[0:09]Nam Mô Thích Ca Mâu Ni Phật. Rồi chúng ta cũng đến cái đêm hôm nay là đêm giao thừa trừ tịch để đón chào một mùa xuân mới.
[0:24]Thì cứ như thông lệ của chùa mình, thầy trò chúng ta lại quây quần ăn bánh mứt, rồi nói chuyện đạo, rồi văn nghệ. Trong đêm nay thì là ai có tài văn, thơ, nhạc gì thì cứ tự do mà trình bày. Vì trong suốt một năm thì mãi lo làm việc tu hành với mình không có chủ trương mà vui chơi như vậy mãi. Chỉ có đêm nay thì chúng ta thuận theo nhân tình, theo phong tục tập quán của dân tộc. Chúng ta cũng vui chung cái niềm vui của mọi người. À vì vậy, chúng ta cũng cũng đón xuân như mọi người. Chỉ có cái điều là hình như mình cũng hơi quá nhiệt tình á. Thầy thấy cái Tết này chùa mình cũng quá nhiệt tình, lo ăn Tết cũng khá kỹ.
[1:21]Thôi thì cũng là cái tùy duyên. Thì khi bắt đầu để đi vào cái câu chuyện đạo lý cho đêm nay, thì chúng ta ôn qua một vài điều của năm cũ.
[1:39]Là thường cuối một năm cũng giống như là cuối một đời của con người, thì chúng ta nhìn lại cái quá khứ của mình để xem xem trong cái quá khứ đó, chúng ta có được những cái điều gì tiến bộ và chúng ta còn những điều gì làm chưa được tốt, cần phải khắc phục, sửa chữa.
[2:07]Dĩ nhiên là chúng ta hy vọng cứ mỗi năm qua như vậy thì chúng ta cũng có cái gì đó tiến hơn một chút. Nhưng mà thầy thấy cái tiến bộ này nó mỗi người mỗi khác. Có người trong một năm cái việc tu hành thấy có những cái bước tiến rõ. Dĩ nhiên vượt bực thì chưa đâu, nhưng mà cũng gọi là có rõ hơn những năm cũ. Nhưng cũng có những người cái sự tiến bộ thầy thấy ít, chậm so với năm trước. Mà cũng có cái lạ là dường như có người đứng một chỗ hoặc lùi lại thêm vài bước nữa, thầy không hiểu tại sao.
[2:49]Nên với trường hợp mà những người mà xét lại mình thấy việc tu của mình có vẻ như khựng lại hoặc lui, thì phải tìm cho ra cái lầm lỗi và cố gắng sám hối. Chúng ta tuổi đời coi vậy chứ rồi ai cũng lớn và cũng qua nhanh, thấm thoắt một năm, mỗi năm, từng năm rồi trôi qua, không mấy chốc là tuổi ai cũng đã già. Như bản thân thầy cũng vậy, ngày nào thầy cũng gọi là trẻ, bây giờ nhìn lại thì mình đã 40, 41 thì cũng thuộc cái tuổi mà đã vào cái trung niên, vào cái xế chiều. Mà nhất là như thầy sức khỏe kém thì cái 40, 41 của thầy cũng có thể gọi như là tuổi già vậy. Rồi chung quanh thầy, thầy thấy các đệ tử thầy
[3:40]thì cái tuổi so với thầy cũng không phải là quá chênh lệch. Vì vậy là ai cũng tuổi cũng lớn. Do đó, chúng ta phải ý thức điều này để không được lơ đễnh, không được xem thường từng giờ phút trong cuộc sống, cố gắng mà sửa lầm lỗi và tinh tấn nhiếp tâm.
[4:01]Khởi đầu à của cái niềm vui trong cuộc sống tu hành, vì chúng ta là sống chung với nhau trong một môi trường này, do đó chúng ta cần cái mối tương quan tốt đẹp. Có nhiều người cho rằng à khi tu thì phải ở độc cư một mình thì mới có thể yên tĩnh để tiến bộ. Như vừa rồi có một chú cư sĩ cũng trình bày cái ý đó, và thầy cũng cũng cảnh giác chú đó rằng cái quan điểm đó là sai. Vì sao? Vì cái bước đầu tu hành, chúng ta cần ở trong cái môi trường động. Cái động thứ nhất á là ở tại nhà mình, trong cái môi trường thế tục không thuận tiện, đầy cái cám dỗ mà lúc mình đã phát tâm tu tập, mình dám nghĩa là chấp nhận cái cô đơn một mình một bóng
[4:56]âm thầm tu tập, mặc dù những người chung quanh mình không có cùng cái chí hướng. Ví dụ như mình quyết định ăn chay khi trong gia đình mình còn ăn mặn, mình quyết định đi chùa lễ Phật tọa thiền, nghĩa là dừng lại các cuộc vui chơi bên ngoài trong khi những người trong gia đình mình vẫn còn đi theo những điều đó, thì đó là cái cái vượt lên trên lần thứ nhất, đó, cái thử thách lần thứ nhất. Kế đó là đến lúc đủ phước như vậy, chúng ta sẽ được vào chùa để công quả. Thì khi vào chùa công quả thì sống chung trong môi trường đông người thì chúng ta được thử thách trong một môi trường mới là những người mà không có máu mủ với mình,
[5:40]không phải ruột thịt với mình mà mình phải thương yêu được tất cả. Đó, đó là cái cái khó thứ hai. Ở cái thứ nhất á là nơi những người thương yêu, những người thân quyến mà mình vượt đi cái ràng buộc cám dỗ để tách ra. Cái khó thứ hai là khi mà từ bỏ được cái luyến ái gia đình bước vào cái môi trường không có cái tình gia đình nữa, mình phải mở lòng từ bi ra là thương yêu được tất cả mọi người. Khi mà mình thương được mọi người thì mình phải sống một đời vị tha. Đây là cái cái hạnh căn bản ban đầu để xây dựng mọi cái công đức về sau. Cái chỗ này đó, đa phần á chúng ta bị thiếu. Rất nhiều người tu sĩ ở trong đạo Phật cũng vậy,
[6:28]mà thầy thấy ở các đạo khác cũng có thể bị chứ không phải không, là khi chúng ta từ bỏ được cái tình thân yêu gia đình để gọi là cắt ái từ thân. Nhưng mà khi bước vào cái tập thể tu hành thì chúng ta không khởi được cái lòng từ bi thương yêu những người mà không phải ruột thịt. Cái chỗ này dừng lại không khởi được. Và vì vậy, cái cuộc sống chung huynh đệ với nhau ở trong chùa không vui, không hạnh phúc.
[6:56]Như bản thân thầy, thầy nghiệm thấy điều này rất là rõ và thầy cũng thiết tha nói đi nói lại kêu gọi hoài. Hạnh phúc chỉ có khi có lòng từ bi. Mà đây là điều mà thầy cảm nhận trong cái cuộc đời của thầy rất là mạnh. Như cũng cái mái chùa như thế này với nhau, nếu mà lòng mình khô cạn, à không thương ai hết, thì cái môi trường như vậy mình thấy là nơi vất vả, cực khổ, bận rộn, xích mích, hiềm khích đủ thứ. Nhưng mà cũng trong môi trường như thế này mà mình lặng lẽ mình thương yêu mọi người, thầy dùng cái chữ lặng lẽ nghĩa là sao? Nghĩa là mình không nói lên thành lời, mà không cần phải biểu lộ một cái gì cho nó đặc
[7:39]biệt, mà chỉ bằng cái tâm của mình, mình thực sự sâu xa, thấm thiết thương yêu được huynh đệ của mình, chỉ vậy thôi chưa nói gì hết là ngay đó tim mình tràn ngập niềm vui và hạnh phúc liền. Không biết mọi người có cảm nhận được điều này chưa? Khi mà thầy cảm nhận được điều này thì thầy mới mới suy thêm được một điều là cái tâm đại bi của chư Phật đối với chúng sinh nó mênh mông, nó vô tận cũng có nghĩa là cái an lạc, cái hạnh phúc mà chư Phật, chư Bồ Tát hưởng được cũng vô biên, vô tận như vậy. Cái hạnh phúc của từ bi này nó vi diệu không nói được. Nó khác với cái cái luyến ái riêng tư. Hai cái đều là thương mà lại khác nhau cả trời và vực.
[8:30]Một cái tình thương yêu riêng tư nó làm cho mình dằn vặt đau khổ. Ngược lại, cái từ bi thì nó làm cho mình an lạc hạnh phúc. Đây là điều điều rất là lạ, rất là lạ. Mặc dù trong cái thể như cái tính chất của nó cũng đều gọi là thương yêu. Do đó, cái điều đầu tiên mà thầy muốn nói mà thầy không muốn nói bằng cái lý luận nữa, vì nói lý luận mãi nó chán. Thầy muốn nói bằng cái trái tim của thầy. Thầy thầy gửi đến những đệ tử của thầy là cái lòng thương yêu. Mà trước hết là thầy thầy bày tỏ cái tình thương yêu của thầy đối với những đệ tử của thầy trước. Mà thực sự cái điều này nó nói ra thì không hay,
[9:17]không hay như hồi nãy thầy dùng cái chữ lặng lẽ vậy. Nhưng mà mà vì như một sự kêu gọi cho nên thầy buộc phải phô bày mà thầy biết khi đã phô bày thì nó nó không có hay. Nhưng mà thầy nói ra như là một cái sự kêu gọi, nhắc nhở từ trái tim đến với trái tim vậy. Thầy nghĩ, ví dụ như các đệ tử của thầy có cái duyên gì với thầy từ những kiếp xưa rồi đến gặp thầy cũng có cái cảm mến gì đó nên quyết định ở đây xuất gia tu học với thầy. Thì cái cái cảm mến á mỗi người sẽ mỗi khác nhau. Có người thì tha thiết, mà có người thì nó cũng chỉ là một cái giống như là thầy nghĩ như giống như là một cái nhận định:
[10:07]"À thấy đây có vẻ vẻ đúng, thấy tu đây có bộ được. Thôi ở đây tu với ông thầy này. Có gì ổng ốm ổng chết thì mình mình hưởng gia tài cũng được." Nghĩa là cái tâm tình mà mỗi người mà đến với thầy, cái lòng thương quý đối với thầy thì thì thầy nghĩ là có người nhiều người ít chứ không ấy. Nhưng mà do cái duyên xưa ràng buộc, có một sự thúc đẩy vô hình nên về đây với thầy. Nhưng mà còn lòng thầy đối lại thì không phải như vậy. Lòng thầy mà đối với đệ tử thầy, thì thầy thương một người nó mạnh mẽ, thấm thiết cũng như là thầy thương tất cả mọi người, nó giống nhau như vậy mà nó sâu đậm như vậy. Mà thầy cũng chỉ tâm nguyện trong cuộc đời của thầy là thầy hy
[10:49]sinh hết cả đời của thầy để cho những đệ tử của thầy thôi.
[10:56]Dĩ nhiên là thầy chưa làm được gì nhiều, những cái điều mà thầy đạt được cũng không phải là là là sâu sắc, mà thầy chỉ có cái tấm lòng thôi. Mà khi thầy hiểu được như vậy và thầy muốn rằng là mọi người đến đây với thầy cũng thương yêu nhau như vậy. Thầy mong làm sao mà trong huynh đệ thương với nhau được giống như là thầy thương mọi người như vậy. Thầy có một cái nhược điểm mà có lần thầy đã thú nhận là sự thật thầy hơi nghiêm khắc quá. Có lẽ thầy nghĩ cái này là cái tính cách từ những kiếp hồi xưa đây, những kiếp hồi xưa nó kéo dài đến bây giờ cho nên thầy không có bỏ được. Vì thầy nhớ lại, hồi lúc mà thầy còn ở gia đình,
[11:41]có một lần cái chị của thầy gọi thầy đến có chuyện gì đó. Cái lúc đó thầy mới mới mới đến thăm chị thầy mà thầy nghe gọi thì thầy không biết chuyện gì, nên thầy có vẻ nét mặt của thầy có vẻ hơi khẩn trương, hơi căng thẳng thì thầy bước vào thầy thầy nghiêm mặt lại thầy hỏi: "Chuyện gì vậy?". Thì chị thầy mới mới than, chị thầy mới nói: "Mặt gì đâu mà nghiêm phát sợ". Thì lúc đó thầy mới thì mới nhìn lại thì mới nhìn lại thì mới sực nhớ cái câu nói này đã có một người nói với thầy, hai ba người nói với thầy. Rồi thôi chuyện đó bỏ qua và sau này sau một thời gian mà thầy tu hành vậy, thầy cũng cảm thấy cái nhược điểm của thầy là cái nghiêm khắc quá.
[12:22]Do đó, nhiều khi thầy không có thể hiện được cái lòng lòng ưu ái của thầy đối với những đệ tử của thầy. Và có nhiều người chính vì cái nghiêm khắc của thầy mà đã nhiều khi cũng đã là cất bước vân du đây đó. Cho nên thầy nghĩ rằng đây cũng là cái lỗi của thầy chứ không phải là không. Nhưng mà thật lòng thì thầy không phải như vậy. Thầy nói điều này, nói tới nói lui cũng để mong thế này, là các cô các chú, những người lớn á, phải tu tập cái từ bi thêm nhiều hơn nữa. Vì ở trong đây có được khoảng năm sáu người thầy thấy có thực hành, mỗi ngày tu tập có quán từ bi là có có chiều sâu một chút. Nhưng mà cũng còn nhiều người thầy thấy mỗi ngày khi tu tập
[13:08]là không quán từ bi kỹ lắm, chỉ có cái phát nguyện thôi. Ví dụ có lễ Phật, có phát nguyện gì đó nhưng rồi không có chiêm nghiệm sâu, không duy trì, không phát khởi cái tâm từ bi đối với chúng sinh. Do đó, nên trong cái đời sống những cái thể hiện ra bên ngoài vẫn còn chưa có đủ. Do đó mà thầy có nhắc nhở, ở đây thầy nói lại một lần nữa là các cô các chú hãy cố gắng tu tập, huân tập cái lòng từ bi sâu đậm, rồi mình sẽ thấy là đây là một cái chất liệu quý giá cho cuộc đời tu hành của mình từ bây giờ và mãi về sau, chứ không có phải là chuyện tầm thường. Rất nhiều người tu mà vì không có huân tập cái lòng
[13:53]từ bi kỹ là càng lớn, cái công đức càng tổn, cái hạnh càng kém và dễ làm nhiều điều tổn phước.
[14:04]Đây là điều mà mà thầy tâm sự, thầy kêu gọi với các đệ tử của thầy như vậy, hãy cố gắng là gần gũi thì ráng mà thương yêu nhau, còn xa hơn nữa lúc nào cũng trải lòng thương yêu đối với chúng sinh.
[14:24]Tối nay thì thầy cũng sẽ nói một đề tài đạo lý và sáng mai khi mà chúc Tết thầy xong, thầy cũng sẽ nói một đề tài đạo lý để dành cho năm mới. Còn đề tài mà để dành cho năm cũ là Si Mê Là Gì. Đề tài nghe coi bộ nó u ám quá, thôi kệ mình nghe cho biết. Thường thường chúng ta tu tập theo đạo Phật là chúng ta đi theo con đường giác ngộ, có nghĩa là trí tuệ. Thì cái giác ngộ, cái trí tuệ nó ngược nghĩa với cái ngu tối, với u mê, là không biết, không hiểu rõ, là vô minh, mà chúng ta thường hay nghe nói tới cái vô minh. Nhưng mà cái từ vô minh á nó sâu sắc và nó trừu tượng lắm, cho nên ở đây chúng ta chưa đủ cái định để có thể biết được vô minh là gì.
[15:16]Chúng ta chỉ có thể tạm thời tìm hiểu cái si mê và xem xem mình đã si mê như thế nào.
[15:28]Si mê có nghĩa là không biết, không hiểu, không nhìn ra được sự thật. Đó. Chúng ta ở đây thì ai cũng còn si mê hết chứ chưa phải ai đã đạt được cái sự sáng suốt trọn vẹn. Là có thể có người nhiều hơn, người ít hơn thôi chứ ai cũng còn si mê. Đó là điều mà chúng ta phải nhìn ra như vậy. Nhưng mà chúng ta phân biệt ra có hai loại si mê, hai loại ngu tối. Một á là không biết đạo lý để sống cho đúng, tu cho đúng. Đó là cái cái si mê thứ nhất. Cái si mê thứ hai là không có tuệ nhãn để biết được quá khứ, vị lai, không biết được nhân duyên, cho nên gặp cái tình huống mình không có xử sự được cho thích hợp.
[16:20]Đó là hai loại si mê. Cái si mê thứ nhất á coi vậy chứ mà dễ, thì chúng ta cứ cố gắng học, suy tư, tìm tòi, chiêm nghiệm rồi lần lần mình sẽ tìm ra được cái đạo lý để sống, để tu, miễn mình biết khiêm hạ, học hỏi. Nghĩa là mình biết mình chưa hiểu được đạo lý để sống, để tu thì mình cố gắng học. Nơi nào có thầy hay, bạn tốt mình tìm đến để học hỏi thì lần lần mình cũng thấy được đạo lý, bớt được si mê để sống trên đời cho đẹp, cho đúng, để tu tập cho cho chính xác. Còn cái si mê thứ hai đó là không có tuệ nhãn đó, cái này chứ khó vượt qua vì đòi hỏi cái công phu tu tập sâu dày, cái khả năng thiền định nghĩa là
[17:12]thẳm sâu thì chúng ta mới khai mở được cái tuệ nhãn để biết được quá khứ, vị lai, nhân duyên trước sau mà xử sự cho thích hợp. Cái cái này nó khó. Thầy nói ví dụ như là có một người họ đến với mình mà họ có cái à họ không phải là một cái người quyến thuộc, nghĩa là không có duyên với mình, gặp nhau trong thoáng chốc nhưng mà mình thấy người này họ họ đẹp, họ có đạo đức, họ giàu sang, họ có kiến thức, có trí thức vân vân gì đó, mình mến và mình muốn kết tình với họ. À cái nỗ lực kết tình của với họ thì là nó giống như là một cái đeo đuổi, một cái xu nịnh vì không thật sự là có duyên nên không có tốt lắm.
[18:03]Mặc dầu là cái việc mình cố gắng nó cũng có chút duyên gì đó, gieo chút duyên gì đó chứ không có đi đến đâu là do mình không thấy được cái nhân quả của nhiều đời trước. Còn trường hợp có một người họ tới rồi mình mình thấy họ xấu, nghèo, khổ vân vân, tâm không tốt rồi mình hắt hủi. Nhưng mình đâu có biết rằng cái người này là đã có duyên với mình và mình phải cưu mang, dạy dỗ. Đó, nên cái thái độ mà mình gọi là không thích hợp, đối xử vì mình không có đạo nhãn, không biết được cái sự liên quan từ nhiều kiếp quá khứ. Đó, đó là cái si mê làm cho mình có cái ứng xử cũng không thích hợp. Bây giờ mình nói cái si mê thứ nhất là cái mà không biết được đạo lý để sống,
[18:52]thì bây giờ trong các đạo lý thì chúng ta thấy có cái đạo lý nào nó quan trọng mà nếu mình không biết nó thì mình sẽ gây ra nhiều điều lầm lỗi? Ai biết cái đạo lý nào quan trọng? Quan trọng rất là căn bản.
[19:12]Dạ. Đúng rồi, lý nhân quả. Nếu mà mình không hiểu cái lý nhân quả thì mình sẽ gây rất nhiều lầm lỗi. Nghĩa là bây giờ chúng ta cứ nhìn những cảnh khổ trên cuộc đời là chúng ta thấy, chỉ vì con người trước kia không tin được nhân quả, không chịu khó làm phước rồi đủ thứ chuyện đau khổ đưa đến cho mình đó.
[19:39]Nhiều khi vậy, như thầy gặp một người họ lâm vào cảnh khổ, thầy xót xa rồi mình cũng giúp mà cái sự giúp đỡ của mình nó cũng chỉ hạn chế chứ đâu có đủ đâu là đâu, làm sao mình có thể trang trải hết cho cảnh khổ của một người. Mà đó là một người, còn vô số những người khác đang khổ trên cuộc đời mà thầy chỉ chép miệng thầy than tiếng: "Hồi trước không chịu làm phước chi mà giờ khổ dữ vậy, rồi làm cho mình gặp rồi mình cũng bận tâm theo". Tại vì lòng từ bi thì mình không nỡ, thấy người khổ mà mình mình thờ ơ, dửng dưng thì đó là sai với đạo lý. Mà làm, giúp họ gì thì mình cũng không đủ sức để giúp hết.
[20:21]Mà cảnh khổ này thì nó đầy rẫy trên thế gian. Ví dụ như khi mình nghe một trận bão nó thổi vào một cái miền miền biển nào đó thì bao nhiêu tàu đánh cá họ bị chìm rồi người chết, nhà sập, cảnh màn trời chiếu đất nhờ vào những nơi khác họ chở đồ đến cứu trợ. Mà chúng ta thấy đồ cứu trợ làm sao mà giúp họ dựng lại cái đời sống như trước đó được, mà nguyên nhân thực sự nằm ẩn sâu trong cái nhân quả. Đó. Rồi khi mà mình thấy người ta
[20:56]gây chiến với nhau, nước này đánh với nước kia, chiến tranh chết chóc như vậy rồi cũng biết chép miệng than thôi: "Là trước kia họ giết hại súc vật chi, sát sanh chi mà bây giờ cứ chiến tranh, giết chóc nhau như vậy không có đáng". Đó mình thấy bao nhiêu cảnh khổ trên đời xảy ra từng giờ, từng phút cũng chỉ là do người ta không tin, hiểu được lý nhân quả và không chịu khó làm phước.
[21:24]Mà mà mình thì cũng không làm gì được. Ngay cả một người mà sa sút nhân cách cũng vậy, tự nhiên cái đạo đức họ kém đi, họ làm những điều lầm lỗi. Sự thực là cũng vì trước đó họ đã gieo cái nhân gì đó khiến tổn cái công đức rồi đưa mình vào cái lầm lỗi. Tất cả những cái đó đều cái nhân quả nó âm thầm bí mật chi phối hết. Cho nên trong cuộc sống này mà nếu người ta tin được nhân quả, rồi sau đó cố gắng làm phước, cố gắng tránh tội, thì từ từ cái thế gian này tốt đẹp lên. Cũng bao nhiêu đây người thôi, nhưng mà rồi từ từ tốt đẹp lên. Thầy nói ví dụ như trong cái chùa là một cái hệ khép kín. Ví dụ thầy nói cái chùa mình, bây giờ thầy không đi giảng pháp,
[22:13]à cũng ít ai biết tới mình, mình chỉ ở trong chùa sống với nhau thôi. Thì cái sự tác động mà mình tác ra bên ngoài, làm ra bên ngoài không có nhiều, mà chỉ cần trong chùa sống tốt với nhau thôi. Nghĩa là cái người này tốt qua, người kia tốt lại, người nọ tốt qua, người kia tốt lại. Nghĩa là đổi qua đổi lại, nếu mà nói trên nhân quả đó, thì mình đối xử tốt với người ta, người ta tốt lại huề và hết phước, phải không? Nếu mình nói trên, nhưng mà không phải. Có cái lạ vậy, không phải. Cứ trong cái chùa tốt qua tốt lại, tốt qua tốt lại cái tự nhiên cả chùa cũng giàu lên luôn, thịnh lên. Đây là điều rất là lạ.
[22:50]Ví dụ trong đất nước cũng vậy, trong đất nước đó mà người ta đều có đạo đức hết, ai cũng làm phước, giúp qua giúp lại nhau, tự nhiên đất nước cũng giàu lên luôn, chứ chưa nói đến cái mà mình làm cái việc tốt ra bên ngoài. Còn nếu cái chùa, ví dụ như thầy có có làm lợi ích ra bên ngoài, rồi các cô các chú cũng hỗ trợ thầy trong cái công việc đó thì đó là cái điều đương nhiên có phước. Đó là điều đương nhiên. Đó, chứ mà thầy nói nội tốt với nhau thôi cũng tạo thành cái phước chung lên nữa. Cho nên mình nhìn qua những cái cái nước trên thế giới cũng vậy. Những cái âm mưu hiểm độc của chính trị thì mình bỏ qua
[23:27]vì nó nó nó phức tạp rắc rối, mình không đề cập tới. Mà mình chỉ thấy ví dụ một cái đất nước đó họ nghèo, nhưng mà nếu có ai đó thổi một cái luồng đạo lý vào trong đất nước đó, người dân họ đối xử tốt với nhau thì vài ba chục năm sau nước đó sẽ tốt lên lại. Ví dụ như Nhật, trước kia vậy, họ chưa có cái viện trợ nước này qua nước kia đâu. Dân họ có cái đạo lý, thấm được cái tinh thần đạo Phật, họ đối xử tốt với nhau. Cái bỗng nhiên cái nó xuất hiện một cái duyên trung gian là tự nhiên họ sắc bén về kỹ thuật, rồi từ cái sắc bén trong kỹ thuật cái nó phát triển luôn kinh tế, và từ cái kinh tế này họ giàu lên luôn.
[24:08]Họ giàu lên thì khi họ giàu lên, họ có gây một cái nghiệp là gây cuộc Thế chiến thứ hai đó, thì thôi chuyện đó bỏ qua, nhưng mà rồi cái phước xưa nó còn, cái họ sắc bén trở lại trong kỹ thuật rồi họ giàu lên trở lại như bây giờ. Hiện nay họ giàu thì họ đem tiền họ viện trợ nơi này, nơi kia. Khi thầy theo dõi báo hay là radio thì thầy cũng hay nghe tin là Nhật viện trợ nơi này, viện trợ nơi kia. Và thầy thấy là là có thể trong nước họ cái đạo lý đang bị sa sút, theo như những người mà ở bên Nhật về kể thì mình thấy rằng cái đạo lý của họ đang bị sa sút. Nhưng mà họ lúc này thì họ thay vào họ bù vào cái chỗ
[24:48]đó bằng cái là hay đem tiền viện trợ ra nước ngoài, do đó họ vẫn còn lại cái phước để phát triển. Thì đâu cũng vậy, ví dụ nước Việt Nam mình đi, nếu mà bây giờ mình chưa có viện trợ cho ai được mà chỉ người trong nước mình sống tốt với nhau thì nước cũng từ từ có cái phước để giàu lên. Thấy vậy. Rồi trong một cái gia đình, trong một làng xóm vậy, nếu mà người ta tin sâu được nhân quả thì mọi chuyện nó tốt đẹp. Nên không biết nhân quả là một cái si mê nghiêm trọng, một cái si mê nghiêm trọng. Và do thầy đặt nặng cái vai trò của việc hiểu biết nhân quả và thầy thường hay viết sách, giảng dạy nói về nhân quả mãi,
[25:31]cho nên thầy tin rằng những người ngồi đây là những người cũng cũng cũng khá à thấm thía được cái nhân quả vì chắc nghe thầy nói cũng cũng cũng nhiều lần. Rồi một cái si mê kế tiếp nữa,
[25:49]đố ai biết là gì?
[25:58]Tâm ích kỷ? Ai nói cũng gần đúng, không phải. À tâm ích kỷ thì coi như là một cái si mê cũng được. Ý thầy nói thế này, là không biết thương yêu chúng sinh đó, không có lòng từ. Ví dụ bây giờ mình biết nhân quả rồi thì chưa hết cái si mê này, nghĩa là mình sẽ biết làm phước, biết tránh tội chỉ vì cho mình thôi. Ví dụ bây giờ mình thấy bên kia họ nghèo, cái mình cho họ mấy chục ký gạo. Nhưng mà không phải vì lòng thương yêu mà chỉ vì nhân quả. À mình nói mình cho họ như vậy mai mốt mình có gạo ăn. Nói vì chính mình mai sau. Hoặc là mình thấy cái chùa kia vậy, nghe nói chùa đó tu tốt, mấy viện đó có đức cúng cũng có phước, cái mình đem tiền phẩm vật lên mình
[26:48]cúng để cầu phước thì đó cũng là một cái tâm ích kỷ, không phải lòng thương yêu. Có một cái tông phái trong đạo Phật cũng chủ trương như vậy, hễ người Phật tử mà đến cúng chùa là có mục đích rất rõ ràng là cầu phước, thì đó là cái tâm ích kỷ. Rồi cái người tu thì cầu giải thoát cho mình cũng là tâm ích kỷ. Nó có trong đạo Phật tồn tại một cái tông phái như vậy. Nên ở đây, đó cũng là một cái si mê, si mê gì? Là không biết thương yêu chúng sinh. Trong cái trí tuệ biết nhân quả thì mình biết cái việc làm của mình nó đưa đến cái quả báo. Nhưng mà trong thâm tâm mình không hề cầu cái quả báo đó, mà chỉ vì lòng thương yêu đối với chúng sinh mà thôi.
[27:35]Nghĩa là mình giúp ai là thực sự vì thương người đó, chứ không phải là vì cầu một cái phước gì mai sau cho mình, dù mình biết chắc là điều này đem lại cái phước. Nhưng mà mình có từ chối được không? Ví dụ khi mình làm phước, rồi mình có từ chối cái phước nó đến không? Được không? Không. Vậy mình bố thí rồi mình giàu rồi làm cái gì bây giờ? Rồi làm tiếp. Nên không có sợ phước, chỉ sợ không có phước thôi. Cho nên cái bậc mà Bồ Tát vậy đó là họ bố thí rộng khắp chúng sinh vì lòng thương yêu, họ biết cái điều đó đem cái phước đến. Mà không sợ, phước tới lấy cái cái thế lực đó làm phước tiếp nữa, độ chúng sinh tiếp nữa.
[28:25]Đó, mà tất cả cũng chỉ vì lòng thương yêu chúng sinh. Cái điều này thầy nói nhiều, thôi thầy không có lặp lại. Nên chúng ta cố gắng biết thương yêu chúng sinh, biết thương yêu mọi người, đó cũng là một cái vượt qua được cái sự si mê là vậy.
[28:44]Trong cái lòng thương yêu chúng sinh này là giúp cho mình có thái độ kiên nhẫn trong cái việc giáo dục. Ví dụ như có người đó mà đến ở chùa mà họ không có tốt.
[29:01]Không có họ thì chùa nó khỏe, yên, đỡ rắc rối, đỡ cực.
[29:08]Cho nên nếu mà mình không có lòng từ bi, không kiên nhẫn, thì mình mời họ ra khỏi chùa cho nó gọn, đỡ rắc rối. Nhưng mà mình biết khi họ rời ra khỏi chùa thì họ lại chìm tiếp tục trong tội lỗi.
[29:26]Vì vậy mà kiên nhẫn.
[29:30]Kiên nhẫn giữ gìn để giáo hóa, cho đến khi nào mà người đó họ làm quá đi, ảnh hưởng tới nhiều người trong chùa quá thì lúc đó buộc lòng phải cho đi thôi. Mà nhiều khi mình chưa nói, Hộ Pháp đuổi đi mất rồi. Khiến chuyện xảy ra rồi đuổi đi mất. Đó vậy. Đó là vì họ làm quá, chứ trên Hộ Pháp, chư Thiên cũng từ bi lắm chứ không phải không. Nhưng mà nếu người đó gieo nhân xấu quá rồi, không giữ được nữa thì phải ra đi. Chính cái lòng từ bi làm cho mình có kiên nhẫn mà suy xét, cân nhắc, do dự trước một cái quyết định gì đó. Và chúng ta thấy là trên thế gian này, con người ta lầm lỗi nhiều lắm. Mà nếu mà mình không có cái kiên nhẫn
[30:12]thì mình không có thương yêu được chúng sinh đâu. Mà khi thương yêu chúng sinh, cũng có nghĩa là phải chịu đựng cái lầm lỗi của chúng sinh như vậy.
[30:23]Điều thứ ba nữa, cũng thầy cũng cho là một cái quan trọng, cũng là một cái si mê lớn, là cái gì? Ai nghĩ ra? Là không khiêm hạ. Là tự thấy mình hay, tự thấy mình cao, hoặc có khi mình làm được việc gì đó, rồi mình chấp vào đó, thích thú vào điều đó. Cái điều này thầy đã nói trong nguyên một bài, cho nên ở đây thầy không có thì giờ nhắc lại, mà đó cũng được xếp vào là một loại si mê. Và cái si mê này thầy xem là cái nghiêm trọng, vì nó tàn phá công đức mình rất là dữ dội. Tất cả chúng ta phải dè dặt đề phòng cái si mê này suốt cuộc đời của mình. Vì một người có thể là lớn tuổi, ví dụ mình sống đến bảy, tám mươi tuổi,
[31:11]mà nếu trong giây phút nào đó mà mình kiêu mạn, thì mình sẽ phạm một cái lầm lỗi của một người hai mươi mấy tuổi, rất là nguy hiểm. Nên đây là điều mà phải ráng giữ gìn. Một cái si mê khác nữa mà thầy muốn nói gần gũi lại với trong đại chúng là mình không biết sống nhu thuận, hòa hợp với mọi người. Ở đây thầy nhắc là những người mà tu cũ á, thì tương đối thầy thấy nó đỡ. Nhưng những người mới đến thì dè dặt, là ráng tập cái hạnh nhu thuận, là buông đi những cái ý kiến của mình để sống thuận theo tâm của người khác, như trong cái bài Kinh Sống Hòa Hợp mà chúng ta vẫn tụng thường đêm như vậy, là tập buông cái tâm của mình,
[31:58]buông cái ý nghĩ của mình để sống với tâm của người khác. Buông cái tâm đó là như thế nào? Sự thực thì chúng ta cũng đều có những cái nhận định, những cái kiến thức nào đó trong cuộc sống. Và khi gặp việc phải xử lý, thì chúng ta dựa vào cái cái kiến thức của mình để xử lý. Và như vậy là mình không nhu thuận được với người khác. Có những trường hợp cái kiến thức của mình đúng, mà cũng có những trường hợp kiến thức mình chưa đúng. Nhưng ở đây có một cái quý hơn những cái kiến thức đó, là cái tâm nhu thuận với đại chúng, với huynh đệ của mình. Mà người có thể có được cái nhu thuận đó là vì đâu? Là vì họ siêng tu thiền định, quen buông bỏ những cái ý kiến
[32:43]của mình, những cái tư tưởng, những vọng tưởng của mình. Tức là nếu à trong lúc ngồi thiền, họ buông được tâm niệm, tâm có thể thanh tịnh được. Và trong đời sống họ giữ được chánh niệm, kiểm soát được vọng tưởng, hay là vọng tưởng khởi lên biết buông, thì cái người như vậy ít có chấp cái ý nghĩ của mình. Nghĩa là huynh đệ nói sao cũng vui vẻ hòa theo hết á. Cho nên nhiều khi mình chưa cần biết cái người đó tu thiền định như thế nào, chỉ nhìn thấy trong đời sống mà họ buông được ý nghĩ của họ để theo được ý kiến của huynh đệ, thì mình biết rằng người này trong thiền định có tiến bộ, tâm có yên tĩnh.
[33:22]Là như vậy. Mà cái này nó không phải chỉ đơn giản, nó còn sâu sắc nhiều cái nữa. Thầy nói ví dụ như một người đệ tử mà nhu thuận được với thầy, thì cái này nó còn có những cái thử thách khắt khe hơn nữa để thử xem coi cái mức độ mà mình kính trọng thầy mình, mình vâng lời thầy mình đến như thế nào. Ví dụ như bây giờ thầy kêu rót cho thầy ly nước, thì rót liền, chuyện đó không chết chóc gì hết. Rồi ví dụ như bây giờ mình đang mệt, muốn đi muốn đi nghỉ, thầy bảo đi xách nước cho thầy. Bắt đầu thấy phân vân rồi đó. Còn thấy do dự một chút tại nó tổn thương tới cái quyền lợi của mình rồi. Mình đang muốn ngủ, mà ổng muốn bắt mình đi xách nước,
[34:09]thì đây mình cái lòng thương thầy mình, lòng trọng thầy mình chưa đủ cho nên có cái do dự. Mà nếu cái người đủ á, hi sinh thôi kệ mệt tiếp tục đi xách nước cho thầy. Rồi trong trường hợp ví dụ như mình có cái bệnh hoạn, mình muốn thôi bỏ chùa về nhà nằm nghỉ ngơi cho sướng, thầy không cho. Bắt đầu cự nự, buồn. Là mình tại lúc đó là mình thấy quý cái thân này, quý cái sức khỏe này, không cần phải làm theo ý của thầy, nên xem cái ý của thầy mình không thiêng liêng, không quan trọng. Cho nên biết rằng cái người như vậy cái tâm tùy thuận chưa có sâu, cái đạo mà họ huân tập được chưa có nhiều. Còn cái người đệ tử mà được cái tâm nhu thuận với thầy sâu sắc,
[35:02]thì chấp nhận bỏ thân mạng này để làm theo được cái ý của thầy mình. Đến cái mức độ như vậy. Mà mà phải đụng việc rồi mới biết cái người đệ tử đã đạt được cái này hay chưa, chứ thường ít có người đạt được lắm. Ví dụ như nhiều khi thầy thử á, có người đệ tử xin thầy à đi đâu công việc gì đó, thầy cho. Cho đến lúc mà sáng hôm sau sắp xếp đồ đạc đi, thầy cản thầy không cho đi, thì lúc đó mới biết được coi đủ sức để tùy thuận với thầy không? Nhưng tới chừng đó thì cũng mặt nặng mặt mày mà vẫn xách gói quyết tâm đi cho bằng được, thì thầy hiểu cái người này cái mức độ tu tập như thế nào. Còn cái người đó ví dụ xách gói rồi, thầy nói:
[35:48]"Thôi ở lại", rồi vẫn lặng lẽ xách gói vô lại liền, thì thầy biết người này không có chấp cái tâm của mình, là khi mà dọn đồ xách gói vào trong đãy vẫn đang giữ chánh niệm. Vẫn đang giữ chánh niệm. Thì cái người này đến khi xuống thầy kêu ở lại, tại trong đầu mình đâu có nuôi dưỡng cái tư tưởng đi nhiều, nên cảm thấy không có không có sốc, không khó chịu, xách gói vô ở lại ngoan ngoãn liền. Còn ví dụ khi xin thầy cho đi, thầy cho đi rồi, thì từ lúc mà thầy cho đi rồi cho tới lúc mà sắp gói đầu toàn nghĩ chuyện đi không à, hướng hết về ở đâu cái chỗ nhà mình á. Khi thầy kêu: "Thôi ở lại, không đi nữa", không chịu nổi,
[36:25]khó chịu, nên biết liền ngay cái người này là trong đời sống cái việc tu không kỹ, giữ tâm không có không có sâu. Cho nên cái sự vâng lời của thầy nó không có có có trọn vẹn là vậy. Nên mà những lúc đó đó mới hiểu được, những đụng những chuyện như vậy mới hiểu. Những lúc mà khó khăn bức ngặt á thì mới hiểu được cái mức độ tu tập của người đệ tử cũng như cái hạnh đối với thầy. Nên nếu với thầy mà tùy thuận được trọn vẹn, thì biết ngay người này với huynh đệ cũng sống một đời nhu thuận, hòa hợp được. Đây là một điểm mà cần thiết để chúng ta sống với huynh đệ một cuộc đời đời hòa hợp được, vui được.
[37:07]Một cái si mê nữa mà thầy nói, thì thầy nói điều này cho cư sĩ, là không biết thoát ra những cái đam mê dục lạc mà hướng nhiều về những cái cuộc sống, những thú vui tầm thường quá. Là trong cái thế gian này người ta không cản mình những cái thú vui, ví dụ như mình uống lon bia, uống ly rượu, kéo điếu thuốc lào, ăn diện cho đẹp, hát karaoke, vân vân. Thầy nói này đụng hơi nhiều, nhưng mà cái điều này thì luật pháp không cấm, chả ai cấm mình, chẳng có gì hết. Nói ra giống như không có tội, nhưng mà sự thực nó cản trở con đường mình đi đến cái chân lý tối thượng. Đó là lý do tại sao mà khi đến với đạo Phật
[37:56]là Phật dạy chúng ta phải khước từ những cái niềm vui tầm thường đó.
[38:03]Vì ở đây nó có cái sự đánh đổi. Thật ra vì thầy chưa giảng tới cái bài ái dục cho nên thầy không có nói, mà
[38:15]thầy chỉ nói cái điều này trong cái cuốn Nghiệp và Kết Quả là thầy chỉ nói lý luận một chiều thôi, để cho những người mà họ chưa có cái cảm nhận sâu họ có thể chấp nhận được. Là thí dụ như có người nói là đạo Phật Đức Phật nói đời này là khổ, họ không tin, vì họ thấy cuộc đời này còn có những cái niềm vui. Vì ví dụ như là họ giàu có họ thấy vui, rồi họ ăn ngon họ thấy vui, mặc đẹp họ thấy vui, uống ly bia ngầu ngầu thấy vui, phải không Tấn Lương?
[38:49]Thì với những người như vậy thì thầy mới trả lời thế này, thầy nói chúng ta mê mười đồng à chúng ta mê một đồng vì chúng ta không biết có cái mười đồng, chúng ta mê mười đồng vì chúng ta không biết có cái một triệu đồng. Cho nên chúng ta chấp cuộc đời này là vui, những cái chuyện lặt vặt là vui, vì không biết được cái niềm vui vĩ đại, vô lượng vô biên của Niết bàn an lạc. Đó là cái thầy lý luận để trả lời cho những người mà chấp rằng trong cuộc đời này còn có niềm vui, chứ không phải hoàn toàn khổ như Đức Phật nói. Đó là cái lý luận của thầy đối với người trí thức. Nhưng mà thực sự, nếu mà nói cho thẳng ra,
[39:32]Với những người mà quyết tâm tin được Phật pháp đi tìm được chân lý, đi tìm cái chân lý để tu hành giải thoát, thì thầy phải nói như thế này, nhưng mà đây là điều mà sau này này mãi trong những bài tâm lý đạo đức gần cuối á thầy mới giảng là những cái niềm vui thế gian coi vậy chớ nó ngược với cái niềm vui của giải thoát. Giống như cũng là thương yêu vậy, nhưng mà cái tình thương riêng tư nó ngược với cái tính chất của lòng từ bi. Cái tình thương riêng tư nó làm mình dằn vặt đau khổ, còn cái lòng từ bi nó làm cho mình an lạc thanh thoát. Cũng vậy, những cái thú vui của trần gian á thấy nó là vui nhưng mà sự thật cái bản chất nó ràng buộc
[40:13]và đem mình về cái chỗ si mê u tối tiếp tục. Còn cái người mà khước từ được cái những cái niềm vui đó khép mình vào trong cái cuộc sống mà thầy nói giống như là khô khan, giống như đời sống tu hành ăn chay lạt đạm bạc, kỳ thực người đó rồi mới tìm được những cái niềm vui lớn là như vậy. Đây là chỗ mà chúng ta không biết nên chúng ta cũng gọi đây là một cái sự si mê vì chúng ta chỉ biết cái thú vui của trần gian mà không ngờ rằng khi mà đi ngược chiều của niềm vui trần gian, chúng ta có một cái niềm vui khác siêu việt hơn, bao la hơn, vĩ đại hơn rất là nhiều. Mà như một người không hiểu được điều này
[40:55]gọi là si mê đó thì cứ thấy đời sống tu hành nói với mấy thầy mấy cô tu hành khổ quá, ăn chay cực quá, không nghe nhạc buồn quá, cho nên lâu lâu mình lén thầy mình xuống dưới núi mò mò kiếm bia mà uống vài ba mấy lon. Đó. Không phải là thầy không biết đâu. Có điều là vì cái người không có chí nguyện tu hành bức xúc quá thôi thầy làm lơ giống như không biết. Chứ nếu mà thầy kêu ra thầy hạch tội thầy kể, thì bắt quỳ cả hết bó nhang này tới bó nhang kia. Đó. Nhưng mà đây đó vậy, nhưng mà đây là hôm nay nói trong đạo lý, cho nên thầy thầy nói như vậy, đó cũng là một loại si mê mà chúng ta hãy cố gắng ý thức để vượt qua.
[41:39]Nó vui đó, nhưng mà rồi nó đưa tới ngõ cụt, đưa tới bế tắc và tối tăm, đưa làm cho mình cứ tiếp tục như vậy, cứ bức xúc, nhớ nhung rồi cứ buồn thảm, vân vân vậy.
[41:53]Có một cái si mê mà chung cho cả người tu sĩ và cư sĩ là không thấy được lầm lỗi của mình. Đây là một cái rất là tai hại. Nếu mình có lỗi mà thấy được lỗi thì lỗi đó sẽ từ từ hết.
[42:18]Nên đầu tiên cố gắng làm sao mà thấy được lỗi của mình. Cái người mà thấy được lỗi của mình có nhiều cái điểm đáng quý lắm, vì họ chân thành, chân thật, không kiêu mạn, muốn tìm đến cái tốt thật sự, không lấp liếm, không che đậy, tự nhìn thấy được cái lỗi của mình. Và có hai trường hợp, nói cho nó có nhiều trường hợp nhưng mà thầy kể hai trường hợp nhẹ nhẹ, là có người có cái trí tuệ tự thấy được lỗi của mình, tức là khi mà họ có cái sai, ví dụ họ chưa biết, nhưng qua vài cái dấu hiệu nào đó, những cái gì đó từ từ họ suy nghiệm, tìm tìm tìm ra họ biết à đây là lỗi. Đó là thứ nhất. Trường hợp thứ hai là cái người không tự thấy
[43:02]nhưng mà nhờ người khác chỉ, chỉ rồi cái họ thấy liền, họ chân thành à đây là lỗi của mình, ráng sửa. Còn những trường hợp mà thấy lỗi không chịu sửa, nghe chỉ lỗi không chịu sửa, lì lợm bướng bỉnh thì thôi thầy không nói, vì đó là những trường hợp quá nặng. Ở đây thầy chỉ nói hai trường hợp là tự mình biết được lỗi và nhờ người khác chỉ mà biết lỗi, mà biết được lỗi, nhận đó là lỗi, hối hận với lỗi đó thì đây là một điều gọi là rất là trí tuệ, sáng suốt. Bởi vì sao vậy? Là chúng ta không ai là không có lỗi, ngay cả như bản thân thầy cũng vậy, cũng rất là có lỗi, mà nhiều lần như thầy đã nói vậy.
[43:42]Thầy nói trong suốt cuộc đời tu hành của thầy, thầy cứ từng bước đi qua rồi nhìn lại là thấy lỗi, đi qua rồi một bước nhìn lại là lỗi, mà cứ mau thì mình khám phá ra những cái lỗi mà thuộc là lỗi những bản chất nặng hơn nhiều. Mới tu đó thì nhìn được những cái lỗi lặt vặt thôi, mà tu càng lâu thì càng nhìn thấy những cái lỗi mà thuộc lại bản chất sâu xa của nhiều kiếp, nó như vậy. Mà thầy nói ví dụ bây giờ đi, bây giờ như thầy thấy thầy ngon rồi, thầy không thấy thầy lỗi nữa, nhưng mà thầy tin năm năm sau thầy nhìn lại ngày hôm nay thì thầy sẽ vô cùng hối hận. Thì cuộc đời tu hành của mình là như vậy đó, cứ mỗi một bước đi qua cố gắng tìm lại
[44:20]được cái lỗi của mình, đó cũng là một cái sáng suốt vượt qua được cái si mê.
[44:28]Có một cái si mê nữa là mình không biết rằng thực sự có một trạng thái giải thoát giác ngộ vượt khỏi tam giới mà chư Phật đã chứng đạt được. Cái này thì khó biết lắm, nên nói cái điều này thì mình không trách được ai hết. Ví dụ mình nhìn thấy bao nhiêu người thế gian có người nào có thể tin được rằng thực sự có một trạng thái Niết bàn giác ngộ giải thoát siêu việt tuyệt đối vượt ra ngoài tam giới, vượt ngoài ba cõi ngàn đời này, không tin được. Phải là những người có cái thiện căn rất lớn mới tin được điều này. Cho nên ví dụ như ai ngồi đây nghe thầy nói điều này, lòng không nghi ngờ, hoặc là vô số những Phật tử trên thế
[45:12]giới này nghe nói đến Niết bàn chư Phật chứng được không nghi ngờ, thì những người đó cũng rất là có thiện căn. Còn biết bao nhiêu người trong cái cuộc sống này trong trong trái đất này chỉ biết có cuộc sống hiện tại thôi, làm ra đồng tiền để ăn để nhậu rồi hưởng những cuộc vui rồi một ngày nào đó xuôi tay nhắm mắt chết. Có một cái cao thượng tuyệt đối cho nên họ vùi cái cuộc sống họ trong những điều rất là tầm thường, cũng hơn thua, giận hờn, ganh ghét, tìm những cái cuộc vui tầm thường rồi gây đủ thứ nghiệp, những người như vậy rất là đáng thương. Còn người do có cái thiện căn tin được có một cái Niết bàn siêu việt tuyệt
[45:57]đối và do vậy cho nên từ chối lần lần, từ chối lần lần những cái niềm vui của thế gian mà hướng về sự tu hành, coi cái khô khan vậy, coi nó đạm bạc đơn giản vậy nhưng sự thật là đang hướng về một cái hạnh phúc vô cùng lớn, những người đó là cái thiện căn rất là lớn, đó. Đó là nói cái cao xa, còn nói cái thấp lại là nội cái như là mình sợ chết vì không biết có thế giới sau cõi chết cũng là một cái si mê. Đa số là chúng ta sợ chết. Vì sao? Vì mình không biết được sau cái chết này mình đi về chỗ nào. Đó cũng là một cái si mê làm cho mình có một cái thái độ không thích hợp đối với cái chết, gọi là bất an và sợ hãi.
[46:46]Vì mình không biết sau cái chết là cái gì hết, mờ mịt, nên mình hoang mang. Còn nếu mình biết rõ, tin được sau cái chết này cái cuộc sống trong thế giới vô hình nó không khác lắm, nó cũng theo cái nghiệp cái duyên của mình. Nếu mình là người có tu tập, có tạo phước thì sự thật là cái cuộc sống sau khi chết nó lại an lành tự tại hơn nữa. Thầy nói cái chữ tự tại hơn là như thế nào? Là với cái thân gọi là thân trung ấm á, mình có thể vân du tự tại được, đi nơi này nơi kia nó nhanh nhẹn, tự tại được. Còn bây giờ mình muốn đi thành phố leo xuống núi rồi ra đón xe đi mệt mỏi, nội hít khói bụi cũng cũng cũng mệt đó.
[47:31]Còn nếu mình chết rồi, bằng cái linh hồn, cái thân trung ấm muốn đi đâu đi cái vèo khỏi tốn gì hết, tự tại hơn. Đó, mà đó là cái phước, trừ trường hợp những người mà có tội thì sau khi chết ở trong cái thân trung ấm họ chịu nhiều đau khổ, bức xúc, nhiều khi cái đau khổ nó đau khổ hơn trong cái cuộc sống này nữa. Chính vì cái thế giới này không biết được cái cuộc sống sau khi chết nên họ quyết tâm bảo vệ cái cuộc sống, tránh cái chết mà cái điều đó thì gây đau khổ không biết bao nhiêu người. Gây đau khổ trong trường hợp nào? Trong trường hợp có những người bệnh nặng, nan y không thể cứu sống được mà đau đớn vô cùng
[48:15]thì họ mới theo cái quan điểm của con người trong thế giới duy vật này tìm cách chích thuốc để duy trì cái cuộc sống của người đó mà duy trì mỗi giờ mỗi phút là kéo dài cái đau đớn mỗi giờ mỗi phút của cái người đó. Mà họ không biết, họ tưởng đó là thiện, nhưng mà cái người bệnh mới khổ. Tự tử thì không đủ sức tự tử nữa, nằm liệt rồi, cái đau đớn nó hành hạ không thể tưởng tượng được mà người thân thì cứ kéo dài cái sống để cho mình chịu đau mà coi đó là thương, cái lòng thương. Nên đây là một quan điểm hết sức sai lầm. Gần đây xuất hiện một cái số quan niệm mới là được cái chết chủ động, trường hợp người bệnh quá không thể cứu
[48:56]sống đau đớn quá là nhờ bác sĩ giúp mình tìm được một cái chết yên ổn. Và có một ông bác sĩ, thầy không có nhớ cái tên của ổng, ổng giúp cho người ta chết rất nhiều ở bên Mỹ á. Các cô có nghe không? Có nghe không? Ừ, thì tòa án lên án, nhiều người lên án nhưng nhiều người bênh vực ổng. Mà theo quan niệm nhân quả thì thầy cho rằng ổng đã làm đúng, cho rằng ông đã làm đúng. Vì duy trì cái sống của một người trong đau đớn là một cái ác, không phải là cái thiện đâu. Mà tại sao người ta lại làm điều đó? Vì người ta tưởng cái chết là cái đáng sợ, là mất hết, cho nên cứ ráng sống ráng sống mà không ngờ sống giờ phút nào là đày đọa người ta giờ phút đó.
[49:41]Nên thế giới cần thay đổi quan điểm lại, cần thay đổi quan điểm về vấn đề này. Ở Trung Hoa vừa rồi coi như nhà nước mới chỉ thị cho những nhóm nhà khoa học đi tìm ra một loại thuốc giúp cho người tử tù chết một cách êm ái, không đau đớn. Thật ra thầy biết tỏng ngay cái ý của chính quyền Trung Quốc là cái gì hết trơn á. Nhưng bây giờ họ chỉ nói bước đầu thôi, họ chỉ nói bước đầu là giúp cho tử tù chết êm ả, không phải đem bắn, không phải lên ghế điện, mấy cái đó thấy đau lắm. Còn khi mà các nhà khoa học đã tìm ra đó, chích vào cái người bệnh lịm vào một giấc ngủ không thấy đau đớn rồi chết luôn thì họ đã tìm ra rồi,
[50:25]họ báo cáo là thành công rồi và đã thử nghiệm trên một số tử tù thành công rồi. Sự thật thì chính quyền Trung Quốc không nói, không nói thật ý đồ của họ, nhưng mà thầy biết rõ họ muốn cái gì. Họ muốn cái gì? Họ muốn điều này nè: cái luật của Trung Quốc á là cho phép một gia đình, hai vợ chồng chỉ có một đứa con duy nhất thôi thì trong vài ba chục năm sau nữa chuyện gì xảy ra đối với xã hội Trung Quốc? Không, dân số giảm lại. Họ làm như vậy để giảm dân số lại thì cái tình trạng gì sẽ xảy ra? À là người già không ai chăm sóc. Đúng không? Tương lai một người trẻ phải chăm sóc hai người già, phải không?
[51:09]Không chăm sóc nổi. Bởi người ta nói: Một cha, một mẹ nuôi nổi 9, 10 con, chứ 9, 10 con không nuôi nổi một cha, một mẹ. Vì nước mắt nó chảy xuống, nghĩa là mình cứ thương con mình chứ mình ít thương cha mẹ mình. Đó là sự thật. Ví dụ bây giờ, thầy nói ví dụ như thầy nuôi nổi bao nhiêu đây đệ tử thầy, chứ tới chừng thầy già, thầy không đi giảng được nữa, bao nhiêu đệ tử chưa chắc nuôi nổi thầy đâu. Chưa chắc. Lúc đó thầy thèm ăn cái gì cũng không dám, không ai cho lắm. Mà thật ở ngoài gia đình cũng vậy. Thì tương lai trong một xã hội mà ít con như vậy thì người già không ai chăm sóc. Và để giải quyết cái tình trạng á mà người già bệnh
[51:51]tới lúc bệnh rồi tự mình lo cho mình không nổi rồi mà không có người để chăm sóc nữa thì giải quyết cách nào tốt nhất? Giải quyết cách nào? Một mũi thuốc không đau. Đó là một giải pháp bi đát mà chính quyền Trung Quốc họ đã nhìn thấy điều đó thì họ đưa ra cái chỉ thị là mỗi gia đình chỉ có một con. Họ đó, họ đã biết điều đó nên họ buộc các nhà khoa học phải tìm cái thuốc đó ra liền để giải quyết vài ba chục năm sau chúng ta sẽ thấy những người già vừa phát bệnh tự nhiên chết một cách êm ả, vừa phát bệnh chết cách êm ả hết, dân số giảm rất nhanh. Mà chỉ có Trung Quốc mới dám làm chuyện đó. Mà bây giờ mình thôi mình không phê phán điều đó nữa,
[52:33]mình chỉ quay lại vấn đề là thật ra cái chết không đáng sợ, do đó chúng ta phải đối diện với cái chết. Có anh Phật tử bên Mỹ, anh Tâm Kiến Chánh á, mà lúc đấy anh hay gửi thư cho thầy. Gia đình anh có cái thái độ là đối diện thẳng với cái chết, không sợ hãi nên thầy thấy quan điểm rất hay. Hễ anh nói chuyện thì anh cứ luôn luôn lôi cái chết ra mà nói. Mình thì mình sợ, hễ nói tới cái chết, mình nói nói làm chi gở, cái điềm xấu, hay sợ. Còn ảnh chuyên môn là cứ lôi cái thẳng ra cái chết mà nói. Hễ mà ảnh đi ảnh nói: Đi chưa chắc sống mà trở về đâu. Thôi kệ, cứ lo. Nghĩa là ngoài miệng ảnh là mở nói đâu nói đâu chết đó,
[53:10]mà thấy không biết sống hoài không biết nữa, thấy cứ sống nhăn hoài. Nhưng mà thái độ đó là thái độ đúng đó, thái độ đúng. Chúng ta cũng cần phải như vậy. Cái quan trọng không phải là sống chết, cái quan trọng là mình làm được điều tốt hay không thôi. Nhiều mênh mông lắm, mình không thể nói hết. Thầy chỉ nêu ra một số điểm căn bản để cho chúng ta có khái niệm thôi. Bây giờ mình nói qua một cái si mê thứ hai là cái không có tuệ nhãn. Hồi nãy thầy nói sơ sơ á, giờ thầy nói kỹ hơn chút. Ví dụ như bây giờ mình giàu không biết tại sao giàu nữa. Si mê, mình không có đạo nhãn, không nhìn ngược lại ở kiếp trước không
[53:49]biết tại sao mình đã gây cái nhân gì nên bây giờ mình giàu. Do đó mình hiểu lầm, mình cứ tưởng à do thời gian qua là tôi giỏi làm ăn, tôi siêng, tôi ráng đi buôn thế này, cho nên tôi giàu. Do đó mình quên mất cái nhân quả và vì vậy cứ tiếp tục là lo làm ăn, nhiều khi tranh hơn tranh thua. Đó là một điều bất hạnh. Từ đời trước thì làm được một việc thiện mà bây giờ không biết, nên bây giờ là gieo cái nghiệp bất thiện, giành giật hơn thua để đi tìm cái giàu tiếp. Ví dụ như nghèo khổ không biết sao nghèo, tại mình đâu có đạo nhãn nhìn ngược lại kiếp trước mà thấy cái nhân đã gieo. Cứ tưởng là tại chưa gặp thời, ráng bươn chải,
[54:33]lường gạt người này người kia thì có thể có tiền được. Đó là một cái si mê làm cho mình tạo tội như vậy. Rồi có một cái, ví dụ mình không có tuệ nhãn như cái người đó họ có oan trái với mình, đời trước mình có làm cái gì họ buồn á, họ giận, họ thù, giờ gặp lại hai bên quên hết rồi. Quên hết rồi. Gặp lại mới gặp thì cũng lịch sự tay bắt mặt mừng, nhưng một thời gian sau sẽ bắt đầu xảy ra chuyện do oan trái đời trước. Mà mình đâu có đạo nhãn đâu biết nên mình không hóa giải trước. Cái nghiệp á thì đúng là mình phải trả, nhưng mà cái oán thù cần phải nên hóa giải, đừng có nuôi dưỡng. Nhưng mà mình đâu có đạo nhãn đâu mình biết.
[55:15]Ví dụ như là đời trước như Quảng Thọ ghét thầy cái gì á, giờ thầy không biết, giờ thầy không biết cho nên thầy không hóa giải mà thầy cứ la hoài, cái mai mốt thế nào cũng ghét thầy nói này nói kia nữa, ví dụ vậy. Đó cũng là một cái gọi là cái không có tuệ nhãn làm cái si mê đó. Rồi trường hợp như cái người mà có thiện duyên với mình mình cũng si mê không có đạo nhãn đâu có biết, nhưng mình không có vun bồi thêm, không giữ gìn, không tô đắp thêm. Nó cũng là một cái dở nữa. Ví dụ bây giờ người đệ tử đó sự thật là có thiện duyên với thầy, thầy không biết, rồi một lần nào đó cái người đó buồn chuyện gì đi cái thầy giận, thầy đuổi đi luôn.
[55:55]Thì đó cũng là cái do thầy si mê không có đạo nhãn. Còn nếu thầy có đạo nhãn thì nói đi đi ít bữa về thì thầy cũng đối xử tốt đẹp lại vì ngày xưa còn thiện duyên rất là nhiều, chưa hết, đó. Nên mình không có đạo nhãn, nhiều khi mình xử sự nó không hay, không đúng. Một cái si mê nữa mà không có đạo nhãn là mình không biết tâm tư, không biết căn cơ cái người đó để mình xử sự thích hợp. Như bây giờ cái người đó thật sự họ ví dụ như họ có duyên tu hành, thấy cũng có duyên với Phật pháp, nhưng mà họ không phải quyến thuộc của mình. Mà cái lối tu của họ, họ thích cái lối tu nó dễ rơi vào đường tà mà cực đoan.
[56:36]Mình không biết, cứ mình cứ cố gắng độ cho họ, mà duyên xưa cũng không có, tà kiến còn nhiều rồi ít bữa thế nào cũng xảy ra chuyện này chuyện kia, rồi chia tay nhau trong những cái mất vui. Đó, có trường hợp hoặc là cái người đó cái căn cơ họ vậy mà mình không biết để sửa trước, không biết để sửa trước nên cái xấu của họ càng lúc nó càng phát triển. Ví dụ như trường hợp như có người họ bướng bỉnh, kiêu mạn nặng quá, nhưng mà họ có cái chút tài lanh lợi nào đó, cái mình thấy họ có tài lanh lợi cái mình quý điểm đó, mình sử dụng họ mà không trừ diệt cái kiêu mạn của họ nên thời gian về sau cái kiêu mạn nó phá tiêu cuộc đời tu hành của họ.
[57:19]Đó là mình không nhìn vào được tâm người đó để sửa họ, cũng là một cái cái dở, cái si mê không có đạo nhãn. Rồi ví dụ như mình không biết chuyện gì sắp xảy ra nên mình làm gì cũng không thích hợp á. Mình vì không có thần thông, không có trí tuệ, không có đạo nhãn. Ví dụ bây giờ mình tính nấu bánh tét, không ngờ lát trời đổ mưa. Sắp củi, nhen lửa ra nấu, nấu xong mưa ập xuống một trận tiêu tan hết trơn, sống bánh tét, ví dụ vậy. Nó cũng là một cái dở, nó vậy. Không có trí tuệ. Ừ nó còn nhiều cái như vậy, còn nhiều cái trong cuộc sống như vậy, nhưng mà cái này thì thôi mình đành chịu, mình giao phó cho nhân quả chứ mình tu chưa có tới nên không thể biết được.
[58:01]Mình chỉ ráng vượt qua được một cái si mê là tìm cho được đạo lý để sống cho đúng, tu cho đúng thôi. Cho đến sau này năm, mười năm sau hay là một, hai kiếp sau rồi mình tu tốt, lúc đó tuệ nhãn mở ra thì mình sẽ sẽ vượt qua được cái si mê thứ hai này, đó.
[58:22]Thì để mà chúng ta vượt qua được cái si mê thứ nhất thì có những cái đạo lý căn bản mà thầy nói đi nói lại hoài, hết băng này tới băng kia á. Nói hoài mà thầy cũng sợ người ta chưa thấm. Thứ nhất là sao? Ráng thường lễ Phật, phải không? Đó, cái hành động cụ thể đó, vậy chứ mà tăng được phước, mở ra được những cái căn bản khác. Và tôn trọng mọi người. Khi mình lễ kính Phật, mình tôn kính Phật thì mình cũng cố gắng tôn trọng được mọi người, như vậy. Ví dụ như mình là sau này các cô, các chú lớn lên rồi làm thầy, có đệ tử, vậy chứ mà mình cũng đối xử với đệ tử mình có cái trân trọng trỏng. Chứ không phải ỷ là thầy mà đối xử với đệ tử mình coi thường, cũng là một cái lỗi.
[59:10]Rồi với cư sĩ cũng vậy. Những người cư sĩ đến chùa tuy là không phải xuất gia, là trong đạo thì mình coi như cư sĩ thấp hơn tu sĩ, nhưng mà cũng không được cố chấp điều đó, vẫn phải có cái thái độ tôn trọng. Chỉ trừ mấy chú nhỏ mà nghịch quá thì tuy rất tôn trọng nhưng cũng phải đè ra đánh đòn mấy roi, phải không? Như vậy. Rồi một điều nữa là ráng thương yêu mọi người và sống cuộc đời vị tha. Đó là cái căn bản thầy nói hoài, thôi không nói nữa, nói riết người ta ghét. Rồi làm sao nhận ra được lỗi mình để sám hối và sửa đổi? Như hôm vừa rồi Hiến mới nói với thầy mà thầy thấy điều này đúng. Hiến nói khi ngồi thiền mà bắt đầu thấy tâm không
[59:53]yên thì xét lại trong ngày có làm cái lỗi gì. Khi mà tìm ra được cái lỗi đó, niệm Phật sám hối thì ngồi thiền yên trở lại liền. Đây là điều rất chính xác mà Nguyện á, con của ni sư Thúy Liên á cũng vậy. Hễ ngồi thiền mà không yên thì tìm lại coi những ngày qua có cái lỗi gì, khi mà tìm được cái lỗi đó sám hối thì ngồi thiền yên trở lại. Đó, đó là cái công đức của cái việc mà thấy được lỗi và để sám hối mình, ờ như vậy đó, ừm. Chúng ta nói về cái si mê, à chúng ta nói về cái biết được lỗi của mình, đó. Thì hôm nay chúng ta đón giao thừa là trong cái tâm niệm là sám hối lỗi của cả cái năm qua. Trong năm qua, 365 ngày thì tính ra mình làm được bao nhiêu lỗi?
[1:00:45]Đâu, nói kể thầy nghe thử. Đếm thì khó đếm nhưng mình biết rằng mình cũng đã phạm nhiều lỗi gì đó, có lỗi thô cũng có cái lỗi tế. Ừm những lỗi thô mà nó lộ ra người ta dễ biết quá, những cái lỗi tế là nó chỉ phớt trong tâm mình hoặc khẽ trong ánh mắt của mình lộ ra một chút. Thì bây giờ mình hiểu rằng trong suốt 365 ngày qua à chúng ta cũng có những cái lỗi, thì bây giờ để đón năm mới thì chúng ta cùng chắp tay cầu nguyện trước chư Phật là xin thành tâm sám hối những cái lỗi lầm đó, những lỗi lầm mà mình có thể biết được và những lỗi lầm mình không biết được để cầu cho nhẹ tội và mong bước sang năm sau mình tránh được nhiều lỗi lầm.
[1:01:39]Thầy dùng chữ tránh được nhiều chứ không phải là hết hoàn toàn, vì hết hoàn toàn chỉ có Phật với Bồ Tát thôi, chứ còn như chúng ta là vẫn còn lỗi dữ lắm. Nhưng mình bớt được chừng nào là đỡ chừng nấy. Thì đó là chúng ta đón giao thừa trong cái tâm niệm sám hối như vậy. Giờ mọi người chắp tay nghiêm trang với thầy, mình niệm ba tiếng niệm Phật, nha. Rồi mới vào cái văn nghệ liên hoan mà đón giao thừa. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:02:17]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:02:29]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:02:38]Hôm nay nhân ngày đầu năm thì thầy có một đề tài giáo lý nho nhỏ để nhắc nhở các cô, các chú cùng các Phật tử. À đề tài là "Xây lâu đài Phật pháp".
[1:02:56]Trong cái đề tài này thì thầy ví cái việc tu hành ở trong Phật pháp giống như là xây cất một cái ngôi nhà. Đó. Thì chúng ta khi xây một ngôi nhà thì mình muốn xây cái nhà như thế nào? Cái nhà mình phải đẹp, phải lớn, phải không? Chứ có ai mà hễ nói tới việc xây nhà mà chỉ muốn xây cho mình một cái lều tranh vách đất đâu. Nên ai cũng muốn xây thành một cái căn nhà to lớn, nguy nga, đồ sộ. Nhưng mà muốn như vậy thì mình phải biết cách mới có được, chứ khi không thì không thể có được. Bây giờ thầy hỏi là
[1:03:46]trong cái việc mà muốn xây một ngôi nhà lớn, là cái việc tu hành của mình đó, thì ví như việc xây ngôi nhà mà ai cũng muốn là ngôi nhà lớn, thì trước hết phải có cái gì trước? Không có đất lấy gì mà đào móng cất nhà, phải không? Nên phải có miếng đất trước. Mà miếng đất mà nhỏ thì không thể cất được ngôi nhà lớn, phải không? Mà miếng đất lớn chừng nào thì mình mới có hy vọng là có thể cất được cái ngôi nhà to chừng nấy. Mà đây chúng ta có cái tham vọng là cất luôn cả một cái lâu đài, chứ không phải là một cái ngôi nhà lầu, nhà biệt thự gì hết, mà cả một cái lâu đài, nghĩa là rộng mênh mông bể sở, thì phải có miếng đất thật là to.
[1:04:35]Bây giờ thầy đố mọi người: Miếng đất tượng trưng cho cái gì trong sự tu hành?
[1:04:43]Đây muốn nói là miếng đất là tượng trưng cho cái chí nguyện ban đầu của mình. Nghĩa là cái chí nguyện ban đầu mình nhỏ thì cái ngôi nhà, tức là miếng đất nhỏ và mình cất được ngôi nhà nhỏ. Còn miếng đất lớn, nghĩa là chí nguyện của mình lớn, thì mình sẽ cất được một ngôi nhà lớn. Cái chí nguyện này nghĩa là gì? Nghĩa là cái khi mình tu hành cái mục tiêu mình nhắm tới là mục tiêu nào? Mục tiêu nhỏ hay là mục tiêu lớn, cái chí nguyện. Ví dụ khi một người tu hành vì buồn chuyện gia đình, chuyện đời, vào tu cho yên phận, thì thầy ví miếng đất người đó là bề ngang ba thước, ba thước, cất lên cái chòi ở đỡ.
[1:05:25]Còn cái người mà ví dụ khi đi tu thì cũng muốn tìm một cái đạo lý gì cho cao đẹp, nghĩa là nó vượt hơn cái cuộc đời tầm thường này, thì giống như cái người mà có miếng đất nghĩa là 20 thước, 20 thước, cất được cái villa. Còn cái người ví dụ khi đi tu thì muốn vượt ngoài ba cõi ngàn đời, tìm một sự giải thoát tới tận cùng tuyệt đối thì coi như người này có được miếng đất mà một sào đất, để là mẫu đất, bề ngang trăm trăm mét, để có thể cất được một cái khu vườn đẹp, biệt thự lớn. Còn có người khi bước vào tu hành thì khi do quan sát thấy nỗi khổ của chúng sinh mà chịu không nổi, do lòng thương yêu chúng sinh
[1:06:13]mênh mông, mới nghĩ không lẽ người ta cứ sống rồi chết, sống rồi chết, chịu mọi cái dằn vặt đau khổ trong cuộc đời này? Thấy tội, bây giờ phải tìm cách nào. Và sau đó tìm đến Phật pháp, thấy Phật pháp có cái hướng đi như vậy, cho nên vui mừng xuất gia tu hành, mong rằng khi mình tìm thành tựu được đạo nghiệp thì có thể có một con đường, có đủ cái đạo lực để mà giúp đỡ, dìu dắt, đưa chúng sinh ra khỏi sông mê bể khổ. Thì người này cái tâm mênh mông nghĩ tới tất cả chúng sinh và cái chí nguyện của người này cũng mênh mông thì miếng đất này bề ngang mấy thước, bề rộng mấy thước? Thì người như vậy thì cái lâu đài sau này họ cất lên là bao nhiêu?
[1:06:55]Thì cũng không có biết nữa, phải không? Tùy cái công đức tiếp tục họ làm, nhưng mà người như vậy là đã có miếng đất tốt, miếng đất rộng mênh mông. Đó đó. Nghĩa là đầu tiên trong cái việc xây dựng cái ngôi nhà Phật pháp, trong việc tu hành thì chúng ta phải có cái chí nguyện ban đầu lớn hay là nhỏ, mình vì ai mà tu, vì cái gì mà tu. Đó đó là cái miếng đất. Ừm. Bây giờ nghĩa là bước vào tu, do đó chúng ta phải có cái chí nguyện là vậy. Kế đến là mình phải có một cái bản vẽ hợp lý, ha, đẹp đẽ, gọi là bố trí kế hoạch đó, công nghệ kỹ thuật gì đó, kiến trúc gì đó nãy giờ mọi người trả lời đó. Nghĩa là mình phác họa cái đường lối tu hành cho đúng trước.
[1:07:41]Nghĩa là mình biết à tu theo như vậy mình sẽ đi qua những bước nào, sẽ làm những điều gì, thực hiện những điều gì. Nghĩa là chưa bắt tay làm gì hết, mà mình phải có cái hướng đi trước. Đây gọi là cái học, là văn á, nghĩa là mình tham khảo giáo lý, nghĩa là nghe giảng, đọc sách, đọc kinh, nghiền ngẫm để tìm cho ra cái hướng đi. Tại vì cách Phật mấy ngàn năm thì mỗi vị tôn túc, những vị tổ sư đều triển khai Phật pháp theo một cái khía cạnh nào mà cái vị đó hiểu, rồi tùy theo cái duyên của mình là mình sẽ đi theo một cái hướng đó. Nhưng mà cái duyên nó chi phối thì không có hay, là vì sao? Vì có khi mình có duyên với ông thầy đó mà ổng hiểu Phật pháp chỉ một góc cạnh thôi.
[1:08:32]Thế mình theo ổng, mình cũng hiểu có một góc, hết kiếp này sang kiếp kia chỉ được như vậy. Rồi mình qua ông khác, thì ông đó ổng cũng hiểu Phật pháp có một góc, thế mình theo ổng rồi cũng được có một góc. Do đó, tuy là có duyên, nhưng mình phải cố gắng vượt ra khỏi cái góc cạnh của nhiều kiếp xưa mà đi tìm đến được cái toàn diện, cái tổng thể. Bước đầu như vậy mình phải có cái tham khảo nơi này nơi kia. Và ví dụ như các cô các chú vậy, khi đến với thầy tu hành thì thầy cũng sợ là thầy bị kẹt trong một cái góc nhỏ nào đó. Do đó mà thầy mới chủ trương là vượt qua khỏi cái biên giới của pháp môn tông phái mà để tìm ra hết, tìm ra mỗi tông mỗi phái cái hay,
[1:09:20]cái dở thế nào, cái hay, cái dở thế nào, và mình có cái nhìn bao quát hết mà thầy gọi là một trái tim không biên giới á. Nghĩa là mình đập vỡ cái hàng rào hết á, để tìm ra được cái chân lý gì đó mà không kẹt trong cái cái tông phái, một cái khía cạnh nào để nhìn Phật pháp cho toàn diện. Đó. Và chính thầy cũng dè dặt, thầy sợ thầy cũng bị kẹt trong một cái góc cạnh của những cái kiếp nào đó, mà bây giờ cái thời đại mới không cho phép nữa, không cho phép là mình đi tìm một cái chân lý mà chỉ là một cái góc nhỏ. Chúng ta phải vượt lên trên, nhìn thấy hết tất cả. Thì cái đường lối tu hành đó đó, là chúng ta đi tìm giống như đi
[1:10:01]tìm một cái lâu đài uy nghi, sang trọng, phong phú, đẹp đẽ. Chúng ta vẽ lên một cái lâu đài trước. Cái lâu đài đó là có lối đi lát đá ờ cẩm thạch, có những cái sân vườn, những cái ao hồ, nhiều cái cây kiểng quý. Cái tòa nhà cất thì kiến trúc phong phú, như là bên đây có cái phòng, cái lầu kia có cửa sổ, có những mái vòm, có những cái nóc nhọn. Phòng ốc thì bố trí hợp lý, chặt chẽ, phong phú, rộng rãi, mênh mông, là khi chuyện gì cần đều có phòng, có ốc để sử dụng, nghĩa là một cái lâu đài nguy nga, tráng lệ. Cái điều đó tượng trưng cho cái gì? Tượng trưng cho là trong cái đường lối tu hành của mình, trong cái sự nghiệp
[1:10:47]tu hành của mình, nó đầy đủ được đạo đức nè, giới hạnh nè, thiền định nè, trí tuệ nè, phước nè, lòng vị tha. Cái sự tu hành đó, cái giáo lý đó, Phật pháp đó thích ứng được với thời đại, hòa nhập vào với xã hội, mà có đủ sức mạnh để chặn đứng cái sự lan truyền của những tôn giáo cuồng tín cực đoan. Đó, nghĩa là mình đã vạch trước cái con đường đi của mình là như vậy. Như nãy mấy cô, mấy chú nói tới cái đào móng hồi nãy rồi đó, phước đó là như vậy đó, nghĩa là khi chưa tu mà mình đã thấy trước mọi toàn diện vấn đề để mình phải bắt tay phải làm cái gì mà không có thiên lệch. Mà một đạo Phật nó một đạo Phật mà mình tu vậy,
[1:11:32]nó đa dạng, phong phú, có đủ khả năng mà độ chúng sinh trong nhiều hạng, chứ không phải là chỉ là một hạng. Ví dụ như với cái người bình dân ít học, mình cũng có cái đạo lý để giúp đỡ họ có thể tu hành, và với cái người trí thức chuộng lý trí thì mình cũng có đủ cái sức mạnh, đủ lý luận để nhiếp hóa họ cho họ đến với Phật pháp mà tu hành. Rồi với những người là không phải đạo Phật, ví dụ như đạo Thiên Chúa, Thầy không có nói móc ai nha, đó nè, ví dụ người đạo Thiên Chúa thì mình cũng có tìm được cái gạch nối để giúp cho họ hiểu thêm được Phật pháp mà tăng thêm được lợi ích trong cái cuộc sống của họ.
[1:12:16]Rồi ví dụ như trong cái Phật pháp này có nhiều tông phái thì mình cũng có cái đạo lý để dung thông được các tông phái, mở ra hết cái con đường đi cho họ nối lại được với nhau. Như hiện nay, trong đạo Phật mình đấy là có Nam tông, Bắc tông, nghĩa là Nguyên thủy và Đại thừa đó, thì mình vẫn có một cái lập trường để có thể là làm cho người Nam tông họ không có chấp cái giáo lý của họ là duy nhất nữa, là trọn là hoàn toàn nữa, mà họ phải biết phát triển, phải biết mở ra. Rồi với cái người Đại thừa, mình cũng có cái cách để giúp họ nghĩa là quay lại dựa lại vào cái gốc Nguyên thủy, chứ đừng đi quá xa để rồi có thể trở thành ngoại đạo.
[1:13:01]Rồi trong cái Đại thừa có nhiều cái tông phái, ví dụ như Tịnh độ Phật hoặc là Thiền tông, thì những tông phái đó nhiều khi cũng không có cảm tình với nhau thì mình cũng có một cái lý luận gì đó để làm cho các tông phái đó hòa dung hợp được với nhau, nghĩa là cái người niệm Phật phải thấy được cái tính cách thiền ở trong đó, cũng giống như một người tu thiền phải hiểu được cái sự tôn kính Phật là cái quan trọng hàng đầu. Đó, nghĩa là mình phải có một cái con đường gì đó dung nhất được hết tất cả, độ được tất cả, làm lợi ích đều cho tất cả. Đó là cái Phật pháp tương lai của mình là phải như vậy, là mình đã hoạch định trước được như thế.
[1:13:41]Rồi cái đạo Phật đó phải làm sao mà khi mình tu, mình mở được cái lòng vị tha vô hạn, chứ không thể mình nói mình là người tu, hử, rồi mà chỉ còn nghĩ tới mình, đụng cái chuyện khó khăn, khổ sở gì đó, lật đật quay lại lo cho mình, mà không biết hi sinh để lo cho người khác. Một cái đạo Phật như thế nào mà để mình có thể khước từ được những cái niềm vui, những cái thú vui riêng của mình để tìm tới cái sự thanh khiết, mà giữ được mình lo cho những người khác? Đó, một cái đạo Phật phải là như vậy. Rồi một cái đạo Phật như thế nào để mà mình có thể mãi mãi hết kiếp này đến vô lượng kiếp khác mà mình vun bồi, tạo lập được cái phước vô hạn?
[1:14:27]Là vì chúng ta biết rằng có phước chúng ta mới có thể làm được những điều gì mình muốn cho chúng sinh, có phước chúng ta mới có thể thành tựu được cái sức mạnh tâm linh, thành tựu được những cái sức định ở trong cái công phu thiền quán, nghĩa là có phước mới thành tựu từ từ hết những cái gì mà mình muốn có. Do đó, nghĩa là chúng ta phải có cơ hội, có điều kiện để tạo được cái phước, một cái đạo Phật phải như vậy. Từ cái lòng vị tha, chúng ta có thể làm lợi ích được cho người khác trên vô số phương diện, dù là vật chất như cái đắp đường, cái bố thí, à phóng sinh, vân vân, đến như những cái giá trị
[1:15:07]tinh thần cao hơn như là mình thuyết pháp, dạy dỗ, nghĩa là chúng ta có thể làm được tất cả mọi điều như vậy để tạo thành cái phước trên mọi phương diện và vô hạn. Đó, nghĩa là cái đạo Phật tương lai mà mình đi, mình phải làm được cái điều đó. Rồi cái đạo Phật mà chúng ta tu hành phải có cái khả năng thích ứng với thời đại, nghĩa là thời đại mỗi ngày mỗi biến đổi, khoa học kỹ thuật cứ tiến lên nó làm thay đổi bộ mặt của thế giới, làm thay đổi cái cảm nghĩ của con người về cuộc đời, về nhân sinh, về vũ trụ, thì đạo Phật chúng ta cũng phải có cái thích ứng như vậy, hòa nhập được theo như vậy mà sửa được, đóng góp được cho cái thời đại.
[1:15:50]Thầy nói sửa được, đóng góp là gì? Nó ba cái, nghĩa là mình thích ứng được với thời đại nè, rồi sau đó mình mới sửa được cái sai của họ, và mình mới đóng góp được cái lợi ích cho họ. Thầy nói này trừu tượng, bây giờ Thầy dẫn chứng cụ thể: ví dụ như là thời đại bây giờ họ có tới cái vi tính, họ có vệ tinh, à họ liên lạc viễn thông, họ khám phá vũ trụ, khám phá đại dương, mọi cái đó thì đạo Phật mình cũng phải hiểu biết hết và phải nhìn thấy những cái chân lý mà khoa học cũng đã khám phá như vậy. Nhưng mà do mình có cái đạo lý nhân quả, đạo lý Niết bàn, vân vân, thì mình biết được những cái sai của họ để sửa.
[1:16:32]Cái sai của họ là gì? Là họ chạy theo kỹ thuật quá mà quên quân bình lại cái đạo đức cho con người. Là nếu mà cứ khoa học tiến mãi, vật chất tiến mãi, kỹ thuật tiến mãi, thì đến lúc nào đó người ta sẽ dùng bom nguyên tử để nói chuyện với nhau và thế giới này tận thế. Đó, nên mình kêu gọi kỹ thuật tiến chừng nào thì phải đạo đức tiến nhanh lên cho kịp, mà họ đã bỏ quên, các nhà khoa học đã bỏ quên, xã hội đã bỏ quên. Vì vậy, chúng ta phải tranh thủ giữ lại cho cái thế giới này cái đạo đức, đó là cái mà chúng ta phải đóng góp. Rồi ví dụ như là nhiều cái dự đoán khoa học họ nói về nguồn gốc của con người,
[1:17:13]của vũ trụ mà họ quên mất cái khía cạnh tâm linh, nghĩa là còn cả một cái thế giới siêu hình, vô số chúng sinh ở trong đó, các cõi trời, cõi ma, cõi quỷ đầy ở trong đó hết. Chính những cái chúng sinh đó đó tác động vào cái thế giới vật chất và làm cho các phân tử của vật chất hình thành lại những cái phân tử phức tạp của cái chất amin, của cái ADN. Đó, chúng ta phải hiểu như vậy, đừng có nghĩ là ngẫu nhiên mà vật chất tạo thành vật chất. Tuy cái sự sống này là vật chất, nhưng mà từ những phân tử đơn giản như nước, hidro, cacbon, nitơ mà sắp xếp phức tạp để thành lại những cái axit amin với những
[1:17:54]cấu trúc, những cái nối rất phức tạp, tạo thành cái sự sống ban đầu. Nhưng mà do đâu mà những chất đơn giản mà nối lại thành những chất phức tạp? Là trong cái vô hình, chính cái sức mạnh của tâm linh vô hình của thế giới vô hình, của chư thiên, của ma, của quỷ, của những vong linh đã thúc đẩy để cho những cái tế bào, những cái nguyên tử sắp xếp lại thành những cái cấu trúc phân tử phức tạp. Đó, đây là điều mà khoa học họ không không thể nhìn thấy được, do họ không thấy được cái sự tồn tại của thế giới vô hình. Đó, đó là những cái chúng ta sửa lại cho họ. Và những cái chúng ta đóng góp cho họ là gì?
[1:18:29]Là chúng ta tu tập có đạo đức là chúng ta xây dựng hoàn toàn cái khía cạnh đạo đức cho thế giới này, chứ khoa học họ cứ đi theo vật chất mãi, mà người tu của mình có thể đóng góp được cái khía cạnh đạo đức rất là đắc lực để cứu cái thế giới này khỏi cái họa diệt vong, tận thế. Đó. Rồi cái Phật pháp mà chúng ta tu phải đủ sức mạnh chặn đi những cái tôn giáo cuồng tín cực đoan. Hiện nay, cái hiểm họa của Hồi giáo là hiểm họa đáng sợ, mà họ có cái sức mạnh dữ dội, tinh thần họ mạnh quá. Họ tới đâu họ đánh phá rồi xâm chiếm tràn ngập, xóa hết những tôn giáo khác, nghĩa là những vùng đất họ đặt chân tới là từ từ chỉ còn Hồi giáo.
[1:19:13]Thì bây giờ, một cái đạo Phật chúng ta tu làm sao phải đủ sức mạnh ngăn chặn đẩy lùi cái hiểm họa Hồi giáo cho thế giới, mà không phải là ngăn chặn đẩy lùi mà hóa giải được luôn họ luôn, làm cho những người Hồi giáo thay đổi, bỏ luôn cái tư tưởng cực đoan của họ luôn. Nghĩa là làm sao chúng ta phải giáo hóa được họ, nói chuyện với họ, đối thoại với họ để xóa đi những thành kiến của họ. Là một cái đạo Phật tương lai phải là như vậy, phải đủ cái sức mạnh như vậy. Và bây giờ, khi chúng ta đã có được cái bản vẽ rồi, đã vạch ra được cái đường lối tu hành rồi, thì mình mới bắt tay vào việc ban đầu, thì làm cái gì?
[1:19:48]Dọn đất trước, dọn cỏ hoang trên đất, những cây tạp ở đó rồi mới đào móng. Thì dọn cỏ hoang, cây tạp đó là cái gì? Nghĩa là sám hối, diệt trừ cái cái phiền não của mình. Đó, vượt qua những cái lỗi lầm ban đầu của mình, rồi sau đó mới bắt đầu đào cái móng. Thì cái móng đó như các cô, các chú nãy cũng đã nói là ba cái tâm hạnh căn bản là: lễ kính Phật, từ bi, khiêm hạ. Đó, đó là những cái công hạnh căn bản mà chúng ta phải xây dựng cho thật dày, thật sâu. Ba cái đó mình nhiều chừng nào, có nghĩa là cái móng mình nó nó vững chắc chừng đó. Chứ còn nếu mà ba cái tâm hạnh đó yếu quá, thì ngôi nhà mình dù có bao nhiêu mơ ước, bao nhiêu dự định cũng sẽ sụp đổ, đó.
[1:20:39]Rồi từ cái móng đó, nghĩa là từ ba cái tâm hạnh đó, lễ kính Phật, từ bi, khiêm hạ đó, mà chúng ta xây lên dần dần, xây lên dần dần qua nhiều kiếp những phần còn lại. Thầy nói là qua nhiều kiếp nha, chứ không phải là cái ngôi nhà đó chúng ta xây trong một kiếp đâu. Nó xây qua nhiều kiếp những phần còn lại. Và đây là câu hỏi cuối của Thầy: Khi xây xong hết ngôi nhà đó rồi thì làm gì?
[1:21:09]Thầy muốn trả lời nhưng mà khi Thầy trả lời thì Thầy sợ Phật rầy,
[1:21:17]sợ các tổ sư lại quở trách Thầy, cho nên Thầy để yên cái câu hỏi này mãi mãi cho 5 năm, 10 năm sau mấy cô, mấy chú tu rồi trả lời cho Thầy. Ngang đây Thầy dừng lại, không trả lời nữa. Ai trả lời thì Thầy nghe, nhưng mà Thầy sẽ không trả lời cái kết quả, cái đáp án. Nếu Thầy nói toạc ra thì Phật quở, tổ quở. Thôi giờ mình nghỉ ha, lễ Phật ba lễ, rồi đi nghỉ, súc