[0:09]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:25]Nam mô Bổn
[0:31]Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:40]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:54]Cung thỉnh toàn thể đạo tràng chúng ta an tọa. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật tác đại chứng minh. Ngưỡng bái bạch Hòa thượng Thượng Nguyên Hạ Phước, Trưởng ban Tổ chức đại lễ tuần chung thất hôm nay. Kính bái bạch Thượng tọa pháp sư Thích Chân Quang. Kính bái bạch hiện tiền chư tôn Hòa thượng, chư Thượng tọa, chư Đại đức Tăng Ni đang hiện diện trong đại lễ tuần chung thất tại tổ đình Thiên Đức hôm nay. Thưa cùng toàn thể các vị thiện nam, tín nữ Phật tử, các vị quan khách xa gần đã vân tập về tại tổ đình hôm nay. Hôm nay là ngày 27 tháng 4 năm Quý Tỵ, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Định và môn đồ pháp quyến của tổ đình Thiên Đức
[1:50]long trọng trang nghiêm thiết đại trai đàn để làm đại lễ tuần chung thất báo tiến ân sư đăng trình Tây khứ Đức Cố Trưởng lão Hòa thượng Thượng Thiện Hạ Nhơn, là Ủy viên Thường trực Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Định, Viện chủ tổ đình Thiên Đức, huyện Tuy Phước. Ngài đã chích lý Tây quy, thâu thần viên tịch vào lúc 6 giờ 30 phút ngày 11 tháng 3 năm Quý Tỵ, tức là nhằm ngày 20 tháng 4 năm 2013, trụ thế 83 năm và hạ lạp 63 năm.
[2:33]Kính bạch chư tôn thiền đức, thưa cùng toàn thể liệt quý vị trong đạo tràng hôm nay. Đức Cố Trưởng lão Hòa thượng Thượng Thiện Hạ Nhơn là một tấm gương cho hạnh nguyện Bồ Tát. Ngài đã hiện thân vào đời để hành đạo, rồi khi mãn công hạnh, ngài đã ra đi trở về bên kia thế giới, về bên kia chân như của Niết Bàn. Để tưởng nhớ công đức của một bậc tòng lâm thạch trụ đã có công đem Phật pháp đi gieo trồng khắp nơi trong nước cũng như hải ngoại, hôm nay Ban Trị sự cũng như môn đồ pháp quyến long trọng tổ chức đại lễ trai đàn để báo tiến ân sư đăng trình Tây khứ. Và trong chương trình của đại lễ tuần chung thất hôm nay,
[3:23]ban tổ chức của chúng tôi đã thành kính cung thỉnh Thượng tọa Thích Chân Quang, là vị giảng sư rất nổi tiếng trong toàn quốc Việt Nam của chúng ta, ngài hiện đang trụ trì tại chùa Phật Quang, núi Dinh, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Thượng tọa Thích Chân Quang là một vị pháp sư đã nổi tiếng trong các thời pháp thoại. Ngài đã từng giảng trên các pháp đàn cho doanh nhân ở ngoài miền Bắc thủ đô Hà Nội, miền Trung tỉnh Thanh Hóa, miền Nam các phụ cận lân cận Thành phố Hồ Chí Minh và Bình Định, Bình Dương, vân vân, những nơi nào ở trên đất nước. Và đặc biệt, Thượng tọa cũng đã có những thời pháp thoại rất là quan trọng
[4:06]trong đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội năm 2010 khi nói với tất cả các đồng bào Phật tử trên khắp thế giới đã quy tụ về tại thủ đô Hà Nội để dự đại lễ ngàn năm Thăng Long và ngài đã có một thời pháp thoại nơi đó. Và đặc biệt trong lễ Vesak 2008 là Liên Hiệp Quốc tổ chức Đại lễ Phật đản tại thủ đô Hà Nội, Thượng tọa Thích Chân Quang cũng đã được ban tổ chức đại lễ cung thỉnh ra giảng một thời pháp thoại ở tại Đại lễ Vesak. Hôm nay Thượng tọa đã hoan hỷ nhận lời của ban tổ chức đại lễ tuần chung thất và môn đồ pháp quyến. Ngài chẳng quản đường sá xa xôi, Phật sự đa đoan, đã chấn tích quang lâm về tại tổ đình Thiên Đức của chúng ta
[4:53]và hiện giờ đang hiện diện tại đạo tràng để sẽ chuẩn bị ban bố cho tất cả pháp hội hôm nay một thời pháp thoại vô cùng ý nghĩa. Một lần nữa trước khi Thượng tọa tuyên giảng, chúng tôi đề nghị tất cả hội trường chúng ta cho một tràng pháo tay để cung nghinh và chào đón.
[5:14]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Thượng tọa Thích Chân Quang cũng là một trong những vị môn đồ pháp quyến của Đức Cố Trưởng lão Hòa thượng Thượng Thiện Hạ Nhơn. Hôm nay ngài đã vì nghĩa tôn sư khả kính, vì ơn giáo dưỡng, ngài đã hiện diện tại nơi đây và ngài sẽ đến với tất cả trong pháp hội hôm nay qua thời pháp thoại mang tựa đề "Ý Nghĩa Của Tình Thầy Trò". Vì vậy để cho cuộc pháp thoại hôm nay được thập phần trang nghiêm và trọng thể, chúng con nguyện cầu hồng ân chư Phật gia hộ cho Thượng tọa pháp thể khinh an, tuệ đăng thường chiếu và chư tôn thiền đức, và gia hộ cho các vị thiện nam tín
[5:56]nữ đạo hữu nơi đây để chúng ta có một đêm nghe pháp thoại vô cùng hoan hỷ. Nam mô A Di Đà Phật. Giờ này chúng con cung thỉnh Thượng tọa. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam mô Thiên Đức đường thượng, Cố Trưởng lão Đại lão Hòa thượng Thượng Thiện Hạ Nhơn. Chúng con kính bạch trên Hòa thượng Thích Nguyên Phước,
[6:30]Trưởng ban Trị sự của Tỉnh hội Phật giáo Bình Định. Chúng con kính bạch trên chư tôn đức đang hiện diện trong cái lễ tuần chung thất hôm nay.
[6:43]Chúng con kính bạch trên tất cả chư tôn đức Tăng Ni, và cũng xin kính thưa tất cả quý Phật tử.
[6:53]Thật sự thì chúng con, cái thân phận là cũng là đệ tử của ông ngài, của Đức Hòa thượng ở đây mà thôi, cho nên cái việc của chùa cũng là bổn phận của mình. Thì hôm nay cái ngày chung thất thì con được Ban Trị sự, được trong tông môn sai bảo là thay mặt cho huynh đệ có một bài pháp thoại để dâng lên cúng dường Tam Bảo, dâng lên cúng dường giác linh cho Hòa thượng, cúng dường chư tôn đức Tăng Ni và cũng cúng dường cho quý Phật tử. Cho nên vì vậy con làm theo tăng sai, con y giáo phụng hành mà
[7:47]thay mặt cho, đãi lao cho chư Hòa thượng để nói những lời pháp thoại này. Và con cũng kính mong trên chư tôn Hòa thượng hộ niệm cho con có những lời pháp thoại ý nghĩa
[8:00]để để dâng lên cúng dường đức ngài của chúng ta. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[8:11]Kính bạch trên chư tôn, kính thưa quý Phật tử, Cái bài pháp thoại hôm nay được nói lên từ cảm xúc mộc mạc, đơn sơ của con, đó là bài "Ý Nghĩa Tình Thầy Trò". Kính thưa chư tôn, con là một người bất hạnh, cuộc đời nhiều đau khổ, bơ vơ, lạc lõng. Cái cuộc đời của con thì nếu kể ra thì cũng mất thời gian, ừm cũng cay đắng lắm.
[8:46]Thì cứ ráng theo lời Phật dạy, ráng vượt qua những cái sự cay đắng, đau khổ đó để mà tu, để mà làm Phật sự. Cho đến một hôm, Hòa thượng Tôn sư ở đây từ Bình Định có duyên sự đi vào trong miền Nam rồi Hòa thượng đi về núi một mình để thăm con.
[9:17]Hình ảnh một Hòa thượng tôn túc, đĩnh đạc, mẫu mực, mô phạm, tiếng tăm, uy đức như vậy, đi một mình lên ngọn núi xa đến một ngôi chùa hoang sơ để thăm một người,
[9:35]một ông thầy tu nhỏ tuổi, trẻ tuổi, thăm trong cái tình
[9:43]ân cần, thương yêu của một người lớn thì thật sự lúc đó lòng con, trái tim con tan vỡ, cảm động không nói được. Và chính vì lẽ đó, con đã quỳ xuống tôn ông ngài lên làm thầy, dù trước đó ngài chưa hề dạy một lời. Ngài chỉ dạy bằng cái đạo đức siêu việt mà không từng có được. Thường thì theo nguyên tắc người nhỏ phải đi tìm người lớn, người nhỏ phải đi cầu học với người lớn. Ở đây, nghĩa là ông ngài, Hòa thượng không, bất chấp cái điều đó mà bởi cái lòng yêu thương cái thế hệ sau của mình, ông ngài đến tìm con để thăm con, thăm một đứa nhỏ, một một đứa trẻ, một tăng sĩ trẻ xem xem coi đời sống nó như thế nào, việc làm nó ra sao.
[10:42]Và bên hiên Chánh điện con đã quỳ xuống lạy ông ngài, để tôn ngài làm thầy và con hiểu là cái đạo đức của ông ngài đây, cái đạo đức của một bậc Hòa thượng này là nơi mà con nương tựa suốt cả cuộc đời mình. Và đúng như vậy, thầy trò rất ít gặp. Con cũng ít ra đây vì cứ bận việc trong đó. Đôi khi lại đi đâu lại gặp ông ngài, hoặc là ông ngài vào trong Sài Gòn thì con được dịp đến thăm. Như vậy, thầy trò rất ít gặp nhau, nhưng mà mỗi một giây phút gặp nhau thì Hòa thượng cũng không có dạy nhiều. Hòa thượng chỉ bằng cái ánh mắt từ bi, cái sự hiền lành, cái tâm bao dung hỏi han, nhắc nhở, nói những câu chuyện lý thú
[11:32]nhưng mà đã cho con cả một cái bến bờ yêu thương, đã cho con một cái sự nương tựa rất là lớn. Đến khi ông ngài đi về với Phật, con hiểu rằng mình đã mất rất là nhiều. Nhưng mà thôi,
[11:54]cái cái đạo đức của ông ngài, cái trí tuệ của ông ngài
[12:02]là tạm đủ để đưa con đi suốt cái quãng đời tu hành còn lại. Cho nên vì vậy, cứ nhìn cái tôn nhan của Hòa thượng mà chúng con thờ trong nhà tổ hằng ngày, nhìn lại để hiểu được cái đức độ đó đã làm nên bao nhiêu là Phật sự, đã đem đến cho mọi người cái niềm tin kính đối với Phật pháp tràn đầy suốt cả cuộc cả cuộc đời của một con người. Nói như là không nói, đi như là không đi, làm như là không làm, tất cả như vậy. Vậy mà đã ghi khắc vào lòng con người biết bao nhiêu những điều thiêng liêng quý giá. Nay cảm trước cái tấm tình của ông ngài, con - một người môn đồ pháp quyến, là đệ tử của ông ngài - về đây
[12:55]đảnh lễ ông ngài, nói lên những lời tưởng niệm và xin trình bày cái pháp thoại là Ý Nghĩa Tình Thầy Trò để xin được cúng dường lên lên Sư ông, lên Hòa thượng của chúng ta. Vâng. Con kính bạch trên chư tôn, kính thưa quý phật tử,
[13:18]cái ý nghĩa của tình thầy trò trong đạo Phật nó thật là thiêng liêng, thật là đặc biệt, không giống như cái tình thầy trò của thế gian, mà điều đặc biệt là vượt xa cả tình cha mẹ với con cái. Đây là điều rất là lạ. Ta nhớ lúc mà Hòa thượng Hòa thượng Thiện Hoa lúc quỳ trước cái trong ngày giỗ của Sư cố, là bổn sư của mình cũng nói câu này: Cha mẹ cho con cái hình hài này, rồi cái hình hài này sẽ tan hoại theo sanh diệt. Cha mẹ đưa con vào một cuộc sống này mà cuộc sống này cũng không biết là u tối, si mê hay là tốt lành, hoàn toàn không biết. Nhưng Thầy đã cho con con mắt tuệ, mà một khi con mắt tuệ này
[14:15]đã mở ra thì con có đường để đi khỏi cái luân hồi sanh tử. Vì vậy, ân nghĩa của Thầy là không bao giờ có thể tính kể được. Đúng cái lời điếu văn đó, cái lời tưởng niệm trong ngày giỗ đối với Thầy mình đó, trở thành một bài học cho tất cả những hàng tăng ni, phật tử của chúng ta. Đúng vậy. Bây giờ nếu mà nói đạo làm người thì thực sự không có đạo gì mà qua khỏi cái đạo hiếu đối với cha, với mẹ. Vì nếu làm con người mà để được làm con người cho đàng hoàng, đàng hoàng, không bị coi là một cái loại thú thì ta phải có hiếu với với cha, với mẹ, đó là điều bắt buộc. Cho nên căn bản là đạo hiếu rồi mới nói tới các đạo đức khác của cuộc sống này.
[15:10]Ví dụ muốn nói một người yêu nước: được, phải yêu kính cha mẹ cái đã; hoặc là muốn nói là người tử tế với bạn bè: được, nhưng anh phải hiếu kính cha mẹ cái đã; hoặc nói là một người hay thích làm từ thiện, xã hội, người sống đời vị tha, có những hoạt động năng nổ với thế gian: được, nhưng mà trước hết phải hiếu kính cha mẹ cái đã. Cho nên, cái đạo hiếu đối với cha mẹ trong cái thế gian là điều rất là thiêng liêng, mà chính đạo Phật ta cũng dùng cái ngày lễ Vu Lan để nhắc đi nhắc lại cho phật tử, cho con người đừng quên cái đạo đức gốc nhất của mọi cái đạo đức này. Tuy nhiên, khi chúng ta bước vào Phật pháp
[15:53]thì chúng ta gặp một cái đạo mới, cái tình mới, đó là tình thầy trò. Và cái tình thầy trò này thực sự không so sánh được. Mà nhưng mà vì tế nhị cho nên quý thầy, quý cô cũng không có đề cao tình thầy trò lắm, vì muốn dạy cho các phật tử cái đạo hiếu làm căn bản cái đã. Nhưng một người xuất gia rồi thì họ hiểu một điều khác. Khi mà tiếp nhận được cái nguồn đạo lý tâm linh thiêng liêng từ nơi Thầy mình, mở cái con mắt tuệ ra, từng ngày vui trong cái lời kinh tiếng kệ, từng ngày quỳ dưới chân Phật lễ bái, từng ngày an trú trong thiền định sâu xa, cái tâm linh từng ngày biến đổi, cái uy đức mình từng ngày bước lên thì mới hiểu một điều rằng:
[16:44]Cái công ơn của Thầy mình đối với mình thực sự cả triệu lần so với cha mẹ và con cái, câu nói như vậy. Nhưng mà điều này thì quý thầy ít nói cho phật tử biết, ít nói. Cứ để cho phật tử cứ cứ cứ an trú, an vui trong cái lòng hiếu đối với bố mẹ mình được tạm rồi. Nhưng mà người xuất gia thì hiểu cái tình thầy trò siêu việt, vượt lên những cái điều thiêng liêng khác, lớn lắm chứ không phải là nhỏ. Ví dụ như ở ngoài đời, ta có cái tình học trò đối với thầy cô giáo, cái tình đó cũng thiêng liêng lắm chứ không phải không. Tuy nhiên, coi vậy mà cũng chừng mực nào đó thôi. Còn khi một người đã cắt ái từ thân,
[17:29]cạo tóc, đắp ca-sa bước vào chùa mà tu hành thì Thầy của mình thực sự là bóng cả thiêng liêng, là Thái Sơn, là Bắc Đẩu, là đại dương mênh mông, là ánh đuốc trong trái tim, là ánh vì sao trên trời cao mãi mãi dìu dắt cái cuộc đời mình mình đi mà vượt khỏi cái luân hồi sanh tử, tối tăm, cái đau khổ này, nên tình thầy trò trong đạo Phật rất là rất là lớn. Khi hiểu được điều đó rồi, ta mới biết rằng thế này, cái tình thầy trò trong đạo Phật á nó có hai cái ý nghĩa lớn: một là ý nghĩa về đạo đức, và hai là ý nghĩa về tổ chức. Đó là cái người mà càng đạo đức thì càng hiểu được cái tình thầy trò sâu xa.
[18:18]Cái người mà không có đạo đức thì hiểu về tình thầy trò này cạn. Thì cũng vậy, Phật giáo thì dựa trên sự tự giác chứ không có chặt chẽ về cái tổ chức như là các tôn giáo khác. Tuy nhiên, Phật giáo ta cũng có giáo hội, cũng có tông môn, có sơn môn, vân vân. Nhưng mà cái tổ chức đó có chặt chẽ hay không, có nề nếp ổn định hay không, lại bắt đầu từ nơi cái ngôi chùa, từ cái tình thầy trò trong một ngôi chùa của cái sơn môn pháp phái như vậy. Nên nếu mà ngôi chùa, cái tình thầy trò là chặt chẽ, gắn bó thì giúp cho cả cái giáo hội này ổn định, nề nếp mà phát triển. Còn nếu cứ mỗi ngôi chùa mà tình thầy trò lỏng lẻo,
[19:06]hời hợt thì cả cái giáo hội Phật giáo này cũng lỏng lẻo theo. Cho nên là khi ta nói tới ý nghĩa của tình thầy trò thì ta nói tới hai cái ý nghĩa quan trọng trong đạo Phật: đó là một là đó là cái dấu hiệu của đạo đức trong Phật giáo, vì chỉ có những người có đạo đức sâu thẳm thì mới đề cao được cái tình thầy trò thiêng liêng này, còn cái người nào đạo đức cạn thì sẽ coi thường hoặc là coi nhẹ, coi không tới, đánh giá không tới cái tình thầy trò trong đạo Phật này. Và thứ hai nữa là cái cái việc mà
[19:52]Kết nối gắn bó keo sơn thiêng liêng trong tình thầy trò giúp cho giáo hội điều động cái công việc của mình tốt hơn. Đó như vậy. Cho nên ta hiểu là hai cái ý nghĩa rất là là quan trọng. Ở đây ta ta so sánh chút xíu thế này. Là vì sao mà cái chỗ khác nhau giữa tình thầy trò trong đạo Phật với tình cha mẹ, con cái ở thế gian. Cái tình cha mẹ, con cái ở thế gian nó lệ thuộc bởi huyết thống, nó lệ thuộc bởi bản năng. Cho nên nó tự nó mạnh. Ví dụ như khi một người cha mẹ sinh năm đứa con thì người mẹ nhìn đứa con đó mà mình đã cưu mang trong bụng, nó là máu của mình. Người cha nhìn đứa con biết nó là cái gen của mình,
[20:42]nó là hiện thân của mình thì cái tình thương tự nó xuất hiện, khỏi ai nhắc. Khỏi ai nhắc. Tự cha mẹ nhìn đứa con của mình là đã thương. Và cái ràng buộc của luật pháp, của đạo lý của đời từ ngàn xưa là cha mẹ cứ phải thương con, nuôi con, dạy con, lo cho con, tới chừng con lớn lên nó đẻ mấy đứa con nó giao cho mình, cũng phải nuôi, cũng phải lo tiếp tục. Vì thương yêu, thương con rồi lại thương cháu, cái tình đó nó cứ xuôi xuống xuôi xuống. Mà con thì đặc biệt ít thương cha mẹ. Là vì sao vậy? Bởi vì nó mắc thương con nó. Nên trái tim nó không còn nhiều chỗ để thương ngược lại bố mẹ. Có đúng không ạ?
[21:25]Cho nên tất cả chúng ta đều bị cái đó. Nên bởi vậy mới nói là cha mẹ nuôi con biển hồ lai láng, mà con nuôi cha mẹ con tính tháng, tính ngày. Cái chuyện đó tự nhiên như vậy. Cho nên chỉ những người có đạo đức mới nhìn ngược lên rồi thương cha, thương mẹ. Như vậy mà thôi. Thì ở đây là cái tình cha mẹ mà thương con là bản năng tự nhiên.
[21:51]Nó từ ở trong gen, trong di truyền, trong máu. Và nó bị một sự ràng buộc, nên cha mẹ không thể không thương con. Vì đó là đạo lý bắt buộc mà cái tập tính tâm hồn của mình bắt buộc. Cái tình mà ràng buộc bố mẹ, con cái nó chặt chẽ là vì nó liên hệ với nhau trong kinh tế nữa, đứa con không thể ra ngoài sống nếu không có cha mẹ nuôi. Cha mẹ bỏ ra ngoài đường chết liền. Cho nên gắn bó nhau thành một cái gia đình vừa là huyết thống vừa là kinh tế, sinh nhai nữa, nương với nhau để mà sống. Cha mẹ cũng nhờ con cái giúp đỡ công việc nhà, lớn lên già con mình nuôi. Cho nên là cái sống chết à cái kinh tế miếng ăn miếng uống là lệ thuộc
[22:40]lẫn nhau trong gia đình nên cái tình gia đình nó nặng là vậy. Vừa là huyết thống vừa là kinh tế, vừa là sinh nhai, tình nó nặng là vậy. Nhưng mà bước vào trong đạo Phật rồi thì những điều ràng buộc đó không có. Không có. Ví dụ như không ở với ông thầy này, bỏ qua ông thầy khác. Không thích chùa này thì bỏ, bỏ qua ông chùa khác, chẳng ai làm gì được ai. Còn ở trong gia đình đứa nhỏ nó muốn bỏ đi không được à. Nó bỏ đi không ai nuôi, hỏi mày con ai sao mày bỏ nhà mày đi, mày bất hiếu hay sao, là hỏi coi cha mẹ nó làm sao mà nó vậy. Luật pháp tới liền, thưa công an tới liền. Còn ở trong chùa đệ tử muốn bỏ thầy đi chẳng ai thưa,
[23:18]chẳng ai gửi, chẳng ai nói, chẳng ai thắc mắc mà có nhiều ông thầy: "Ờ mừng, mày bỏ ông thầy đó mày qua mày làm đệ tử tao cũng ngon nữa không sao hết." Cho nên là nó lỏng lẻo liền, tự cơ chế trong chùa nó đã lỏng.
[23:33]Không có cái mối ràng buộc nào hết. Và ông thầy khi mà nhận một đệ tử nuôi, dạy thì cũng tùy ông thầy. Nếu mà ông thầy có đạo đức á thì ổng thương người đệ tử, ổng nghĩ tới tương lai, ổng nghĩ rằng à bây giờ đệ tử của mình nó như con của mình. Giờ ráng nuôi, ráng dạy cho nó từ từ nó lớn lên, đạo lực nó lớn à nó có tu, có học rồi nó bước ra nó làm Phật sự. Nó cũng giáo hóa chúng sinh, nó nối tiếp mạng mạch của Phật pháp, nó gieo rắc đạo lý, đạo đức vào cuộc đời à đó là mãn nguyện. Thôi ráng, giờ ráng hơi nghèo thì thầy trò cùng nghèo, giàu thì thầy trò cùng giàu. Đó là ông thầy ổng có đạo đức ổng lo.
[24:14]Nhưng mà nếu ông thầy ổng không có đạo đức ổng cũng bỏ mặc. Cứ ở trong chùa thì thôi có cơm thì ăn, có áo mặc đó, còn thí như là nó đi học thì thôi ráng kiếm ai, bệnh nhiều khi ông thầy ổng cũng không để ý. Thì ông thầy mà không có đạo đức thì cái tình thương và sự chăm lo với đệ tử cũng rất là kém, làm cái tình thầy trò lỏng lẻo liền. Còn người đệ tử cũng vậy, đệ tử mà nếu kém đạo đức cái lòng kính hiếu đối với thầy mình nó cũng rất là cạn và tình thầy trò cũng lỏng lẻo liền. Và nếu cái đó lỏng lẻo thì đây là dấu hiệu đạo đức của thầy và trò kém. Và đó cũng là nguy cơ làm tan vỡ cái Giáo hội Phật giáo Việt Nam mình luôn.
[24:54]Cho nên cái tình thầy trò này nó quan trọng lắm, nó là dấu hiệu của đạo đức. Cho nên ta đến cái chùa mà ta nhìn mà ta thấy cái tình thầy trò nồng ấm, đậm đà, thâm sâu, thiêng liêng thì ta tin rằng cái chùa này có đạo đức. Ông thầy có đạo đức, đệ tử có đạo đức, đóng góp được cho giáo hội và ta nương tựa cái chùa đó được. Ta đến chùa đó ta làm Phật tử, ta quy y là tốt. Vì biết, nhìn đó là cái thước đo, cái thước đo cái đạo đức của thầy, của trò. Mình nói cả thầy cả trò chung, dĩ nhiên cũng có ngược lại. Dĩ nhiên cũng có những trường hợp mà nhiều khi thầy cũng không lo cho trò được bao nhiêu, nhưng mà trò lại quá đạo đức cho nên
[25:33]trò vẫn kính hiếu thầy, đó là đạo đức của trò nhiều. Hoặc là trường hợp ông thầy rất là lo cho đệ tử, nhưng mà đứa đệ tử nó hời hợt, nó không coi ra gì thì đây cũng là đạo đức của thầy thì nhiều mà đạo đức của đệ tử thì thì ít. Cho nên vậy, còn cái người Phật tử ta, khi ta đến với chùa thì cái mối cái tình thầy, ông thầy của mình ở trong chùa với mình nó có sâu đậm, thiêng liêng không? Có không?
[26:04]Có không ạ? Nhìn mặt là biết rồi. Thấy không, ngơ ngơ ngơ ngơ. Có có sâu đậm không ạ? Không. Không. Mà nói sâu đậm hay không là tùy nữa, phải không ạ? Ví dụ như với cái người nào với người Phật tử nào mà đến á thường đến gắn bó, tức là nghe thầy dạy bảo à thầy dạy bảo nhiều cái đạo lý sâu xa, mình về mình ứng dụng được trong gia đình mình thấy hạnh phúc, an vui, tự nhiên cái mình mang ơn thầy, mình kính trọng thầy. Đối với chùa mình gắn bó, mình tha thiết, mình cúng dường, mình phụng sự, mình công quả không tiếc thì cái đó là mình hưởng được ân đức của ông thầy mà mình cũng có đạo đức, mình là người biết hiếu kính thầy.
[26:47]Nhưng có những người cái lòng mình đối với cái chùa mà mình quy y á, đối với ông sư phụ mình trong chùa cũng hời hợt lắm. Tới Rằm không biết thầy nay có nấu cơm chay không, mình vô mình ăn cái rồi về, thăm thầy chút xíu chào thầy cái chạy vô cái nhà ăn ăn cơm cái đã, lạy Phật ba cái xin đủ thứ. Cái lòng đối với chùa rất là hời hợt, cái lòng mình đối với thầy mình rất là hời hợt, cái tình thầy trò rất là kém và như vậy đạo Phật mạnh hay yếu ạ? Mạnh hay yếu? Yếu xìu. Là do những người Phật tử mình cái lòng mình đối với chùa nó hời hợt quá. Cho nên bây giờ mà muốn cho đạo Phật mạnh lên thì cái lòng của mình đối với chùa làm sao?
[27:25]Phải kính yêu, sâu đậm, tha thiết, được không ạ? Không. Giờ mặt là biết không. Nghĩa là quý Phật tử phải hiểu một điều như thế này. Tại sao những vị kia xuất gia làm thầy tu? Tại sao mình chỉ là cư sĩ? Có khi nào quý Phật tử hỏi câu đó không? Tại sao? Tại sao những vị đó họ căn cơ cái gì, thiện căn cái gì, nhân đời trước ra sao, cái suy nghĩ đời này thế nào mà lại đi xuất gia? Còn mình hiểu đạo, cũng đến chùa quy y mà không có chịu xuất gia, chỉ là người cư sĩ. Cái khác nhau chỗ nào? Cái khác nhau ở chỗ là cái người xuất gia kia họ nhận ra được rằng đạo lý này chính là là tất cả. Cái lẽ phải này, cái lời kinh này,
[28:19]con đường của Phật dạy này là thiêng liêng vượt trên tất cả. Cho nên cái người đó họ đã bỏ hết để họ bước vào đạo làm một người xuất gia, một người mẫu mực cho đời. Còn ta Ta chưa đủ sức để thấy điều đó, phải không à? Quy y Phật thì quy y, tụng kinh Phật thì tụng, nhưng mà cái duyên đời ràng buộc ta rất là nặng và ta không dứt ra được. Và ta không đủ sức cũng như không đủ cái lòng yêu kính tất cả đối với Phật pháp. Cho nên ta thôi ta vui với việc đời, ta đắm trong việc đời, ta tiếp tục sống ở trong cuộc đời này. Do đó ta thua những người xuất gia là ở chỗ này. Cái người xuất gia đối với đạo lý là tất cả,
[29:05]họ bỏ hết để đi theo cái đạo lý này, sống bằng cái đạo lý này để rồi là một bậc thầy mà giáo hóa. Còn ta, ta không đủ sức. Phật linh đó, đạo lý hay đó, câu kinh thiêng liêng đó, luật nhân quả vi diệu đó, ta cũng tin đó, nhưng mà không đủ sức để cho ta bỏ hết tất cả mà bước vào chùa đi theo Phật. Do đó cái người cư sĩ ta thua cái người xuất gia cả một bước, một bậc rất là xa. Có đồng ý không à? Có thua không? Có chịu thua không? Có ai đòi hơn người xuất gia không? Đừng có đòi hơn người xuất gia nha. Đó và chính vì ta thua cái người xuất gia, cho nên cái đạo đức về thầy trò, cái tình thầy và trò trong lòng chúng ta mạnh hay yếu? Yếu. Nha, nhớ như vậy.
[29:54]Cái người cư sĩ làm gì làm chứ cái tình thầy trò, cái tình của mình thương yêu cái ngôi chùa mà mình quy y, cái tình mà mình yêu kính cái ông thầy mà mình quy y vẫn rất là thấp. Còn cái người cư sĩ nào mà đối với ông thầy mà mình quy y mà mình yêu kính tha thiết thì ba bữa nửa tháng là đi xuất gia mất liền. Vì cái tâm đó là tâm của người xuất gia, cái đạo đức đó là đạo đức của người xuất gia. Ví dụ như chúng tôi cũng vậy, hồi còn cư sĩ khi gặp thầy mình rồi thì xác định một cái đạo đức thầy mình là tất cả thì đúng là ba bữa nửa tháng đi tu liền. Vì cái cái đạo đức đó nó phù hợp với người xuất gia.
[30:34]Cho nên quý Phật tử phải hiểu một điều thế này: Có một điều mà quý thầy ít nói, nhớ, khi quý Phật tử đến chùa tụng kinh, lễ Phật, công quả, chấp tác, đủ hết, hỏi đạo, nghe pháp đủ hết, nhưng mà sẽ ít khi nào nghe được cái điều mà quý thầy dạy về cái tình thầy trò, ít lắm. Tại quý thầy không muốn nói. Quý thầy chỉ muốn quý Phật tử á là tự mình tu hành, tự mình thể nghiệm rồi tự mình nhận ra cái thiêng liêng của tình thầy trò để mà gắn bó với chùa, chứ quý thầy không ép, không nói, không thuyết phục. Đúng không à? Quý Phật tử đi chùa bao lâu có nghe mấy thầy mình nói về tình thầy trò thiêng liêng không? Không, phải không à?
[31:23]Đó, nên quý thầy tế nhị và quý thầy sở dĩ không nói là để coi trong bao nhiêu những người Phật tử đến chùa thế này, ai là người đủ sức nhận ra điều đó? Ai là người đủ sức nhận ra cái tình thầy trò thiêng liêng đó? Thì người đó là những gì? Một là những Phật tử ưu tú. Hai, đó là người chuẩn bị đi xuất gia. Đó, cho nên cái cái công đức của cái người Phật tử, cái đạo đức của một người Phật tử nó hiện ra nơi cái dấu hiệu của tình tình gì? Tình thầy trò. Đó, ta có thể nói đánh giá một người qua cái đạo đức ở nhiều mặt. Ví dụ cái người này rộng rãi, hay bố thí, cúng dường cũng là cái đạo đức, phải không à?
[32:05]Cái người này siêng lạy Phật cũng là đạo đức. Cái người này hay thích tụng kinh cũng là đạo đức. Rồi cái người này hay tuy không giàu nhưng mà hay đến chùa công quả cũng là đạo đức. Nhưng có một cái đạo đức vô hình mà chúng ta ít nói, quý thầy quý cô cũng ít có dạy, nhưng mà nó là một cái thước đo rất quan trọng, đó là tình tình thầy trò. Nhớ như vậy nha. Bây giờ từ đây về sau, chúng ta đến chùa tu hay về nhà nghiệm lại, xem lại cái tâm mình, xem cái tâm mình, cái tình của mình đối với cái chùa của mình, cái tình của mình đối với thầy của mình có sâu đậm hay không để biết rằng mình tu đã tiến hay không.
[32:48]Nhớ như vậy giùm thầy nha. Nói bây giờ nói con tu rốt ráo, ráo riết để con vãng sanh Cực Lạc, con chết rồi con không ở cõi này, con vãng sanh. Có mơ ước điều đó không à? Có không? Có mơ không? Có, phải không à? Mong rằng sao? À thôi đời này khổ quá, khi mà con tu con chết một cái là con sinh lên cõi trời, con về cõi Phật, đó là coi như đó là một thành công. Nhưng xin thưa quý Phật tử, cái cõi trời đó, cõi Phật thiêng liêng đó chỉ dành cho những người có đạo đức thôi. Cái người không đạo đức không về được đâu. Nói: "Dạ con tu lâu con cũng đạo đức lắm." Nói: "Đạo đức chỗ nào?" Ngồi kể cái gì đó kể không biết,
[33:29]nhưng thiếu cái tình cảm thầy trò sâu đậm thì người đó vẫn chưa được coi là đạo đức, nhớ giùm cái đó. Nên cái tình thầy trò là thước đo đạo đức của một người tu trong Phật pháp. Nhớ giùm thầy điều này nha. Thầy nhắc lại, cái tình thầy trò là cái thước đo đạo đức của một người tu trong Phật pháp. Hễ mà ta nhìn vào lòng mình mà ta thấy cái tình thầy trò mình còn ít, có nghĩa là đạo đức mình còn kém. Còn nếu mình nhìn vào tâm mình mà thấy cái tình thầy trò của mình là sâu đậm, cái lòng của mình đối với thầy mình là thiết tha, quý kính thì biết rằng cái đạo đức của mình đã tăng tăng cao. Và nơi cái tình thầy trò này,
[34:15]nơi cái đạo đức này, mình mới được chư thiên, chư Phật nhiếp hóa. Là khi mình có bỏ cái thân này, bảo đảm không có đọa tầm bậy. Vì sao? Vì chư thiên theo dõi mình, lúc nào cũng dõi theo từng bước chân, từng việc làm của mình để mà gia trì mà phù hộ. Còn cái còn cái người mà tình thầy trò hời hợt thì ta yên trí một điều là đạo đức ta thấp. Mà đạo đức ta thấp thì chư thiên không để ý người đó, chư thiên không quan tâm lắm. Cho nên khi mà thăng, khi trầm, khi trôi lăn thế nào, kệ, mình mình ráng chịu, là theo nhân quả mình được nhiêu, thế là mình gieo nhân gì mình gặt quả đó. À, còn cái người mà họ có đạo đức á, được chư thiên nhiếp hóa
[35:04]dõi theo á thì có khi họ gây nhân xấu mà không gặt quả xấu.
[35:13]Nói câu này có ngược với luật nhân quả không? Có ngược không?
[35:22]Hồi nào giờ trong đạo Phật ta là tin vào luật nhân quả, gieo nhân gì gặt quả đó, đúng không à? Là trồng dưa được dưa, trồng đậu được đậu. Ở hiền gặp lành, ở ác thì gặp ác, đại khái vậy. Bây giờ ta nghe nói: Ủa sao có cái chuyện tu mà gieo nhân xấu mà không gặp quả xấu, vậy là luật nhân quả không có à? Nếu mà ai nói rằng không có luật nhân quả, người đó đọa làm chồn 500 kiếp nha. Luật nhân quả là tuyệt đối đúng, nhưng mà có những trường hợp có những người gieo nhân xấu mà không gặt quả xấu là vì sao?
[35:59]Vì thế này.
[36:03]Ví dụ có một người bình thường ha, người đó mới sau khi hiểu giáo lý đọc kinh đọc đồ, đọc sử, đọc luận đồ quá chừng xong, cái mới nói với mọi người là: "Tôi là người đắc đạo.
[36:19]Ai muốn hiểu đạo đến tôi giảng cho." Thì ai tới thì người đó cũng giảng, giảng đạo giảng đồ như vậy, nhưng mà sự thực cũng không đắc đạo. Và cái người mà không đắc đạo mà xưng mình đắc đạo thì cái quả báo của người này nó có ba chỗ để đi, bốn chỗ để đi. Cái người mà không đắc đạo mà tự xưng mình đắc đạo thì có bốn chỗ để đi tới: một là địa ngục, hai là ngạ quỷ, ba là súc sinh và bốn là bệnh viện tâm thần. Được làm người nhưng mà phát điên. Đó là bốn chỗ để đi của một người mà dám dối xưng mình đắc đạo. Đó là cái người bình thường á, gieo nhân xấu gặt quả xấu. Nhưng mà có một người cũng nói rằng mình đắc đạo,
[37:05]cũng nghĩ rằng mình đắc đạo, cũng cho rằng mình đắc đạo mà không đi tới bốn chỗ đó. Vì sao vậy? Vì lý do thế này: Vì người này yêu kính thầy mình rất mực, đạo đức rất cao, nên được chư thiên nhiếp hóa. Chư thiên theo dõi và người này trong cái kiến giải tu hành của mình có hiểu nhầm, tu được cái gì đó cái tưởng mình đắc đạo. Cho nên cũng nói rằng: "Tôi là người đắc đạo." Thì đáng lẽ bình thường thì có bốn chỗ đó để đi tới, nhưng người này không, không đi tới bốn chỗ đó. Vì chư thiên bảo vệ, không cho đọa ác đạo mà sẽ trả cái quả báo lúc làm người thôi. Cũng sẽ là một người tu hành tinh tấn, à đôi khi có bệnh tật,
[37:50]vân vân nhưng không điên, không đọa làm súc sinh, địa ngục, ngạ quỷ hết. Rồi từ từ trả hết nghiệp, hiểu lại được, sẽ có cơ hội hiểu lại được cái sai của mình, sám hối vượt qua rồi tu tiến lên nữa, chứ không bị đi vào cái nhà thương điên hay là ngạ quỷ, súc sinh. Là vì sao? Vì người này được chư thiên nhiếp hóa, bảo vệ, giữ gìn, hộ trì. Mà tại sao người này được chư thiên nhiếp hóa, giữ gìn, hộ trì, gia hộ? Bởi vì người này có đạo đức. Mà cái đạo đức của người này biểu hiện ở chỗ nào? Cái chỗ tình thầy trò. Trong nhiều điều có một cái yếu tố là tình thầy trò thiêng liêng, yêu kính thầy mình, và đây là cái thước đo của đạo đức.
[38:31]Giờ quý Phật tử phải nhớ điều này. Tăng Ni, những người ở trong chùa cũng phải như vậy, cũng xem cái tình thầy trò trong lòng của mình để đánh giá cái thước đo cái đạo đức của mình mà tới tới đâu. Nên bây giờ từ ngày hôm nay, nhân 49 ngày chung thất của đại lão Hòa thượng của chúng ta ở đây, chúng ta ngồi nói chuyện với nhau về cái ý nghĩa của tình thầy trò là cái dịp quý Phật tử về nghiệm lại trong cái tâm hồn mình, trong cuộc đời mình. Mình đã từng quy y với thầy mình, phải không à? Đó, mình có một ngôi chùa để đến, có một bến bờ để để an trú, để tìm để nương nương tựa rồi. Nhưng mà cái lòng của mình đối với thầy mình có kính
[39:13]yêu dào dạt, đậm sâu, tha thiết hay không? Nhớ cái đó nha. Nếu mình xét trong lòng mình mà cái tình của mình đối với thầy mình còn ít thì thì mình thuộc lại là sao? Gieo nhân gì gặt quả đó à, không có được chư thiên độ trì và ít may mắn trong cuộc sống, trôi lăn bất kể, bất định. Còn nếu trong lòng mình mà mình thấy lòng mình kính yêu thầy mình vô hạn thì mình có
[39:45]hai con đường để đi.
[39:49]Hễ mà thấy lòng mình kính yêu thầy mình vô hạn thì mình có hai con đường để đi. Một, trước sau gì phải xuất gia vì đạo đức mình thuộc loại cao. Hai, nếu không thể xuất gia được thì cõi trời phải sinh về sau khi chết vì đạo đức của mình cao, nhớ như vậy. Cho nên ta có nhiều điều để tu nhưng có một điều mà ta ít quan tâm, có một điều mà ta ít nghe quý thầy quý cô dạy nhưng mà không ngờ nó lại rất là quan trọng đó là tình thầy trò. Đó. Cái tình thầy trò thứ nhất nó là thước đo đạo đức của ta, mà nó chính là gì? Là cái công đức của ta đóng góp vô cho giáo hội Phật giáo. Nếu ừ mỗi chùa, ở trong chùa những vị xuất gia
[40:40]đối với thầy mình, những vị cư sĩ tại gia hướng về thầy mình mà với cái tình thầy trò sâu đậm thì giáo hội này sao? Bền vững, ổn định, phát triển và hưng thịnh. Cho nên khi mà từng người trong lòng chúng ta hướng về thầy mình với lòng yêu kính tha thiết, dù chưa làm gì nhiều, chúng ta đã đóng góp một điều rất lớn cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đồng ý không ạ? Đồng ý cho tràng pháo tay.
[41:18]Khi mà xin quý vị Phật tử một tràng pháo tay thì không phải là xin để vỗ cho xôm mà là lừa quý Phật tử vào một cái bẫy.
[41:31]Lừa quý Phật tử vào cái bẫy gì? Là hễ ai vỗ tay thì người đó hứa với Phật rằng lòng mình phải làm sao? Yêu kính thầy mình sâu đậm mới được vỗ tay, cho nên hễ ai vỗ tay rồi đó là một lời hứa vô ngôn, không lời, đồng ý không ạ? Vỗ nữa thấy không, rồi dính bẫy. Hứa thì phải mà ráng mà làm, mà tu dưỡng nha. Cho nên từ đây về sau đây là một pháp tu. Nói rằng á Phật có tám vạn bốn ngàn cái pháp môn, ai kể ra hết chưa? Nào giờ ta có nghe ai kể hết đúng là tám vạn bốn ngàn pháp môn chưa? Chưa phải không? Xin thưa trong đó có một pháp môn là hỏi: "Mày tu cái gì?" Nói: "Dạ, lúc này tôi tu cái tình thầy trò."
[42:23]Nó cũng là một pháp môn nha, cũng là một pháp môn để tu, đừng coi thường cái điều này. Nghĩa là ta có thể đến lễ Phật, tụng kinh, ngồi thiền, công quả, chấp tác, làm điều thiện, từ thiện xã hội làm hết, nhưng mà có một pháp môn âm thầm, bí mật mà lặng lẽ nằm ở phía sau không nói nên lời, như vô hình, như vô ảnh, nhưng mà rất là thiêng liêng, mà là cái thước đo cho đạo đức cho ta, cho đạo lực của ta, cho sự tu hành của ta, đó là là tình thầy trò nha, nhớ như vậy nha. Nếu ai mà lỡ vỗ tay rồi phải ráng mà giữ gìn điều này. Vỗ tay rồi mà không tu tập cái tình thầy trò này là mai mốt làm sao? Chết xuống quỷ sứ móc tim mình ra.
[43:06]Bởi vì ngươi có trái tim băng giá, nói: "Tại sao mà ngài móc tim con? Con sống không có làm gì nên tội mà ngài trừng phạt con bằng cách móc tim con ra?" "Bởi vì ngươi có trái tim băng giá, ngươi có thầy ngươi mà ngươi không biết cưng." Còn cái người nào mà yêu kính thầy mình, đạo đức cao rồi thì quỷ sứ có móc tim được không? Không, có xuống địa ngục đâu mà quỷ sứ móc tim, ở lên trời cả rồi nha. Lên trời mà trái tim mình chói sáng nha, là biết cái người này lúc còn ở Bình Định, lúc còn sống ở Bình Định là cái người hay đi chùa và thương kính chùa mình, thương kính thầy mình sâu đậm, nhớ, được không ạ?
[43:49]Nhớ như vậy nha, từ đây về sau nhắc cái điều này.
[43:54]Bây giờ, bây giờ nói với tình thầy trò thì phải nói hai bên chứ không nói một bên được, phải không ạ? Bây giờ mình cũng muốn thương thầy mình lắm nhưng mà ông thầy mình ổng ổng không thương mình, ổng khô khan, ổng ít thương mình quá, cái mình thương ổng nhiều được không? Cũng khó, phải không ạ? Cho nên cũng phải đòi hỏi, nói nói: "Dạ thưa thầy, nghe thầy nói là con cũng muốn thương thầy con lắm, nhưng mà thầy con ổng không thương con." Phải không ạ? Thành thử con cũng muốn thương mà thương không nổi. Có không? Cũng có cái này vậy. Cho nên bây giờ cái trách nhiệm đầu tiên là của ông thầy. Thầy trước ha, ông thầy mà xứng đáng là một ông thầy yêu thương đệ tử mình bao la,
[44:36]sâu đậm, độ lượng thì đó là cái cánh cửa mở để cho cái đạo đức người trò vượt lên. Phải không, cho nên ông thầy, bây giờ nói cái đạo đức của tình thầy trò, giờ cái trách nhiệm đặt nơi ông thầy trước. Thì cái trách nhiệm của ông thầy trước hết đối với đệ tử mình là cái gì?
[45:00]Là là gì? Là gì? Ai nói đúng thì cho đi xuất gia làm thầy liền. Là gì? Là thương yêu đệ tử cái đã, phải không ạ? Đâu có đẻ đệ tử mình ra đâu. Chả nuôi ngày nào, ai nuôi đã đời tới giao cho mình làm đệ tử, ngon thấy mồ. Ai nuôi cực khổ gần chết, cái giờ tới đem vô chùa giao cho làm đệ tử, sướng thấy mồ. Vì sướng quá cho nên không quý. Cái nhược điểm của mấy ông thầy là ít có quý đệ tử vì không phải mình đẻ ra, không phải dòng máu của mình. Ai nuôi cực khổ ráng chịu tới giao mình làm đệ tử thì mình nắm đầu mình làm đệ tử thôi, cho làm đệ tử thôi, cái mình không quý. Đó là nhược điểm của mấy ông thầy. Nên chỉ những ông thầy biết suy nghĩ,
[45:55]có đạo đức thì mới hiểu khác, mới hiểu thế này. Cái người đệ tử này họ có cuộc đời của họ, họ có cái gia đình của họ, họ có mái ấm, có cha, có mẹ của họ, có cái tương lai của họ nhưng mà họ đã từ bỏ hết để họ theo mình thì cái tấm lòng đó là như thế nào? Cái sự cúng dường đó là như thế nào? Sự thật cúng dường đó là vô giá. Một con người mà dám bỏ cha, bỏ mẹ, bỏ hết sự nghiệp, bỏ tương lai để vào chùa xuất gia với mình, cái tinh thần đó, cái tấm lòng đó là vô giá, không có gì so sánh được. Dù mình không đẻ ra, dù không phải máu thịt của mình nhưng mà với cái tấm lòng đó là còn hơn là con đẻ, còn hơn là con đẻ.
[46:40]Đúng không ạ? Hơn là con đẻ. Đúng không thưa quý ngài? Bạch ngài, đó đệ tử mình còn hơn con đẻ của mình phải không thầy? Dạ. Thầy vỗ tay chắc thầy đồng ý. Sự thật khi hiểu ra đó, ví dụ con mình lỡ đẻ thì thôi mình phải ráng thương ha, phải không, đúng không cụ hà? Con lỡ mình đẻ rồi thì mình ráng thương, phải không? Còn đây con không đẻ mà phải thương. Vì sao vậy? Vì cái tấm lòng của người đó tới với mình. Nó bỏ hết cha mẹ, bỏ hết gia đình, sự nghiệp, tương lai của nó để về làm đệ tử, tấm lòng đó vô giá. Và khi hiểu được điều này, ông thầy phải thương đệ tử mình hơn con đẻ. Thì đó là cái đạo đức đầu tiên của ông thầy,
[47:23]ông thầy biết suy nghĩ, thương thương vô cùng. Nhưng mà khổ cái là thương thì có nói được không? Có ngày nào cũng nói đệ tử: "Trời ơi, thầy thương con quá, thầy thương con quá, con ăn gì không thầy nấu cho con ăn", có không? Không, thì nuôi đệ tử kiểu đó ba bữa nó hư liền. Phải nhớ nha, nói con cưng là con hư, ông bà mình nói rồi. Cho nên mặc dầu là rất thương đệ tử mà mặt thì phải là mặt ngầu nha, phải ngầu, phải la, phải dạy, phải răn. Nhưng mà trong lòng phải thương vì nếu không thương ông thầy này không có đạo đức. Nếu ông thầy chưa thương được đệ tử mình hơn cả con đẻ thì ông thầy này chưa đủ đạo đức.
[48:03]Cho nên đầu tiên trách nhiệm trong cái nói nếu nói về cái khái niệm phạm trù về tình thầy trò thì đạo đức đầu tiên, trách nhiệm đầu tiên của ông thầy, ông thầy phải thương đệ tử mình hơn con đẻ. Nhưng mà nó có một cái nữa, ví dụ như trong cái chùa mà năm ba đệ tử thì ông thầy ổng dễ thương đệ tử. Lỡ trong cái chùa mà 50 đệ tử trở lên là ông thầy ổng khó thương nhiều rồi nha. Nhiều khi còn dòm tên không nhớ hết nữa vì không nhớ hết tên á. Ví dụ như như chúng tôi vậy, trong chùa mình hơi đông á, nhìn nhìn đệ tử rồi nhìn nhiều khi nói lộn cô này qua cô kia, thầy này qua thầy kia, nhiều khi gọi tên cũng trật nữa. Nhưng mà sao?
[48:44]Nhưng mà bắt buộc phải suy nghĩ, phải tư duy, phải hiểu một điều rằng với cái sự mà dâng hiến cái cuộc đời vào đạo thì cái người này phải hơn con đẻ của mình. Nếu lỡ mà nếu nói một người ông thầy mà trước khi đi tu mà có gia đình á, nếu lỡ ông thầy trước khi đi tu có gia đình, có con thì phải nhớ một điều thế này: Đệ tử đến với mình, mình phải thương hơn con đẻ. Còn con đẻ là con của thế gian, con xuất thân phát từ dục lạc, xuất phát từ sự hưởng thụ, từ cái vui thú, từ cái đắm nhiễm của luân hồi sinh tử mới ra cái đứa con này. Còn cái đứa đệ tử của mình nó không có từ mình không có sinh nó ra từ huyết thống,
[49:28]không sinh nó ra từ sự vui thú hưởng thụ mà mình sinh nó ra từ cái gì? Từ đạo lý. Và đây mới là đứa con mà gì? Đứa con thiêng liêng. Đây mới thật sự là đứa con cưng của mình. Đúng không ạ? Nghe thầy nói vậy mê không? Chịu đi xuất gia chưa? Chịu chưa? Phải không? Cho nên sau cái bài giảng này nhớ mọi người phải vô mà quỳ lạy quý thầy để mà làm sao? Thôi con xin làm con của thầy nha, xin cạo tóc đi luôn, nghe không?
[50:03]Cho nên là đầu tiên là cái ông thầy mình á thương, mà sau cái thương đó là giấu cái thương lại để mà dạy dỗ. Vì tình thương yêu cũng là liều thuốc độc, ai được thương nhiều quá người đó hư, nhớ điều đó. Thương là bổn phận, mà thương mà bộc lộ, thương mà chiều thì cái người mình thương hư. Có hai người được thương hai hạng người được thương rồi hư hết, người thứ nhất là ai? Nhất là vợ.
[50:40]Khi một cô gái về làm vợ của một người chồng, mà người chồng tốt á, cái người này rất là thương vợ. Ngày nào cũng nói "Anh yêu em." À, ông cụ trước đây có nói vậy không ạ? Có nói câu đó không? Không nói câu đó. Ngày nào cũng nói "Anh yêu em", à "Em ăn gì anh đi mua cho", à "Em mệt không anh bóp chân cho", phải không? "Em lạnh không em anh lấy áo ấm", cái gì... Thì xin thưa, ba năm sau, cái người vợ đó biến thành sư tử Hà Đông.
[51:11]Bản ngã tăng lên, hỗn láo, coi thường này không ai coi gì, không có biết kiểm soát mình, không tu tập, không rèn luyện bản thân để tiến lên. Từ một cái người mà con gái dễ thương ngày xưa, ba năm sau, năm năm sau biến thành một ác phụ, người đàn bà quái đản, không ai chịu nổi. Đó là cái hạng người thứ nhất: được thương rồi hư. Có không ạ? Im lặng đáng sợ, không ai trả lời hết. Không, có thật, trường hợp thứ nhất. Và bên Âu châu, bên Mỹ, à người phụ nữ được ưu tiên.
[51:54]Hôm trước thầy, à chúng tôi có người sư đệ ở bên Mỹ về, ổng đi qua Mỹ ổng giáo hóa gì đó, ổng hóa hóa rồi ổng về ổng thăm, ổng có nói thế này, ổng nói: "Con ở bên đó sao cực khổ lắm". Nói ủa nói: "Sao cực khổ?" "Dạ tại bên Mỹ nó ưu tiên thứ nhất cho con nít, cho nên con nít nít cực kỳ hỗn láo. Và nó ưu tiên thứ hai cho phụ nữ, cho nên phụ nữ cực kỳ hung dữ. Rồi, ưu tiên thứ ba là cho gì, cho con chó, cho nên con chó nó cực kỳ sủa bậy.
[52:28]Và cuối cùng mới tới là đàn ông, cho nên đàn ông là chịu lép hết mọi thứ, nên con ở bển làm thầy tu mà con khổ lắm." Nghe ổng than rất là thảm. Thì đó, con nít cưng thì nó hỗn, phụ nữ cưng thì phụ nữ dữ, chó cưng chó sủa bậy, còn đàn ông thì ráng mà tự cưng mình thôi chứ không ai cưng mình hết, đó. Thì có cái hạng người vợ đó vậy, được cưng quá hư. Thứ hai là con, nha. Những gia đình nào mà con hư, để ý kỹ, đều là con cưng. Còn có những đứa nó hư từ trong bụng mẹ, nó hư từ đâu kiếp trước đầu thai vô nó hư thì thôi ráng chịu, thì đó là thất đức. Nhưng mà có những đứa hư, hư bởi vì được thương yêu nhiều quá.
[53:14]Nên đây là để ý mà một bậc thầy phải hiểu điều này. Bậc thầy phải nguyện lòng thương đệ tử mình hơn con đẻ, nhưng cũng phải biết mà khéo léo dạy dỗ đệ tử mình. Ví dụ như một gia đình bây giờ là được mấy con ạ? Hai phải không? Gái hay trai chỉ hai là đủ, mình rất dễ chăm sóc. Còn có những thế hệ lớn lớn như vầy thì đâu được khoảng một chục, phải không ạ? Nha, như ông cụ này ổng được đâu mười mấy, phải không? Thôi được mười mấy, đó. Đông cỡ đó là nuôi dạy cực rồi đó, nhưng bắt đầu mà lớn lớn chút, nhớ trước quên sau. Còn ở trong chùa nhiều khi một bậc thầy có tới hai ba chục đệ tử, năm mấy chục đệ tử, nhớ không hết, quan tâm không hết, thương không hết.
[53:59]Mà khổ nhất cái mà thương không hết, mà hễ thương không hết thì ông thầy này không tròn trách nhiệm của mình, không đủ đạo đức của một ông thầy. Cho nên ông thầy ổng tu gì đó ổng tu không biết. Ông thầy có thể là ổng lễ bái giỏi, ổng tụng kinh giỏi, ổng ngồi thiền giỏi, ổng thuyết pháp giỏi, ổng nói năng giỏi, ổng gì giỏi giỏi không biết, nhưng mà thương đệ tử không giỏi vẫn là một cái thiếu sót rất lớn trong cuộc đời. Cho nên làm thầy, ngày nào đó bắt đầu mà bước lên làm thầy thì yêu cầu là phải thương đệ tử cho giỏi. Trái tim phải lớn, phải thương đệ tử giỏi. Có bao nhiêu thương hết bấy nhiêu, thương đều đặn, thương rộng khắp, thương hết.
[54:35]Phải nhớ như vậy đó, mà phải dạy. Mà cái dạy này thì thôi nó là một chuyên môn khác rồi, hôm nay chúng ta không nói tới. Mà quý thầy thương, phải dạy đệ tử dạy một cách nghiêm khắc. Đôi khi phải phạt, đôi khi phải đày cho đệ tử mình cực khổ. Ví dụ biết cái đứa đệ tử này ở nhà nó sướng, không có lao động, vô chùa phải cho lao động nặng. Bởi vì lao động là vinh quang. Khi người ta lao động cực khổ, não mở ra, bản lĩnh của người ta lớn lên để người ta vững vàng. Nhớ, lao động thực sự là vinh quang á, chứ không phải là câu nói đùa đâu. Vì vậy, ông thầy thương, khéo dạy. Dạy sao? Bắt cho cực khổ. Dạy sao?
[55:18]Phải phạt, phải bắt lỗi và phải phạt. Là thấy đệ tử mình sai, phải biết bắt lỗi và phải biết phạt. Phạt để cho đệ tử mình chi? Nhục, chịu nhục nhã. Nghĩa là đang làm lớn bắt xuống ngồi ở dưới làm em, rồi bắt quỳ nhang cho mọi người thấy là nhục nhã. Để chi vậy? Mà người đệ tử chịu nhục nhã quen thì mới hạ được cái bản ngã mình xuống, sau này mới sống ra ngoài đời được. Chứ còn mà cứ cưng đưa lên đưa lên, người đó sẽ hư. Cho nên người đệ tử may mắn là người đệ tử được thầy phạt nhiều lần. Đó là người đệ tử may mắn. Mà ông thầy giỏi là ông thầy tối ngày bắt phạt đệ tử. Nghe bắt đầu sợ chưa? Hồi nãy nghe thầy nói thương là muốn đi tu phải không?
[56:05]Bây giờ bắt đầu nghe thầy nói phạt là bắt đầu sao? Thôi dạ thôi hẹn kiếp sau, kiếp sau tu, giờ nghe sợ. Nhưng mà sự thật là như vậy. Muốn giỏi là phải đi qua cái điều đó, qua những cái lao động cực khổ và đi qua những cái sự trừng phạt của thầy mình, nha. Mà trong lòng ông thầy á, cái quan trọng là gì? Là phải lúc nào cũng mong cho đệ tử giỏi hơn mình.
[56:31]Lúc nào cũng mong cho đệ tử giỏi hơn mình, đó là ông thầy tốt. Nghĩa là đời này mình làm được cái này rồi thì đệ tử của mình đời sau, thế hệ nó phải làm hơn mình mới là ông thầy tốt. Mà chúng tôi gặp nhiều bậc thầy như vậy. Có đến về miền quê gặp ông thầy nghèo thấy mồ, ngồi lụ mụ già yếu giữ một cái chùa, rồi có ít công ruộng, rồi có ít vườn cây ăn trái, rồi cái chắt mót, bòn mót rồi ráng đi cúng đám lấy tiền, mà ông thầy không biết thuyết pháp nữa. Nghĩa là Phật tử tới mà hỏi đạo, ổng chỉ khuyên mấy câu thôi. Tức là ổng trong hỏi qua đáp lại thì được, nhưng mà ổng thăng đường thuyết pháp không được.
[57:09]À, rồi ổng ráng đi cúng đám rồi ổng lấy tiền ổng để dành, rồi cái mùa nào thu hoạch trái cây thì đi đi bán để dành, làm được mấy công ruộng để dành để chi? Bắt đệ tử đi học. À đệ tử cho nó đi học trung cấp, rồi lên cho nó học cao cấp, rồi cái thấy nó thích quá cái cho nó đi ra nước ngoài học lấy tiến sĩ, còn thầy thì cứ lụ mụ nhà quê, bòn mót từng đồng. Mà cái tiền của ổng mà ổng đi cúng đám đâu đủ cho đệ tử mà đi nước ngoài học, đệ tử cũng phải tự bươn chải thêm. Đệ tử thì bươn chải kiếm tiền đi học, nhưng mà lúc nào cũng biết ông thầy già của mình ở nhà, ổng đổ từng giọt mồ hôi xót con mắt để
[57:45]chi, kiếm từng đồng nhỏ nhỏ gửi qua cho mình. Cái tình thương yêu đó thiệt nói cha mẹ không bằng đâu. Cha mẹ không bằng được cái tình của ông thầy đó. Chúng tôi đã từng gặp mà những ông thầy đó vĩ đại. Những ông thầy đó vĩ đại, nghĩa là ta tưởng ông thầy đó tầm thường, hỏi ra nói: "Ông thầy ổng không biết thuyết pháp, ổng đi cúng không à." Hỏi ra: "Ông thầy đó ổng ở chùa ổng có trồng làm ruộng, trồng cây à." Nhưng mà mấy ông thầy đó vĩ đại. Vĩ đại vì cái gì? Vĩ đại vì ổng đang làm, ổng đang mong ước, ổng đang làm mọi cách để cho đệ tử ổng giỏi hơn ổng. Mấy ông thầy đó vĩ đại vô cùng. Có những cái sự vĩ đại mà ta tưởng là tầm thường.
[58:23]Nhớ, những ông thầy đó đó mới là ông thầy vĩ đại. Như bữa hôm vậy, như chúng tôi đi trên xe, mình ngồi trên xe hơi, đằng sau lưng có mấy đệ tử. Trời Sài Gòn bắt đầu đổ mưa, thấy một người đàn ông, người đàn ông cũng rất là đàng hoàng, thanh lịch, chạy cái xe máy ngừng lại trên cái lề đường. Có đằng sau chở ổng cái nồi to, đứng lại bắt đầu mới giở cái nồi ra thì đó là nồi xôi. Đằng trước ổng có mấy cái giấy bao ni lông lá rồi để ổng bán xôi, thì ra là ổng đứng bán xôi vỉa hè. Mà nhìn gương mặt ổng thì ổng cũng chỉ chừng bốn mấy mà người tướng tá ngon lành mà dừng chạy chiếc xe máy dừng lại bán xôi ở vỉa hè.
[59:00]À khi nhìn qua ông đó, tôi mới quay lại nói với đệ tử mình, nói: "Tụi con nhìn ông đó là người đàn ông vĩ đại à." Vĩ đại là gì? Vĩ đại vì là ổng không ăn, không chơi, phải không ạ? Có thể là lúc đó là cái công việc làm ăn không phát đạt, ổng không có ruộng, không rẫy, không làm, ổng chấp nhận đi bán xôi để nuôi vợ, nuôi con mình. Và gương mặt nhìn gương mặt rất có trách nhiệm. Nhìn gương mặt đó mình biết sau lưng là một người vợ hiền ở nhà đang nấu cơm. Nhìn gương mặt đó biết đằng sau đó có những đứa con đang chăm chỉ học hành. Và ông không có việc làm không cao sang, không bác sĩ, không kỹ sư, không công ty,
[59:37]không giám đốc gì hết á, chỉ một cái nồi xôi thôi để mà đưa con mình đến trường. Vĩ đại không ạ? Đó, có những cái hình ảnh tầm thường mà sự thật rất là rất là vĩ đại. Thì ông thầy cũng vậy, có những ông thầy không phải không phải giỏi giang, không nổi tiếng gì hết á, chỉ là ông thầy nhà quê nhưng mà lòng lúc nào cũng mong cho đệ tử mình giỏi hơn mình. Đó là ông thầy vĩ đại, đó là ông thầy tốt, thương đệ tử mình như vậy. Đó, nếu may mắn trong đời mình gặp được bậc thầy như vậy là mình có phước lớn, có phước lớn như vậy. Cho nên đừng đánh giá ông thầy mình theo mức độ nổi tiếng, đừng đánh giá ông thầy mình theo mức độ mà chùa to,
[1:00:16]Phật lớn, mà hãy xem cái ông thầy mình là người mà lúc muốn cho mình giỏi hơn ổng, đó là ông thầy vĩ đại đó. Cái tấm lòng đó tìm không ra, mà nhiều khi tấm lòng đó nó ẩn núp nơi những ông thầy rất là gì? Quê mùa, nghèo khổ, hiền lành. Đó, những người vĩ đại nằm nằm nơi đó đó. Rồi khi mà ông thầy có nhiều đệ tử, thì những đệ tử thì có người giỏi, người dở, phải không ạ? Có người đã tiến bộ được trên đạo hạnh, có người vẫn còn chậm tiến trên đạo hạnh, thì như vậy ông thầy ổng có thương đều được không? Ổng có ưu đãi đều được không? Không. Tức là cái đứa mà giỏi á buộc ổng phải nâng lên để cho nó làm việc, giúp chùa, phải không?
[1:01:03]Ổng phải tạo cơ hội để nó bắt đầu nó phát huy để làm việc. Cái đứa mà nó có đạo hạnh nhiều á thì ổng phát huy để cho nó mẫu mực tiến xa, để làm mô phạm dạy người. Đó. Còn cái người mà năng lực chưa có có hiện ra, đạo hạnh chưa nhiều thì ổng cứ phải ém xuống để làm những việc thấp thôi, công quả bình thường này chứ nọ như vậy, để cho nuôi dưỡng cái đạo lực mà lớn lên dần dần. Thì như vậy rõ ràng ổng đối xử không bằng nhau, cái người đệ tử này khác, người đệ tử kia khác. Nhưng mà đó là đó là công bằng, đó là ông thầy công bằng. Chứ đừng có tưởng nói nói ông thầy mua về, thầy coi như là là là mua về
[1:01:50]ba 30 cái bánh thì nay có 30 đệ tử phát cho mỗi đứa một cái một cái cái cái đều gọi là ông thầy công bằng. Không, không phải công bằng. Ông thầy đó hổng có công bằng. Thấy có 30 đệ tử mua về 30 cái bánh phát cho mỗi đứa một cái, ông thầy đó không công bằng.
[1:02:08]Vì sao vậy?
[1:02:12]Vì có đứa nó ăn ba cái nó mới no, còn có đứa nó ăn nửa cái no rồi. Nhưng mà ổng nói là tao công bằng à, tụi bây mỗi đứa một cái một cái vậy mới gọi là bình đẳng công bằng, không phải đâu, không phải. Giống như chúng tôi vậy, cũng có nhiều đệ tử, có đệ tử cao to ăn một lần là là là cả một nồi cơm ăn sạch. Bây giờ phát người một cái bánh, cái bánh nuốt rẹt chưa kịp nhai mất tiêu luôn. Mà cái đó mới gọi là công bằng, không phải. Hoặc là có người bệnh, có người bệnh là nói đối xử bằng không, người bệnh phải được ưu tiên hơn một chút, người lao động nhiều được ưu tiên hơn một chút, vân vân, nó khác nhau nhưng mà đó mới là công bằng.
[1:02:51]Tức là tùy theo cái hoàn cảnh, tình trạng, công lao, thể trạng, sức khỏe mỗi người khác nhau mà làm cho phù hợp, đó mới là công bằng nha. Cho nên khi ta vào chùa mà ta nhìn thấy ông thầy nói ủa sao thầy cho ông thầy này đi làm việc hoài, còn cho người kia không đi làm việc, nói thầy không công bằng. Không, đó mới là công bằng. Đó là ông thầy phải như vậy. Gọi là cái trách nhiệm của ông thầy thì gồm có mấy điều: Thứ nhất, là phải thương yêu đệ tử mình hơn con đẻ. Thứ hai, thương mà không được chiều mà phải dạy dỗ một cách khéo léo, khôn ngoan, nghiêm khắc. Thứ ba, lúc nào cũng tạo điều kiện tìm cách để cho đệ tử mình giỏi hơn mình.
[1:03:30]Cái thứ tư là đối xử công bằng nha, công bằng không có nghĩa là bằng giống nhau y hệt, công bằng là tùy theo từng đứa nha, thì cho phù hợp, đó là ông thầy. Bây giờ trò đối với thầy mình thì thứ nhất là cái gì?
[1:03:50]Trò đối với thầy, điều kiện thứ nhất là cái gì? Là lòng yêu kính. Lòng yêu kính. Thương thầy mình, kính thầy mình, mà thương thầy mình, kính thầy mình sao? Thực sự hơn cha mẹ. Tại sao vậy? Nói làm sao mà sao hơn cha mẹ được? Cha mẹ tôi đẻ tôi ra, nuôi tôi lớn lên, nay tôi vô làm đệ tử ông, ngon quá, ông sướng quá, mà làm sao bắt tôi còn kính kính thầy còn hơn cha mẹ? Mà thực sự là như vậy mới là người đệ tử hiểu đạo. Vì sao vậy? Vì đó là người đệ tử hiểu rằng cái đạo lý Phật dạy quý hơn mọi điều trên thế gian này. Cái người đó hiểu điều đó nên biết ông thầy mình ổng là người đại diện Phật, nối tiếp mạng mạch của Phật mà truyền trao cái đạo lý đó cho
[1:04:43]mình quý hơn mọi tình của thế gian này, kể cả tình cha mẹ. Đó là điều đầu tiên người đệ tử phải hiểu điều đó. Cũng giống như là ông thầy khi mà nhận người đệ tử phải thương người đệ tử đó hơn con đẻ mình. Nó phải như vậy, và ngược lại người đệ tử cũng vậy, yêu kính thầy mình hơn cả cha mẹ mình. Được không ạ? Có xuất gia đâu mà gật đầu. Đó, nhưng mà người xuất gia là phải như vậy. Còn người Phật tử nào mà khi đến chùa tới lui mà cho tới cái ngày mà tự nhiên lòng mình yêu kính thầy mình bắt đầu bộ hơn cha mẹ rồi thì người đó duyên xuất gia đã tới rồi, nhớ như vậy nha. Đó là cái quan trọng về cái lòng yêu kính.
[1:05:25]Thứ hai là sự trung thành.
[1:05:30]Người đệ tử trung thành với thầy mình thì đạo Phật mới ổn định, không bị phá. Còn người đệ tử mà không trung thành với thầy, đạo Phật bị phá tan nát liền. Vì sao vậy? Vì trong cái thời đại hiểm ác này và cũng nhiều thời đại hiểm ác ngày xưa, luôn luôn có những cái thế lực xấu muốn phá hoại đạo Phật. Luôn luôn như vậy. Mà tại sao phá hoại đạo Phật? Hôm nay ta không tiện nói trong cái khung cảnh này, nhưng mà ta phải biết rằng đừng tưởng đạo Phật mình bình yên nha. Đạo Phật mình bị phá từng ngày, từng giờ bởi những thế lực xấu. Mà trong những cách để phá đạo Phật, có một cách là móc đệ tử chống lại thầy mình.
[1:06:13]Móc nối, lôi kéo, à hứa tiền, hứa bạc, hứa chức, hứa vụ, hứa đủ thứ và xúi đệ tử, lập mưu hướng dẫn cho đệ tử diệt thầy mình. Mà cái sự móc nối của họ tinh vi lắm. Cái họ hứa hẹn lớn như trời như biển mà mê liền. Cái người nào mà không đủ lòng yêu kính thầy, cái người nào mà không có cái đạo đức trung thành bị móc dính liền, bị nó hứa hẹn dính liền là bắt đầu tìm cách diệt thầy mình. Và đây là cái tội mà trời không dung, đất không tha. Cái tội này trời không dung, đất không tha. Nhờ nên là người đệ tử nghĩa là lòng trung thành với thầy mình nhất là trong thời đại hiểm ác này càng phải kiên cường trung thành với thầy để bảo vệ Phật pháp.
[1:07:00]Cái người đệ tử không trung thành với thầy là phá hủy Phật pháp liền. Cái điều thứ ba là sự nhu thuận. Nhu thuận tức là vâng lời thầy. Thầy nói sao thì vâng như vậy, không chống trái. Có nhiều khi ông thầy mình ổng già, nhiều khi ông thầy mình ổng già, ổng không có văn minh bằng mình. Ví ổng không biết về internet, ổng không biết về điện thoại di động, ổng không biết thời cuộc ra sao à nhưng mà vì thương thầy, kính thầy, có nhiều khi ông thầy ổng bảo mình cái gì mình cứ làm, cứ vâng lời, hổng ý kiến, hổng chống trái. Đó là cái đạo hiếu đối với thầy mình. Cứ vâng lời thầy. Nhiều khi thấy thầy hơi buồn cười, cứ vâng lời.
[1:07:44]Nhưng mà vậy đó mà mình có phước, mà vậy đó, ông thầy mình ổng quê quê vậy chứ ổng có những cái sâu sắc, có những cái đức độ mà không không lý giải được. Thứ tư là phải tinh tấn tu tập. Đệ tử mà gọi là thương thầy thì phải tinh tấn tu tập, chứ không được nói là con thương thầy quá thương thầy quá rồi hổng chịu tu, không tu không học thì người đó là bất hiếu. Cho nên trong cái tình thầy trò này, người đệ tử càng yêu kính thầy mình thì càng phải hết sức tinh tấn tu học để sau này mà nối bước thầy mình và làm được nhiều hơn thầy mình. Nhớ như vậy, lúc nhớ phải nhớ cái tâm niệm của thầy mình là lúc nào cũng mong cho mình giỏi hơn thầy.
[1:08:27]Và vì vậy, mình phải không được phụ, phải ráng làm sao ông thầy mình trong đời ổng xây được ngôi chùa, mình ráng mình xây hai ngôi, ví dụ như vậy, đó. Nghĩa là ông thầy mình ổng ổng học được có cái cái sơ cấp Phật học ở làng quê rồi lớn lên ổng nhận đệ tử vì thời đó chỉ như vậy, mình phải ráng làm sao? Phải lên tới học cao hơn, đó, thành tựu nhiều hơn, hiểu biết nhiều hơn, nghiên cứu được nhiều hơn. Vì đó là cái tình thương yêu của mình đối với thầy mình, đó là cái tinh tấn. Và cái thứ năm là đền đáp cho thầy. Nhưng mà đền đáp cho thầy cũng không có gì đâu tại ông thầy ổng già rồi ổng ăn cũng không nổi.
[1:09:05]Đó, nhưng mà chỉ có cái là trong lòng lúc nào cũng mong đền đáp báo hiếu cho thầy. Nhớ đó là năm điều mà người đệ tử phải phải biết. Ngoài ra, cũng hôm nay cũng vậy, hôm nay là tuần chung thất của Hòa thượng ta mà Hòa thượng thì có nhiều đệ tử mà đối trước cái giác linh của thầy mình khi vị thầy đã ra đi rồi thì bổn phận của đệ tử là phải đoàn kết. Đoàn kết là nghĩa là gì? Đoàn kết nghĩa là thương nhau thật lòng, anh em thương nhau thật lòng. Người này hô, người kia dạ, người này làm, người kia tiếp, đó gọi là đoàn kết. Là thấy cái người huynh đệ mình làm được cái gì mình giúp được là giúp, tuyệt đối cấm nói xấu, tuyệt đối cấm phá sau lưng.
[1:09:52]Vì mình nói xấu huynh đệ mình là mình bất hiếu với thầy mình. Huynh đệ mình làm mà mình phá ngang, mình chọt ngang sau lưng là bất hiếu với thầy mình, mình là thứ ác, thứ vứt đi. Cho nên là huynh đệ phải yêu thương nhau, phải đoàn kết với nhau. Đó là trách nhiệm, là bổn phận mà đối với đối với thầy mình như vậy nha. Không ganh tị với nhau. Ví dụ như trong huynh đệ mình tự nhiên có người nổi bật, ổng lừng lững lừng lững lên, ổng giàu, người ta tới ổng xì xèo, ổng xây được chùa to, ổng thu hút được nhiều Phật tử, không được ganh tị, phải mừng à. Vì sao vậy? Vì tâm ganh tị là cái bản chất của chúng sinh.
[1:10:31]Tâm ganh tị là đầu mối của nghiệp, của ác nghiệp. Ban đầu mình không có làm ác nghiệp gì hết trơn, chỉ cần mình có tâm ganh tị thôi là bắt đầu mình gây ác nghiệp trong cái luân hồi sinh tử của mình, trong cái dòng nghiệp luân hồi sinh tử của mình. Cho nên vì vậy là phải diệt cái tâm ganh tị mà phải hết lòng ủng hộ cho huynh đệ mình khi mà huynh đệ mình thành công. Mà trường hợp như mình thành công rồi mà huynh đệ mình chưa thành công thì làm sao? Phải nâng đỡ, phải dìu dắt, phải kéo lên, nắm tay kéo huynh đệ mình lên theo. Đó mới gọi là là đoàn kết, là yêu thương. Thầy nói này quý Phật tử nghe được không?
[1:11:11]Nghe chán không? Chán, bởi vì sao? Đây là chuyện của người xuất gia nha mà mình là người cư sĩ, tự nhiên nghe nó không dính với mình lắm. Nhưng mà mình phải hiểu, mình phải hiểu chuyện của người xuất gia là điều này. Là mình nhìn vào quý thầy, mình mong điều đó. Tức là mình thấy quý thầy, ví dụ Hòa thượng mất rồi, bây giờ quý thầy phải thương nhau. Và mình cũng là người tiếp sức cho điều đó. Mỗi khi quý thầy gặp quý thầy nói chuyện gì, mình luôn luôn cũng nhắc khéo quý thầy, nói là nay là ông ngài mất rồi, con rất mong quý thầy là thương nhau, đoàn kết nhau để mà giữ gìn cái tông môn mà phát huy cái Phật pháp của ông ngài đã để lại.
[1:11:55]Đó, một cái câu nói mình góp thêm cũng là cũng là góp thêm bao nhiêu điều công đức. Được không ạ? Đó vì mình cũng là đệ tử của ngài mà, phải không ạ?
[1:12:07]Nguyện đem công đức này Hướng về khắp tất cả Đệ tử và chúng sanh Đều trọn thành Phật đạo.Bây giờ trong đạo mình có bao nhiêu vị thầy trong đạo Phật? Thứ nhất là, thứ nhất là Bổn sư, phải không ạ? Bổn sư tức là ông thầy gốc á. Thì Bổn sư là thường ông thầy gốc là khi ta quy y năm giới thì đó là ông Bổn sư. Nhưng mà cũng có khi cái ông thầy mà thế phát cho mình á, cạo tóc mình mới gọi là Bổn sư, cũng được. Nên chữ Bổn sư nó có hai trường hợp. Đối với người cư sĩ thì cái người mà mình quy y mà lấy pháp danh là Bổn sư. Nhưng đối với cái người mà xuất gia á thì chính cái người mà cạo tóc mình đầu tiên là Bổn sư.
[1:12:49]Nhớ như vậy nha. Rồi cái người, bậc thầy thứ hai là gì? Là Y chỉ sư. Y chỉ sư là có trường hợp có khi thầy mình còn sống hoặc là có khi thầy mình đã mất, nhưng mà do mình cảm nghĩa một bậc nào đó, mình đến mình cũng xin làm học trò. Thì cái học trò mà Y chỉ sư này nó không có nghĩa là mình phản với Bổn sư mà là có thêm thầy mà ông thầy mình ổng cũng vui, ông thầy gốc mình ổng cũng vui, ổng nói: "À, cái đứa này nó biết đi học hỏi". Đó, tức là nó không có bắt là một đệ tử phải luôn luôn là một ông thầy, mà có khi ta có thể học qua nhiều vị thầy mà ông thầy gốc mình rất là hoan hỷ. Cái này giống như chuyện Kim Dung vậy á,
[1:13:35]Quách Tĩnh trong đời ổng quá chừng thầy luôn, gặp ai cũng tôn làm thầy. Ở trong đạo cũng giống giống như vậy. Có người cả đời có một ông thầy, Bổn sư ổng cạo tóc rồi xong luôn, cũng giống như Phật tử cả đời có một ông thầy truyền cho mình cái pháp danh rồi là xong. Nhưng có những người lại có đi qua nhiều ông thầy. Ở trong đạo Phật cái chỗ này là chỗ mở, nó không có, không có, không có bắt buộc nên trường hợp thứ hai là Y chỉ sư. Ví dụ như chúng tôi cũng vậy, chúng tôi cũng có thầy tổ của mình, nhưng mà bởi vì cảm nghĩa của Hòa thượng nên đã quỳ xuống tôn Ngài làm thầy, như là như vậy. Thứ ba là gì? Là Giới sư.
[1:14:13]Giới sư là khi một cái người mà xuất gia, cái này trường hợp xuất gia, đi thọ giới thì được những bậc mà đạo cao đức trọng, giới hạnh ngồi trên cái giới đàn truyền cho mình truyền giới cho mình, mà truyền giới không phải là truyền giới mà truyền cho mình một cái sức mạnh để mình giữ giới suốt đời. Nên cái sức mạnh tâm linh vô hình của ông Giới sư đó thành cái ơn nghĩa rất là lớn nên cũng là một bậc thầy để cho mình tôn kính. Bậc thứ ba là Giới sư. Thứ tư là Giáo thọ sư. Giáo thọ sư là những bậc mà giảng dạy á, giảng dạy. Ví dụ như quý Phật tử ngồi nghe chúng tôi giảng như vậy, cũng có thể gọi chúng tôi là Giáo thọ sư, còn gọi danh từ thì gọi là giảng sư.
[1:14:57]Nhưng đối với trong lòng mình là một bậc Giáo thọ sư, hoặc là tăng ni đi học ở các trường Phật học cũng vậy, là hết vị này giảng môn này, vị kia giảng môn kia cũng gọi là Giáo thọ sư, nhớ chưa à? Mà có một bậc thầy thứ năm nữa là Tôn sư. Bậc Tôn sư này nghĩa là gì? Cái bậc Tôn sư này không phải thầy mình, không phải Bổn sư mình, không phải Y chỉ sư mình, không phải Giới sư mình, không phải Giáo thọ sư mình, nhưng mình rất tôn kính. Là vì sao? Là vì vị này tuy không dính líu gì mình hết, nhưng mà cái đức của vị này, cái lời dạy của vị này phủ trùm hết cả Phật giáo. Và mình cũng nằm trong Phật giáo và hưởng được cái
[1:15:43]ân đức của vị đó, cho nên gọi là vị Tôn sư. Tức là không có thầy của ai, không phải thầy của mình, mà mình vẫn rất tôn kính, vẫn rất tôn kính, gọi là Tôn sư. Hiểu chưa ạ? Đó. Đây cái vị Tôn sư này độc đáo lắm. Lâu lâu trên đời mới có một chứ không phải là nhiều. Mà cái vị mà không phải thầy mình mà mình vẫn tôn kính, không dạy mình trực tiếp, nhiều khi chả gặp được nữa mà lòng vẫn tôn kính là bởi vì cái đức của vị này trùm khắp, lời dạy của vị này ban bố khắp, cũng là một, một trường hợp vậy. Trên đời này ta có ba hạng người hiểu mình.
[1:16:25]Một người là tri kỷ của ta, tức là bạn ta hiểu ta. Và vì người đó hiểu ta nên người, ta xem người đó là bạn. Cái hạng người thứ hai là người đó hiểu ta nên theo làm đệ tử ta, ta coi người đó là đệ tử. Hạng người thứ ba, người đó hiểu ta vì người đó là thầy ta, giỏi hơn ta, cho nên ta tôn người đó làm thầy. Đây là trường hợp của chúng tôi với ông Ngài. Nghĩa là ông Ngài từ Bình Định vào chùa thăm tôi, tôi quỳ lạy Ngài tôn làm thầy liền. Đây là trường hợp ba trường hợp mà cùng là hiểu mình, nhưng một người hiểu mình để làm học trò mình, một người hiểu mình để làm bạn mình, và một người hiểu mình để làm thầy mình.
[1:17:10]Hôm vừa rồi về, chúng tôi đi qua Đắk Nông giảng, gặp ông thầy Trí Ý, ổng cũng là Trưởng Ban Hoằng pháp của Đắk Nông. Ổng mới kể lại là ổng về Bình Định ổng giảng, à ổng về Bình Định ổng giảng thì khi giảng xong, gặp ông Ngài của ta lúc còn sống ngồi ở dưới chờ kêu lại. Tức là ông Ngài ta, Hòa thượng của ta đó mới kêu ông thầy Trí Ý lại, tức là ông thầy đó ổng là ở Đắk Nông mà ổng qua Bình Định giảng. Rồi Hòa thượng Trưởng Ban Trị sự Bình Định kêu lại mới dạy, dạy là: "Con giảng cái bài đó, con chỗ này con được, chỗ kia con chưa được". Và ổng thờ ông Ngài tới bây giờ luôn. Lúc đám tang ổng qua đây ổng thọ tang và ổng nhớ ông Ngài hoài.
[1:17:48]Đó, bậc thầy là như vậy đó. Tức là mình đi vân du lâu lâu gặp một vị đức độ mày kêu mình lại dạy đàng hoàng. Đó, chúng ta biết ông Ngài của ta, Hòa thượng của ta đức độ như vậy đó, ta phải hiểu nha. Chúng ta may mắn được về chùa Thiên Đức này quỳ dưới chân ông Ngài, quỳ dưới chân một bậc người, một người đức độ vô cùng, hãy hạnh phúc vì, vì điều đó như vậy. Nên và suốt cuộc đời của ta như vậy, cái ân nghĩa của thầy ta bàng bạc trong cuộc đời ta, trong trái tim ta, trong sự nghiệp của ta, đó là người xuất gia. Còn người cư sĩ cũng vậy, có khi quý Phật tử không xuất gia được, nhưng lúc nào trong tim mình, trong dòng máu mình,
[1:18:25]trong cuộc sống mình đã mang cái lời dạy của vị thầy mình đi theo trong cả cuộc đời này và sẽ đi tiếp trong nhiều kiếp sau nữa. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Con kính bạch trên chư tôn đức tăng ni, kính thưa quý Phật tử! Hôm nay là ngày chung thất của Đại lão Hòa thượng của chúng con, với cái bài pháp thoại Tình Thầy Trò, con muốn giãi bày, muốn tâm sự cái nỗi lòng của mình, cái lòng thương kính của mình đối với đức Cố Trưởng lão Hòa thượng này. Và con xin trên chư tôn chứng minh cho tấm lòng của con như vậy và cũng mong quý Phật tử hiểu tấm lòng của chúng tôi mà biết trọn một lòng, trọn một đời đi theo thầy mình,
[1:19:16]theo chùa mình để cùng đi trên con đường Phật pháp thiêng liêng, giác ngộ. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam mô Ta Bà Giáo chủ Điều Ngự Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật tác đại chứng minh. Nam mô Thiên Đức đường thượng, quá khứ, lịch đại tổ sư tác đại chứng minh.
[1:19:47]Ngưỡng bái bạch chư tôn thiền đức tăng ni! Ngưỡng bái bạch Thượng tọa Thích Chân Quang! Nhân ngày đại lễ tuần chung thất cố Trưởng lão Hòa thượng ân sư, Thượng tọa cũng vì tình Linh Sơn cốt nhục, người đệ tử khả kính của bậc thầy cao quý, Thượng tọa đã trở về dưới mái ấm của tổ đường, Thượng tọa đã đem những lời vàng son để chỉ dạy cho hàng Phật tử nơi đây và nhất là những lời chỉ dạy thâm tình của những người học trò, đệ tử kính yêu.
[1:20:41]Và những người học trò, đệ tử làm sao hiểu được, làm sao quý kính được người thầy đã từng xuống tóc và đã từng dạy những chi tiết của cuộc đời này. Và Thượng tọa đã cho hàng đệ tử thấy được: "Ơn giáo dưỡng một đời nên huệ mạng, nghĩa ân sư muôn kiếp khó đáp đền". Với tình cảm cao đẹp ấy, giờ này thay mặt cho ban tổ chức, xin tri ân sự chỉ dạy cao quý của Thượng tọa và cầu nguyện hồng ân Tam Bảo mười phương, lịch đại tổ sư tác đại chứng minh, gia hộ cho Thượng tọa pháp thể khinh an, chúng sanh dị độ, luôn là ngọn hải đăng soi sáng, luôn là bóng cây đại thọ để dìu dắt và che mát cho hàng hậu học trên lộ trình tu học giải thoát.
[1:21:56]Và giờ này, xin toàn thể pháp hội chúng ta đứng dậy để đảnh lễ hồi hướng.