[0:10]Kể từ hôm nay trở đi, nếu mà bất kỳ một em nào mà một cái việc nhỏ như vậy mà làm không được, thì thầy đề nghị cô Tuần trục xuất em đó ra khỏi Gia đình Hiểu và Thương, bởi vì em đó không đủ tư cách để mà làm một thành viên trong cái gia đình này. Cho nên hôm nay cái buổi đầu năm, đúng ra thầy không có muốn nói đâu. Nhưng mà tại vì chị Tuần, chị tha thiết yêu cầu thầy nói, mặc dù ngày hôm nay thầy rất bận. Nhưng mà thầy cũng nói. Nói điều này ra không phải thầy trách các em đâu. Nếu mà thầy trách các em thì thầy đóng cửa, đóng chánh điện chùa Phật Bảo từ lâu rồi, không còn là cái bóng mát của chùa Phật Bảo để là cái nơi sinh hoạt của các
[0:50]em tiếp tục từ đó, từ bấy đến nay và sẽ còn tiếp tục xuất hoàn trần. Thầy nói ở đây để cho càng ngày càng sinh hoạt càng tốt hơn. Giữa các em và chùa cũng như giữa chùa và các em có cái sự quan hệ rất là là tốt đẹp giống như cái tên của gia đình chúng ta vậy. Gia đình chúng ta là Hiểu và Thương. Mà cái hành động rất nhỏ nhặt, rất đơn giản của các em mà làm cho mọi người không hiểu thì chẳng những không thương mà càng ngày càng xa nữa. Thế thì sáng hôm nay thầy chỉ nói ngắn gọn bấy nhiêu thôi. Mong rằng các em đều là những nhà tri thức, những cái nhà vĩ đại, những nhà đại trí tuệ thì sẽ hiểu nhiều hơn.
[1:29]Giờ này thầy nhường cái micro này lại cho thầy Chân Quang sẽ tiếp tục cái chương trình sinh hoạt ngày hôm nay cho các em và mong rằng sang năm mới ở nơi tất cả các em cũng như lời cầu chúc lúc nãy của thầy, bản thân các em thật nhiều bình yên, an lành, mạnh khỏe và cho toàn thể gia quyến. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[2:00]Đầu năm chúng ta gặp nhau thì hy vọng rằng vừa qua thì con có một cái Tết vui vẻ, tràn đầy hy vọng. Có ai lén đốt pháo không?
[2:14]Thầy thấy bát nhang để trước mặt thì sợ quá. Ai ai gác bưng
[2:20]vậy? Thầy chưa chết thì cúng cái này.
[2:27]Hôm nay nếu như Thầy cũng chưa biết Thầy giảng đề tài gì ha. Bữa nay Thầy chợt nhớ Chúa, Thầy giảng đề tài của Chúa.
[2:40]Nên có ai phiền thì xin thì tha lỗi cho Thầy. Câu chuyện như thế này: Có một lần Chúa Giê-su mới sai các tông đồ đi vào trong dân chúng để mà giáo hóa, Chúa Giê-su có dặn một câu này là: Ta sai các ngươi vào trong cuộc đời giống như con cừu đi vào giữa bầy sói. Hãy khôn ngoan như rắn và hiền lành như chim bồ câu. Hôm nay Thầy giảng về đề tài sinh vật rắn và bồ câu. Hãy khôn ngoan như rắn và hiền lành như chim bồ câu. Cái câu này Thầy rất tâm đắc, nên hôm nay chúng ta trao đổi với nhau một chút.
[3:30]Thường thường trong cuộc đời chúng ta dễ bị rơi vào một trong hai cực đoan. Chúng ta có hai cực đoan: Một là mình dùng cái khôn ngoan, lanh lợi của mình đối phó cuộc đời mà mất đạo đức, tức là mình thủ lợi rồi mình mình ích kỷ. Đôi khi mình dùng cái khôn ngoan thái quá để mưu hại người khác, thì đó là một cái cực đoan. Một cái cực đoan thứ hai là mình sống hiền lành cho đến thành khờ khạo, không biết cái gì, ai nói sao nghe vậy thì đôi khi cái hiền lành này nó cũng dẫn tới cái bất lợi cho mình và cho cuộc đời. Đây là hai cực đoan mà cần phải tránh, mà cuộc đời này chúng ta dễ bị vướng vào một trong hai cực đoan này lắm.
[4:32]Là con người thông minh, tinh thần mạnh mẽ thì dễ rơi vào cái cực đoan thứ nhất là khôn ngoan thái quá.
[4:42]Như như bản thân của Thầy, Thầy cũng cảm thấy hồi trước kia khi Thầy chưa đi tu thì ở nhà Thầy là người mộ đạo nên Thầy thường hay nói chuyện đạo với các em Thầy trong các bữa ăn lúc đó thì nó còn nhỏ nhỏ. Sau này Thầy đi tu rồi thì không có liên hệ với gia đình nhiều. Lúc đó các em Thầy nó lớn dần rồi nó vào đại học, nó ra trường, nó tiếp xúc với những môi trường mới, bạn bè mới với tất cả một cái xã hội mở cửa mở rộng bên ngoài đủ mọi thành phần, trong đó con người ta phải khôn ngoan, đấu đá, giành giật, tranh đấu nhau. Và có một cái câu nói mà nó học được của cái ông nào đó, sau này Thầy nghe tụi nó thuật lại cho Thầy thì Thầy cảm thấy hơi đau lòng.
[5:32]Nói rằng: Hiền là đồng nghĩa với ngu. Nói câu: Hiền đồng nghĩa với ngu. Cho nên từ đó cái quan niệm sống của mấy đứa thay đổi. Thì tức là nói rằng cái người nào mà hiền lành á cũng là người ngu, không đủ bản lĩnh để sống giữa cuộc đời này để có thể đạt được một cái thành công nào đó. Cho nên chủ trương là không có hiền lành. Sống ở đời phải phải hơi cứng cứng, hơi dữ dữ,
[6:01]phải biết đấu tranh, đại khái như vậy. Mà đúng là kể từ khi có quan điểm đó thì thái độ sống của tụi nó thay đổi qua một cái một cái biến chuyển khác.
[6:15]Từ khi mang cái quan niệm đó rồi thì thì con người ta, nói chung vậy, người ta sẽ sống trong cuộc đời này giành giật, hơn thua làm cho cuộc đời này nó xấu lên thêm. Đó là một cực đoan. Còn cái cực đoan thứ hai của một người mà không thông minh lắm, tinh thần yếu đuối, chính vì cái không thông minh và tinh thần hơi nhu nhược cho nên mình dễ bị người khác ảnh hưởng, dễ bị người khác khuất phục, điều khiển và mình thụ động đi theo. Cái thái độ như vậy nhiều khi người ta nghĩ rằng đó là một người hiền lành, nhưng mà sự thật cái đó chưa phải là hiền lành mà đó chỉ là một trạng thái nhu nhược. Nhiều khi người ta nhìn cái người nhu nhược như vậy
[7:01]người ta tưởng rằng đó là hiền lành, không phải. Cho nên ở đây chúng ta tránh hai cực đoan. Bây giờ chúng ta tránh hai cực đoan là mình phải vừa khôn ngoan mà vừa hiền lành, thì khôn ngoan là cái gì? Khôn ngoan là cái gì? Rồi hiền lành là cái gì?
[7:24]Khôn ngoan thì phân tích trên ba điểm căn bản thôi, ba điểm căn bản.
[7:33]Cái thứ nhất là mình biết được những việc đã xảy ra để lấy kinh nghiệm. Đó là cái tính chất thứ nhất của cái khôn ngoan. Tính chất thứ nhất của khôn ngoan là mình biết, phân tích được những sự việc đã xảy ra để lấy kinh nghiệm. Ví dụ như là như lần trước chúng ta, nói như là chúng ta học tập thôi. Trong cái kỳ thi mình có vài cái sơ suất, mình biết phân tích lại những cái nhược điểm đã đã xảy ra để mình lấy kinh nghiệm cho kỳ thi tới. Hoặc là trong một buổi sinh hoạt chung với bạn bè, mình đã lỡ làm cái gì mà cho người khác họ phật lòng. Trong khi giao tiếp, mình biết nhìn lại, biết phân tích.
[8:22]Đó, cái biết phân tích cái chuyện cũ là một cái khôn ngoan, một yếu tố khôn ngoan. Hoặc là trong cái cuộc đời mình trải qua mình có gặp một vài người họ có những cái thành công, có những cái hay, mình nhìn mình biết phân tích, biết phân tích cái hay của họ, cái thành công của họ nằm ở cái điểm nào để mình lấy cái kinh nghiệm. Như một người tại sao mình thấy khi họ xuất hiện trước mặt mọi người, nó đầy cái vẻ hấp dẫn và thuyết phục. Một lời họ nói ra làm cho người khác phải lắng tai, phải chú ý, phải như là thực hành theo. Mình nhìn mình biết được cái yếu tố đó. Thì thôi tụi con biết rồi. Nhưng tại sao một người mà xuất hiện trước người khác đầy vẻ thuyết phục?
[9:08]Thì biết phân tích. Thôi, cái đó thực là cái mánh bí mật thầy không nói. Thầy gác cái việc đó để cho tụi con tự suy nghĩ. Đó là một yếu tố khôn ngoan thứ nhất. Yếu tố khôn ngoan thứ hai là đoán được khái quát những gì sẽ xảy ra trong tương lai là cái yếu tố khôn ngoan thứ hai. Tụi con thấy yếu tố này cần không? Cực kỳ cần thiết cho tất cả chúng ta. Qua cái yếu tố khôn ngoan thứ hai này, thầy có một cái cảm nghĩ về cái nền giáo dục. Thầy định nói hẳn về một cái bài của nó, nhưng mà thôi hôm nay thầy nói khái quát. Là mỗi ngày mỗi ngày chúng ta đang bước chân về tương lai, phải không? Mỗi ngày, từng ngày từng ngày chúng ta bước chân về tương lai.
[9:56]Nhưng mà mình học cái gì trong nhà trường? Học toàn chuyện quá khứ. Học lịch sử thì năm này ông kia làm cái gì, năm nọ bà kia làm cái gì. Học kỹ kỹ mà phải bắt mình phải nhớ. Ngay cả những phát minh khoa học thì cũng đồng ý là phải học đi nhưng cũng học những phát minh cũ của quá khứ không à. Trên thế giới hiện nay họ có một cái môn gọi là môn tương lai học mà môn này chưa áp dụng vào trong trường mà chỉ áp dụng, mà chỉ có một vài nhà chuyên môn rất là giỏi, các ngài tự các vị đó tự nghiên cứu, viết sách. Người ta gọi là những nhà tương lai học. Mà theo ý thầy á, thầy nghĩ môn tương lai học này phải đưa
[10:36]vào trong nhà trường, đưa từ tiểu học, từ cấp một. Nghĩa là sao? Nghĩa là tập cho mình đoán trước cái sự việc sẽ xảy ra vào ngày mai, vào tháng tới, vào năm tới. Tất cả chúng ta đều cần cái khả năng đó, nghĩa là biết đoán được cái việc sẽ xảy ra trong tương lai. Vì sao? Vì khi mà chúng ta như tụi con rồi một ngày nào đó tụi con tốt nghiệp đại học ra trường là lúc đó tụi con phải đối diện với tương lai, chứ không còn đối diện với quá khứ nữa. Trong khi ở trường học, tụi con toàn phải đối diện với quá khứ, học những cái gì của quá khứ. Còn khi bước ra trường thì bắt đầu lật ngược cái mặt mình lại để mình nhìn về tương lai, đối phó với tương lai.
[11:17]Thầy ví dụ như tụi con học đại học kinh tế, tụi con bước vào một cái xí nghiệp nào đó, một công ty nào đó để làm việc với người ta thì cái điều mà những người chủ, những người giám đốc họ đòi hỏi nơi mình là khả năng tiên đoán tương lai để sắp xếp công việc và kế hoạch cho cái công ty, cho xí nghiệp. Cho cái tương lai nó xảy tới mình, mình đã chuẩn bị hết để mình thích ứng kịp. Đó. Thì cái mà cái khả năng nhìn được tương lai á là phải tập luyện từ khi tụi con còn nhỏ, chứ không phải là đợi tụi con ra trường đại học rồi mới bắt đầu đối diện với nó một cách bỡ ngỡ. Thầy nói ví dụ như là từ nhỏ tụi con có thể học cái môn đó bằng cách này.
[11:57]Là mình căn cứ vào những sự việc ngày hôm nay mình đoán thử ngày mai sự việc xảy ra. Dĩ nhiên nó có nhiều tình huống bất ngờ mà mình phải tiên liệu luôn. Ví dụ như ngày hôm nay mình tiên liệu ngày thứ hai là những môn học như vậy ha, chuyện nó xảy ra cũng cách bình thường giống như ngày hôm nay và giống như ngày hôm qua. Nhưng mình biết tiên liệu ví dụ như có khách bất ngờ tới, ví dụ như có một người nào bệnh trong gia đình. Đó, mình tiên liệu thì chuyện nó tình huống nó sẽ xảy ra nó sẽ biến chuyển theo cái chiều hướng mới nào, như thế nào. Đó là tụi con tập tiên liệu ngày mai. Rồi sau đó mình tập tiên liệu một tháng sau khái quát sẽ xảy ra chuyện gì.
[12:35]Cho đến khoảng cấp ba hay đại học tụi con tập tiên liệu cả cái tình hình của một cái xã hội, của một đất nước, của một thế giới. Mình đoán được 10 năm sau thế giới sẽ đi về hướng nào, hoặc là mình đoán được là 20 năm sau thì có những cái phát minh mới nào ở trên thế giới sẽ xuất hiện, mình đoán được. Như tụi con đoán được không? Bây giờ tụi con thử ngồi với đoán được là trong vòng 10 năm, 20 năm nữa sẽ có những phát minh khủng khiếp nào, đặc biệt nào mà gây một cuộc cách mạng toàn bộ trên thế giới này? Đoán thử coi. Muốn đoán điều đó buộc tụi con phải có kiến thức rất nhiều với những cái khám phá khoa học đã có hiện nay, phải không?
[13:16]Tụi con biết là hiện nay người ta đã khám phá được những gì rồi. Sau đó mình dựa vào đó mình mới tiên đoán được 10 năm nữa, 20 năm nữa sẽ có những phát minh gì nổi tiếng. Thầy ví dụ, thầy ví dụ thế này: Như tụi con có nghe nói về một phát minh mà chống tiếng ồn? Có nghe nói. Nghĩa là nó một cái máy mà chống tiếng ồn nó gồm có một cái máy nó tiếp nhận cái tiếng ồn từ bên ngoài đi vô, nó phân tích thành những sóng gì, sau đó nó đưa vào trong cái bộ xử lý, bộ xử lý nó phát ra lại cái sóng âm mà nó nghịch pha với cái âm thanh, cái sóng âm thanh đi vô. Hai cái nghịch pha nhau nó triệt tiêu nhau, cái tiếng ồn biến mất.
[13:55]Tụi con nghe đó chưa? Như vậy họ tìm được cái bản chất của âm thanh cho nên họ biết cách phá cái âm thanh, phải không? Bây giờ ví dụ như thầy nói hiện nay trên thế giới đang lo sợ về cái nạn cháy rừng, phải không? Như Úc cháy mấy tháng trời không chữa được mà rừng là quý giá vô cùng cho nhân loại. Một ngày nào đó hoặc là tụi con hoặc là ai đó tìm ra được bản chất của lửa thì không cần phải xịt thuốc hay là xịt nước vô tắt lửa nữa. Biết được bản chất của lửa, khi một đám cháy xảy ra, người ta chỉ cần phát một cái sóng vô cái đám lửa và nó tự tắt lửa một cách đơn giản hơn. Thầy nói ví dụ có thể là 10 năm, 20 năm sau người ta tìm được bản chất của
[14:34]lửa và tìm được phương pháp dập lửa một cách hiệu quả và nhẹ nhàng hơn. Tụi con có nghĩ chuyện đó không? Tụi con mà phát minh là tụi con giàu lên giống như Bill Gates, là thành tỷ phú luôn á. Tìm thử cảm giác đó coi. Mai mốt mình tìm được bản chất của lửa, mình chế ra cái máy mà dập lửa là phải cảm ơn thầy vì gợi ý trước. Đó là cái yếu tố thứ hai là đoán được tương lai, là yếu tố khôn ngoan thứ hai. Yếu tố thứ ba của sự khôn ngoan là đánh giá được con người để mình hợp tác, để mình có sự đối xử cho nó thích hợp. Đây là yếu tố thứ ba. Hoặc là bạn bè mình đang liên hệ, chơi đùa với nhau, hoặc là sau này mà khi tụi con bước ra ngoài đi làm thì có nhiều
[15:20]người cộng sự, đồng nghiệp thì cái khó là mình đánh giá được người đó tốt mức độ nào, xấu mức độ nào để mình có thể tin tưởng, để mình có thể giao công việc thích hợp, hay là mình có thể là tin người ta ở mức độ nào khi người ta nói ra một điều gì. Ví dụ như mình nhìn một người, mình đánh giá được người này, người này có họ là Hứa mà tên là Văn Lèo. Thì nghĩa là khi họ hứa mình điều gì đó thì mình không có đặt hết cuộc đời mình vào cái lời hứa của họ mà mình phải thủ một cái chỗ để khi họ không thực hiện lời hứa thì mình có một cái chỗ khác để mình lót. Đó là việc đánh giá. Hoặc là mình đánh giá một người này
[16:04]tuy là nhiệt tình trong công việc nhưng mà có một cái hiểm độc, ích kỷ. À, thì mình biết mình tận dụng được cái nhiệt tình của người đó nhưng mà đề phòng cái hiểm độc, ích kỷ của họ cũng là một cái cái yếu tố khôn ngoan, phải không? Ngoài cái đánh giá được người nó lợi lắm, nó lợi mọi mặt, kể cả trong việc mà tụi con tụi con làm gì đó? Tính chuyện lâu dài trăm năm gì đó, cũng có lợi lắm. Đó là ba yếu tố khôn ngoan. Yếu tố thứ nhất là gì? Phân tích được chuyện quá khứ để lấy kinh nghiệm, phải không? Yếu tố thứ hai là là gì?
[16:46]Đoán được khái quát chuyện tương lai, phải không? Yếu tố thứ ba là đánh giá được người, đánh giá bạn hay thù. Tụi con từ bây giờ phải lo rèn luyện ba yếu tố đó để sau này khi mình bước vào cuộc đời thực tế đầy cái gian trá, ác độc mình không bỡ ngỡ mà mình đủ bản lĩnh để đối phó. Đó là ba yếu tố thuộc về khôn ngoan. Bây giờ ba yếu tố thuộc về hiền lành.
[17:16]Yếu tố thứ nhất là không có phản ứng hung dữ khi gặp chuyện trái ý. Đây là người mà nhẫn nhục được, là bình thản được. Yếu tố thứ nhất. Ví dụ như khi một người nào họ họ hứa lèo với mình, hoặc là khi một người họ họ lừa gạt mình, khi một người nào họ mắng chửi mình, đó là cái chuyện trái ý thì mình vẫn giữ được thái độ hiền lành, nhẫn nhục, bình thản, không có cái phản ứng dữ dội. Như vậy không có nghĩa là thua nghen, không có nghĩa là ngu nghen, không có nghĩa là ngu. Mà đây là gọi là cái hiền lành đó, hiền lành cái gọi là tự chủ được, làm chủ được tâm hồn mình. Tiếng Anh gọi là gì? Self control, phải không? Tự chủ được tâm hồn mình.
[18:03]Cái người đó là mạnh hay yếu? Cái người đó là mạnh hay yếu? Mạnh phải không? Ví dụ như là khi một người mà họ mắng mình, họ kích động mình, cái mình nổi giận lên liền thì cái tâm hồn mình nó yếu hay mạnh? Nó yếu phải không? Nó dễ bị lung lay, giống như là một cái cây mà gió thổi qua sẽ là bị nghiêng ngửa ở góc góc. Còn một cái cây cổ thụ mà gió thổi qua nó vẫn đứng vững được thì là cái cây mạnh, thì tâm hồn mình cũng vậy. Khi mà có cái chuyện trái ý đó, mình mất bình tĩnh, mình có cái thái độ hung dữ thì người này không làm chuyện lớn được. Bởi vì khi mất bình tĩnh, mình không còn thông minh nữa, không còn sáng suốt nữa.
[18:45]Cho nên khi gặp chuyện trái ý mà mình giữ được cái vẻ bình thản, trầm tĩnh, hiền lành thì người này là người mạnh. Đó là một yếu tố thứ nhất của cái hiền lành. Yếu tố thứ hai của cái cái tính chất hiền lành là mình không mưu tính chuyện hãm hại người khác. Đó là yếu tố rất là tiêu cực. Không mưu tính chuyện hãm hại người khác, mặc dù đôi khi mình có khả năng. Ví dụ trong cái tầm tay mình, cái quyền lực của mình, tiền bạc vật chất của mình và cái sự khôn ngoan của mình có thể là tín hiệu hại người khác, làm cho người khác mất chức để mình dành cho chức của người ta, dành cho người khác, làm cho người khác mất danh dự, vân vân, thì mình không làm chuyện đó.
[19:29]Đó là yếu tố thứ hai, không có làm hại người khác. Yếu tố thứ ba là có lòng thương yêu, muốn giúp đỡ mọi người. Đây là yếu tố tích cực và tính chất tích cực. Nên là ngoài hai yếu tố là mình giữ được bình thản khi gặp chuyện trái ý, không có cái mưu hại, nhưng nó còn yếu tố thứ ba tích cực hơn là mình luôn luôn có lòng thương yêu và nhiệt tình muốn giúp đỡ người khác. Nó là ba yếu tố của cái gọi là hiền lành. Nó sẽ còn nhiều yếu tố nữa, chứ không phải là chỉ 3 yếu tố, nhưng mà đây là 3 cái tính chất chính nó bộc lộ, nó bộc lộ cái gọi là khái niệm, cái phạm trù hiền lành. Đó là chúng ta có 3 yếu tố thuộc về khôn ngoan,
[20:17]3 yếu tố thuộc về hiền lành để mà chúng ta dung hòa lại thành một cái đời sống mà như Chúa Giê-su nói là hãy khôn ngoan như rắn và hiền lành như chim bồ câu.
[20:32]Bây giờ mình kết hợp là khôn ngoan nhưng mà hiền lành. Khôn ngoan nhưng mà hiền lành, nó khác với hiền lành nhưng mà khôn ngoan, khác nhau nha. Hai cái này nó không phải là định lý đạo của nhau. Khôn ngoan nhưng mà hiền lành thế này.
[20:54]Mình biết được cái người hay kẻ dở, người tốt kẻ xấu, nhưng mà lòng mình vẫn độ lượng bình đẳng. Đó là cái khôn ngoan nhưng mà hiền lành. Khôn ngoan là mình đánh giá được người hết. Mình thấy cái người này có cái khả năng nhiều, cái người kia khả năng hơi ít, mình đánh giá được. Hoặc là mình đánh giá được là cái người này tốt, cái người kia xấu. Mình đánh giá được hết. Nhưng mà sao? Nhưng mà hiền lành của mình là cái gì? Là thái độ bình đẳng, là đối với ai mình cũng độ lượng, thân mến, chứ mình không có cái thiên vị quá đáng, không có cái thiên vị quá đáng. Ví dụ mình chơi với hai người bạn vậy, một người thì tốt hơn,
[21:40]một người xấu hơn, người đi học giỏi hơn, người nọ học hơi kém hơn. Nhưng mà mình là người có đạo đức, mình là người Phật tử. Không biết đây tụi con sai Phật tử hết chưa, thầy không biết. Nhưng mà cứ ví dụ như mình là một người có đạo đức, người Phật tử, thì đối với trường hợp hai người bạn đó, lòng mình vẫn có một cái đối xử bình đẳng, thương mến, thân thiện, chứ không có một cái phân biệt đối xử. Vì sao? Vì khi mình phân biệt đối xử, mình sẽ làm cái người bạn mà hơi dở đó, họ, họ mặc cảm, họ buồn lòng. Cái lương tâm mình nó cũng cắn rứt, mình gọi là hơi một chút có tội, phải không? Cho nên mình đánh giá được hết chứ không phải là không, đó là cái khôn ngoan.
[22:23]Nhưng mà cái tính chất hiền lành đạo đức là biết nhưng mà cứ đối xử bình đẳng, độ lượng hiền lành. Thì con nghĩ điều này làm được không? Được chứ ha. Dễ. Từ con còn còn đi học dễ làm chuyện này lắm. Cứ sau này, sau này khi mà ra đời á, bắt đầu những cái đó nó gay gắt lên. Ví dụ cái người tốt thì họ tốt, nhưng mà cái người gọi là xấu thì họ khủng khiếp lắm, chứ không phải là xấu bình thường như là trong bạn với nhau. Đã nói là người đời mà gọi là xấu thì họ họ hại mình, họ trù dập mình đủ thứ hết, khó mà đối xử bình đẳng. Tuy nhiên, cái ngày đó, nếu mà gặp những người như vậy, tụi con nhớ ngày hôm nay mình ngồi giữa mái chùa,
[23:08]ngồi giữa chân Đức Phật, mình cố gắng giữ được thái độ bình thản, hiền lành, bình đẳng, độ lượng dành cho họ. Và cái sức mạnh của cái đạo đức như thế, nó có cái giá trị về sau mà chính người đó sẽ được cảm hóa. Cho nên cái độ lượng rất là quan trọng. Cuộc đời nó khó, thì thấy như cái câu Phật nói là oán thù không dẹp được oán thù, chỉ có từ bi mới dẹp được oán thù, thì áp dụng vào trong cái độ lượng cũng vậy. Khi một người họ có lỗi, một người họ có lỗi, có lỗi với mình, họ đã làm điều gì sai với mình, thì giờ tụi con phân tích thử hai cái thái độ đối xử lại, thì cái nào có lợi cho cuộc đời hơn.
[23:54]Khi người đó họ có lỗi với mình, mình quay lưng với họ, mình giận họ, không nhìn mặt họ nữa, với một thái độ là mình tha thứ họ, vui vẻ với họ, độ được với họ, thì trong hai thái độ đó, thái độ nào mà có thể giúp mình cảm hóa họ, giáo dục được họ tiến lên hơn, hơn là họ mất hướng đi, họ đi luôn vào cái ác. Thế nào? Rõ ràng là cái độ lượng phải không? Rõ ràng là cái độ lượng. Dù người ta có lỗi với mình mà mình độ lượng được thì nó giúp cho người ta có một chỗ nương tựa, người ta cảm thấy người ta không hụt hẫng, người ta đến gần mình để có thể được giáo dục trở lại, hơn là mình quay lưng, mình từ chối.
[24:44]Cho nên cái khôn ngoan là biết được họ, nhưng mọi cái sự xa biệt với mọi người mà lòng mình vẫn độ lượng, kể cả với người xấu, cái khôn ngoan mà hiện là. Một cái khía cạnh thứ hai là mình lấy được cái sự lợi dụng mưu hại của người khác nhưng mà không có trả đũa, không có trả thù. Cuộc đời này cũng vậy, tụi con còn đi học, chuyện đó nó chưa gay gắt. Khi nào tụi con lớn lên đi làm, tụi con sẽ gặp nhiều cái trường hợp là người ta đến với mình có một cái ẩn ý để lợi dụng, để mưu hại, mà cứ nói là lợi dụng thôi. Mà người ta khéo léo che đậy, nếu người không khôn ngoan không thấy được, không khôn ngoan không thấy được.
[25:32]Ở đây cần cái yếu tố khôn ngoan để biết rõ cái mưu đồ của người ta, người ta đến với mình như thế nào, biết. Nhưng mà mình không trả đũa, không trả đũa. Đôi khi mình giả vờ như để cho người ta lợi dụng. Nhưng mà cái để cho người ta lợi dụng trong cái sự chủ động của mình, trong cái sự kiểm soát của mình, chứ không phải là vì mình không biết mà người ta qua mặt mình. Hai cái khác nhau. Có trường hợp thì mình tránh không cho người ta lợi dụng vì thấy vấn đề đó nó khá nghiêm trọng, mình chặn đứng không cho, mình biết. Nhưng mà có khi mình biết vẫn giả vờ như không biết cho người ta lợi dụng. Vì điều đó không quan trọng lắm,
[26:13]những điều đó lặt vặt không quan trọng thôi, coi như không biết. Đó, cái này mới khó. Người ta lợi dụng mình không phải vì mình ngu, để người ta qua mặt, mà vì mình đạo đức thôi, nhưng mình vẫn biết rõ, kiểm soát được. Tụi con nhớ cái câu chuyện trong Những người khốn khổ của Victor Hugo. Nhưng mà cái ông đó ổng vào nhà thờ đó, ổng cắp cái mũ bạc phải không? Cái bộ đồ cúng trong nhà thờ bằng bạc á. Ổng đi ra thì bị cảnh sát bắt. Luật đồ ổng thấy ổng đồ nhà thờ mới chạy vô hỏi, hỏi ông cha phải cái người này ăn cắp đồ của cha không? Ông cha nói, đâu có, rồi tôi cho mà ổng lấy chưa hết, ổng còn thêm cái muỗng nữa, sao con còn quên cái muỗng, lấy luôn.
[26:59]Thì đó, biết thôi biết, nhưng mà chính cái đồ lượng nó làm cho cái ông mãn cấp nó thành một con người khác, thành một con người khác. Tụi con đọc chuyện đó chưa? Câu chuyện nó hay lắm, nên về tìm đọc. Nó cũng giống như là cái thái độ của của tổ tiên của chúng ta vậy. Ngày xưa, khi mà mình đánh thắng được ngoại xâm ở phương Bắc, mình đánh thắng rồi nhưng mình không kiêu hãnh, mình không lên mặt, không nói mình là anh hùng, mà sang cầu hòa, đó, sang tặng quà với triều đình Trung Hoa, rồi cho sứ cầu hòa, nói những lời lẽ ân cần, đó. Như thời Lý của mình, mình dám đem quân đánh, đánh tiêu luôn hai cái tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây của Trung Hoa.
[27:47]Là lúc đó cái thế lực quân sự của mình rất là mạnh, mình chủ động được, đâu phải không. Rồi cái Trung Hoa giận quá, đem quân qua đánh mình, đánh vào một trận tưng bừng ở bờ trong Diên Nguyệt rồi họ không thắng được, họ phải rút lui về. Tức là mình chủ động trong quân sự, mình ở cái thế hơn, nhưng rồi mình vẫn cho sứ sang cầu hòa. Đó là cái thái độ của một người khôn ngoan và hiền lành. Khôn ngoan là mình, mình đủ khả năng để thắng người ta. Nhưng cái tính chất đạo đức hiền lành là mình sẵn sàng nhường nhịn khi mà nó không quá nghiêm trọng. Một cái khía cạnh thứ ba nữa. Này tổng cộng ba không? Khía cạnh thứ ba nữa là mình biết cách lấy lòng người khác nhưng mà không lợi dụng.
[28:36]Biết cách chiếm cảm tình người khác nhưng mà không lợi dụng. Chiếm cảm tình người khác là sao?
[28:46]Làm cho người khác thương mình được, mình đủ bản lĩnh để làm điều đó, là trong cái cư xử, trong lời nói lễ độ, nhã nhặn, khéo léo, biết khen cái ưu điểm người ta, biết che đậy cái khuyết điểm của người ta. Đó là cái khôn ngoan, khéo léo của mình, cái tế nhị của mình, à biết nhường nhịn, san sẻ, biết lấy lòng. Nhưng mà khi người ta có tình cảm với mình rồi, mình không lợi dụng cái tình cảm đó để giành cái cái lợi cho mình. Đó, đó là thái độ của một người khôn ngoan nhưng mà đạo đức. Thường á người đời thì khi mà tranh thủ được tình cảm của ai thì họ sẽ tìm cách, họ tìm cách lợi dụng để giành cái lợi cho mình, tức là khai thác được cái cái tiềm năng á.
[29:37]Nhưng mà mình là một người đạo đức thì mình không có cái ý lợi dụng đó, dù rất nhỏ trong đầu. Do cái cuộc sống đạo đức của mình, do cái khôn ngoan, cái tế nhị của mình cũng có thể làm người khác họ thương mến, họ có cái thiện cảm. Đó là cái bản lĩnh, cái khôn ngoan của mình. Nhưng mà mình không có lợi dụng cái tình cảm của người ta để đem lại cái lợi cho mình. Với một điều nữa là người Phật tử hiểu nhân quả thì thường mình không có cái tâm niệm lợi dụng người khác, mà thường là mình giúp đỡ người khác nhiều hơn để cho người khác giúp đỡ mình. Vì sao? Vì theo nhân quả, cái người thọ ơn dễ trở thành người bộ hạ,
[30:28]trở thành cái người dưới tay mình, dễ trở thành người thuộc hạ, cái người bị sai. Còn người ban ơn dễ trở thành người chỉ huy. Đó là cái nhân quả, cho nên mình biết nhân quả thì mình bớt thọ ơn của người khác. Đó nhân quả vậy. Ví dụ như là tại sao mình phải chịu sự sai khiến của người đó, người đó giữ cái chức chỉ huy của mình là bởi vì trong những đời trước mình đã từng chịu ơn người ta, người ta đã giúp đỡ mình nhiều, bây giờ phải chịu người ta sai khiến trở lại. Cái yếu tố này thầy như đã giảng một lần phải không? Có nhớ không? Hồi xưa thầy giảng cái bài mà khái niệm về nhân quả thì có nói tới cái tính chất này.
[31:13]Sở dĩ tại sao một người họ làm lãnh tụ của một đất nước
[31:19]là bởi vì trong đời trước họ làm việc từ thiện quá nhiều, họ làm việc từ thiện quá nhiều. Dĩ nhiên là cái làm việc từ thiện nó vẫn khác với đạo đức thật sự. Có người làm việc từ thiện nhiều mà trong lòng không có đạo đức, họ làm việc từ thiện vì lý do khác. Rồi có người làm việc từ thiện vì đạo đức thật sự, nó khác nhau. Nhưng hễ làm việc từ thiện nhiều thì dễ trở thành người lãnh tụ, đó là cái nhân quả. Còn cái người mà thích thọ ơn thì chắc chắn những đời sau sẽ làm người thuộc hạ. Cho nên chúng ta thấy có một cái nghề mà nó nguy hiểm cho nhiều đời mà cái người làm nghề đó không biết là cái nghề ăn xin chuyên nghiệp.
[32:08]Tụi con có nghe nói nghề ăn xin chuyên nghiệp chưa? Có không? Tức là cái người mà đi ăn xin, nhưng tối về lấy tiền đem cho vay, hoặc là tối về đánh bài, đi nhậu. Sáng bắt đầu sáng sớm thức dậy, sau khi ăn một tô phở tái đặc biệt bắt đầu bó tay, bó chân, trét thuốc đỏ vô rồi lết lết lết đi ăn ngoài chợ. Xong rồi chiều về tháo băng tháo đồ ra tắm rửa sạch sẽ đi coi xi nê, đi coi video, uống rượu rồi tiền dư để dành cho vay. Đó là những người ăn xin chuyên nghiệp. Họ không hiểu được một cái nhân quả là cái sự thọ ơn quá đáng đó sẽ làm cho họ trở thành một kẻ tay sai thôi. Nghĩa là nhiều đời sau này họ cứ luôn luôn ở một
[32:51]vị trí mà ai cũng phải sai bảo họ được hết. Cả cái xã hội này đều có quyền sai họ, giống như là người nô lệ vậy. Thì thầy chưa hình dung được một cái người mà cả xã hội có quyền sai khiến họ là người như thế nào, tụi con tưởng tượng thử coi. Thầy chưa biết, nhưng mà cái cái quả báo là như vậy đó. Còn một người luôn luôn mình nhín nhét cái cái tiền của mình để mình giúp người khác thì luôn luôn trở thành người lãnh tụ, phải không? Mình biết cái nhân quả đó, cho nên ngày hôm nay mặc dù mình có cái bản lĩnh, có cái khôn ngoan tế nhị để tranh thủ được cái thiện cảm của người khác nhưng mình không lợi dụng, mà đôi khi mình còn giúp đỡ người ta nhiều hơn nữa.
[33:36]Giúp đỡ để làm gì? Để làm gì? Mai mốt mình làm chỉ huy hả? Nếu mình giúp đỡ người ta với cái ý nghĩ rằng để mai mốt mình trở thành người chỉ huy thì thầy vẫn gọi đó là một sự lợi dụng khác, phải không? Vẫn là một sự lợi dụng, lợi dụng luật nhân quả. Lại là một tật khôn ngoan. Bây giờ thầy nói thương yêu, thương yêu mọi người hay là thương yêu một người nào đó nhưng cương quyết không nuông chiều theo thói hư tật xấu của người đó, đó là hiền lành và khôn ngoan. Ví dụ như là mình thương em mình nhưng thương mà không nuông chiều, hễ thấy sai phải dạy cho bằng được, có khi cần tới roi vọt cũng phải dùng tới để sửa cho em mình thành một người tốt.
[34:29]Mà cái đó là lòng thương yêu, thương yêu nhưng thương trong cái cương quyết, trong cái sáng suốt. Nó hiền lành nhưng mà khôn ngoan là như vậy. Và cả cái cuộc đời này cũng vậy, cả cuộc đời này cũng vậy. Mình phải thương yêu tất cả mọi người, mình phải đem trái tim mình để dành cho tất cả con người. Nhưng mà sao? Nhưng mà không có nghĩa là mình nhân nhượng trước cái tội ác nó đang tràn lan trong cuộc đời này. Mình phải đóng góp làm một cái gì đó để giảm bớt cái tội ác trong cuộc đời này. Đó, đó là cái tuy rất đạo đức, rất hiền lành nhưng phải khôn ngoan, sáng suốt và cương quyết. Hôm rồi thầy đọc có bài tạp chí Reader's Digest của Mỹ á, nó có cái bài nói là:
[35:23]"Nhà tù hay là nơi nghỉ mát?". Thì cái ông phóng viên của báo Reader's Digest ổng đi vào các nhà tù của Mỹ thì ổng mới viết lại cái bài đó. Nói rằng đời sống của tù nhân nó sang hơn đời sống của người dân bên ngoài, nó cao hơn đời sống của các sinh viên đại học. Ở trong đó ăn uống rất là sang trọng, có các sân banh, sân tennis, rồi sân bóng chày, bóng rổ, à bóng mềm, có thư viện, có phòng hòa nhạc, rồi được giao tiếp bên ngoài khá thoải mái. Nhiều, không biết nhà tù nào, những người bị án tù chung thân á, mỗi năm họ mở một cái tiệc lớn gọi là "Lifers' banquet", tức là cái tiệc lớn của những người bị tù chung thân.
[36:11]Họ mời những người khách bên ngoài tới theo ý muốn họ, mở buổi tiệc rất thịnh soạn.
[36:18]Nó có nhiều cái ưu đãi mà thầy không tiện kể ra. Nó như vậy đó, rồi ổng mới viết rằng: Bên ngoài người dân làm lụng cực khổ để đóng thuế, nhưng mà để cho nhà nước nuông chiều những cái người mà giết người nè, hãm hiếp nè, lạm dụng trẻ em, đủ thứ hết. Thì chúng ta thấy cái khía cạnh này người Mỹ đã rơi vào một sai lầm, rơi vào một sai lầm là: Thương yêu nhưng mà không cương quyết sửa sai, phải không? Không cương quyết. Đó là cái điểm của xã hội lớn. Bây giờ mình nhìn lại ở trong cái mức độ nhỏ thôi là đối với mọi người chung quanh vậy, chúng ta rất thương yêu nhưng cương quyết không bao giờ nuông
[37:01]chiều, không bao giờ nhân nhượng trước cái tội lỗi, trước cái sai lầm của người khác. Không bao giờ bỏ qua, mà phải giáo dục, phải uốn nắn cho bằng được. Đó, đó là một tính chất. Cái khía cạnh thứ hai của cái gọi là đạo đức nhưng mà khôn ngoan là thế này: Mình không có tham vọng cá nhân, nhưng khi cần thiết cũng nhờ đến các phương tiện như tiền bạc, quyền lực để giúp đỡ mọi người và để giáo dục.
[37:34]Thí dụ thế này thầy nói, bây giờ cái tiền là có tội hay không có tội? Tiền có tội hay không? Tiền có tội không? Chắc không. Chắc là không có tội không? Sao? Rồi cái tội là do đâu?
[37:54]Do cái cách xài của mình phải không? Do cái cách xài. Nếu mà ví dụ như tụi con xin tiền ba má đi đóng học phí, học thêm, tháng này con học khóa đặc biệt là 200.000, xong rồi cái mình vô sòng bài hoặc là tụi con cũng bày lặp vô video là chết nghe không? Thì cái đó là đồng tiền nó trở thành tội lỗi. Nhưng mà nếu cái đồng tiền đó để mình mua cuốn sách tặng bạn mình, người bạn mình có điều kiện học hành thì đồng tiền nó trở thành cái gì ích lợi cho cuộc đời. Như vậy tiền bạc cũng vậy mà quyền lực cũng vậy, nó không có tội có phước mà tùy cái người sử dụng. Nếu là cái người tốt, lúc nào cũng vì người khác thì cái tiền
[38:42]bạc quyền lực ở trong tay người đó nó sẽ trở thành gì? Nó sẽ được khuếch đại để trở thành vô vàn ích lợi cho cuộc đời, cho xã hội. Còn cái tiền bạc và quyền lực mà nó lọt vào tay cái người xấu rồi thì cái xấu nó lan tràn trong cuộc đời này. Thì như vậy, cái căn bản của một người có đạo đức là không được tham vọng cá nhân. Nghĩa là mình không tham giàu, không tham có địa vị cao, không tham có quyền hành lớn. Mình phải loại trừ hết tất cả những tham vọng thầm kín đó trong lòng mình. Đừng để cho nó manh búng một chút nào hết. Thật ra, tuổi trẻ tụi con rất dễ bị những cái tham vọng đó chinh phục. Tụi con rất dễ bị.
[39:29]Như khi tụi con đọc sách này, tụi con thấy những danh nhân họ giữ chức này, giữ chức kia, hay đọc báo thấy ông giám đốc này nổi lên, ông giám đốc kia nổi lên, vân vân. Trong lòng mình dễ có một cái tham vọng. Một ngày kia mình sẽ giàu sang như vậy và đầy quyền lực như vậy. Rất dễ có. Nhưng mà thầy khuyên một điều là cái tham vọng cá nhân đó là một tội lỗi. Và nếu một ngày kia mà tụi con nắm được những điều đó, chắc chắn tụi con sẽ làm nên chuyện sai lầm. Vì sao? Vì cái mà tụi con mơ ước tiền bạc và quyền lực hoàn toàn là cái tham vọng của cá nhân. Chắn muốn cái gì cho mình để hơn người khác. Chỉ khi nào mà tụi con gạt được hết, tinh lọc được hết tất cả những
[40:21]cái tham vọng cá nhân đó ra khỏi tâm hồn mình, không bao giờ mơ ước giàu sang quyền hành để vì cái sung sướng cá nhân. Chỉ khi nào tụi con gạt hết sạch những cái đó ra, thì lúc đó thầy đồng ý với tụi con là nếu tiền bạc và quyền lực đến, tụi con nắm cho thầy. Cứ nắm đấy. Vì sao khi một người không còn tham vọng cá nhân thì tiền bạc và quyền lực vào tay nó sẽ trở thành cái điều tốt cho xã hội. Đó. Như vậy, cái yếu tố khôn ngoan là không tham vọng. À, yếu tố hiền lành á, hiền lành tức là không tham vọng, nhưng yếu tố khôn ngoan là gì? Là sẵn sàng sử dụng tiền bạc, quyền lực để giúp đỡ, để giáo dục người khác.
[41:10]Con đồng ý không? Như ngày xưa vậy, như vua Lý Thái Tổ mà là Lý Công Uẩn. Ông có cái phước để làm vua. Từ hồi nhỏ đã được thiền sư Vạn Hạnh tiên đoán, lớn lên cũng một vài thiền sư tiên đoán vậy. Thì ông sống ở trong chùa từ nhỏ, rồi do cái duyên đó nên thiền sư Vạn Hạnh không cho tu, buộc phải đi ra thi làm quan. Thì ông đậu làm quan, làm cái chức là, cái chức là cai quản cái đội vệ binh của Kinh Đô.
[41:50]Đến khi mà...
[41:53]Lê, Lê Long Đỉnh chết phải không? Lê Long Đỉnh chết. Coi như đất nước đang hỗn loạn, không có người, thì triều đình mới bầu Công Uẩn làm vua, lập nên nhà Lý, là Lý Thái Tổ.
[42:09]Ông có cái là ông dè dặt đối với quyền hành thật. Cái thái độ đạo đức của ông là làm quan thì làm trọn cái nhiệm vụ của mình. Mặc dù trước kia ông cũng có nghe một vài người tiên đoán rằng ông sẽ làm vua, nhưng ông không dám nói. Ai mà tiên tri cái điều đó ông sợ lắm, ông nói là Thánh thượng đang còn tại vị. Cái lời nói này đúng là lời nói dễ bị cái tội tru di tam tộc, nên lòng ông rất là khiêm tốn. Tuy nhiên, đến khi mà vua chết, triều đình bầu ông lên làm vua thì ông nhận mà đúng, đúng, ông nhận là điều đúng. Với một con người đạo đức, khiêm tốn, không tham vọng, quả nhiên cái triều Lý là một cái triều
[42:51]đại đưa cái nền văn minh của Việt Nam mình tới cái chỗ huy hoàng mà đến ngày nay mình vẫn còn tự hào, phải không? Khi quyền lực và tiền bạc lọt được vào tay người có đạo đức thì cái điều tốt đẹp nó xảy ra. Cho nên tụi con trước hết cố gắng là một người đạo đức, thanh lọc hết mọi cái tham vọng trong lòng mình và sau đó tùy duyên, đôi khi cần mình cũng phải nắm lấy quyền lực để làm một cái điều tốt cho xã hội.
[43:25]Cái khía cạnh thứ ba của cái hiền lành nhưng mà khôn ngoan là thế này. Hòa nhã, tùy thuận với ý kiến mọi người để giữ hòa khí và tình cảm. Đó là cái tính chất hiền lành. Nghĩa là mình hòa nhã trong cái đời sống hàng ngày, mình tiếp xúc với nhiều người thì có những lúc mà chúng ta nghe người có ý kiến này, người có ý kiến kia, thì thường một người hiền lành đạo đức là mình có cái thái độ hòa nhã, tùy thuận với ý kiến người khác, sống bằng tâm của người khác, chứ không có khư khư cố chấp cái ý kiến của mình để giữ cái hòa khí. Đó là yếu tố hiền lành. Nhưng mà hiền lành phải khôn ngoan là chỗ này.
[44:13]Tuy nhiên, sẵn sàng tranh đấu cho lẽ phải để bảo vệ quyền lợi của những người đau khổ.
[44:23]Mình rất hiền lành, nhưng cái hiền lành nó không có nhu nhược. Cái hiền lành đó là cái sức làm chủ nội tâm của mình. Khi một người nói sai, mình biết sai, nhưng mà thấy cái việc này nó không quá đáng lắm, mình thôi im lặng giống như chấp nhận, không cần cãi, nó không đáng để mình giữ cái hòa khí thôi. Tuy nhiên, gặp những cái việc mà nó có một sự bất công quá đáng thì mình sẵn sàng nói lên tiếng nói cứng rắn để tranh đấu giúp cho những người mà họ bị thiệt thòi, bị lép vế. Đó là cái hiền lành nhưng mà phải khôn ngoan. Đó là cái yếu tố. Cho nên một người mà đạo đức đúng nghĩa là không phải là một người nhu
[45:08]nhược, nhưng mà là một người hết sức thông minh, hết sức sáng suốt. Nên chúng ta hay dùng những người đó là những triết gia đó. Triết gia là như vậy, là những người thấu đạt mọi lẽ nhưng mà rất đạo đức. Nó khác với những người mà học giả, có khi họ khôn ngoan mà cái đạo đức không có sâu thẳm. Còn những người mà... thí gia thì rất là sáng suốt nhưng rất là đạo đức. Còn đôi khi chúng ta nhìn những người mà chủ trương cái hiền lành cực đoan. Hiền lành cực đoan thì không biết dùng cho giới nào. Đôi khi giới tu sĩ dễ bị cho là hiền lành cực đoan, là cái gì cũng nhịn cũng thua, nhịn thua, ai làm sao được, ai làm sao được.
[45:57]Dễ bị vậy, nhưng sự thật không phải vậy. Bởi vì người đạo đức đúng nghĩa phải là một người rất sáng suốt. Mình khi cần phải đấu tranh trong trường hợp nào để giúp người khác và khi cần phải nhường nhịn là lúc nào để giữ hòa khí. Đó, bởi vì hai cái đó đều có lợi. Khi mình nhịn để giữ hòa khí, và cái hòa khí cũng có lợi cho mọi người. Khi mình cần nói lên tiếng nói cứng rắn cũng để để bưng vực cho một người nào đó. Còn đối với cá nhân mình không quan trọng lắm. Đó cái yếu tố tính chất là hiền lành mà khôn ngoan. Như vậy, khôn ngoan mà hiền lành nó khác với cái hiền lành mà khôn ngoan, thấy không?
[46:45]Bây giờ trong cái cái đề tài này, thầy muốn nói đến cái yếu tố rằng cái nhìn đối với cái thành bại của cuộc đời.
[46:57]Chúng ta sống ở đời, luôn luôn chúng ta muốn đi tìm cái thành công. Tụi con vì tụi con học hết sức cực khổ, cũng là để mong sau này mình thành tài, mình có một cái địa vị và có thể làm được lợi ích cho cuộc đời. Đó là cái hoài bão của tất cả tụi con. Tuy nhiên, không phải ai cũng đạt được cái mơ ước của mình, không phải ai cũng đạt được. Có khi chúng ta thành công, có khi chúng ta thất bại.
[47:30]Thì có người cho rằng cái thành công là do cái gì? Là do mình có tài, khôn ngoan và đôi khi tàn bạo một chút. Người ta quan niệm như vậy. Còn cái thất bại là của một người thiếu khả năng, nhu nhược và hiền quá để người ta ăn hiếp, đôi khi như vậy. Nhưng với cái nhìn đầy minh triết, chúng ta có cái nhìn thành bại khác. Khác ở chỗ này: Thứ nhất, chúng ta đặt mọi chuyện trên cái nền tảng của lý nhân quả. Sự thành bại là do cái nhân quả nhiều đời.
[48:13]Đó là cái căn bản đó. Nói như vậy, có khi tụi con sẽ phản đối với thầy, nói là nếu không có khả năng làm sao thành công, phải không? Nhất là giữa cái thời buổi mà kinh tế thị trường cạnh tranh gay gắt như thế này, chỉ có người rất giỏi, rất đặc biệt mới có thể cạnh tranh được. Mình nói đơn cử như là một cái sản phẩm, một cái sản phẩm dây điện thôi. Là bao nhiêu cái dây điện sản xuất ra trên thị trường, mà người nào có khả năng, có kiến thức để sản xuất ra loại cái dây điện mà nó nhiều cái tính chất, nhiều cái tính năng ưu việt, giá thành rẻ thì người đó chiếm lĩnh thị trường. Mà muốn làm được điều đó phải hết sức có tài.
[48:56]Như vậy cái thành công nó lệ thuộc vào cái tài năng trước, phải không? Chứ nói nhân quả nghe mơ hồ. Nhưng ở đây chúng ta sẽ thấy thế này: Chính cái tài năng để đưa đến thành công đó, cái tài năng đó cũng lệ thuộc vào nhân quả, cũng lệ thuộc vào nhân quả. Một người đời trước làm phước nhiều là một người dễ có tài hơn là một người không làm phước. Thường là như vậy. Tuy nhiên vấn đề này rất lắt léo, rất lắt léo về cái tài và không tài đó, nó rất là lắt léo. Thì sau này nếu có dịp, chúng ta sẽ đào sâu, hôm nay mình không có đi vào vấn đề đó lắm. Nhưng để nhìn thế này, cái thành bại là do nhân quả để mình chi? Mình có một thái độ.
[49:41]Nếu mà thành công, mình sẽ không kiêu hãnh, mình sẽ không kiêu hãnh. Và nếu thất bại, mình sẽ không không chán nản, không chán nản, để mà tiếp tục đi tới nữa. Cái người mà thành công mà kiêu hãnh, tự mãn, nó giống như một cái dĩa cạn, nước không thể rót nhiều được. Người đó không bao giờ có cái thành công lớn. Cái thái độ đưa đến này: Tuy chúng ta rất cố gắng, nhưng chúng ta hết sức cố gắng để học hành, sau này khi ra làm việc mình cũng hết sức cố gắng cho được việc, nhưng không bao giờ đặt hết hy vọng vào đó để còn chừa một cái chỗ cho tâm hồn mình được núp trong cái sự bình an khi mà cái thất bại nó tới.
[50:36]Thầy nói câu này tụi con hiểu không? Ví dụ như là tụi con cố gắng hết sức mình để làm cái công việc đó, nhưng mà tụi con hy vọng cho thầy 70% thôi, còn 30 để dành. 30% để dành để làm gì? Ví dụ như mình có chuyện cái nó không thành công như ý mình thì mình đã chừa 30% để mình ngồi ở nhà uống trà, mình đã tiên liệu điều này rồi, lòng mình không có buồn lòng, còn cái chỗ bình an để mình núp khi mà cái cái thất bại nó tới, rồi đủ sức mạnh làm chuyện khác nữa. Có đồng ý không? Đó là một thái độ của một người hết sức là khôn ngoan và đạo đức. Có một lần có người hỏi thầy như này, là: "Chúng ta sống trên đời phải có cái ước mơ lớn,
[51:27]có lý tưởng lớn để làm lợi cho cuộc đời, làm lợi cho mọi người." Rồi có người mới hỏi thầy: "Thưa thầy, sao con thấy có những người cũng như vậy đó, cũng có ước mơ lớn, lý tưởng lớn, nhưng mà khi không thành công, họ buồn bực, họ chán nản, họ đau khổ, họ thất chí. Như vậy là sao? Như vậy nếu thầy nói là phải có ước mơ lớn, có lý tưởng lớn, thì nếu họ không thành công thì họ sẽ rơi vào cái tâm trạng này, đau khổ, thất vọng."
[51:59]Tụi con đồng ý không? Thà mình không có ước mơ lớn, phải không, không có lý tưởng lớn, mình không đạt được thì thôi, mình đâu có mơ ước nó. Nhưng mà nếu mình đã có ước mơ, có lý tưởng mà không đạt được thì nó nó đau khổ lắm, phải không? Như vậy cái mà thầy khuyên là tất cả mọi người phải có cái ước mơ lớn, có lý tưởng lớn để làm cái lợi ích gì cho cuộc đời này, thì có phải là một lời khuyên không
[52:27]chính xác lắm hay không, phải không? Ai trả lời câu này? Nếu nói rằng mình sợ rằng khi mình mơ ước như vậy mà lỡ không thành công thì mình phải đau khổ, thì như vậy là chúng ta không nên mơ ước lớn, không nên có hoài bão lớn chăng?
[52:48]Đố tụi con tìm ra được cái cái mấu chốt chỗ này. Ai tìm được? Lên trả lời cho các bạn nghe. Ai? Con giơ tay lên. Trời, con giơ cả hai tay luôn hả? Dạ con nghĩ là không phải. Bởi vì nếu như một con người ai cũng sợ là mình làm một việc rồi sẽ không đạt đến cái thành công thì sẽ không ai bắt tay vào một công việc nào đó nữa. Mà con người sinh ra và lớn lên thì ai cũng phải nghĩ đến một cái mục đích là mình sống để làm gì, mình sống để mà làm công việc có ích cho xã hội, mình sống để mà mình hiện hữu trên cái mặt đất này, mình phải làm việc gì có ích. Còn nếu mà bây giờ mình nói là mình không muốn làm cái
[53:45]gì nữa, không có những cái hoài bão lớn lao nữa, thì mình sẽ không có những cái việc làm gì đó có ích, mà coi như là mình không có hiện hữu trên mặt đất này nữa. Thầy hỏi lại. Thầy thì đồng ý rồi, thầy đồng ý. Nhưng mà thầy chỉ hỏi thêm nè: Bây giờ có hoài bão, phải không? Nhưng mà lỡ nó thất bại rồi mình đau khổ rồi sao? Thầy, con nghĩ là cái đó là mình đi về phía cực đoan rồi. Khi mà mình làm với một cái tâm trạng là mình làm hết sức mình, nhưng mà không đạt được thì dĩ nhiên là mình, như thầy nói 100% thì mình lấy là 70% là mình làm, thì còn 30% là mình để hy vọng sống. Thôi thầy cảm ơn Duy nhiều ha.
[54:30]Con tên gì thầy quên rồi? Minh, Minh ha.
[54:40]Còn khá hay, để thầy bổ sung thêm nha. Hay có ai bổ sung không? Để cho nó rõ luôn cái ý này. Có ai bổ sung thêm? Thôi giờ để thầy bổ sung nha, như thế này: Chúng ta có ước mơ lớn, có hoài bão lớn để đem lại cái cái ích lợi cho mọi người, phải không? Đó, tức là cho mọi người như nãy Minh nói đó, đúng không? Tức là mình sống ở trên đời là mình nghĩ đem cái lợi ích cho mọi người. Nhưng mà lỡ không thành công, mình có đau khổ không? Thầy nói thế này: Sẽ có đau khổ với cái người mà trong cái ước mơ đó nó lẫn cái tham vọng cá nhân ở trỏng. Nó lẫn cái tham vọng cá nhân. Ví dụ như thầy nói điều này coi, là
[55:29]như một người nào đó đi ngang qua đường phố thấy nhiều người nằm ngủ trên vỉa hè không có nhà, không nhà. Mới thấy thương, phải không? Mới ước mơ: "Tôi mơ sau này tôi sẽ làm Thủ tướng, làm Thủ tướng thay cho Thủ tướng Võ Văn Kiệt ví dụ vậy, để chi? Tôi mở chính sách nhà cửa, phải không? Nghĩa là ai mà không nhà là cấp nhà giúp đỡ người ta có nơi ăn chốn ở, không còn để người ta nằm lăn lóc vỉa hè." Đó ví dụ có cái ước mơ như vậy, tốt không? Điều đó tốt không? Tốt. Nhưng, nếu nhưng sau này có chắc ổng làm Thủ tướng nổi không? Làm sao mà không nổi. Chưa chắc làm được phải không? Chưa chắc làm được. Ổng sẽ đau khổ:
[56:11]"Trời ơi, mình ước mơ làm Thủ tướng để mà mình cất nhà cho người không vô gia cư ở, mà sao mình không làm được?" Đau buồn, à thôi về quê đi câu cá ví dụ vậy. Chỉ bởi vì trong đó lẫn cái tham vọng cá nhân là tham vọng quyền lực, tham vọng cái danh vọng, nó lẫn ở trong đó. Chứ không phải thật lòng vì những người không gia cư hoàn toàn. Bởi vì đạo Phật nói rõ lắm: Hễ có ích kỷ là có đau khổ. Cái đau khổ chỉ xuất hiện với người ích kỷ thôi, không bao giờ xuất hiện với người hoàn toàn vị tha. Cho nên chúng ta mơ ước, thầy cho quyền tụi con mơ ước làm Thủ tướng, kể cả làm Tổng Bí thư, cứ mơ ước. Nhưng mà nếu tụi con lẫn tham vọng cá nhân,
[56:57]trong đó cái mơ ước địa vị, danh vọng, cái vinh quang của chính mình là chính, còn cái ước mơ làm lợi cho người khác nó là một cái bề mặt bên ngoài thôi, bên trong chính là cái danh vọng, cái vinh quang cá nhân mình. Nếu lẫn cái đó thì tụi con sẽ đau khổ khi không đạt được, vì cái ích kỷ nó tồn tại. Còn cái người mà mình mơ ước làm lợi ích cho mọi người trọn vẹn, không lẫn một chút vinh quang của cá nhân, không lẫn chút nào, thì lỡ không làm được sẽ không đau khổ, sẽ không đau khổ. Thầy khẳng định điều đó. Ví dụ như là tụi con mơ ước sau này mình làm cái gì lớn để mở lại chính sách cất nhà cho những người vô gia cư nghèo khổ,
[57:41]giáo dục những em bụi đời vân vân, mình cần phải có quyền lực. Nhưng mà lòng mình không có cái vinh quang cá nhân, à chỉ nghĩ là vì người khổ thôi. Sau này lớn lên, đôi khi cái cuộc đời mình nó không đạt được, à đôi khi cái hoàn cảnh nó không như ý, mình không thành công nhưng cũng sẽ không đau khổ, sẽ không đau khổ, vì nó không lẫn cái ích kỷ cá nhân ở trong đó. Tụi con đồng ý cái này điều đó không? Đồng ý không? Đau khổ chỉ có nơi người ích kỷ thôi. Cho nên cái bài hôm nay thầy nói là khôn ngoan như rắn và hiền lành như chim bồ câu, một cái điều quan trọng lại là mình gạn lọc tâm mình khỏi sự ích kỷ.
[58:27]Có câu chuyện trong Góp nhặt cát đá về Thiền sư Gessan. Ông là nhà sư nhưng cũng là một họa sĩ. Ông vẽ rất đẹp, có lẽ là do cái sức định của thiền nên ông vẽ rất đẹp. Nhưng có một cái là ổng kêu giá đắt, kêu giá đắt nên nhiều người cũng ghét. Thấy ông thầy tu gì mà ham tiền. Có một lần có cô gái đó, cô gái thì muốn Gessan vẽ. Đến nhờ ổng vẽ thì ổng vẽ rất là đẹp, xong ổng kêu giá thì đắt. Cô này nói: Con nghệ sĩ này bần tiện, mặc dù cái tài năng ổng giỏi nhưng trái tim ổng không xứng đáng. Cổ mới quay lưng lại, cổ cởi cái áo ra, kêu ổng vẽ cái váy sau lưng của cổ, vẽ cái đồ lót của cổ để là miệt thị ổng đó.
[59:18]Nói ổng muốn vẽ rồi kêu giá bao nhiêu cũng trả, tức là mắng ổng mà mắng bằng tiền đó. Là ổng chỉ đáng vẽ những cái này thôi với cái tâm hồn bần tiện mà ham tiền của ổng. Ổng tỉnh bơ à, ổng vẫn vẽ. Ổng vẽ cũng rất là đẹp cái đồ váy, đồ lót của cổ rồi ổng kêu cái giá rất là mắc, để trả tiền cho ổng thôi. Cô kia sẵn sàng trả, trả giá hai bức tranh. Sau một thời gian thì ổng vất cọ ẩn tu rồi người ta mới biết ổng, biết ổng có một cái mục đích thế này, ổng có ba mục đích. Mục đích thứ nhất là thầy ổng mất lâu mà ổng không đủ tiền để xây cho thầy ổng một cái tháp cho đẹp. Đó là lòng hiếu đối với thầy, nên ổng vẽ ổng kêu tiền hơi mắc.
[1:00:04]Đó là lý do thứ nhất. Lý do thứ hai là có một con đường làng đi qua gần cái chùa ổng đó, con đường đó nó nó hư hại, ai đi qua cũng thường hay bị té, rất là khổ sở, nên ổng muốn có tiền để đắp lại con đường đó. Cái thứ ba là cái địa phương nơi ổng ở thỉnh thoảng có một trận lụt xảy ra, nên ổng muốn có tiền để ổng xây một cái kho lương thực, ổng giấu lương thực ở trong đó. Hễ trận lụt xảy ra cái ổng đem lương thực ra ổng ổng cho những người trong cái tai nạn. Khi mà ổng làm được ba điều đó rồi thì ổng vất cọ vào núi ẩn tu, không bao giờ vẽ nữa. Đến lúc đó người ta mới thấy được cái tâm hồn của ổng.
[1:00:46]Cho nên cái căn bản ở chỗ này là cái chỗ mình gạn cái lòng mình khỏi mọi sự ích kỷ. Đôi khi mình làm cái việc mà người ngoài đánh giá giống như mình rất là ích kỷ. Nhưng mà cái đánh giá tạm thời không cần thiết, miễn tận trong thâm tâm mình luôn luôn mình vì người khác, đó là điều tốt.
[1:01:11]Một điều nữa thầy muốn nói trong ngày hôm nay là thầy muốn ca ngợi thiền định như là một sự tổng hòa hài hòa giữa khôn ngoan và đạo đức. Một người mà tâm hồn được an tịnh, họ sẽ xuất hiện một lúc hai yếu tố đó. Như nãy giờ thầy nói là chúng ta dung hòa giữa cái khôn ngoan và cái đạo đức bởi vì cái lý luận. Vì lý luận chúng ta phải thế này và phải thế kia để mình được khôn ngoan như rắn và hiền lành như chim bồ câu. Nhưng ở đây bây giờ thầy nói lại, có một cái mà mình không cần phải dùng lý luận để dung hòa được nó là rất là đẹp của khôn ngoan và đạo đức là thiền định. Ủa, hôm nay mình quên ngồi thiền hả?
[1:02:00]Nhưng còn hên ha. Thôi rồi thầy người ta tu thiền ổng ổng giảng là thầy quên mất tiêu, chứ lẽ ra là tụi con phải ngồi thiền nửa tiếng, mà về nhà phải ráng ngồi. Khi tâm mình an định, tự nhiên mình sáng suốt và mình hiền lành.
[1:02:18]Khi tâm mình an định á, một người đối diện với tụi con, tụi con đánh giá được bản chất của họ khá đúng, trên khái quát. Khi mình an định á, tự nhiên mình rất thông minh, mình nhìn lại sự việc quá khứ nó có những cái uẩn khúc mình đoán ra hết. Như cũng cái sự việc như là một cái người nào đó họ họ gạt mình. Họ đến họ gạt mình, mình chỉ biết là à người đó gạt mình, rồi nhìn lại. Nhưng nếu mà khi tụi con thiền định, tâm mình có chút định, tụi con nhìn lại cái sự việc mà bị người ta gạt á, tụi con chợt phát hiện một điều khác nữa là có sự tiếp tay của một người bạn của mình nữa, mà trước lúc đó mình đi qua đó mình không đánh giá được, không phân tích được.
[1:03:02]Khi mình khôn ngoan mình nhìn lại cái quá khứ, mình sẽ phân tích cái quá khứ nó sâu sắc hơn. Cũng vậy, khi một người tâm an định, mình có khả năng đoán những cái chuyện tương lai nó cặn kẽ nhiều hơn, nhiều hơn là mình không có cái an định. Tuy nhiên, khi một người được cái định, ngoài cái khôn ngoan đó, họ là một người hiền lành, cái ích kỷ nó vơi nhẹ, là một người hòa nhã, tế nhị, khéo léo, nhẫn nhục. Đó, cho nên thiền định tự nó là một sự tổng hòa rất là tốt đẹp giữa cái khôn ngoan và cái đạo đức, là một cái mà thầy mãi mãi cứ ca ngợi. Thầy luôn luôn mong tụi con cố gắng để mà thực hiện điều này trong suốt cuộc đời của mình.
[1:03:53]Bây giờ thầy thấy cái lượng thông tin mà tụi con học á càng ngày nó càng nhiều, nhiều hơn hồi của thầy. Bởi vì những phát minh mới nó nhiều quá, nó cứ dồn ép vào trong chương trình học, tụi con phải học càng lúc càng nhiều, càng lúc càng nhiều. Thì nếu mà một cái thần kinh mình yếu á, mình không đủ sức tiếp nhận những cái thông tin đó. Phải có cái thần kinh mạnh, mà thần kinh mạnh chỉ bằng con đường thiền định, thiền định. Một điều nữa thầy muốn nói, một điều cuối cùng thầy muốn nói là khi một người mà khôn ngoan và đạo đức, mình có cái nhìn
[1:04:36]về mọi chuyện ở trên đời là không có gì cố định giữa cái đúng với sai, cái tốt và cái xấu. Cái mà mọi người đánh giá là đúng, coi chừng nó sai. Cái mà mọi người nói là sai, coi chừng nó đúng.
[1:04:53]Cái mà mình nhìn thấy là hôm nay là tốt, coi chừng ngày mai mình nhìn lại nó là xấu. Cái mà ngày hôm nay người ta đánh giá là xấu, ngày mai được chứng minh là tốt. Cho nên người mà mình có cái an định, trầm tĩnh, mình nhìn mọi cái đúng sai, tốt xấu trong cuộc đời nó không có một cái cố chấp, không có chấp trước. Đừng thấy cái thì ngày mai là xấu, thấy đúng ngày mai coi chừng là sai. Tụi con có nghe chuyện ông này chưa? Hồi khi ổng làm quan ở đất Nghiệp á, nơi đó có cái tục lệ là mỗi năm cưới vợ cho Hà Bá á.
[1:05:32]Có nghe chưa? Có người chưa? Thôi, người nào nghe rồi thì nghe thêm. Khi ổng làm quan huyện lệnh ở đất Nghiệp thì người dân có tục lệ là mỗi năm tìm những cô gái đẹp thả bè trôi trên sông, gọi là cưới vợ cho Hà Bá. Ổng về ổng ngạc nhiên cái tục lệ đó, ổng mới dặn các bô lão là khi nào mà có cái lễ đó thì cho ổng tới xem. Thì hôm đó cái tục lệ diễn ra cái ổng dẫn lính ổng tới xem. Cái ổng nói để cho ổng coi mặt cô dâu. Ổng đến ổng vạch cái mặt ra cái ổng nói: Cô này xấu quá, cưới xuống sợ Hà Bá không bằng lòng. Ổng nói: Thôi để nhờ cái bà mà bà đồng á bà đồng á, bả xuống báo với với Hà Bá là để chờ ít bữa,
[1:06:20]ổng sẽ tuyển nấm quăng qua con sông trước. Ổng ngồi ổng thành khẩn, tâm ổng rất là thành khẩn, nói: Ủa, sao lâu quá mà bà đồng bả không lên ta? Ổng nhờ thêm mấy cái cái ông ông mà ông lão mà chủ trương ra đó, nhờ ổng xuống hối bả, đi hỏi coi làm sao. Xách hai, ba ông quăng xuống nữa. Ổng cũng ngồi ổng ổng chắp tay nghiêm chỉnh ổng chờ. Ổng chờ một lát: Ủa, sao mấy ông già cả này đi cũng không khá? Cái ổng tóm thêm mấy ông nữa, kêu lính tóm thêm mấy ông, chừa. Trời ơi, quỳ lạy dập đầu coi là nứt đầu đổ trán, xin ổng tha mạng. Ổng mới đứng lên nói: Từ đây chấm dứt cái tục này nghe không? Chấm dứt.
[1:06:56]Rồi sợ, dân kể từ đó chấm dứt luôn. Giống như nhà nước mình hôm nay mà cấm đốt pháo vậy. Triệt để luôn. Cho nên người Trung Hoa họ có ba cái nhân vật mà khi cai trị dân, người dân rất là ổn định và tốt đẹp, không có những cái xấu xảy ra. Là nói khi Tử Sản ổng cai trị dân đất Trịnh thì dân không thể dối ổng được vì ổng quá thông minh, nhúc nhích gì ổng biết liền. Khi mà Tử Tiện cai trị dân đất Đan Phụ thì dân không nỡ dối ổng, không nỡ làm điều bậy bạ vì quá thương ổng, quá thương cái ông quan của mình nên không dám làm điều bậy bạ. Còn khi Tây Môn Báo mà ổng cai trị dân đất Nghiệp thì dân không dám làm điều bậy bạ, ớn ổng quá.
[1:07:45]Đứng tóm cổ quăng xuống sông không nói gì hết. Đó là ba cái thái độ của ba cái con người mà đều làm cho dân không dám làm điều bậy bạ. Là Tử Sản thì ổng quá khôn ngoan, quá thông minh nên dân không dám làm bậy, ổng biết liền. Tử Tiện thì ổng cái đạo đức của ổng chinh phục được dân, dân bị cảm hóa bởi cái đạo đức của ổng mà không nỡ làm điều bậy bạ. Như vậy cái ông Tử Sản á là ổng đứng trên khía cạnh khôn ngoan mà thành công, thấy không? Ông Tử Tiện á thì ổng đứng trên khía cạnh đạo đức mà thành công. Còn ông Tây Môn Báo thì ổng
[1:08:25]ổng đứng trên khía cạnh gì?
[1:08:29]Đứng trên khía cạnh là thật ra cái ổng là đúng là khôn ngoan mà nó hơi tàn bạo, thấy không? Nó không có khía cạnh đạo đức trong đây, nhưng mà nó cũng đạt được cái mục đích là là dân không dám làm điều bậy bạ. Bây giờ giữa ba người này ba người này mà nếu mình gán ghép qua ba tính chất của đạo Phật là bi, trí, dũng. Bi, trí, dũng. Bi là cái ông Tử Tiện á mà ổng làm cho dân thương đến nỗi không dám làm điều bậy bạ là bi, thấy không? Còn Tử Sản á, ổng trí, nên dân làm không qua mặt ổng được, ổng biết liền, là bi, trí. Còn Tây Môn Báo là ổng dũng, tức là dữ quá, xách cổ người ta quăng xuống sông, bi, trí, dũng.
[1:09:15]Bây giờ giữa ba cái khía cạnh đó, mình chọn cái cái thái độ nào là thích hợp nhất? Tụi con nghĩ coi.
[1:09:26]Thì tụi con cứ giơ tay lên phát biểu đi. Trong ba khía cạnh đó: bi, trí, dũng, bằng cái đạo đức, bằng cái khôn ngoan và bằng cái sự tàn bạo, bằng cái sự cứng rắn, dùng chữ cứng rắn đi ha. Thì trong ba khía cạnh đó, tụi con nên chọn thái độ nào lỡ mai mốt tụi con làm bí thư huyện hay chủ tịch huyện ha? Ai giơ tay phát biểu? Thưa thầy, con chọn luôn cả ba khía cạnh đó: bi, trí và dũng. Tại vì theo con nghĩ á, một con người mà muốn vươn được tới sự hoàn thiện á, thì một mình cái dũng không á, họ không họ sẽ không có đạt được. Bởi vì đi song song với dũng á, nhiều khi con người ta chỉ có biết theo cái nguyên
[1:10:12]lý, họ cứng nhắc quá, thành ra phải phối hợp với cả cái bi, tức là lòng từ bi. Khi họ làm, họ làm đúng nhưng mà họ còn phải biết cái đúng của họ. Và có cả cái trí để họ sử dụng nó vào cái dũng trong một cái mục đích nào đó.
[1:10:31]Có còn gì để bổ sung nữa không? Hết? Tham quá gom ba cái là hết rồi, không chừa cho ai cái nào hết. À con, xin mời. Dạ thưa thầy, con xin có thêm ý kiến
[1:10:44]đó là như bạn Phú nói là chọn cả ba cái nhưng mà vì sao mà ba cái ông đó ổng vẫn ổng sử dụng có một cái ổng vẫn thành công trong việc trị dân? Do đó mà con nghĩ rằng á là con đồng ý với bạn Phú này là sử dụng ơ đó chọn cả ba cái nhưng mà việc tùy theo trong mọi trường hợp mà mình sử dụng. Chẳng hạn như trong một đất nước, tùy theo cái tình hình của đất nước như thế nào mà mình sử dụng cái ơ cả cả ba trường hợp như vậy. Chẳng hạn như là con nghĩ là nếu một đất nước an bình, mình không mình không cần phải sử dụng cái cái dũng như Tây Môn Báo để mà ơ mình mà còn đất nước mà sau khi mà nó vừa trải qua một cơn
[1:11:35]hoảng loạn, mình cần phải trừ sử dụng cả ba cái đó, nên tùy theo cái trường hợp cái trường hợp của đất nước mà mình sử dụng cả ba. Có gì phải bổ sung nữa không? Hay quá thấy không? Nói chung là hai bạn trả lời rất là hay, rất là hoàn chỉnh. Nếu thầy có trả lời cũng không hơn như vậy được, cũng vậy, đúng là chúng ta cần phải có, nắm được ba cái đó. Con người mình đủ tố chất ba cái đó và tùy lúc, tùy trường hợp, tùy hoàn cảnh, không gian, thời gian, sử dụng thiên về cái nào hơn thấy không? Mặc dầu đủ ba cái nhưng mình sẽ thiên về cái nào hơn trong hoàn cảnh nào? Hai câu trả lời rất là hay. Bây giờ còn vài phút cuối, à có ai hỏi gì không? Hay là ai phát biểu?
[1:12:18]Tức là thầy nói hỏi ở đây là không phải hẳn là tụi con hỏi để thầy trả lời, mà đôi khi trong bài học này tụi con có một cái sáng kiến gì nữa để trình bày cho các bạn cùng nghe. Tụi con có ý kiến hả? Mời, thầy mời. Con tên gì?
[1:12:35]Tên gì mà nghe hay quá vậy? Dạ thưa thầy, con tên là Nguyễn Tường Anh Lạc. Dạ thưa thầy, nãy thầy có nói thầy khuyên là tụi con cũng như mọi người là phải nên sống phải có một ước mơ lớn, một hoài bão lớn. Thì con có một cái muốn hỏi thầy là mình có ước mơ lớn, hoài bão lớn á thì nếu mà những người nào mà có những cái muốn có một cái cái sự giúp ích cho mọi người hoặc có những cái ước mơ lớn và hoài bão lớn, nhưng mà để làm sao để thực hiện những cái ước mơ lớn và hoài bão lớn đó, mong thầy chỉ bảo?
[1:13:14]Cái câu hỏi này lại quá lớn phải không tụi con? Làm sao để mình đạt được cái thành công, đạt được hoài bão ước mơ, thì không thể nói trong một vài câu nói được mà nó tùy cái ước mơ mình loại nào nữa. Như một người muốn làm cái gì thì mình phải hội đủ bao nhiêu điều kiện trong cái cái mục đích của mình. Ở người có mục đích khác thì hội đủ bao nhiêu điều kiện để thành cái mục đích đó. Nhưng mà cái quan trọng nhất là cái khả năng, làm sao mình có khả năng và có phước. Vì có phước mình mới thành công được, không phước không thể thành công. Đó là cái điều khẳng định. Cho nên từ bây giờ tụi con phải lo làm phước.
[1:13:53]Giúp mọi người, dù là một đường tơ kẽ tóc vẫn phải lo giúp đỡ mọi người chung quanh để tạo cái phước. Và cũng lại để tập cái cái lòng tốt của mình, để tập cái đạo đức của mình. Dù là chỉ cúi xuống nhặt một cái đồ vật gì giùm cho một người già cũng vẫn phải tập làm. Hoặc là thấy người xách nặng thì đến xách giùm, nhưng đừng có xách chạy luôn ha. Nghĩa là tụi con làm phước từng chút, từng chút một để thực hiện cái phước và rèn luyện cái tâm tốt của mình. Có phước lớn mới thành công lớn được, đó là điều khẳng định. Cái thứ hai là rèn luyện khả năng. Và rèn luyện khả năng thì như tụi con đang học tức là đang
[1:14:38]rèn luyện khả năng, mà thầy bổ sung thêm vài khía cạnh, cái khả năng nó đòi hỏi cái đầu của mình nhiều hơn. Cái đầu, tức là khả năng thông minh, phán đoán, suy luận, sáng tạo, ký ức, ghi nhớ cái đầu của mình nhiều. Mà cái đầu muốn mạnh thì cái thân phải mạnh. Phải tập thể dục, nếu được thì tụi con tập thêm võ thuật, tập khí công. Cái mạnh của cái thân thể nó đưa tới cái sức mạnh của não bộ, sức mạnh bên trong. Đồng thời tập thiền để tăng cường cái sức mạnh của tinh thần gấp gấp bội lần hơn nữa, tụi con mới đủ sức đối phó cuộc đời sắp tới mà nó rắc rối hơn nhiều so với những thập niên trước. Trong những thập niên tới nhất là tụi con chuẩn bị bước
[1:15:18]sang thế kỷ 21, nhiều cái nó còn rắc rối nhiều hơn nữa mà đòi hỏi cái thần kinh thép mới chịu đựng nổi. Từ bây giờ tụi con phải lo ngay điều đó: rèn luyện thể dục, võ thuật, khí công, thiền định để cái đầu mình trở thành bằng thép. Nghĩa là mình tập trung cái gì chỉ còn cái đó, để khi buông ra không còn cái gì trong đầu, nó trống rỗng hết để nó được nghỉ ngơi yên tĩnh. Khi cần tập trung, chỉ một vấn đề đó, thấy tung ra hết, trực giác phát triển rất mạnh, khả năng sáng tạo, phán đoán tức là nó vô hạn bằng cái công năng của khí công hay của thiền định. Đồng thời cái việc tụi con đang học đây tức là đang rèn
[1:15:55]luyện khả năng, và làm phước từng chút, từng chút. Từ một đồng, hai đồng cũng phải biết san sẻ, bố thí cho người khác. Đó, cái phước tích lũy lớn như vậy, đồng thời cái khả năng lớn, sau này cái hoài bão lớn, ước mơ lớn mới thành công được. Căn bản vẫn là cái phước, nhớ kỹ điều đó. Vẫn là cái phước. Ví dụ tụi con có mười ngàn, đừng bao giờ xài hết. Tụi con từ bây giờ ráng nhịn, để dành năm ngàn làm chuyện phước gì đó giùm thầy. Từ bây giờ phải lo làm phước, tích lũy thật nhiều và thật lớn cái phước của mình. Thầy chỉ khuyên nhiêu đó. Giơ tay nữa hả? Tụi con ở lại sinh hoạt.