[0:10]Hôm nay mình học cái bài thực hành từ tâm, là lòng thương yêu. Thật ra nói về lòng thương yêu thì mình đã từng trao đổi trong cái bài Tứ Vô Lượng Tâm phải không? Từ bi hỷ xả. Vì là trong cái chương trình này mình học về đạo đức người tu, cho nên mình vẫn phải nói lại cái từ tâm cho nó có cái hệ thống, để làm nền tảng cho những cái lý luận về sau này. Chúng ta nói sơ về từ tâm, như chúng ta đã biết từ trước, tâm từ tức là tâm thương yêu mọi người. Cái thương yêu này là cái gì? Nó là cái gì? Thì thật ra không thể dùng lời để định nghĩa được, không thể dùng lời để định nghĩa được. Có nhiều cái chúng ta dùng lời để diễn tả được cái tâm trạng của mình,
[1:08]nhưng riêng cái ý nghĩa của tình thương thì chúng ta không dùng lời để định nghĩa được, mà chúng ta chỉ cảm nhận qua một số biểu hiện của nó. Tức là nếu tình thương xuất hiện thì nó có những cái biểu hiện gì thôi, chứ còn bản chất của tình thương thì mình không dùng lời để diễn tả được. Bây giờ trước khi mình nói đến cái từ tâm thật sự của đạo, thì chúng ta định nghĩa sơ cái lòng thương yêu trước. Từ cái lòng thương yêu này nếu đi vào cái hướng nào? Đi vào cái hướng ích kỷ nó trở thành tham ái, đi vào cái hướng vị tha thì trở thành lòng từ bi. Cái gốc của nó là lòng thương yêu. Và lòng thương yêu này nó có những cái biểu hiện của nó.
[2:02]Dựa vào biểu hiện đó để mình tự đánh giá mình hoặc là mình đánh giá người khác đã có lòng thương yêu chưa, chứ còn lời nói không diễn tả được cái này. Nó có nhiều cái trong tâm hồn của mình mà lời nói không diễn tả được, vì ngôn ngữ nó nằm ở cái bề mặt ngoài của ý thức. Còn có những cái tâm trạng khác nó nằm chìm ở trong sâu hơn, những cái tâm thức sâu hơn, có khi nằm giữa ý thức và vô thức, có khi nằm hẳn trong vô thức, thì cái ngôn ngữ bên ngoài ý thức không diễn tả được. Ví dụ như chúng ta nói trực giác, trực giác là cái gì? Ví dụ như khi quý sư tu hành cao siêu rồi, mình nhìn người mình biết được người đó như thế nào,
[2:54]hoặc là khi mà người đó họ hỏi mình một điều gì, tự nhiên mình thấy được cái tương lai, cái sự việc sẽ xảy ra như thế nào. Thì những cái trực giác đó xin thưa là ngôn ngữ cũng không diễn tả được, vì cái trực giác đó nó nằm sâu trong vô thức, còn cái ngôn ngữ nó nằm cạn trên bề mặt của ý thức. Tình thương yêu cũng vậy. Chúng ta sống trên đời này thì chắc chắn là chúng ta cũng đã có thương yêu. Chúng ta thương yêu cha mẹ mình, anh em mình, bè bạn mình, và nếu có nghiệp duyên về vợ chồng với ai thì có cái tình yêu nam nữ. Rồi khi vào đạo, chúng ta có cái tình thương đồng đạo, lòng thương kính thầy tổ.
[3:44]Nhưng có một lần như tôi cũng có diễn tả trong cái đợt nói về thiền, thì cái tình cảm nó nằm giữa ý thức và vô thức, nó cắm chân sâu trong vô thức và nó có lộ ra ngoài ý thức, cho nên cái tình cảm nó khá sâu, sâu hơn cái bề mặt ý thức ngôn ngữ nên ngôn ngữ không diễn tả được nó. Bây giờ quý sư, quý cô thử một lần nào đó mình thấy mình thương một người nào mà mình biết là mình thương, mà diễn tả cái tình thương nó như thế nào thì không diễn tả được, ngoại trừ mình diễn tả được các cái biểu hiện của nó. Ví dụ như tôi lỡ tôi thương Sư Hải, thì những cái biểu hiện như thế này: là khi gặp Sư Hải tôi thấy vui, đó là cái biểu hiện thứ
[4:34]nhất, là khi gặp thấy vui, khi xa tôi thấy nhớ, rồi thêm cái ý nữa là tôi muốn giúp đỡ gì đó với sư.
[4:49]Thì mình nhìn cái biểu hiện đó thôi, à thấy gần nhau thì mừng, xa nhau thì nhớ, muốn giúp đỡ nhau, biết à đây là có tình thương yêu. Nên mình biết biểu hiện thôi, còn cái cảm giác của thương yêu thật sự thì lời nói không diễn tả được.
[5:08]Hoặc là một vị tu hành mà đạt được cái lòng từ bi quảng đại, rộng lớn, trải lòng thương yêu tất cả muôn loài chúng sinh, thì cái tình thương đó là gì cũng không diễn tả được. Biết là thương, thấy tâm mình phủ trùm thương yêu muôn loài, mà nói nó làm sao thì cũng không nói được. Chỉ biết à gọi là thương vậy thôi chứ còn diễn tả thành ngôn từ không diễn tả được. Biểu hiện của nó là ba cái biểu hiện: là gặp thì vui, xa thì nhớ và có khuynh hướng thúc đẩy mình để giúp đỡ họ. Cho nên trong cái định nghĩa về lòng từ đó, chúng ta hay gặp cái định nghĩa trong kinh điển là từ là hay ban vui đó, bi là hay cứu khổ đó.
[6:00]Tức là từ nó thúc đẩy cho mình phải ban vui là giúp đỡ người đó, còn bi là thúc đẩy để mình cứu khổ người đó, là vậy. Mà để hiểu cái từ tâm này, thì mình phân biệt với cái tham ái một chút.
[6:17]Cũng là lòng thương yêu, nhưng cái từ tâm, cái từ tâm của mình đối với huynh đệ, đồng tu, cái từ tâm đối với chúng sinh, nó khác với cái tham ái. Cái tham ái cũng là thương yêu, từ tâm cũng là thương yêu, nó có một điểm khác nhau. Khác nhau ở chỗ nào? Quý sư, quý cô ai trả lời được điểm này? Hình như cái này trước có nói rồi, hỏi lại coi có thuộc bài hay không thôi. Cô Trí nhìn cười cười đó Sư Hải, chắc là cô trả lời được. Thường thường mấy người mà mỉm cười là thường là ngộ, đã từng ngộ đạo.
[7:05]Mời đứng lên coi. Mô Phật, bạch Thầy, lòng từ bi á thì nó có khác, cái lòng thương yêu vô hạn của, cái lòng từ nó khác hơn tham ái. Tham ái là có tính cách ích kỷ trong đó, với tình thương nhưng mà có tính cách ích kỷ. Dạ, cảm ơn cô. Cô nói rất là đúng. Có ai bổ sung gì thêm không?
[7:32]Sư Đạo đi.
[7:35]Mời Sư Đạo trả lời đi. Phân biệt giữa cái từ và cái tham ái. Mô Phật, kính bạch Thầy. Trong cái từ bi thì con cũng như Sư cô Trí vậy. Thấy từ bi thì mình có một cái tình thương nó rộng lớn hơn, nó có một tình thương nó bao quát cả muôn loài. Còn cái tham ái thì chúng ta chỉ đề cập đến cái hữu hạn, chúng ta thương yêu trong cái tình yêu thương nam nữ hoặc là gia đình riêng của mình thôi, do đó nó có cái giới hạn. Thì đó mới nên gọi là ích kỷ. Dạ, cảm ơn sư. Mời sư ngồi. Đó, Sư Trung lại mỉm cười nữa đó Sư Hải. Theo con hiểu thì cái tình thương cái từ tâm nó khác với cái tham ái là cái từ tâm nó không có
[8:32]cái tính chất vụ lợi, không có cầu sự đáp trả lại. Còn cái ích kỷ cũng là yêu thương nhưng mà mình cầu tha nhân cũng như đáp trả lại cho mình. Dạ, cảm ơn sư. Dạ, cảm ơn quý sư. Đúng như quý sư, cô nói. Chúng ta phân biệt lại ha, chúng ta đi vào định nghĩa luôn. Là cái tham ái, cái lòng thương yêu ích kỷ, ha. Và cái từ bi là lòng thương yêu không ích kỷ, vị tha, nó vô hạn, không giới hạn. Đó là cái căn bản. Thì chúng ta phân tích thêm một số yếu tố để phân biệt, là thường cái tham ái nó có dính theo cái nghiệp duyên, theo cái nghiệp duyên. Còn cái từ bi thì nó mang theo cái bổn nguyện, cái đại nguyện.
[9:27]Đó là cái khác nhau một chút. Cái tham ái nó bị nghiệp duyên chi phối là như thế nào? Là thường á, khi mình động lòng mình thương ai là vì có nợ, có duyên với nhau từ những kiếp trước. Đa phần á, chúng ta thương người nào khi mà chúng ta mắc nợ người đó. Có khi chỉ là món nợ vật chất thôi. Mà hầu hết cái món nợ vật chất nó lại thúc đẩy thành cái tình thương yêu của tinh thần. Rất là lạ nha. Trong cái tương quan, ví dụ trong gia đình cũng vậy, cha mẹ, con cái lập thành một gia đình với nhau là đời trước có nợ, có duyên với nhau, mà sinh chung trong một gia đình để rồi thương yêu nhau. Và cái tình thương yêu đó thúc đẩy mình phải lo lắng, nuôi nấng, đỡ đần cho nhau.
[10:20]Như có gia đình mà cha mẹ mắc nợ con cái thì phải nuôi dạy nó vất vả, lo toan đủ chuyện, và lớn lên tự nhiên nó không có lo lại được, khiến cho mình chết sớm hay là nó đi tha hương rồi thôi, chia tay. Rồi có những gia đình mà con cái lại mắc nợ cha mẹ, cho nên cực kỳ có hiếu, rất thương cha mẹ. Quần quật cha mẹ nuôi mình không được bao nhiêu năm, mà lớn lên một chút xíu, vừa trưởng thành là lại quần quật lo toan để nuôi lại cha mẹ cho tới ngày mất. Chính cái lòng thương yêu nó là một cái hệ quả phát sinh từ cái nợ. Cái chính của nhân và quả là mắc nợ và trả nợ. Nhưng mà cái tình thương yêu đó nó chen vào giữa
[11:08]để nó làm cái nhịp cầu của cái mắc nợ và trả nợ đó. Ví dụ như là trong cái luân hồi vô tận, chúng ta gặp một người lạ, không quen biết, mà chúng ta có mắc nợ người đó thì lúc đó cái nghiệp á, nó thúc đẩy chúng ta khởi lên cái tình thương yêu đối với người đó. Và khi có tình thương yêu rồi thì cái tâm lý nó thúc đẩy kế tiếp là gì? Như nãy mình định nghĩa, khi tình thương mà nó có mặt thì nó thúc đẩy chúng ta muốn giúp đỡ người mà mình thương, và chúng ta giúp đỡ người đó để trả nợ. Như vậy, cái tình thương yêu trên thế gian này ngoài cái tính chất ích kỷ, nó còn có cái là cái nhịp cầu để cho mình trả cái nợ mà người mình thương đó.
[12:02]Nên trên cuộc đời này vậy đó. Thương nhau, hai người cùng thương là những đời trước họ có nợ qua nợ lại. Còn chỉ có một người mắc nợ thì cái người nào mắc nợ, người đó thương nhiều, còn người không mắc nợ tỉnh bơ. Nên quý sư, quý cô mà thì gặp ai vậy mà mình thương nhiều, biết mình mắc nợ rồi chứ đừng có lợi, không có tốt lành gì. Đó là do nghiệp duyên thúc đẩy. Còn cái từ bi là do nguyện lực thúc đẩy. Nguyện lực thúc đẩy là bởi cái trí tuệ. Bởi cái trí tuệ mình biết rằng sống trên cuộc đời mình đi tìm chân lý, đi tìm giải thoát, thì nếu mà mình không có được cái trái tim thương yêu vô hạn, không có được lòng vị tha vô
[12:47]biên thì cái mục tiêu giải thoát không bao giờ đạt được. Với nữa, mình tu là để giải thoát, nhưng giải thoát để làm gì? Giải thoát để làm gì? Giải thoát cũng là để lấy kinh nghiệm mà giáo hóa chúng sinh. Cho nên cái lòng từ bi thương yêu chúng sinh á, nó là cái nhân để giúp mình giải thoát, mà lòng từ bi thương yêu chúng sinh nó cũng là cái động cơ để sau khi mình giải thoát mình lang thang trong luân hồi, giáo hóa cho chúng sinh. Vì vậy, cái lòng từ bi là cực kỳ quan trọng cho một người muốn đi đến sự giải thoát, giác ngộ. Vì mình hiểu điều đó, cái trí tuệ mình nhận ra được điều đó nên mình phát đại nguyện thương yêu chúng sinh.
[13:39]Nhưng mà có dễ là mình nói thương yêu chúng sinh là thương được liền không? Có không?
[13:47]Thường thì khi mình nói thương yêu chúng sinh chứ mình không thương được liền. Lát phần sau thì mình sẽ nói làm sao để mình thương. Giờ mình cứ đi trên định nghĩa trước. Hồi nãy thì quý sư, quý cô cũng định nghĩa là cái tham ái nó khác với cái vị tha, cái lòng từ bi là nó ích kỷ, thì cái ích kỷ nó còn có một ý nghĩa là thương là muốn cái người mà mình thương yêu á là của mình, thuộc về mình. Như đứa con thương yêu cha mẹ, chứ nhiều khi ganh tị với anh chị nó khi thấy cha mẹ thương yêu anh chị nó, hoặc là hai người bạn chơi với nhau mà thấy người bạn mình san sẻ cái tình thương yêu với một người bạn khác, đôi khi mình cũng có cái ganh tị.
[14:34]Rồi nhất là cái tình thương yêu nam nữ phải không? Nên trong đó là có cái lòng ghen tuông khủng khiếp mà báo chí nó cũng đăng đầy. Như nhà thơ Nguyễn Bính, ổng viết cái bài thơ Ghen, trong đó có hai câu mà thấy ông này ổng ghen khủng khiếp thiệt, không biết ai làm vợ ổng chịu nổi không? Nói rằng: "Từng dấu chân người in trên cát. Không một người nào được giẫm lên." Nghĩa là người yêu ổng mà giẫm chân, cái dấu chân in trên cát là ổng cấm không ai được giẫm lên dấu chân đó nữa. Là cái mức ích kỷ của người ta đến cái độ nó như vậy. Mà đó là cái tột đỉnh của lòng tham ái. Cái tình thương yêu thế gian chi phối bởi nghiệp duyên và sự ích kỷ.
[15:20]Để chúng ta hiểu cái tham ái là lòng thương yêu mà bị chi phối bởi nghiệp duyên và lòng ích kỷ, ha. Còn lòng từ bi là bị chi phối bởi đại nguyện và tâm vị tha. Đây là chỗ mình phân biệt. Rồi mình đi tiếp. Là cái từ tâm á luôn luôn nó đi kèm với cái ước muốn cho chúng sinh được lợi ích. Khi mà chúng ta phát tâm từ bi thương yêu tất cả chúng sinh thì không thể nói là: "Ờ, tôi thương yêu tất cả chúng sinh, tôi thương yêu tất cả chúng sinh." Đó chỉ là lời nói rỗng thôi, chứ chưa thật sự thương yêu. Bởi vì đúng cái định nghĩa thương yêu mà chúng ta nói lại á, nó phải luôn luôn đi kèm thêm một cái ý muốn là giúp đỡ người mình thương yêu.
[16:10]Thì ở đây, khi một vị tu hành mà khởi tâm thương yêu chúng sinh thì phải luôn luôn xuất hiện thêm một cái ước muốn là làm sao cho chúng sinh được lợi ích, được lợi ích. Xin hỏi: "Lợi ích là gì?" Muốn cho chúng sinh được lợi ích, lợi ích này nghĩa là gì? Mời sư, sư Tiến. "Giáo hóa chúng sinh." Cảm ơn sư. Sư nào nữa? Cái ước muốn cho chúng sinh lợi ích, lợi ích nghĩa là gì?
[16:45]Lợi ích là những phương diện gì? Là những điểm nào được gọi là lợi ích? Quý sư, quý cô giơ tay trả lời để cho nó sinh động buổi học. - Mô Phật, bạch thầy, theo con hiểu á là trước nhất á là mình phải đem cái giáo pháp chư Phật và mình đem đạo đức của cái người tu, hành, kinh nghiệm bản thân mình để truyền đạt cho những người sau. - Hả? Cảm ơn sư, được rồi. Có ai có ý kiến gì nữa không?
[17:18]Thôi tôi nói luôn cho khỏi mất thời gian. Ước muốn cho chúng sinh được lợi ích, lợi ích trên hai phương diện chính, mình không nói dài: thứ nhất là đạo đức, thứ hai là hạnh phúc. Thứ nhất là luôn luôn mình mong cho chúng sinh có đạo đức, vì đạo đức là nhân mà, và mong cho chúng sinh được cái quả của đạo đức đó là hạnh phúc. Hạnh phúc chỉ đến từ đạo đức mà thôi. Mình không thể mơ ước cho chúng sinh được hạnh phúc mà nếu trước đó họ không có cái gốc của đạo đức. Chúng ta nhớ điều đó. Cho nên có những nhà xã hội học, kinh tế học vân vân, khi họ làm việc họ cũng mong ước cho dân giàu, nước mạnh, nhưng mà nếu họ không để ý đến khía cạnh
[18:03]đạo đức, không xây dựng cái đạo đức cho người dân thì hạnh phúc không bao giờ đến. Đó là điều quan trọng. Còn hạnh phúc và đạo đức là gì thì không nằm trong phạm vi bài này, dài lắm, không nói. Cái tính chất thứ hai của lòng vị tha nữa là trong cái tình thương yêu đối với chúng sinh á là mình chấp nhận thiệt thòi về phần mình. Đây là điểm mà nó đi ngược với tham ái. Ở cái tham ái á, nó có tính ích kỷ là mình thương ai là mình muốn được lợi, là người đó phải là của mình, mình được vui bởi người đó, vân vân, tức là mình được lợi. Còn lòng từ bi á là thương yêu chúng sinh á thì mong cho chúng sinh được lợi ích là ý thứ nhất.
[18:54]Cái thứ hai là chấp nhận cái thiệt thòi về phần mình. Đây là một cái tính chất thứ hai. Do đó mà trong cái cư xử hằng ngày mình luôn có cái hy sinh. Và một vị Bồ Tát khi đắc đạo rồi, lang thang trong luân hồi thì chấp nhận chịu cực khổ đủ điều hết, không có than van. Đây là cái sức mạnh, mà đây là sự cao thượng, mà không nói. Cái một vị mà có được lòng từ bi thương yêu mọi người rồi, hy sinh cho chúng sinh tất cả mọi điều mà vẫn âm thầm lặng lẽ, không ai hay biết. Đó là lòng thương yêu thực sự, nó không lẫn cái ích kỷ trong đó. Như khi mình thấy một người họ làm được nhiều việc thiện, việc từ thiện lớn lao giúp nơi này nơi kia,
[19:46]mà mình thấy là họ còn có một chút gì đó hơi phô trương thì mình biết cái này nó lẫn cái lòng ích kỷ của cái tham ái, hoặc là cái mục đích cá nhân. Còn một vị mà thật sự từ bi đúng nghĩa thì thiệt thòi phần mình, giúp đỡ mọi người mà âm thầm lặng lẽ. Đó! Đó là yếu tố thứ hai. Cái thứ ba, nói là thứ ba chứ hồi nãy mình có nói đó, là cái lòng từ bi này nó là công việc của trái tim mà ngôn ngữ không diễn tả được. Đây là một tính chất nữa. Cho nên khi mà mình thương yêu chúng sinh, mình thương yêu huynh đệ chung quanh mình mà mình có thể nói lên thành lời để bày tỏ cho người khác hiểu được bằng lời thì xin thưa không phải, đó không phải là lòng thương yêu.
[20:40]Mà phải làm sao người ta mới hiểu? Phải làm sao thì người ta mới hiểu rằng mình thương người ta? Nó không thể diễn tả bằng lời được thì mình phải làm sao để cho người ta hiểu mình thương người ta? Sư Hạnh à, sư đưa cho cái cô cuối cùng của cái hàng đó, cái cô mà đeo xâu chuỗi ở tay đó.
[21:06]Vì tình thương yêu là cái không thể diễn tả bằng lời nói được, con trả lời
[21:15]đi, vậy mình phải làm sao để người ta hiểu mình thương người ta? Dạ, Mô Phật thầy, con cũng không rõ biết. Chưa rõ biết? Rồi, cảm ơn. Có ai có ý kiến gì nữa không? Nè, mời sư nào.
[21:34]Mô Phật, bạch Thầy, theo con thấy thì ta biết thì cũng đúng, nhưng muốn mà biểu lộ được tình thương yêu thì mình phải giúp đỡ. Phải giúp đỡ thật sự mới được. Dạ. Đúng rồi, cảm ơn sư. Thì tôi nói luôn, thật ra tôi đặt câu hỏi là tôi hay gạt. Làm sao mà mình thương người ta đừng cần cho người ta biết mình thương. Bởi vì lòng từ bi nó không có phô trương. Hỏi là để gạt cho vui thôi, chứ lòng từ bi đúng nghĩa không cho ai biết hết. Mà giúp đỡ đúng, nhưng âm thầm. Ta biết, biết thôi. Đó! Bây giờ thì làm sao để cho từ tâm xuất hiện, trong khi là trước đây, từ xưa đến giờ sự thật mình không biết thương yêu ai?
[22:22]Nào giờ mình chỉ thương yêu người nào đó theo nghiệp duyên thôi và bởi lòng ích kỷ, tuy nó không phải là tình thương yêu nam nữ quá nhỏ nhen đi, nhưng mà đối với tình thương yêu huynh đệ, đồng đạo nó vẫn có cái ích kỷ ở trong, nó chưa phải là lòng từ bi. Thì bây giờ mình muốn lòng từ bi xuất hiện thì mình phải làm những cái gì? Thì đây, thứ nhất á là mình phải dùng cái trí tuệ để hoá giải những tâm bất thiện như là ích kỷ, hơn thua, đố kỵ, tham lam, khoe khoang, vân vân.
[22:58]Đó, phải hoá giải những cái đó trước, là dùng trí tuệ để hoá giải những cái tâm bất thiện trước. Thường á thì người tu theo đạo Phật là mình dùng cái trí tuệ để hoá giải phiền não, hoá giải bất thiện và cho đó là cứu cánh. Nhưng không phải. Giống như một người làm nông, làm rẫy, đầu tiên thì mình dùng cái lưỡi liềm, cái cuốc, cái xẻng để mình phá cái cỏ hoang, cái gai, cái gốc. Nhưng sau khi phá, dọn sạch cỏ hoang, gai gốc được mảnh đất trống rồi thì công việc có ngừng ngang đó không? Không, phải không? Mà phải làm gì? Phải... phải làm gì? Phải gieo giống, phải trồng cây, phải trồng cây lên cái mảnh đất trống đó,
[23:48]mình mới được lợi ích từ cái công việc làm rẫy thì việc tu hành cũng vậy. Đầu tiên thì mình đề cao trí tuệ để hoá giải hết những phiền não, bất thiện, tức mình đưa cái trí tuệ lên hàng đầu để kiểm soát những cái tâm hơn thua, vị kỷ, đố kỵ, tham lam, khoe khoang, giành giật, kể công, vân vân, đủ thứ hết. Rồi sau một thời gian tu hành mà mình đã hoá giải được rất nhiều cái tâm bất thiện đó, dường như tâm mình trở nên trống trải rồi, thì lúc đó cái trí tuệ đó phải lui lại để cho từ bi bước lên. Lúc đó mình cất cái cuốc lại mà ra gieo cây, trồng cây, cho cái cây nó mọc lên thênh thang giữa miếng đất đó.
[24:38]Trồng cây tràm, cây xoài, cây mít gì đấy. Đây là điều rất là tế nhị của người tu. Cho nên chúng ta nhìn một người tu nào á, chúng ta thấy mà họ còn phiền não hơn thua thì biết người này là phàm phu chưa tu gì hết. Rồi mình nhìn người nào mà mình thấy họ không còn hơn thua, ganh tỵ, đố kỵ với ai hết, không tham lam, không khoe khoang, tâm rất là trầm lắng. Mình nhìn người đó mình thấy họ rất trầm lắng thì mình biết người này là đã đạt được cái bước thứ nhất rồi, tức là dùng trí tuệ hoá giải xong bất thiện. Nhưng mà mình phải gặp một người nào mà mình thấy nơi cái trầm lắng đó, họ có cái từ tâm chan chứa,
[25:26]sung mãn thì mình biết người này là người bước qua giai đoạn thứ hai rồi, là người đi đúng con đường của đạo Phật. Là họ không dùng cái trí tuệ để đưa ra ngoài nữa, bởi vì họ không chiến đấu nữa với nội tâm, và đụng chuyện bên ngoài họ ít dùng lý trí để xử. Lúc đó họ... cái trí tuệ lui lại đứng sau lưng mà đưa từ bi ra, đưa từ bi lên trên đỉnh cao để dùng cái từ bi này mà sống với chúng sinh, chỉ sống bằng lòng thương yêu thôi. Còn cái trí tuệ nó nằm đằng sau để nó kiểm soát thôi, âm thầm kiểm soát thôi. Vì sao? Vì mình chưa chứng nên cái từ bi nó chưa tự nhiên, vẫn còn dùng cái trí tuệ âm thầm núp đằng sau
[26:13]để kiểm tra coi những tâm bất thiện đó có khởi trở lại, để xem xem cái tham ái ngày xưa nó có khởi trở lại hay không. Nhưng chính cái sự sống hằng ngày vẫn là sống bằng lòng thương yêu đối với muôn loài. Đây là cái điều rất là tế nhị và quan trọng.
[26:36]Tôi lặp lại: Đầu tiên thì chúng ta đề cao trí tuệ để hoá giải phiền não, bất thiện, vị kỷ, chấp ngã. Sau khi hoá giải xong, không phải để cái tâm trống đó mà gọi là đủ, nó sẽ trở thành trầm không trệ tịch, mà lúc đó phải đưa từ bi bước lên, trái tim phải bước lên để lên tiếng nói. Lúc đó mình làm cái gì? Là quán từ bi. Quán từ bi. Quán từ bi là làm sao?
[27:12]Tôi nhớ hồi mà giảng cái bài Tứ Vô Lượng Tâm thì Sư Hạnh làm bài đó được tới mười điểm. Cho nên mấy cái này không hỏi Sư Hạnh nữa. Quán từ bi là làm sao?
[27:27]Cô gì kìa, cái bàn thứ hai, người ngồi thứ ba.
[27:34]Nhắc lại tên thầy nhớ, thầy quên tên. Nhường hả, nhường? Cái người mà hay nhường nhịn là cái người có lòng từ bi lắm đó, thấy không?
[27:47]Thôi được, thôi lui lại cô thứ hai cũng được. Cổ nhường cho cô thứ hai. Mời cô! Cô pháp danh gì? Liên Tâm hả cô? ... biết. Ờ ngập ngừng không biết hả? Đi lui lại câu thứ nhất. Thôi lui xuống bàn sau nữa đi. Vô trong rồi vô người thứ hai. Chứ tôi đưa lên bàn thứ nhất là nói luôn nửa tiếng đó. Quán từ bi là làm sao? Là làm cái công việc gì? Kính bạch thầy, như mình quán từ bi là thường thường cái tâm của mình á, mình luôn luôn nghĩ đến thương tất cả, mình không có cái tâm oán ghét ai hết, và mình cầu cho người ta được giác ngộ giải thoát, đó là quán từ bi. Rồi cảm ơn. Có ai có ý kiến gì nữa không? Dạ mời sư.
[28:44]Sư gì nè? Vinh hả? Mô Phật, bạch thầy. Quán từ bi á trước hết là phải thể hiện từ ý, mình phải nuôi dưỡng tư tưởng lành, ý niệm tưởng tới tất cả các chúng sanh không phân biệt. Miệng thì phải nói lời từ tâm, hòa nhã, lễ phép, đem đến chúng sanh những sự ích thiết thực từ lời nói đến tinh thần. Thân mình á thì nên coi như là giữ cái oai nghi đi đứng cẩn thận để không xúc chạm đến các chúng sanh, nói chung là luôn luôn kiềm chế và cũng là đem đến sự thiện lành cho tất cả chúng sanh chung. Mô Phật. Thầy hay sư nói lưu loát dễ sợ thật. Rồi cảm ơn sư với cô. Thực ra quán từ bi là cái công việc nó giống như trong thiền định vậy đó.
[29:31]Và khi mình ngồi thiền mà tâm mình bắt đầu thanh tịnh rồi, mình dùng trí tuệ kiểm soát được hết vọng tưởng, lắng tâm thanh tịnh rồi, lúc mình mới tưởng tượng, đây là công việc của tưởng tượng. Nhưng mà nhờ có cái định cho nên cái tưởng tượng nó thành sự thật liền. Là lúc đó mình tưởng tượng cái lòng thương yêu của mình nó chan rải khắp mười phương tám hướng. Lúc đó mình có cái tác ý là mình nguyện là thương yêu muôn... tất cả chúng sinh, thương yêu tất cả chúng sinh, mà tưởng tượng cái lòng thương yêu của mình á nó cứ lan tỏa khắp trong không gian, nơi nào có chúng sinh đều có lòng thương yêu của mình.
[30:12]Gần hết là những huynh đệ ở chung quanh mình, rồi những người họ không phải trong đồng đạo, những cha mẹ, bà con thân quyến, họ hàng quyến thuộc, rồi những người mà mình không quen biết, những người nào giờ họ hay mưu hại mình, rồi đến những cái chúng sinh bốn chân, súc sinh, rồi những chúng sinh trong cõi vô hình, những chúng sinh trong cái chốn địa ngục, rồi khắp các cây cỏ. Nghĩa là ngồi mình chỉ bằng cái tưởng tượng thôi, trong thiền định. Đó là quán từ bi á. Nó là công việc của thiền định. Ngồi bất động mà quán, quán một thời gian dài như vậy từ từ cái từ bi á, từ tâm nó mới xuất hiện trong tâm mình, chứ thoạt đầu chưa có đâu.
[30:57]Một người mà quán từ bi như vậy đó có khi là cả một hai năm từ bi vẫn chưa xuất hiện nha. Nghĩa là mình có ý niệm thôi, mình có ý niệm thì người đó cũng có đạo đức do mỗi lần ngồi thiền khi lắng tâm xuống rồi có tưởng tượng mình thương yêu chúng sinh. Mà nhiều khi một hai năm qua rồi chứ vẫn chưa có, có khi phải tu bốn năm, năm năm sau từ bi nó mới thành hình trong tâm. Là lúc đó lòng thương yêu nó xuất hiện một cách tự nhiên. Mà khi nó tự nhiên rồi thì không có ngôn ngữ diễn tả được. Nó không phải là không có gì hết, nó không phải là hư vô mà rõ ràng đây là một tình thương yêu đầy ắp, sung mãn, lời nói không diễn tả được.
[31:40]Nhưng mà nó là cái có, một cái hiện hữu có thực từ nơi tâm mình. Điều này cũng không thể nào nói cho người khác biết được, vì cả một cái công phu bốn năm năm mới thành tựu được cái lòng từ bi. Nói không được, không có ai bắt chước được hết. Cái người nào muốn có cũng vậy, cũng phải đi qua con đường đó, là cũng phải ngồi thiền, lắng tâm rồi cũng tưởng tượng cái từ bi mình lan tỏa trong muôn loài, cũng một vài năm cái từ bi đó mới bắt đầu xuất hiện.
[32:11]Cái từ bi mà xuất hiện được trong tâm rồi thì rất nhiều điều thú vị xảy ra, nhưng mà từ từ mình nói.
[32:19]Thì lúc mà song song với cái quán từ bi đó đó, mình sống trong cái đời sống tu hành mình bớt dùng cái trí tuệ để mà đối phó với phiền não, cái trí tuệ nó lui đằng sau để nó coi chừng thôi, coi chừng những cái tập khí phiền não lặt vặt nhỏ nhỏ nó khởi lên thôi. Ở đây chúng ta nhắc lại điều hồi nãy. Cái người đó mà dùng cái trí tuệ để hóa giải phiền não xong rồi ngưng lại, lấy cái tâm hư vô đó mà cho là đạo thì người này tuy có bình thản nhưng mà khô khan, không phải phong cách của đạo Phật.
[33:02]Đây là điểm chúng ta để ý. Nếu cái người nào mà họ tu họ nói về cái định rất sâu, nói về trí tuệ Bát-nhã rất cao, nói về chân tâm, Phật tánh đủ thứ hết, rất là hay, sâu sắc, nhưng mà mình nhìn tuy có thể họ được yên tâm đó, nhưng trong cái yên của họ nó có một cái gì khô khan thì phải hiểu người này đi được nửa đường, chưa đi đúng cái yếu chỉ của đạo Phật. Đúng cái phong cách của đạo Phật phải là bình thản mà từ bi.
[33:35]Mình thấy họ trầm lắng lắm nhưng mà lòng thương yêu tự nhiên chan chứa đó, cái đó mới đúng là cái phong cách của đạo Phật.
[33:45]Rồi cái tâm từ bi này nó không giới hạn ở loài vật mà phải thương yêu đến cả cái thực vật, là tập thương yêu đến từng cái chiếc lá, từng cái cọng cỏ đó. Tôi nói điều này có phải là quá đáng không? Tôi nói khi mà mình thương yêu như vậy, thương yêu đến cả từng cái cọng cỏ, từng chiếc lá cây này, có phải quá lý tưởng gì không? Quá đáng không? Không. Vậy là Sư Vinh là tri kỷ của tôi.
[34:20]Vì sao không quá đáng?
[34:25]Mô Phật, bạch thầy, vì các loài chúng sanh đó, thực vật đó, các loài côn trùng đó nó cũng có sự sống tuy rằng dưới dạng thấp, nhưng mà đó cũng là ẩn tàng những cái chân lý bên trong mà tâm chúng ta khi đã bao trùm thì không có phân biệt hoặc bỏ rơi một loài nào cả. Mô Phật. Cảm ơn sư, rất là hay. Đúng đó! Đúng là cái lòng từ bi đó, cái đối tượng của lòng từ bi là sự sống, là những cái gì có sự sống. Đúng, cái ý kiến mà Sư Vinh nói rất đúng. Nên cái gì mà nó sự sống hiện hữu đều làm cho mình thương yêu được hết, dù đó là sự sống của thực vật. Mà chúng ta thấy đó, là chính cái thực vật nó là nền tảng của sự sống động vật.
[35:11]Ngày nào mà trên Trái Đất mình cây rừng biến mất thì tất cả động vật cũng chết hết luôn. Rồi tôi nói thêm một điều nữa. Thương yêu đến từng cái hòn sỏi, viên đá,
[35:26]có quá đáng không? Có cảm thấy nó quá lý tưởng không? Quá ảo tưởng không?
[35:35]Khi mà cái hòn sỏi, viên đá này không có sự sống? Không hả? Sư hay dữ hả? Rất là hay đó. Sự thật chúng ta thấy thế này nè. Cái loài mà vô tri như là hòn sỏi, viên đá, thật ra tất cả đều có một cái vị trí nào đó trong cái sự sống của cái hành tinh, của vũ trụ hết, không có cái nào vô nghĩa đâu. Mà cái lòng từ bi thương yêu này khi mà mình phủ trùm thương yêu muôn loài, thương yêu đến được cả chiếc lá, cọng cỏ, tự nhiên tới cả từng cái hòn đá đều có thể làm mình thương yêu được.
[36:17]Mình nói đến cái này thì cái người mà không đi sâu vào nghe nó quá sức ảo tưởng đi. Nhưng mà thực sự chúng ta cứ cố gắng thực hành rồi sẽ thấy, sẽ thấy điều này nó là một thực tế, là một cái lẽ phải mà phải làm, chứ không phải là điều vô nghĩa đâu. Đến lúc nào đó mà chúng ta nhiều khi mình nhìn thấy một cọng cỏ chơ vơ ở trên một cái bãi đất trống mà mình thấy cái tình thương mình vẫn hiện hữu nơi cái cọng cỏ đó là bắt đầu người tu vậy là cũng bắt đầu đạt yêu cầu, có bước tiến bộ tốt.
[36:57]Ở đây có ai có được cái đó chưa?
[37:01]Có ai đạt được cái lòng từ bi như vậy chưa? Khi mình nhìn thấy một cọng cỏ, một chiếc lá xanh mà vẫn thấy rõ ràng cái lòng thương yêu của mình đặt đến nơi đó được. Một cách tự nhiên nha, chứ không phải quán, không phải tưởng tượng gì nữa. Cố gắng tu rồi tới ngày đó. Điều thứ ba là bắt đầu mình thực hành. Đó là cái những cái việc mình làm để cho từ tâm nó xuất hiện được trong tâm hồn mình. Thì cái người mà từ tâm xuất hiện được tự nhiên như vậy thì làm cảm động tới quỷ thần. Và tôi nói rằng cái lòng từ bi này nó mạnh hơn tất cả mọi câu thần chú. Có lần tôi giảng cho các Phật tử thì quý Phật tử đó họ hay
[37:47]tin vào cái sự gia hộ rồi những bài kinh tụng để cầu an, cầu siêu hoặc là những thầy Mật tông mà tụng chú. Tôi nói tôi không phủ nhận những điều đó. Nhưng có một điều mà tôi nói nó mạnh hơn những điều đó là lòng từ bi. Mà phải là lòng từ bi của một người mà đã quán mà được bốn, năm năm, thương yêu được đến từng lá cây, từng ngọn cỏ. Một cái người như vậy đó mà khi họ chú nguyện điều gì thì chuyện đó sẽ thành tựu. Như có một người họ gặp chuyện không may, họ đến nhờ một ông thầy tu Mật tông chú nguyện thì ông thầy tu Mật tông đó sẽ dùng câu thần chú đọc bao nhiêu biến Chú Đại Bi, chú gì đó, xong rồi mới niệm cái tên của cái người
[38:33]đó, chú nguyện cho người đó vượt qua được cảnh khổ. Tôi nghĩ rằng điều đó cũng có thể xảy ra. Nhưng có một người mà họ quán từ bi đã qua bốn, năm năm rồi, họ không có tụng chú, lúc đó họ chỉ khởi cái ý niệm mong cho cái người kia vượt qua cảnh khổ thôi, tự nhiên người kia vượt qua được, thoát được cái khổ. Điều đó có thật không? Vì cái lòng từ bi nó thu hút được cái sự chú ý, đùm bọc, kính ngưỡng của chư thiên.
[39:07]Và sức mạnh của nó mạnh hơn mọi câu thần chú nào khác. Có những cái vị cao tăng mà chúng ta thấy họ sống một cuộc đời sống đơn giản, không làm gì hết. Nhưng khi họ chú nguyện cho ai điều gì thì người kia được điều đó. Là bởi lòng từ bi đã xuất hiện từ cái tâm thanh tịnh mà nơi cái mảnh đất tâm thanh tịnh đó, cái cội cây từ bi đã vươn cao, sum sê tàn lá thì cái người đó cái đức của họ phủ trùm làm cho quỷ thần trong cõi giới vô hình cũng phải kính nể. Đó là cái từ tâm. Bây giờ bắt đầu hiển thị bằng hành động mình thực tập để cho nó củng cố cái từ tâm đó. Nãy giờ mình nói là cái quán từ bi là luyện tập bằng ý niệm, nhưng mà không phải là mình có liền được.
[40:01]Song song với lúc ngồi thiền mình quán từ bi thì trong đời sống, mình thực hành bằng hành động để hỗ trợ, để củng cố cho lòng thương yêu này phát triển thêm. Thứ nhất là như nãy chúng ta nói, cái hành động là giúp đỡ huynh đệ mình. Mình nói trong phạm vi hẹp là huynh đệ chung quanh, chứ vì mình chưa có điều kiện để mình giúp đỡ mọi chúng sinh thì trước mắt mình, gần gũi mình là những huynh đệ. Là mình giúp đỡ huynh đệ mình trong việc làm, trong học tập, trong đời sống.
[40:40]Người mà khi cái lòng từ bi chưa có, cái ích kỷ còn nhiều thường là mình chỉ để ý cái nhu cầu của mình thôi. Cái điều này tôi có nói đâu rồi. À ví dụ mình thấy cái y mình đã cũ mà chưa có được cái y mới, à đêm nằm ngủ cái mền mình chưa ấm, cái dép mình chưa có sang, vân vân, mình chỉ để ý về phần mình. Nhưng mà khi mình tu một thời gian, cái tâm vị kỷ nó yếu đi và lòng từ bi nó sáng lên, lúc đó tự nhiên những cái nhu cầu của huynh đệ nó hiện ra trước mắt mình. Hiện ra trước mắt mình, người nào khỏe hay là yếu, thiếu thốn cái gì, tự nhiên mình nhìn thấy hết trơn à. Mình quên mình thì tự nhiên cái người chung quanh hiện ra trước mắt mình.
[41:34]Và khi mình thấy như vậy thì nó có một cái thúc đẩy là mình làm gì đó để lấp vào cái mà huynh đệ mình đang cần, đang thiếu.
[41:46]Mình làm gì, sư Hải? Mô Phật. Thì như hiện... trước nghĩ thì mình có những cái gì để mà... mình đang sử dụng mà có thể đem lại san lấp những cái thiếu thốn của người đó thì mình, với khả năng mình, mình đem lại tới cho người đó. Dạ, cảm ơn sư. Thật ra nó nhiều cái mánh lắm. Hồi xưa lúc tôi ở trong chúng vậy thì cái quy định ở trong chúng thì không được giữ tiền riêng mà tôi thấy trước mắt huynh đệ tôi cứ thiếu thốn à.
[42:19]Mà tôi dùng cái mánh mà tôi cũng khuyên mọi người đừng bắt chước tôi, tại bắt chước tôi nó sẽ rối loạn cái thanh quy của chùa. Hồi đó thì tôi không biết sao, cũng hơi sai lầm. Tôi hơi phá thanh quy. Đỡ huynh đệ mình, cái này thì nhiều, chắc là quý sư sống trong chúng cũng được phải không? Khi mình gánh giùm đôi nước, vá giùm cái áo, mang giùm một cái bình nước, những cái đó mình không nề hà công sức. Mà bằng cái lòng thương yêu thúc đẩy nên mình không có cảm thấy lười, mệt. Có khi mình cũng đang mệt tới giờ mình nghỉ mà huynh đệ mình tự nhiên bị bệnh, mình có cái sức mạnh để ngồi dậy rồi đi cạo gió rồi nấu giùm miếng thuốc, vân vân.
[43:02]Đó cũng là cái sức mạnh của lòng thương yêu giúp cho mình vượt qua được cái mệt mỏi. Mà mình phải tập như vậy, chứ không thể ngồi yên mà nói rằng tôi thương huynh đệ. Vì lòng thương yêu không thể nó ngừng lại ở trên ý nghĩ hoặc trên lời nói. Cái kết quả nó là trên hành động, mà hành động một cách kín đáo.
[43:25]Thì giúp đỡ ở trong việc làm, trong đời sống, trong học tập, nhưng cái quan trọng nhất là giúp đỡ cho huynh đệ mình được... được gì? Cái quan trọng nhất của người trong đạo là giúp nhau được cái gì?
[43:40]Được... được yên tu, phải không? Được yên tu, đó là cái quý nhất. Làm sao cho huynh đệ mình học tốt, hiểu đạo sâu và thực hành có kết quả. Phải như vậy, chứ không phải là mình có cái mơ ước là mình sẽ được thành tựu trước huynh đệ mình. Mình không có cái mơ ước là mình học giỏi hơn huynh đệ mình, mình tu hành được ngộ đạo trước huynh đệ mình, không bao giờ có ý nghĩ đó. Bổn phận mình tu rồi mình vẫn phải tu, nhưng thâm sâu trong lòng mình, mình vẫn mong huynh đệ mình tu thật giỏi, học được uyên bác, có những cái bước tiến trước mình và khi mình thấy huynh đệ mình được mọi người cung kính vì cái kết quả tu học, lòng mình vui mừng.
[44:31]Đó là điều quan trọng. Và mình phải giúp đỡ để huynh đệ mình được điều đó. Thì tôi hỏi quý sư, nên mình kể cho nhau nghe, trong cái khung cảnh của chùa mình, của tịnh xá mình thì cái việc mà giúp đỡ huynh đệ mình yên tu là làm những việc gì?
[44:49]Sư Trung cười cười. Tôi rất là thương những người mà nở nụ cười như ngài Ca Diếp. Là trong cái khung cảnh của tịnh xá mình á thì những việc gì để gọi là giúp cho huynh đệ mình tu tiến? Tôi nói tới thực hành tu nha, không nói tới trong đời sống, trong học tập nữa. Tại cái đó những cái cạn rồi, những cái căn bản phải đi qua. Nhưng giúp đỡ cho huynh đệ mình tu tiến sâu là làm cái gì? Kể thử nghe nè. Mỗi chùa thì nó sẽ có một cái pháp môn khác, một cái khung cảnh khác. Thì mình nói chuyện trong tịnh xá đây gọi là tâm sự thôi, chứ không phải là hỏi bài. Nói để mà nơi khác nghe kinh nghiệm. Ví dụ quý sư nói ra để quý cô bên kia rút kinh nghiệm. Rồi tôi cũng...
[45:35]cũng học tập. Mô Phật. Kính bạch thầy, con thấy trong sự tu học giúp đỡ huynh đệ kinh nghiệm nhất là riêng bản thân con là giúp cho huynh đệ mình vơi đi cái điều... phiền não trong chúng á. Vơi đi cái phiền não trong chúng. Không phải là mình giúp vào trong lúc huynh đệ mình gặp phiền não á thì phiền não nó đủ chuyện hết. Mình giúp huynh đệ mình giải... hóa giải được vấn đề đó. Hóa giải được phiền não. Dạ, để tiến tu. Dạ. Cảm ơn sư. Mấy cái đó để tôi nghe tôi bắt chước chứ không gì hết trơn á. Rồi. Sư Hải đi. Có kinh nghiệm gì kể cho mọi người nghe cho vui. Mô Phật. Thưa Thầy, câu hỏi Thầy thì nó bao hàm rất nhiều cái mặt,
[46:23]vì vậy không thể trong một cái câu nói mà trả lời đủ hết. Trong phạm vi của con thì ở trong chùa con thì thứ nhất là sách tấn những huynh đệ giữ cái quy củ thiền môn, giữ gìn giới luật trong những giờ hành thiền hay những giờ học, hoặc là những gì mà con biết trên tinh thần tri kiến hòa đồng giải thì con giúp đỡ cho huynh đệ. Đối với những huynh đệ có phạm những quy củ hay những điều gì thấy quá đó trong giới luật thì con nhắc nhở, và rất nhiều việc khác mà không thể nói hết được. Mô Phật. Thấy hoan hỷ ấm phổi sư Thính không? Hả? Mình đúng là mình có nhiều việc chứ đâu phải không, phải không? Mình có nhiều việc để mình làm giúp đỡ nhau tu.
[47:11]Mô Phật, bạch Thầy theo con hiểu thì mình đừng có làm cho huynh đệ bận tâm. Đúng, cũng quá hay. Đừng làm cho huynh đệ bận tâm. Dạ. Quý cô, quý cô ở thất riêng riêng có cái kinh nghiệm nào không, mình nói ra để mà trao đổi với nhau? Dạ, mời cô. Mô Phật, kính bạch Thầy, theo con nghĩ á thì cái câu hỏi của Thầy á nó bao quát nhiều lắm, nhưng mà theo người tu á thì mình ở chung trong thiền xá, cái đó là cũng kèm theo cái luôn luôn có sự tịnh tâm, à là có trí huệ trong đó. Khi mà mình chợt thấy bạn bè hay là huynh đệ mình chung quanh mình có một cái gì mà nó khác ấy á là mình sẽ kềm kẹp một bên, khuyên giải cho huynh đệ mình.
[48:01]Mô Phật. Kềm kẹp, sợ. Dạ. Mà khuyên giải được chứ đừng có kềm kẹp người ta sợ không? Dạ, cảm ơn cô. Ai có ý kiến gì nữa không? Đây là những kinh nghiệm mình trao đổi thôi chứ không phải là hỏi bài. Cô Trí kìa, cô có việc cười hả? Nè, cô đưa cho cô nói thêm. Thưa Thầy, cho con khỏi
[48:24]nói. Thôi. Dạ. Thì đây là mỗi người mình có cái kinh nghiệm để mình trao đổi với nhau, ha, thì đúng là những điều quý sư nói đó là đừng làm cho bận tâm, giúp nhau vượt qua phiền não, à sách tấn nhau, giúp nhau giữ gìn quy củ, và nhiều việc nữa, vân vân, phải không? Ha. Và đi càng sâu vào trong thiền định thì nó càng có nhiều điều hay. Như ngày xưa mà ngài Nam Tuyền Phổ Nguyện, khi ngài ngộ đạo, ngài được định sâu rồi, lúc ở trong chúng của ngài mà các huynh đệ nhiếp vào định mà từ cái bắt đầu mà vào chánh niệm để vào sơ thiền được, cái ải nó khó ghê gớm thì ngài là người trợ lực. Ngài ngồi gần đó, ngài nhiếp vào định và ngài dùng
[49:09]tâm ngài chở ở trong tâm của cái vị huynh đệ mình, giúp cái người kia từ cái chánh niệm sâu thẳm vào được sơ thiền, vào luôn trong chánh định luôn. Đó. Cái đó là khi mà những vị họ cao rồi thì họ lại có những cái hay hơn nữa, còn mình thấp hơn thì mình có những cái việc thấp hơn.
[49:30]Cũng rất là lý thú. Thì chúng ta cứ tùy cái khả năng, cái hoàn cảnh của mình mà giúp huynh đệ mình làm sao tu tiến được thì đều là cái thể hiện được lòng từ bi rất là tốt.
[49:44]Rồi một cái hành động nữa làm như nãy Thầy Hải nói là mình san sẻ những gì mình có cho huynh đệ chứ đừng có cất chứa riêng cho nhiều, đó. Và mình nhường nhịn cái danh dự cho huynh đệ mình, nhường nhịn danh dự cho huynh đệ mình. Ví dụ như làm cái gì? Nhường nhịn danh dự? Ở đây chúng ta có kinh nghiệm này chưa? Kể lại cho nghe câu chuyện đó đi. Sư Trung. Dạ, con hiểu cái nhường nhịn ở đây thì con có coi trong cái quyển Đạo Đức Cổ Nhân thì khi cái người vợ mà muốn cho cái danh dự của người chồng mình nổi lên á, coi như là nổi bật lên, khi khách đến thì người vợ mới lui lại phía sau người chồng để người chồng tiếp khách.
[50:32]Cái đó là nhường nhịn, cũng như muốn nâng cái danh dự của người chồng lên. Thôi, ví dụ này tôi nghe tôi hơi sợ quá.
[50:42]Sư Trung nghe tơ lung quá. Có ai có kinh nghiệm gì đó không? Cái nhường nhịn danh dự cho huynh đệ mình. Chuyện này lâu quá mà tôi cũng quên tên cái vị đó, không biết tôi có kể ở đâu rồi. Mà trong cái hội chúng ngài Thạch Sương, ngài Thạch Sương là thiền sư nổi tiếng nhưng mà ngài có cái hình dáng tiều tụy, có lẽ do đời sống của ngài quá kham khổ, đơn giản. Thì cái ông tú tài Trương Triết là ông học kiến giải cũng ngất trời, ổng mới đến thăm. Ổng đến cái ổng vô ổng gặp ngài, cái ổng thấy ngài trả lời cũng đơn giản mà hình dung ngài tiều tụy, ổng bộ hơi mất tín tâm. Ổng ra nhà khách cái ổng gặp hai cái vị tri khách,
[51:29]khi ổng hỏi đạo thì hai người đó đáp phăng phắt phăng phắt, lưu loát, đáp như là sư Huynh không thua. Cái ổng mới nói, nói: "Sao không cử một trong hai vị lên làm đương đầu, tức là trụ trì nắm chúng?" Thì cái vị tri khách nghe xong là biết ông này ổng không có đủ kính phục thầy mình. Thì cái vị đó mới trả lời: "Thưa cư sĩ, trong chúng đây có 1.000 người, bằng chúng tôi là 500 người, hơn chúng tôi là 500 người, còn hòa thượng đương đầu là nhục thân Bồ Tát." Nói câu đó xong cái ông Trương Triết hối hận mới quay trở lại ngài Thạch Sương để hỏi đạo. Lúc này thấy ổng có vẻ có cái tâm mà bị khuất phục, ngài Thạch Sương mới khai ngộ.
[52:17]Hỏi: "Ngươi tên gì?" Nói: "Dạ, con tên Trương Triết." Triết có nghĩa là vụng về. Ngài mới trả lời: "Ở trong đây cái xảo còn không có, tức là cái khéo léo á, xảo khéo léo, cái xảo còn không có thì cái triết từ đâu mà đến?" Nghe câu đó không biết sao ổng, cơ duyên tới cái ổng ngộ đạo luôn. Cái ổng làm thành cái bài kệ nổi tiếng đó. Là "Quang minh tịch chiếu biến hà sa" đó, "phàm thánh hàm linh cộng ngã gia" đó, mọi người nhớ chứ hả? "Nhất niệm bất sanh toàn thể hiện" đó, "lục căn tài động bị vân già" đó, đó là bài kệ của ổng á, hay. Mình thấy cái vị tri khách hay không? Tức là làm cho người cư sĩ phải kính nể mình
[52:57]nhưng mà rồi lại đề cao huynh đệ và thầy mình vượt lên trên. Đó, đó là một trong cái hạnh của những người tu chân chính là vậy. Thì chúng ta ở đây cũng vậy. Ví dụ như là có người cư sĩ nào họ đến với chùa, họ có cái duyên gì với mình đời trước á, họ thấy mình có cái trí tuệ, hiểu đạo lưu loát, thấy mình có cái hạnh tốt, hiền lành, điềm đạm, họ kính phục. Thì có bao giờ mình giữ cái sự kính phục của họ cho riêng mình không? Có không? Mình không làm điều đó. Cái điều đó là của phàm phu và đó là nguyên nhân mà ở trong chùa, trong chúng chia rẽ nhau, chia nhau giành giật người Phật tử này của ông thầy này, Phật tử kia của ông thầy kia thì không có điều đó.
[53:44]Khi mình thấy một người Phật tử đó họ kính phục mình thì mình làm cho họ phải kính phục hết chúng của mình chứ không giữ riêng cái danh dự đó. Mình phải nói rằng: "Thật ra trong huynh đệ có nhiều người rất là hay mà tôi không bằng được." Tôi muốn kể câu chuyện, câu chuyện của tôi nữa, tự nhiên giông khoe hay sao? Hồi tôi ở trong chúng vậy, có mấy người Phật tử á, thấy tôi gầy ốm gần chết sao họ phát họ thương, họ thương. Cái tôi mới chỉ mấy cái huynh đệ của tôi, tôi nói: "Cái người đó, thầy đó cũng là một người trong chúng bình thường mà cái đức hạnh như một vị A La Hán." Ông huynh đệ của tôi ổng vậy
[54:29]thật chứ không phải là không, không phải tôi nói dối, không phải là tôi quảng cáo mà thật ông huynh đệ tôi ổng tuyệt vời như vậy. Rồi tôi lại chỉ một huynh đệ khác, tôi nói: "Cái ông này coi ổng khòm khòm cái lưng mà cái trí tuệ như Bồ Tát." Mà cái điều đó tôi khen thật chứ không phải là tôi giả dối nha. Mà đúng là cái ông sư huynh tôi ổng đón vậy thiệt á, ổng khòm khòm, ổng thướt thớt vậy đó, nhưng mà sống gần rồi mới thấy ổng.
[54:57]Thì với người có lỗi á, thứ nhất là mình đừng rao lỗi đó cho người khác biết. Giữ danh dự người ta. Thứ hai là mình không được im lặng bỏ qua để cho người đó không biết mà tiếp tục phạm. Thứ ba là mình phải góp ý nói riêng với người đó. Học cách sư đạo nói như thế nào, mình sẽ nói lại giống như vậy. Rồi cũng có những lúc chúng ta sống trong chúng, có những điều bất hòa, không đồng ý kiến, không đồng quan điểm và có những cái bất hòa đó nó gay gắt. Nó lớn chuyện chứ nó không phải là chuyện nhỏ. Thì mình phải ráng giữ để không gây gổ lớn tiếng. Trong chùa mình có gây gổ lớn tiếng không? Quý sư có bao giờ gây chưa?
[55:52]Hy vọng là chưa ha, hy vọng là chưa. Quý cô, hy vọng là có? Có không? Nói thiệt một câu đi. Có không? À! Mình cố gắng đây là cái tư cách của người tu. Nó thể hiện cái đạo đức là
[56:18]đừng gây gổ lớn tiếng, có gì ráng kiềm chế lại. Mà nếu mình không kiềm chế được là mình biết cái kiểm soát tâm mình, cái công phu tu hành của mình nó kém quá. Nên ráng mà tập lại, tập tọa thiền, tập giữ chánh niệm lại để kiểm soát tâm mà khi đụng chuyện mà có những cái gì đó nó mâu thuẫn, dù gay gắt, mình cũng vẫn ráng nói bằng những lời nói điềm đạm. Trách người ta cũng nói một cách êm dịu, mặc dù cái nghĩa lý mình rất sâu sắc, mặc dù mình trách người ta rất sâu sắc, nhưng mà nghĩa lý nó rõ ràng và êm dịu chứ không có hồ đồ theo kiểu người phàm phu ngoài đời. Và nên im lặng nhịn thua khi bị gây sự.
[57:09]Đó là cái tốt nhất, tập hạnh nhẫn nhục. Đó là bằng lời nói. Bây giờ bằng ý niệm.
[57:18]Mình thực hành từ tâm bằng ý niệm là làm những việc gì? Như nãy chúng ta nói, khi mà chúng ta có lòng từ bi thì tự nhiên trong lòng ta nó có một cái ước muốn mong cho chúng sinh được lợi ích. Thì bây giờ mình phân tích ra là mình thường hay khởi tâm cầu nguyện cho kẻ bệnh được lành, kẻ nghèo được ấm no, kẻ có lỗi được vượt qua, thoát ra lỗi.
[57:51]Trước mắt mình thì chúng sinh đầy những đau khổ và lầm lỗi. Mình luôn luôn thấy à, sống trên đời luôn luôn thấy. Và mỗi khi mắt mình chạm đến những cảnh đó thì lập tức cái niệm khởi lên liền. Nhớ khởi niệm lên liền. Và tôi xin thưa rằng, đừng có sợ động niệm, nói: "Thưa thầy, con con tu là giữ tâm thanh tịnh, không khởi niệm thiện, không khởi niệm ác. Mà giờ thầy nói là hễ mà thấy cái người khổ khởi niệm cầu họ hết khổ, thấy người bệnh khởi niệm cầu họ lành bệnh, thấy người có lỗi khởi niệm cầu họ thoát lỗi, thì như vậy là con động tâm rồi, không giữ được tâm thanh tịnh, không đúng được thể cách của thiền là siêu việt thiện ác.
[58:35]Như vậy có đúng không?" Như vậy là đúng?
[58:43]Chúng ta để ý thế này. Chúng ta đừng có sợ niệm thiện. Đây là điểm mà nó trái ngược nè. Như nãy tôi nói là khi mà lòng thương yêu của mình nó tràn ngập trong lòng rồi đó thì mắt mình vừa chạm đến những cảnh khổ của chúng sinh thì niệm thiện khởi lên liền. Cái niệm thiện đó là niệm cầu mong, cầu nguyện cho cái người đó vượt qua được cảnh khổ. Ví dụ mình thấy một người bệnh hoạn, mình cầu cho họ lành bệnh. Ví dụ mình thấy người điên, họ cởi trần cởi truồng đi ngoài đường, mình xót xa khởi cầu nguyện cho họ hết điên. Mình thấy một người mà họ nghèo khổ phải đi ăn xin từng đồng, xin từng lon gạo, quần áo rách rưới thì mình khởi
[59:26]niệm cầu nguyện cho người đó được ấm no. Mình thấy một người đó phạm lỗi lầm, mình khởi niệm cầu nguyện cho người này không phạm lỗi nữa. Thì như vậy nó có trái với cái yếu chỉ tu thiền là không khởi niệm dù thiện dù ác? Hai cái này nó trái nhau thì mình phải suy nghĩ thế nào? Cái quan điểm của mình ở đây như thế nào? - Dạ thưa kính bạch thầy, thầy nói như vậy thì mình thấy những người họ đang đau khổ thì mình đã khởi cái lòng từ bi rồi thưa thầy. Dạ, họ khổ chính là... Dạ là trong lúc đó mình thương yêu người đó, mình đem cái lòng thương yêu đối với họ, tùy khả năng mình giúp đỡ họ. - Đây là bằng ý niệm, thưa sư cô.
[1:00:21]Nghĩa là mình thực hành từ tâm bằng ý niệm, nghĩa là mình không có tài vật để mình giúp đỡ, không khả năng giúp đỡ, mình cũng không có duyên với người đó để đứng lại dùng lời nói để giúp đỡ. Mình chỉ có ý niệm thôi. Mà nếu khởi niệm thì có trái với yếu chỉ của thiền là không khởi niệm thiện ác hay chăng? - Dạ không, thưa kính bạch thầy, dạ không trái thưa thầy. - Tại sao không? - Dạ, lúc đó mình biết rằng mình giữ cái thiền mình là mình không khởi thiện, không khởi ác, nhưng trong lúc đó mình thấy họ khổ mình đã mình không không cam thể chịu được tức là mình phải khởi cái lòng từ bi. - Chưa. Thôi cảm ơn sư cô. Để tôi nói luôn, tôi sợ không đủ giờ.
[1:01:06]Có những người họ quan niệm là tu thiền không khởi niệm thiện ác, nhìn thấy cảnh khổ chúng sinh nhìn biết vậy thôi, không động niệm. Thì đây là cái người mà tu ở giai đoạn thứ mấy hồi nãy mình nói? Giai đoạn thứ thứ nhất. Là đang dùng trí tuệ để hóa giải cái phiền não bất thiện, nên đất đó nó còn đầy gai góc, chưa trống để trồng được cái cây từ bi. Còn cái người mà đã dọn đất trồng cây từ bi thì không sợ niệm thiện. Nhất là cái thiện nó là cái dụng của tự tánh. Xin nhớ điều này. Cái tự tánh tuy là nó hư vô, không thiện không ác, nó cực kỳ thanh tịnh, không thiện không ác, nhưng cái dụng mà nó phát ra luôn luôn là chí thiện, toàn thiện.
[1:01:57]Nhớ điều đó. Cho nên nếu mà chúng ta cứ nhìn cái thể của nó, cái thanh tịnh đó không thiện không ác, rồi mình không biết khởi cái dụng thiện thì người này không hiểu tự tánh. Chỉ chấp không, người này bị thiên không, hiểu một chiều. Nên nếu mà chúng ta hiểu tự tánh, cái thể tánh á, chúng ta phải hiểu hai mặt: nơi cái thanh tịnh hư vô cùng cực của nó thì siêu việt thiện ác, không thiện không ác. Nhưng mà cái dụng của nó là cái biết rõ nhân quả, cái dụng của nó là tâm đại bi tràn đầy, và cái dụng của nó là chỗ toàn thiện, cái chí thiện. Và cái người có khi họ chưa đạt được thể tánh, tâm chưa thanh tịnh hoàn toàn, nhưng mà nếu họ thực hành
[1:02:46]từ bi, họ thực hành thiện niệm, tức là họ đang thực hành cái dụng của tự tánh, thì tôi xin thưa, những người như vậy, khi nhiếp tâm vào thiền, nhiếp rất dễ. Có hai người: một người không làm thiện, không làm ác, không khởi niệm thiện, không khởi niệm ác, chỉ chuyên sâu nhiếp tâm vào định của thiền, thì người này ngồi tuy một năm, tâm bắt đầu thanh tịnh. Mà người thứ hai là người luôn làm việc thiện, giúp đỡ người khác tu, luôn luôn khởi tâm từ bi, luôn luôn khởi tâm hiền, nghĩa là bằng ý niệm là thấy người nghèo, khởi niệm cầu nguyện cho họ thoát cảnh nghèo; thấy người ốm đau, khởi niệm cầu nguyện cho họ được bình phục.
[1:03:37]Người này tu một năm, tâm chưa thanh tịnh. Hai người khác nhau. Nhưng năm năm sau thì sao? Cái người thứ nhất vẫn đứng y cái trình độ như một năm đầu, không tiến, tại không có công đức. Năm năm sau, cái người mà chuyên làm việc thiện, nhiếp tâm đi vào sâu mất tiêu. Mà họ rất bận rộn, họ làm việc kể cả tay chân và đầu óc. Nghĩa là có thể là việc làm á, họ công quả việc này, họ cuốc đất, họ làm việc kia, họ giúp đỡ việc nọ. Và cả cái đầu họ cũng làm là họ phải dạy học cho người này rồi soạn bài vở giúp người kia, họ làm cả cái đầu rất bận, nhưng mà bắt chân lên ngồi kiết già, nhiếp cái là vào liền.
[1:04:20]Cho nên chúng ta đừng có sợ động, mà cái động mà đúng á, khi mà ngồi bắt chân lên nhiếp tâm, nhiếp vô liền. Còn cái người mà sợ động, bắt chân lên nhiếp cũng nhiếp được chút đỉnh rồi đứng đó luôn. Chính cái công đức nó đưa mình vào Thiền, nhớ như vậy. Chỉ sợ là mình không hướng tâm về Thiền thì cái công đức đó nó đưa mình được cái phước báu hữu vi thế gian, đời sau được làm cõi trời hay được làm quan, làm vua gì thôi. Chứ còn mà mình hướng tâm về Thiền thì chính công đức đó làm mình nhiếp tâm vào định, không sợ. Đó. Đó là một cái thứ nhất là mình cầu cho người khổ. Thứ hai là luôn luôn mình cầu cho huynh đệ tiến tu,
[1:05:00]học tiến, tu tiến, đó là thứ hai nãy nói rồi.
[1:05:06]Qua cái phần thứ năm là chúng ta phải theo dõi sự phát triển của từ tâm nha. Mình theo dõi sự phát triển của từ tâm mình á, thứ nhất á là mình kiểm soát tâm mình xem coi mình còn ghét ai hay không. Thì mình cũng quán từ bi thương yêu tất cả chúng sinh, thương yêu huynh đệ, nhưng mà không ngờ, không ngờ vì trong đời sống nó cũng có những cái mâu thuẫn nho nhỏ, có những mâu thuẫn nho nhỏ nên cái tâm ghét nó vẫn lẩn lẩn ở trong đó mà mình chưa lọc ra hết được, mà mình nhìn kỹ mới thấy. Đôi khi cái hơn thua mình nó còn lẫn đó, cái mình thấy người nào đó sao họ hơn mình, cái ghét nó xuất hiện tiềm ẩn nhè nhẹ.
[1:05:50]Hoặc là có người nào đó họ cứ dè mình, họ nói xấu hoài, cái mình vẫn có bực bực thầm thầm ở trong, mình chưa lọc ra hết được, thì mình vẫn phải thường xuyên xem coi mình còn ghét ai hay không. Khi mà mình nhìn kỹ lại, mình giật mình chợt nhiên mình thấy là, ờ, qua bốn năm năm mình tu tập từ bi mà không ngờ là cái cái tâm ghét chúng sinh vẫn còn chứ chưa hết. Thì lúc đó phải làm sao?
[1:06:22]Mình phải nhìn thẳng cái tâm đó và nguyện: Con nguyện con thương yêu cái người này.
[1:06:31]Con nguyện con thương yêu người này, không ghét người này nữa. Con nguyện từ đây về sau không còn ghét một chúng sinh nào nữa. Đó là phải theo dõi nó. Rồi mình phải xem chừng mỗi ngày coi mình có cái tâm nguyện thương yêu tất cả pháp giới chúng sinh chưa. Đôi khi mình ỷ y là cái công phu quán từ bi mình nó nó sung mãn, có một lúc nào đó mình quên. Mà nên nhớ mình chưa đắc đạo thì nó vẫn sơ suất, nó vẫn lui sụt. Cho nên thường mỗi ngày mình vẫn phải nhớ mà trải lòng từ bi thương yêu khắp tất cả chúng sinh, không quên.
[1:07:13]Cái thứ ba nữa là mình xem đối với từng cái gốc cây ngọn cỏ mình đã thương yêu chưa? Đó là mình theo dõi cái từ tâm của mình coi nó phát triển hay nó lui sụt, mà nó đã phát triển đến đâu rồi. Nói thương yêu con người, thương yêu con vật thì điều đó dễ, nhưng mà thương yêu tới lá cây ngọn cỏ nó hơi khó, và mình phải theo dõi mình đã đến được chỗ đó chưa. Những cái gì có sự sống là lòng thương mình đã phủ trùm chưa? Vậy. Cái điều thứ sáu là thế này, chúng ta đứng trước một cái mâu thuẫn là sự cạnh tranh giữa các loài. Chúng ta nói là chúng ta thương yêu tất cả chúng sinh, nhưng mà con người thì cắt cổ con gà, con gà thì nó mổ con giun, phải không?
[1:08:10]Mình thương yêu thương luôn con cọp, con cọp nó vồ con con mễng,
[1:08:19]rồi con sói, con sói thì nó cắn con chồn, con chồn thì nó bắt con chim. Thế là muôn loài nó xâu xé lẫn nhau, mà mình nói bây giờ mình thương yêu tất cả. Như câu chuyện thế này: Có hai đội bóng đá, một của nước Ý, một của nước Pháp đá với nhau. Hai nước đó đều cầu nguyện Chúa cho mình thắng hết. Thì bây giờ ông Chúa ổng thương tất cả loài người thì ổng cho ai thắng giờ? Phải không? Thì đó.
[1:08:51]Có câu chuyện vui thì cái người à người Pháp họ cầu nguyện Chúa, cái người Ý cầu nguyện Chúa, nhưng người Ý họ nói không sao, mình cầu nguyện bằng tiếng Ý, Chúa dễ nghe hơn, tại vì Vatican á Roma là ở trên nước Ý, Đức Giáo hoàng hay nói tiếng Ý. Thì bây giờ chúng ta cũng vậy, chúng ta thương yêu muôn loài, giống như chúng ta thương hai người đó nhưng mà hai người đó lại công kích, ganh ghét nhau thì bây giờ mình giúp ai? Mà hễ lòng thương yêu là phải đưa tới sự giúp đỡ, phải không? Rồi mình thương yêu con chó, nhưng mà con chó nó bắt con gà. Mình cũng thương yêu con gà nữa, giờ làm sao? Mình thương yêu con người, nhưng mình cũng thương yêu con muỗi
[1:09:38]nữa, mà con muỗi nó chích con người, con người đập con muỗi. Bây giờ mình phải làm sao mình giúp đỡ? Chúng ta ngăn chặn để cho các loài đừng có xâu xé nhau nữa, mà việc ngăn chặn thì không thể trùm khắp, phải không? Không thể làm hết. Hay là mình bỏ mặc? Cứ nói thương yêu mà các loài nó chém giết nhau thì mình thôi bỏ mặc luôn, chứ cũng làm không nổi nữa. Thì như vậy cũng không phải là thương yêu, vì thương yêu nó là cái gì của hành động. Mà thương yêu thì can thiệp không nổi, nó dữ quá, cái này nó tát kia, kia nó ăn cái nọ. Mình cũng thương yêu thằng ăn trộm, mà thằng ăn trộm nó chơi nó vô nó ăn cắp đồ của huynh đệ
[1:10:18]mình, làm cho cái huynh đệ mình ba bốn tháng khóc không nổi vậy đó. Bây giờ mình phải giải quyết cái mâu thuẫn này làm sao đây? Dạ, mời sư cô. - Kính
[1:10:37]bạch thầy, con... cái loài lớn thì nó cần mau tiến hóa lên là tốt lành hơn. - Tự nhiên mình vì cái loài nhỏ giúp... rồi mình bênh cái loài lớn hả? - Dạ khó quá, con nghĩ là cái loài nào tiến hóa thì mình nên giúp đỡ nó. Dạ, giúp đỡ cái loài lớn để nó tiến hóa
[1:10:56]trước, rồi loài nhỏ từ từ tiến lên sau. - Dạ, cái lời sư cô ừ nhớ cái chuyện vì mình là loài người, cái mình nói ông Thượng đế ổng mang hình dáng con người phải không? Nên ổng thương con người nhất. Kìa, có sư... - Bổ sung. - Dạ. - Theo như con nghĩ á thì thầy dạy là cái con nhỏ nó ăn con lớn, con lớn ăn con nhỏ hoài, như vậy là nó muốn gây hoài đó. Thắng cũng không được mà bại cũng tội nữa. Bên thắng thì bên bại phải khổ rồi. Cho nên cái nào cũng khổ, mình phát tâm dũng mãnh, mình làm sao mình tu đền bốn ơn, ba cõi để mình ráng mình tu cho đắc quả, mình chịu mọi cái sự đau khổ để mình độ tất cả chúng sinh tiến hóa lên để cho bớt khổ, như vậy mới mới hết được.
[1:11:43]- Dạ, thì đúng là mình nói mình độ nhưng mà mình độ làm sao giờ? - Độ thì mình phải tinh tấn hằng ngày mình phải... - Không, trước mắt mình độ là mình làm cái gì? Không cho con này ăn con kia, nó nhịn đói nó chết. - Mình cứ để cho nó giờ nó tự nhiên giờ nó... - Tức là bỏ mặc? - Mạnh được hiếp yếu. Còn giờ mình không vô phương thì mình... Ráng mình tu làm sao để mình cứu độ chúng sinh. A Di Đà Phật. - Thôi cảm ơn sư cô. Cứ nói là hết giờ rồi. Giữa muôn loài mâu thuẫn xâu xé lẫn nhau, mình ngăn chặn không nổi mà bỏ mặc không được thì phải lấy cái lợi ích môi sinh làm chuẩn. Mình lấy một cái cao nhất là cái môi trường sống này.
[1:12:24]Trong cái sự cạnh tranh muôn loài đó thì cái nào mà có hại tới môi trường sống thì buộc lòng mình phải không có bênh vực, mà cái nào có lợi cho môi trường sống thì mình bênh vực. Đó là chuẩn nhất. Cái này thì phân tích ra được dài nữa nè, nhưng mà mình hết thì giờ. Rồi sự mâu thuẫn giữa con người, người này chém người kia, người kia giết người nọ, chiến tranh xảy ra cùng khắp, phải không? Thì mình không thể bênh ai bỏ ai thì mình phải lấy cái gì làm chuẩn để mình quyết định?
[1:12:57]Thì mình lấy sự phát triển của xã hội về đạo đức và phồn vinh làm nền tảng. Tức là trong bao nhiêu thế lực của con người xâu xé đấu tranh với nhau á, mình thương hết nhưng mình vẫn phải lấy cái chuẩn: Làm sao cho có lợi về đạo đức và phồn vinh cho xã hội. Đó, mình lấy cái đó làm chuẩn để mình quyết định trong trường hợp này mình bênh ai bỏ ai. Đó. Cũng như muôn loài, mình lấy cái quyết định cái lợi ích môi sinh làm chuẩn để trong trường hợp đó mình bênh ai bỏ ai. Ví dụ mình nói con muỗi đi. So với con người thì con muỗi không có lợi cho môi sinh. Trong chừng mực nào đó thì buộc lòng có lúc mình phải bênh con người và mình...
[1:13:44]Sư nói đập nha, chứ tôi chắc không gan dạ hơn nói đại. Bây giờ mâu thuẫn giữa đồng đạo thì mình lấy ai làm chuẩn? Ví dụ chùa này ganh chùa kia, tông phái nọ chống tông phái kia, rồi trong chùa thì người này chống người kia, thì mình lấy cái gì làm chuẩn?
[1:14:08]Hết giờ rồi, thôi tôi nói luôn nha. Hết giờ rồi. Là với mâu thuẫn giữa đồng đạo thì mình lấy cái sự phát triển về đạo đức và tâm linh của chúng tăng làm nền tảng. Trong trường hợp mà xâu xé chống đối nhau tùm lum, mình cũng thương hết, nhưng mà cái gì có lợi cho đạo đức của chúng tăng, cho sự phát triển tâm linh của chúng tăng thì mình lấy cái đó làm chuẩn để mình trong trường hợp đó, mình binh bên nào, bỏ bên nào. Chứ các loài thì luôn luôn mâu thuẫn và mình thì vẫn thương yêu tất cả. Nhưng có mỗi trường hợp thì cái sự hành xử của mình, cái sự giúp đỡ của mình nó có thay đổi một cách uyển chuyển, khéo léo.
[1:14:50]Hôm nay chúng ta học về cái bài từ tâm, thực hành từ tâm để chúng ta làm cái nền tảng về đạo đức của người tu, người xuất gia. Nó là nền tảng, vì nếu không có cái lòng thương yêu, lòng từ tâm thì những cái đạo đức khác, những cái đức hạnh khác không phát triển thêm được nữa. Giờ không biết còn giờ để hỏi, có ai hỏi gì không? Thì câu hỏi thì quý sư cứ viết là cái khái niệm về thực hành từ tâm ha, nó giống như cái bài tứ vô lượng tâm ngày xưa nhưng mà nó đi hơi chi tiết về trong cuộc sống. Giờ biết hỏi chi? Kính bạch thầy, như thí dụ các loài xâu xé với nhau như vậy thì mình làm sao mình để giải quyết được cái vấn đề đó thầy?
[1:15:38]Hồi nãy trả lời rồi đó sư cô, nghĩa là mình lấy cái lợi ích của môi sinh lên trên cao hết. Ừ. Ví dụ có những lúc á thì mình binh con muỗi, có những lúc thì mình binh con người. Ở bên như bên Thụy Điển, buồn cười có câu chuyện vừa mới đăng báo tôi thấy cũng hay, là muỗi nhiều quá, cái họ mới thi đua là ai mà nằm phơi mình cho muỗi chích rồi đập muỗi được nhiều nhất thì thắng. Cái trò vừa vui mà vừa diệt muỗi bớt. Thì một thời gian người ta làm cái đó, cái muỗi bớt, bớt mà đến gần như muốn hết, cái họ lật đật họ phải nuôi dưỡng muỗi lại. Và họ cho rằng là trong chừng mực nào đó, ở trong một cái số nào đó thì
[1:16:17]muỗi vẫn có lợi ích cho môi sinh nên không được để cho nó tuyệt chủng. Nhiều quá thì nó phá các loài khác, phá huỷ môi sinh, làm gieo rắc bệnh tật, nhưng mà để để nó tuyệt chủng hết cũng là mất cân bằng về sinh thái, nên chúng ta thấy cái đó là đúng nhất. Lúc nào có lợi ích cho môi sinh nhất thì mình làm. Ai hỏi gì nữa?
[1:16:42]Dạ bạch thầy, cho con hỏi câu. Như trước đây con mà thầy thầy có dạy có nói mà chưa có giảng, thành ra con chúng con cũng chưa hiểu, câu là như Tổ Linh Hựu có dạy là: "Ta chỉ cần các ngươi sáng mắt, nhưng không cần hạnh tốt." Cái câu đó theo thầy nghĩ là nó đúng hay là sai, và đúng ở chỗ nào, sai chỗ nào, xin thầy giải thích cho chúng con biết. Cái đó là cái phong cách của tổ sư thiền. Đó, tôi nói ngài Quy Sơn á, đó là: không cần hạnh ông tốt, chỉ cần mắt ông sáng. Là ý như ngài nói không cần cái đức hạnh, ông làm sao ông ngộ đạo được, kiến tánh được. Tức là tâm ông đạt được cái trạng thái tỉnh giác rỗng rang,
[1:17:32]cái kiến giải sâu sắc về thiền, còn cái hạnh tốt hạnh không tốt không cần thiết. Cái câu đó đó, mình muốn lý luận nó đúng thì mình sẽ lý luận như thế này: là một người mà kiến tánh ngộ đạo làm căn bản thì sẽ có đạo đức, phải không? Người ta kiểm soát được tâm mình, từ từ sẽ có đạo đức. Đó là nếu mình muốn lý luận câu đó nó đúng, phải không? Thầy đồng ý không?
[1:17:59]Sáng mắt là cái ngộ đạo.
[1:18:05]Trong thiền ngữ, thưa sư, cái chữ sáng mắt có nghĩa là ngộ đạo. Thì mình có thể hiểu nó nhiều nghĩa khác, nhưng hễ trong thiền ngữ, chữ sáng mắt là ám chỉ riêng hoàn toàn cho việc ngộ đạo. Mà ngộ đạo nó có rất nhiều mức: có những người ngộ mức cạn, có người ngộ sâu hơn, người ngộ sâu hơn, người ngộ sâu hơn nữa. Cho nên nó nhiều mức ngộ, mà ngài Quy Sơn thì cứ nói là cần mắt sáng chứ không cần hạnh tốt. Thì nếu mình lý luận đúng á thì cứ cho rằng người ngộ đạo rồi ắt hẳn người hạnh tốt. Nhưng trong thực tế, điều đó không có phải như vậy. Trong thực tế, có rất nhiều người mắt sáng, là ngộ đạo được bước đầu, nhưng đã gây nghiệp rất nặng.
[1:18:49]Có những cái hạnh không tốt, sau khi họ ngộ vẫn có hạnh không tốt, bởi vì cái mức ngộ đó chưa đủ để họ kiểm soát được cái nội tâm thâm sâu. Tôi nói này là tôi đã theo dõi các lịch sử thiền sư rất nhiều. Tôi có lần tôi kể câu chuyện ngài Thái Dương Bình thị giả, tôi kể này hình như là trong cái mùa hạ mà tôi giảng về thiền không biết phải. Quý sư có nhớ không? Cái vị mà đào mả thầy mình lên mà mà đốt, chém luôn đó. Có, phải không?
[1:19:27]Thì kỳ sau ha, sư Hải nhắc giùm tôi nha, là tôi sẽ giải thích rõ cái chỗ này: là chỗ tại sao cái ngộ đạo và cái hạnh, cái đức hạnh nó vẫn có khoảng cách. Tại sao là ngộ đạo rồi mà chưa chắc là có đạo đức? Sư Hải nhắc giùm tôi nha, kỳ sau tôi sẽ giải thích điểm này. Giờ hết băng rồi thôi nghỉ.
[1:19:51]Mô Phật, con con bữa nay con cũng xin thầy trong mỗi cái thời giảng vậy đó, thầy dành cho chúng con khoảng 15 phút cuối để hỏi những cái thắc mắc trong Phật pháp cũng như trong bài học để chúng con mở rộng thêm cái hiểu biết trong cái đường tu. Thì cũng định vậy đó sư, nhưng mà cái bài nó nó khi nó dài dài cái đưa tới cái rồi cái hết giờ hồi nào không tiêu.
[1:20:20]Thôi mời quý sư cô đứng lên mình hồi hướng. Tôi xin lỗi bởi vì bài nó dài đó, đi đi lát có những đoạn giảng không kỹ, hết giờ đi qua luôn.
[1:20:32]Nguyện đem công đức này, hướng
[1:20:41]về khắp tất cả, đệ tử và chúng sanh, đều trọn thành Phật đạo.