái ngày thiêng liêng vui mừng, họp mặt, ăn uống. Chi vậy? Là bởi vì ta coi trọng cái sự nghiệp, cái thành tích người đó làm cả một đời là cái gì. Ngày chết là ngày tổng kết một đời công nghiệp của người đó, làm được gì cho đời, người đó đã sống ra sao. Còn cái sinh nhật là gì? Là sự tôn vinh bản ngã. Chưa cần biết người đó đã sống ra sao. Phải không? Mới 1 tuổi, 3 tuổi đem vô nhà hàng linh đình: "Hôm nay sinh nhật của bé Cu Đen gì đó hàng nhà hàng, làm cái nhà hàng thiệt lớn".
[21:36]Rồi thằng bé nó mới mấy tuổi nó chả biết gì mà nó cứ được ai cũng yêu thương, cũng vinh danh nó. Cái bản ngã nó lớn lên. Chưa cần làm được gì, vì tôi có được có mặt trên đời mọi người phải yêu thương tôi. Cái đó nó hơi vô trách nhiệm và hơi vội vã. Nên nhiều đứa nhỏ bây giờ nó bướng bỉnh, không dạy được là vì cái sinh nhật. Còn ông cha mình từ từ, đợi con chết cái đã rồi ba làm ngày giỗ cho con cho linh đình. Con cứ sống cho đàng hoàng, chết đi rồi tao tổng kết mày coi mày làm được cái gì. Cho nên cái cái người Á Đông mình là trọng cái ngày giỗ là để làm chi? Buộc tất cả chúng ta phải sống rất có trách nhiệm.
[22:11]Phải sống có thành tích đóng góp cho đời để chi, để mỗi năm tới ngày giỗ mình được mọi người tưởng nhớ, yêu thương, quý kính. Chứ không chú trọng ngày sinh nhật. Ngày sinh nhật chưa tính vì chưa biết nó sẽ sống như thế nào. Nên cái chọn ngày giỗ của Á Đông, của Việt Nam ta là một sự tư duy sâu sắc. Còn cái sinh nhật là một sự hời hợt, vội vã, nuông chiều. Cái đó không hay đâu, không... rất là cạn. Cho nên thôi từ đây về sau mà ta hiểu ý của tổ tiên ta như vậy. Bây giờ tới ngày sinh nhật bạn bè thì... thì ta sao? Có tẩy chay hay đến dự không? Mình cũng không thể tẩy chay. Vì dù sao nó chưa chết, cũng chưa biết nó làm được cái gì nên thân nên nết không.
[22:57]Nhưng mà lỡ là nó có cái ngày sinh nhật. Thôi thì mình cũng tôn trọng cái ngày sinh nhật đó, tôn trọng một cá thể đã đến với cuộc đời này. Chưa biết nó làm sao. Nhưng mà mình vừa mừng mà vừa nhắc. Nhắc à, thế này: "Hôm nay là ngày sinh nhật của bạn. Tôi chúc bạn được nhiều hạnh phúc may mắn vui vẻ. Và tôi chúc bạn sau này mỗi ngày giỗ của bạn ai cũng đến đông vui." "Vì sao? Vì suốt cuộc sống này bạn sống rất là yêu thương, sống rất là tử tế." Tức là mình chúc nhưng mà mình nhắc khéo ở trong đó và nhắc theo cái văn hóa Việt Nam. Được không ạ? Nó có chửi nói tao chưa chết mày trù tao chết, nó chửi thì thấy kệ nó.
[23:35]Nói tao vậy đó. Một cái văn hóa của Việt Nam nữa là gì? Là lễ độ chứ không lịch sự. À. Người phương Tây thì lịch sự (polite). Còn Việt Nam là lễ độ. Vậy cái lịch sự với cái lễ độ khác nhau làm sao? Cái lịch sự là những công thức làm ra vẻ như mình quan tâm, quý trọng người nhưng nó là hình thức. Nó chỉ là form thôi, appearance, cái bên ngoài. Còn cái lễ độ là cái ở bên trong. Khi mà ba mẹ mình ngày xưa dạy mình: "Con phải lễ độ với người lớn". Tiên học lễ, hậu học văn. Thì ba mẹ mình nói tới cái hình thức hay là nói nội tâm? Nói nội tâm. Là bên trong phải có sự tôn trọng. Nên đây mới là cái khác nhau giữa cái văn hóa Việt
[24:27]Nam và văn hóa của một số nước trên thế giới. Nên là ta lễ độ, không phải lịch sự.
[24:34]Mà ta sống lễ độ là sống chân thành. Nhiều khi nhìn vào bên ngoài ta có sơ xuất nhưng sự thật là lòng mình rất là yên vui. Vì sao? Vì mình tôn trọng con người thật sự. Trong từng cái lời ăn tiếng nói mình có cái kính trọng, mình có cái ân cần thật sự ở nội tâm. Còn cái hình thức bên ngoài là tự nó tuôn ra. Là khi bên trong đã có sự tôn trọng là bên ngoài tự nó tuôn ra. Và con người sẽ càng lúc sao? Càng chân thật với nhau. Còn cái người mà tập sống lịch sự là ta góp phần tạo nên cái sự giả dối cho thế giới này. Vì ai cũng biết à thấy nó vậy chứ không phải vậy. Ta hiểu ngầm với nhau, nó vậy chứ không phải vậy.
[25:14]Thấy nó mời mọc đon đả ngọt ngào nhưng ai cũng hiểu nhau rằng tại trong nhà tui cũng được dạy như vậy, tui cũng dạy là phải ân cần đon đả như vậy thì nó đối xử tui ân cần đon đả là nó cũng được dạy cái hình thức. Trong lòng không có phải như vậy. Và người ta tập đóng kịch với nhau, tập giả dối với nhau. Còn ở đây Việt Nam ta là dạy lễ độ. Ta lễ độ, ta tôn trọng thật trong nội tâm. Và như vậy ta đem cái sự chân thật này lan truyền cho cả cái cộng đồng xã hội mình. Cái văn hóa đó nó quý hơn, nó sâu hơn rất là nhiều. Và đây cũng là gì? Một cái cái văn hóa phi vật thể quý giá của Việt Nam. Ta phải duy trì, bảo tồn, phát huy.
[25:53]Mặc dù nó rất vô hình, nó rất vô hình khó thấy. Nhưng mà ta phải bảo tồn, phát huy. Giới thiệu cho thế giới và giáo dục cho thế giới. Ta có một cái văn hóa này rất là lạ. Là ta đưa các anh hùng, vua quan, những cái quan tướng mà có công lên thành Thần Thánh để tôn thờ trong các đền. Tức là người khi sống cũng chỉ là người như chúng ta, nhưng mà có công lao, có tấm lòng, chết rồi đưa lên làm Thần Thánh để tôn thờ. Cái văn hóa này rất là lạ. Và chính nhờ như vậy nó thành một cái mạch tâm linh chảy trong dòng máu, trong tâm hồn của người Việt Nam ta. Để làm chi, rồi người Việt Nam ta mãi mãi không bao giờ quên được cội nguồn.
[26:39]Nó thành một cái tâm linh của dân tộc rất là lạ. Và cái việc mà đưa những anh hùng, những vị quan tướng, những vua chúa có công lên thành Thần thành Thánh. Cái sự mà thần thánh hóa những bậc tiền nhân, những vĩ nhân, những anh hùng như vậy nó làm cho cái tình dân tộc nó đậm đà hơn rất nhiều. Chứ nó không giống như là... à... Thí dụ như ta đặt một cái tượng, à cái người này ngày xưa đã đánh thắng mấy trận với quân thù, đã giành được độc lập cho bờ cõi. Rồi lâu lâu mọi người tới tưởng niệm đặt cái vòng hoa, nhớ ơn. Hết. Thì cái tinh thần dân tộc, cái tâm linh của dân tộc nó vẫn cạn cợt. Còn Việt Nam ta không có.
[27:22]Hễ một người có công, đặt lên bàn thờ thắp nhang và tôn làm Thần Thánh. Mà tôn làm Thần Thánh nghĩa là sao? Là cầu xin. Là xin Ngài quang trung phù hộ cho con bữa nay con bị nhức đầu, hôm qua con bị đau bụng, bữa trước nọ con bị ói mửa, hôm nay bắt đầu tóc hơi bị rụng, xin Ngài phù hộ cho con. Tức là biến ông thành Thần Thánh thật. Có không? Có cầu nguyện vậy không? Nên có nhiều người vào trong Văn Miếu Quốc Tử Giám á, là thờ những vị thần đó cái cầu nguyện kỳ này con thi đậu. Kỳ này con mới học được có 1/3 cái giáo trình, 2/3 con mắc chơi game nhưng mà con không đậu là mẹ con không cho con chiếc SH.
[27:58]Xin Ngài cho con đậu rồi rờ cái rùa, mai rùa. Rồi thi đậu không? Đậu đen á. Nhưng mà sao? Người Việt Nam mình vẫn tin. À vẫn tin là những vị đó đã thành Thần thành Thánh và cứ cầu nguyện. Khi mà ta tin có sự linh thiêng như vậy bỗng nhiên ta có một cái dòng chảy tâm linh vô hình trong lòng dân tộc ta. Nên ta yêu nước hơn, ta yêu quý tổ tiên, quốc tổ mình hơn và yêu quý cả cái đất nước giang san gấm vóc này. Nên cái tình đó, cái đó... cái văn hóa đó ít nước nào có lắm, Việt Nam ta có. Đây thật là một cái cái vốn quý mà không tìm được ha. Ta có một cái văn hóa nữa là cái ngày vui nhất thì ta đi đâu?
[28:42]Ngày vui nhất có phải mình đi karaoke không? Mà đi đâu? Đúng vậy, đi chùa. Lạ một cái như vậy. Như vậy nghĩa là sao? Nghĩa là cái gì vui nhất ta đem ta hướng về tâm linh. Nói là cúng dường Đức Phật hay là gì đó thì cũng được. Nhưng mà cái ngày vui nhất là ta dành cho tâm linh. Như vậy, cái người Việt Nam chúng ta có cái tiềm thức, có một cuộc sống tâm linh rất là sâu. Mặc dầu bây giờ thì xã hội hỗn loạn, rồi con người ta cũng tranh giành hơn thua lo làm ăn lo chạy theo vật chất vậy. Nhưng mà cái tập quán của dân tộc, cái tiềm thức của dân tộc là vẫn hướng về tâm linh sâu xa. Nên cái gì vui nhất chạy đi chùa thắp nhang cái đã rồi từ từ đi đi chơi.
[29:30]Nên những ngày Tết là ngày vui nhất thì sao? Là ta cứ đi chùa. Và nhiều ngày khác cũng vậy, như ngày 30 tháng 4 cũng là ngày lễ hội, ngày đó sao? Người ta cũng ghé chùa thăm thắp hai hương một cái rồi mới đi chơi tiếp. Lạ như vậy. Đây cũng là một cái văn hóa rất rất là lạ. Rồi ta có một cái văn hóa rất là hay nữa là gì, là những cách sống tốt lành của dân tộc ta được ghi thành kinh điển vô hình. Kinh điển đó là gì? Bằng những ca dao, tục ngữ. Không có tác giả. Những bài kinh không tác giả mà cha ông ta trân quý giữ gìn đến ngày hôm nay và dạy mãi. Nên làm người Việt Nam mà không biết câu ca dao tục ngữ nào, đó là một điều bất hạnh.
[30:12]Đó là một điều đau khổ và đó là một điều đáng trách. Muốn sang thì bắc cầu Kiều, muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy. Cha mẹ tôn trọng thầy cô, con mình nó mới học giỏi. Cha mẹ mà trong nói chuyện với gia đình mà cứ nói chuyện sách mé coi thường thầy cô, con mình nó sẽ là thằng dốt liền. Đó là bảo đảm, ông cha mình đã đúc kết kinh nghiệm đó. Cho nên về nhà cha mẹ hễ mà nói tới thầy cô là cha mẹ hết sức quý giá, thế là tự nhiên con mình sẽ học giỏi. Bí quyết một cái bí mật ông bà mình đã tìm tìm lấy. Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy là khác giống nhưng chung một một giàn. Tuy họ này, anh họ kia nhưng cùng là người Việt Nam thì phải sao?
[30:54]Phải phải thương nhau. Nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước phải thương nhau cùng. Cái tấm nhiễu điều là cái tấm vải đỏ nâu nâu á, che lên cái tấm gương để trên bàn thờ. Là tượng trưng cho bàn thờ tổ tiên, bàn thờ quốc tổ, bàn thờ dân tộc. Thì hãy nhìn cái bàn thờ đó mà hiểu rằng người trong một nước phải thương nhau cùng. Nói người hãy nghĩ đến ta, sờ tay lên trán xem xa hay gần. Mình lo trách thiên hạ, rờ lên trán thì ra cái lỗi người ta có mình cũng cũng có luôn. Mà tối ngày cứ lo trách thiên hạ. Ông bà mình dạy những câu thật là độc chiêu, vậy đó. Một câu nhịn, chín câu... chín câu lành chứ không phải chín câu nhục nha, nói vậy. Vân vân.
[31:39]Đó thì vô số những ca dao tục ngữ trở thành cái đạo lý sống. Mà nói thật, nhiều khi những bài pháp mà thầy nói lê thê cũng không bằng những cái đạo lý mà cha ông mình đúc kết lại, tinh gọn lại trong những dòng ca dao ngắn ngủi. Và làm sao tất cả chúng ta phải thuộc để mà nói với nhau những điều này. Ở đây có Thượng tọa Minh Tuân nè. Trong đầu thầy, trong tâm thầy là cả mấy ngàn câu ca dao tục ngữ. Ta có một cái văn hóa nữa là gì, cái truyền thuyết về trăm trứng. Nói ngày xưa mẹ Âu Cơ đẻ ra 100 trứng, ra 100 con rồi thành một cái dân tộc này. Bây giờ mình tin cái điều đó không? Nhiều người không tin.
[32:22]Không tin vì người không thể đẻ ra trứng. Vì đó là cái cái quy định cái công thức của sinh học, người chỉ đẻ ra người, mà một lần chỉ đẻ được một người. Và người đông con nhất trên thế giới hiện nay là đẻ được bao nhiêu lần theo tổng kết? Hai mươi mấy lần. Hai mươi mấy lần. Nhưng ở đây có một cái huyền thoại gì đó là mẹ Âu Cơ đẻ nhiều hơn con số này khoảng 5 lần, thành thử được 100 đứa. Mà vì sao? Vì tuổi thọ của mẹ Âu Cơ rất là dài. Ngày xưa tuổi thọ của mẹ Âu Cơ khoảng 3, 4 trăm tuổi. Cho nên bà đẻ 100 đứa con là thuộc loại bà ít con. Xin thông báo mẹ Âu Cơ đẻ 100 đứa là mẹ Âu Cơ đã kế hoạch dữ lắm rồi.
[33:03]Chứ đáng lẽ phải 300 đứa. Nên rồi người sau không hiểu làm sao mà đẻ nhiều quá, làm sao mà đời người mà đẻ tới 100 đứa, chứ đâu biết rằng mẹ sống tới 3, 4 trăm năm. Nên đẻ 100 đứa là mẹ đã hà tiện lắm rồi. Cho nên cái bèn gom lại 100 đứa đó vô một cái bọc trứng. Để mà có một giải thích khoa học hơn, dễ chấp nhận hơn. Mẹ đẻ ra 100 trứng, nở thành 100 đứa con rồi sau này chia nhau đi khắp nơi. Cho nên bây giờ tất cả chúng ta đều cùng một bọc mà ra. Gọi là đồng bào, bào là cái bọc. Cho nên nhìn người đẹp hơn một chút hay là xấu hơn chút xíu, à người cao hơn một chút người lùn hơn một chút vân vân,
[33:44]coi vậy chứ cũng ngày xưa là từ từ một bọc, đồng bào. Và vì vậy làm sao? Cái tình yêu nước của ta, cái tình yêu đồng bào của ta đã trở thành huyền thoại, trở thành tâm linh. Chứ không còn phải là tình yêu nước của bổn phận nữa mà nó là gì, là huyền thoại là tâm linh. Và cái cái cái huyền thoại, cái tâm linh của một cái trăm trứng này thế giới không có ạ, thế giới chưa từng có. Đặc biệt như vậy. Và ta phải giữ gìn nó mãi mãi cho con cháu mình. Ta có một cái văn hóa nữa, cái này bé bé thôi nhưng mà hay lắm. Là quý từng hạt cơm. Khi ăn cơm mà rớt xuống một hạt cơm thì sao? Lượm lên phủi phủi bỏ miệng ăn lại.
[34:26]Dù có thể nó đã dính mất cái vi khuẩn HIV của ai rồi vẫn bỏ vô miệng ăn lại, không sao. HIV thì kệ HIV nhưng mà từng hạt ngọc của trời không được phí phạm. Ông bà mình coi từng hạt gạo là hạt ngọc. Cái văn hóa này phương Tây không có ạ. Phương Tây mà ăn nửa ổ bánh mì quăng sọt rác, không thích nó quăng sọt rác liền. Nó nói thôi cái ly này con không thích mẹ ơi là cầm nguyên cái ly nước quăng vô sọt rác liền. Không biết quý của trời đất. Người Việt Nam mình không có chuyện đó ạ. Từng hạt ngọc quý. Và vì vậy từng giọt nước uống này ta quý không có không có đổ bậy ạ. Cho nên tệ nhất là những người cầm cái chai nước uống,
[35:04]uống nửa cái chai bỏ lại đó đi chỗ khác, rồi cái chai đó không ai uống được. Đó là ta đi ngược lại cái đạo đức của tổ tiên mình, không biết quý trọng từng món quà của trời đất. Ví dụ như thầy đi nhìn ngang mà một trái cây nó rớt xuống đây không ai ăn là thầy đã xót rồi. Tại khi cái trái nó mọc lên nó, nó trổ hoa nó trổ trái nó chín như vậy mình không ăn thì phải chim ăn. Chim không ăn thì phải mình ăn. Còn để nó rớt nó thối vữa ra là một sự phí phạm. Mà nó nhiều quá ăn không hết rồi bỏ là kiếp sau không bao giờ có gì mà ăn nữa. Ta quý từng món quà của trời đất ban tặng. Mà cái này nó cũng đúng với luật nhân quả của đạo Phật.
[35:41]Ta không được coi thường những cái quà tặng của của trời đất. Và một cái điều cuối cùng, nói rất là nhiều lắm nhưng hôm nay nói cái cuối cùng. Là nam nữ giữ khoảng cách. Nam nữ thụ thụ bất thân, không có ngồi đụng nhau như thế này. Ta không ngồi đụng. Cho nên là Tăng phải ngồi bên đây, cách mấy thước Ni ngồi dưới đó, không được đụng nhau. Nam nữ thụ thụ bất thân. Thụ nghĩa là gì? Hai chữ thụ nghĩa là gì? Trong chữ Nho nó có nhiều cái chữ thụ, chữ thọ. Nhưng mà chữ thụ trước có nghĩa là đưa, truyền thụ. Chữ thụ sau là thụ nhận. Cùng âm nhưng mà viết khác nhau, nghĩa khác nhau. Nam nữ đưa và nhận.
[36:24]Bất thân tức là không được trực tiếp. Ví dụ như một cô gái đến tặng cái đưa món quà gì cho một cái cái nhà hàng xóm thì có gặp người con trai thì không được. "Dạ đây nhà của mẹ em gửi cái này cho nhà anh". Không được đưa tận tay mà phải để trên bàn. Rồi người con trai có lấy, lấy từ trên bàn chứ không được đưa mà tay trao tận tay. Vì như vậy là nguy hiểm. Mà nó là nguy hiểm cái gì? Là vì ghê lắm, ghê lắm. Không được. À... nói rằng ông bà mình có câu là: Lửa gần rơm sao? Lâu ngày cũng cháy. Nên có một cái người mới hỏi cái anh bồ câu trên báo Thanh Niên: "Em với cô bạn đó là chat với nhau trên mạng rồi yêu nhau,
[37:10]như vậy có nguy hiểm không?" Anh bồ câu mới trả lời: "Lửa mà gần cách rơm ngàn cây số thì không nguy hiểm đâu em", nói vậy đó. Tại vì trên mạng mà. Mà gặp là nguy hiểm ạ, gặp là có chuyện. Nên là nam nữ thụ thụ bất thân. Mà hôm nay thì ta không có thời gian để phân tích này vì nó thuộc về giới tính, về tâm lý, về sinh lý. Câu này rất là sâu xa nhưng mà giá trị nó rất là lớn. Lúc nào đó hẹn gặp những Phật tử trẻ như tụi con thầy sẽ phân tích điều này. Và từ đó tụi con phải làm sao? Từ đó biết sống xa nhau. Biết sống xa nhau. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên chư tôn đức Tăng Ni. Kính thưa quý Phật tử.
[37:50]Hôm nay trong mùa Phật đản mà đông vui hoan hỉ như thế này, chúng con xin được cúng dường một bài pháp thoại vừa rồi. Đó là phát triển bảo tồn cái văn hóa quý giá của Việt Nam. Vì cái văn hóa quý giá của Việt Nam đó nó đã quyện với đạo lý của của Phật ở trong đó mà không thể tách rời. Và ta phải bảo tồn phải phát huy, giữ gìn cho con cháu mình, giới thiệu cho thế giới và nếu cần ta giáo dục cho thế giới cái văn hóa này. Chớ ta không bắt chước thế giới. Vì cái văn hóa của thế giới có một số điều thua xa Việt Nam mình. Dạ như vậy đây là một món quà chúng con xin được cúng dường với với đại chúng.
[38:28]Và ngưỡng mong, kính mong, kính chúc chư tôn đức và quý Phật tử mùa Phật đản an lạc, sức khỏe được dồi dào, nhiều may mắn. Phật sự viên thành, tu hành được được tinh tấn. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[39:12]Người đã đến bao la như muôn mặt trời.
[39:37]Người đã đến đem cho tin yêu nghìn nơi.
[39:47]Người bước tới hoa sen nở rồi.
[39:56]Triều tiếng hát vang lên mừng vui. Cả thế giới thương đau luôn mỏi mong đợi chờ.
[40:16]Về chăm bón tay sen khi tìm ra bước Người.
[40:25]Phật đã đến thắp lên nguồn tình thương. Dạy cho con bước qua nhiều lầm lỗi. Phật mãi mãi tiếng kinh thiêng nhiệm màu.
[40:49]Để muôn nơi bóng thoát ra khổ đau.
[40:57]Vầng thái
[41:05]dương soi sáng lên địa cầu.
[41:22]Ơn Người ơi reo rắc cho nghìn sau.
[41:42]Nguyện cất bước đi theo như lai nghìn đường.
[41:52]Đường Chánh Pháp thênh thang tung bay thành thơi.
[42:01]Trọn kiếp sống dâng cho vạn loài.
[42:11]Để thắp sáng tin yêu ngày mai.
[42:21]Cả thế giới chung tay xây tình thương vạn lần.
[42:30]Bỏ hết những gươm thuo trang dành cho dối gian. Phật đã đến đóa sen hồng từ bi.
[42:48]Dạy cho con biết quay về bờ bến.
[42:56]Phật mãi mãi tiếng chuông ngân dịu dàng. Để an lành con bước trong hào quang. Vầng thái dương soi sáng trên trần gian. Ơn Người ơi như núi cao biển sâu.
[43:36]Ơn Người ơi như núi cao... biển sâu.